महाभारत · अध्याय 3.315
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.315.1
ततस्ते यक्षवचनादुदतिष्ठन्त पाण्डवः ।
क्षुत्पिपासे च सर्वेषां क्षणेन व्यपगच्छताम् ॥ ३.३१५.१ ॥
तेव्हा यक्षाच्या वचनाने पाण्डव उठले; सर्वांची भूक आणि तहान क्षणात नाहीशी झाली.
3.315.2
सरस्येकेन पादेन तिष्ठन्तमपराजितम् ।
पृच्छामि को भवान्देवो न मे यक्षो मतो भवान् ॥ ३.३१५.२ ॥
सरोवरात एका पायावर उभे असलेले अपराजित, मी विचारतो: आपण कोण? आपण मला यक्ष नव्हे तर देव वाटता.
3.315.3
बसूनां वा भवानेको रुद्राणामथवा भवान् ।
अथवा मरुतां श्रेष्ठो वज्री वा त्रिदशेश्वरः ॥ ३.३१५.३ ॥
आपण वसूंपैकी एक आहात का, रुद्रांपैकी, किंवा मरुतांमध्ये श्रेष्ठ, अथवा वज्रधारी त्रिदशेश्वर इंद्र?
3.315.4
मम हि भ्रातर इमे सहस्रशतयोधिनः ।
तं योधं न प्रपश्यामि येन सर्वे निपातिताः ॥ ३.३१५.४ ॥
माझे हे बंधू शेकडो-हजारो योद्धे होते; पण ज्याने त्या सर्वांना पाडले तो योद्धा मला दिसत नाही.
3.315.5
सुखं प्रति प्रबुद्दानामिन्द्रियाण्युपलक्षये ।
स भवान्सुहृदोस्माकमथवा नः पिता भवान् ॥ ३.३१५.५ ॥
जागृत झालेल्यांची इंद्रिये सुखाकडे परत येताना मला दिसतात. ते आपण आमचे सुहृद आहात, किंवा आमचे पिता.
3.315.6
अहंते जनकस्तात धर्मो मृदुपराक्रम ।
त्वां रदिदृक्षुरनुप्राप्तो विद्धि मां भरतर्षभ ॥ ३.३१५.६ ॥
हे वत्सा, मी तुझा जनक धर्म आहे, मृदु पराक्रमी. तुला पाहण्याच्या इच्छेने मी आलो आहे; मला ओळख, हे भरतश्रेष्ठा.
3.315.7
यशः सत्यंदमः शौचमार्जवं ह्रीरचापलम् ।
दानं तपो ब्रह्मचर्यमित्येतास्तनवो मम ॥ ३.३१५.७ ॥
यश, सत्य, दम, शौच, आर्जव, ह्री, अचापल्य, दान, तप आणि ब्रह्मचर्य — हीच माझी शरीरे आहेत.
3.315.8
अहिंसा समता शान्तिस्तपः शौचममत्सरः ।
द्वाराण्येतानि मे विद्धि प्रियो ह्यसि सुतो मम ॥ ३.३१५.८ ॥
अहिंसा, समता, शांती, तप, शौच आणि अमत्सर — यांना माझी द्वारे समज. तू मला प्रिय आहेस, कारण तू माझा पुत्र आहेस.
3.315.9
दिष्ट्या पञ्चसु रक्तोसि दिष्ट्या ते षट्रपदी जिता ।
द्वे पूर्वे मध्यमे द्वे च द्वे शान्ते सांपरायिके ॥ ३.३१५.९ ॥
सुदैवाने तू पाचांवर अनुरक्त आहेस; सुदैवाने तू षट्पदीला जिंकलेस. पहिली दोन, मधली दोन आणि परलोकाशी संबंधित दोन — ही शांत आहेत.
3.315.10
ध्रमोऽहमिति भद्रं ते जिज्ञासुस्त्वामिहागतः ।
आनृशंस्येन तुष्टोस्मि वरं दास्यामि तेऽनघ ॥ ३.३१५.१० ॥
मी धर्म आहे. तुझे कल्याण असो — तुझी परीक्षा घेण्यासाठी मी येथे आलो आहे. तुझ्या कारुण्याने मी संतुष्ट झालो आहे. हे निष्पाप, मी तुला वर देईन.
