મહાભારત · અધ્યાય 3.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.39.1
गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु ।
पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः ॥ ३.३९.१ ॥
તે સર્વ મહાત્મા તપસ્વીઓ ગયા પછી, પિનાક ધનુષ્ય હાથમાં ધારણ કરનાર ભગવાન, સર્વ પાપ હરનાર હર (શિવ) પ્રગટ થયા.
3.39.2
कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसन्निभम् ।
विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः ॥ ३.३९.२ ॥
કિરાત વેષ ધારણ કરીને, સોનાના વૃક્ષ જેવા, શરીરની કાંતિથી ઝળહળતા, જાણે બીજો મેરુ પર્વત (તેઓ ઊભા હતા).
3.39.3
श्रीगद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान् ।
निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः ॥ ३.३९.३ ॥
સુંદર ધનુષ્ય ઉપાડીને, ઝેરી સર્પો જેવા બાણ લઈને, વનને બાળતી અગ્નિની જેમ મહાતેજસ્વી થઈને તેઓ બહાર નીકળ્યા.
3.39.4
देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया ।
नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा ॥ ३.३९.४ ॥
ત્યારે શ્રીમાન (શિવ), સમાન વ્રત અને વેષ ધારણ કરનારી દેવી ઉમા સાથે, નાના વેષ ધારણ કરનારા હર્ષિત ભૂતગણો દ્વારા અનુસરાયેલા હતા.
3.39.5
किरातवेषसंछन्नः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः ।
अशोभत तदा राजन्स देशोऽतीव भारत ॥ ३.३९.५ ॥
કિરાત વેષથી ઢંકાયેલા (શિવ) હજારો સ્ત્રીઓ સાથે હતા, ત્યારે હે રાજન, હે ભારત, તે પ્રદેશ અત્યંત શોભી ઊઠ્યો.
3.39.6
क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा ।
नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत् ॥ ३.३९.६ ॥
ક્ષણમાં એ આખું વન મૌન થઈ ગયું; ત્યારે ઝરણાંનો નાદ અને પક્ષીઓનો કલરવ પણ બંધ થઈ ગયો.
3.39.7
स सन्निकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः ।
मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम् ॥ ३.३९.७ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા પાર્થની નજીક આવીને તેણે દિતિના પુત્ર મૂક નામના અદ્ભુત દર્શનવાળા (દાનવ)ને જોયો.
3.39.8
वाराहं रूपमास्थाय तर्जयन्तमिवार्जुनम् ।
हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः ॥ ३.३९.८ ॥
વરાહનું રૂપ ધારણ કરીને અર્જુનને જાણે ધમકાવતા પરમ દુષ્ટાત્મા (મૂક)ને મારવા માટે ત્યારે ફાલ્ગુને તેને કહ્યું.
3.39.9
गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान् ।
सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन् ॥ ३.३९.९ ॥
ગાંડીવ ધનુષ્ય લઈને અને વિષધર સર્પો સમાન બાણો લઈને, ઉત્તમ ધનુષ્યને પ્રત્યંચા ચડાવીને, પ્રત્યંચાના ટંકારથી ગુંજાવતાં.
3.39.10
यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम् ।
तस्मात्त्वां पूर्वमेवाहं नेष्यामि यमसादनम् ॥ ३.३९.१० ॥
અહીં આવેલા નિરપરાધ એવા મને મારવાની તું ઇચ્છા રાખે છે, તેથી હું તને જ પહેલાં યમસદનમાં મોકલીશ.
3.39.11
दृष्ट्वा तं प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम् ।
किरातरूपी सहसा वारयामास शंकरः ॥ ३.३९.११ ॥
પ્રહાર કરવા તૈયાર દૃઢધનુર્ધારી ફાલ્ગુનને જોઈને કિરાતરૂપી શંકરે તરત જ તેને રોક્યો.
3.39.12
मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः ।
अनादृत्यैव तद्वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः ॥ ३.३९.१२ ॥
નીલમેઘ સમાન કાંતિવાળા આ (દાનવ)ને મેં પહેલાં વિનંતી કરી હતી; પરંતુ એ વચનની અવગણના કરીને ફાલ્ગુને તેના પર પ્રહાર કર્યો.
3.39.13
किरातश्च समं तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युतिः ।
प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम् ॥ ३.३९.१३ ॥
એ જ એક લક્ષ્ય પર એકસાથે મહાતેજસ્વી કિરાતે વજ્ર સમાન, અગ્નિજ્વાળા સમાન બાણ છોડ્યું.
3.39.14
तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः ।
मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलपृष्ठनिभे तदा ॥ ३.३९.१४ ॥
તે બન્ને દ્વારા છોડાયેલાં બન્ને બાણો ત્યારે એકસાથે ત્યાં પર્વતશિખર સમાન વિશાળ મૂકના શરીર પર પડ્યાં.
3.39.15
यथाऽशनैर्विनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते ।
तथा तयोः सन्निपातः शरयोरभवत्तदा ॥ ३.३९.१५ ॥
જેમ પર્વત પર વજ્ર અને અશનિનો ભયંકર આઘાત થાય, તેમ તે બન્ને બાણોનો ત્યારે અથડામણ થયો.
3.39.16
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यैः पन्नगैरिव ।
ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा सुदारुणम् ॥ ३.३९.१६ ॥
બળતાં મુખવાળા સર્પો સમાન ઘણા બાણોથી વિંધાયેલો તે ફરી અતિ ભયંકર રાક્ષસરૂપ ધારણ કરીને મૃત્યુ પામ્યો.
3.39.17
स ददर्श ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् ।
किरातवेषसंछन्नं स्त्रीसहायममित्रहा ॥ ३.३९.१७ ॥
ત્યારે શત્રુઓનો નાશ કરનાર જિષ્ણુ (અર્જુન)એ કિરાતવેશથી ઢંકાયેલો, સુવર્ણ સમાન કાંતિવાળો, સ્ત્રી સાથેનો એક પુરુષ જોયો.
3.39.18
तमब्रवीत्प्रीतमना कौन्तेयः प्रहसन्निव ।
को भवानटते शून्ये वने रस्त्रीगणसंवृतः ॥ ३.३९.१८ ॥
પ્રસન્ન મનથી કૌન્તેય હસતાં હસતાં તેને બોલ્યા: 'આ સૂના વનમાં સ્ત્રીઓના સમૂહથી ઘેરાઈને ભટકતા તમે કોણ છો?'
3.39.19
न त्वमस्मिन्वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ ।
किमर्थं च त्वया विद्धो मृगोऽयं मत्परिग्रहः ॥ ३.३९.१९ ॥
હે સુવર્ણ કાંતિવાળા, આ ભયંકર વનમાં તું ડરતો નથી? મારા કબજાના આ મૃગને તેં બાણથી કેમ વીંધ્યો?
3.39.20
मयाऽभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसोऽयमिहागतः ।
कामात्परिभवाद्वाऽपि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ३.३९.२० ॥
આ રાક્ષસને મેં પહેલેથી જ ઘાયલ કર્યો છે અને તે અહીં આવ્યો છે. કામથી કે અપમાનથી, મારા હાથમાંથી તું જીવતો છૂટી નહીં શકે.
3.39.21
न ह्येष मृगयाधर्मो यस्त्वयाऽद्य कृतो मयि ।
तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात्पर्वताश्रयम् ॥ ३.३९.२१ ॥
આજે તેં મારી સામે જે કર્યું તે શિકારનો ધર્મ નથી. તેથી, હે પર્વતવાસી, હું તને જીવનથી ભ્રષ્ટ કરીશ.
3.39.22
इत्युक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्निव ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनं ॥ ३.३९.२२ ॥
પાંડવે આમ કહેતાં, કિરાત હસતો હોય તેમ મધુર વાણીમાં સવ્યસાચી પાંડવને બોલ્યો.
3.39.23
न मत्कृते त्वया वीरः भीः कार्या वनमन्तिकात् ।
इयं भूमिः सदाऽस्माकमुचिता वसतां वने ॥ ३.३९.२३ ॥
હે વીર, મારા કારણે તારે વનની નજીકથી ભય ન રાખવો જોઈએ. આ ભૂમિ વનમાં વસનારા અમને સદા યોગ્ય છે.