3.315.11
वरं वृणीष्व राजेन्द्रदाता ह्यस्मि तवानघ ।
ये हि मे पुरुषा भक्ता न तेषामस्ति दुर्गतिः ॥ ३.३१५.११ ॥
हे राजेंद्रा, वर निवड — मी तुला वर देणारा आहे. हे निष्पाप, जे पुरुष माझे भक्त आहेत त्यांची दुर्गती होत नाही.
3.315.12
अरणी तु हृतायस्य मृगेण वदतांवर ।
तस्याग्नयो न लुप्येरन्प्रथमोऽस्तु वरो मम ॥ ३.३१५.१२ ॥
हे वक्त्यांत श्रेष्ठा, एका ब्राह्मणाची अरणी हरिणाने नेली आहे. त्याचे अग्नी लुप्त होऊ नयेत — हाच माझा पहिला वर असो.
3.315.13
आरणेयमिदं तस्य ब्राह्मणस्य हृतं मया ।
मृगवेषेण कौन्तेय जिज्ञालार्थं तवानघ ॥ ३.३१५.१३ ॥
हे कौन्तेया, हे निष्पाप, त्या ब्राह्मणाची ही अरणी मी हरिणाचे रूप घेऊन केवळ तुझी परीक्षा घेण्यासाठी नेली होती.
3.315.14
ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत ।
अन्यं वरय भद्रं ते वरं त्वममरोपम ॥ ३.३१५.१४ ॥
'देईन' असे भगवानांनी असे उत्तर दिले. हे देवतुल्या, तुझे कल्याण असो; दुसरा वर माग.
3.315.15
वर्षाणि द्वादशारण्ये त्रयोदशमुपस्थितम् ।
तत्रनो नाभिजानीयुर्वसतो मनुजाः क्वचित् ॥ ३.३१५.१५ ॥
अरण्यात बारा वर्षे उलटली असून तेरावे वर्ष आले आहे. तेथे राहत असताना कोठेही माणसे आम्हाला ओळखू नयेत.
3.315.16
ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत ।
भूयश्चाश्वासयामास कौन्तेयं सत्यविक्रमम् ॥ ३.३१५.१६ ॥
'देईन' असे भगवानांनी असे उत्तर दिले आणि सत्यपराक्रमी कौन्तेयाला पुन्हा आश्वस्त केले.
3.315.17
यद्यपि स्वेन रूपेण चरिष्यथ महीमिमाम् ।
न वो विज्ञास्यते कश्चित्रिषु लोकेषु भारत ॥ ३.३१५.१७ ॥
तुम्ही स्वतःच्या रूपात या पृथ्वीवर फिरलात तरी, हे भारता, त्रैलोक्यात कोणीही तुम्हाला ओळखणार नाही.
3.315.18
वर्षंत्रयोदशमिदं मत्प्रसादात्कुरूद्वहाः ।
विराटनगरे गूढा अविज्ञाताश्चरिष्यथ ॥ ३.३१५.१८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठांनो, माझ्या कृपेने हे तेरावे वर्ष तुम्ही विराट नगरात लपून व अज्ञातपणे घालवाल.
3.315.19
यद्वः संकल्पितं रूपं मनसा यस् यादृशम् ।
तादृशं तादृशं सर्वे छन्दतो धारयिष्यथ ॥ ३.३१५.१९ ॥
तुम्ही मनात जे रूप कल्पिले आहे, जसे असेल तसेच, तसेच तुम्ही सर्वजण इच्छेनुसार धारण कराल.
3.315.20
अरणीसहितं भाण्डं ब्राह्मणाय प्रयच्छत ।
जिज्ञासार्थं मया ह्येतदाहृतंमृगरूपिणा ॥ ३.३१५.२० ॥
अरणीसह हे भांडे ब्राह्मणाला परत द्या. परीक्षेसाठीच मी मृगरूप धारण करून हे आणले होते.
3.315.21
प्रवृणीष्वापरं सौम्य वरमिष्टं ददानि ते ।
न तृप्यामि नरश्रेष्ठ प्रयच्छन्वै वरांस्तथा ॥ ३.३१५.२१ ॥
हे सौम्य, तुला प्रिय असा दुसरा वर निवड, मी तुला देईन. हे नरश्रेष्ठा, वर देतानाही माझे समाधान होत नाही.
3.315.22
तृतीयं गृह्यतां पुत्र वरमप्रतिमं महत् ।
त्वं हि मत्प्रभवो राजन्विदुरश्चममांशजः ॥ ३.३१५.२२ ॥
हे पुत्रा, तिसरा अतुलनीय महान वर स्वीकार. हे राजा, तू माझ्यापासूनच जन्मलेला आहेस; विदुरही माझ्या अंशातून जन्मला आहे.
3.315.23
देवदेवो मया दृष्टो भवान्साक्षात्सनातनः ।
यं ददासि वरं तुष्टस्तं ग्रहीष्याम्यहं पितः ॥ ३.३१५.२३ ॥
हे पित्या, देवांचा देव आणि सनातन अशा आपणास मी प्रत्यक्ष पाहिले आहे. प्रसन्न होऊन आपण जो वर द्याल, तो मी स्वीकारीन.
3.315.24
जयेयं लोभमोहौ च क्रोधं चाहं सदा विभो ।
दाने तपसि सत्ये च मनो मे सततं वेत् ॥ ३.३१५.२४ ॥
हे विभो, मी सदैव लोभ, मोह आणि क्रोध जिंकावे. माझे मन सतत दान, तप आणि सत्य यांत स्थिर राहो.
3.315.25
रउपपन्नो गुणैरेतैः स्वभावेनासि पाण्डव ।
भवान्धर्मः पुनश्चैव यथोक्तं ते भविष्यति ॥ ३.३१५.२५ ॥
हे पाण्डवा, या गुणांनी तू स्वभावतः संपन्न आहेस. तूच धर्म आहेस; आधी सांगितल्याप्रमाणे ते तुला पुन्हा होईल.
3.315.26
इत्युक्त्वान्तऽर्दधे धर्मो भगबाँल्लोकभावनः ।
समेताः पाण्डवाश्चैव सुखसुप्ता मनस्विनः ॥ ३.३१५.२६ ॥
असे बोलून लोकांचे पालक भगवान धर्म अंतर्धान पावले. एकत्र जमलेले, सुखाने झोपलेले मनस्वी पाण्डवही (जागे झाले).
3.315.27
उपेत्यचाश्रमं वीराः सर्व एव गतक्लमाः ।
आरणेयं ददुस्तस्मै ब्राह्मणाय तपस्विने ॥ ३.३१५.२७ ॥
आश्रमात येऊन सर्व वीर श्रमरहित झाले; त्यांनी त्या तपस्वी ब्राह्मणाला वन्य आहार (शिकारीचे मांस) दिला.
3.315.28
इदं समुत्थानसमागतं मह-
त्पितुश्चपुत्रस्य च कीर्तिवर्धनम्।
पठन्नरः रस्याद्विजितेन्द्रियो वशी ।
सपुत्रपौत्रः शतपर्षभाग्भवेत् ॥ ३.३१५.२८ ॥
पिता आणि पुत्र यांची कीर्ती वाढवणारे हे महान आख्यान जो वाचतो, तो इंद्रियांवर जय मिळवून संयमी होतो आणि पुत्र-पौत्रांसह शंभर वृषभांच्या संपत्तीचा धनी होतो.
3.315.29
न चाप्यधर्मे न सुहृद्विभेदने ।
परस्वहारे परदारमर्शने।
कदर्यभावे न रमेनेमनः सदा ।
नृणां सदाख्यानमिदं विजानताम् ॥ ३.३१५.२९ ॥
हे सत्य आख्यान जाणणाऱ्या माणसांचे मन अधर्मात, मित्रांमध्ये फूट पाडण्यात, परधन हरण करण्यात, परस्त्रीला स्पर्श करण्यात आणि कृपणतेत कधीच रमत नाही.