3.39.24
त्वया तु दुष्करः कस्मादिह वासः प्ररोचितः ।
वयं तु बहुसत्त्वेऽस्मिन्निवसामस्तपोधन ॥ ३.३९.२४ ॥
પણ તને કઠિન એવા આ સ્થાનમાં વસવાનું તેં કેમ પસંદ કર્યું? અમે જીવજંતુઓથી ભરેલા આ વનમાં વસીએ છીએ, હે તપોધન.
3.39.25
भवांस्तु कृष्णवत्मार्भः सुकुमारः सुखोचितः ।
कथं शून्यमिमं देशमेकाकी विचरिष्यति ॥ ३.३९.२५ ॥
પણ તમે, સુકુમાર, સુખને યોગ્ય અને શ્યામ વર્ણના બાળક, આ સૂના પ્રદેશમાં એકલા કેવી રીતે વિચરશો?
3.39.26
गाण्डीवमाश्रयं कृत्वा नाराजांश्चाग्निसन्निभान् ।
निवसामि महारण्ये द्वितीय इव पावकः ॥ ३.३९.२६ ॥
ગાંડીવને આધાર બનાવીને અને અગ્નિ સમાન નારાચ બાણો સાથે હું આ મહાવનમાં રહું છું, જાણે બીજો અગ્નિ હોઉં.
3.39.27
एष चापि मया जन्तुर्मृगरूपं समाश्रितः ।
राक्षसो निहतो घोरो हन्तुं मामिह चागतः ॥ ३.३९.२७ ॥
મૃગરૂપ ધારણ કરેલા આ જીવને પણ મેં માર્યો; આ ભયંકર રાક્ષસ મને મારવા જ અહીં આવ્યો હતો.
3.39.28
मयैष धन्वनिर्मुक्तैस्ताडितः पूर्वमेव हि ।
बाणैरभिहतः शेते नीतश्च यमसादनम् ॥ ३.३९.२८ ॥
મેં ધનુષમાંથી છોડેલાં બાણોથી તેને અગાઉ જ પ્રહાર કર્યો હતો; બાણોથી ઘાયલ થઈને તે પડ્યો છે અને યમલોક લઈ જવાયો છે.
3.39.29
ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वमेव परिग्रहः ।
ममैव च प्रहारेण जीविताद्व्यपरिपितः ॥ ३.३९.२९ ॥
આ પહેલેથી જ મારું લક્ષ્ય હતું, મારો જ કબજો હતો; મારા જ પ્રહારથી તે જીવ ગુમાવી બેઠો.
3.39.30
दोषान्स्वान्नार्हसेऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः ।
अभिषक्तोस्मि मन्दात्मन्न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ३.३९.३० ॥
હે પોતાના બળથી ગર્વિત મૂર્ખ! તારા દોષો બીજા પર ઢોળવા યોગ્ય નથી. હું તને પકડી ચૂક્યો છું; મારાથી તું જીવતો છૂટી નહિ શકે.
3.39.31
स्थिरो भव विमोक्ष्यामि सायकानशनीनिव ।
घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वमपि सायकान् ॥ ३.३९.३१ ॥
સ્થિર રહે; વજ્ર જેવાં બાણો હું છોડીશ. પરમ શક્તિથી પ્રયત્ન કર, તું પણ બાણો છોડ.
3.39.32
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा किरातस्यार्जुनस्तदा ।
रोषमाहारयामास ताडयामास चेषुभिः ॥ ३.३९.३२ ॥
કિરાતના તે વચનો સાંભળીને અર્જુને ત્યારે ક્રોધ કર્યો અને બાણોથી તેના પર પ્રહાર કર્યો.
3.39.33
ततो हृष्टेन मनसा प्रतिजग्राह सायकान् ।
भूयोभूय इति प्राह मन्दमन्देत्युवाच ह ॥ ३.३९.३३ ॥
પછી પ્રસન્ન મનથી તેણે બાણો ગ્રહણ કર્યા અને 'મૂર્ખ, મૂર્ખ!' એમ વારંવાર કહ્યું.
3.39.34
प्रहरस्व शरानेतान्नाराचान्मर्मभेदिनः ।
इत्युक्तो बाणवर्षं स मुमोच सहसाऽर्जुनः ॥ ३.३९.३४ ॥
"મર્મભેદી આ નારાચ બાણોથી પ્રહાર કર" એમ કહેવાતાં અર્જુને અચાનક બાણોની વર્ષા કરી.
3.39.35
ततस्तौ तत्रसंरब्धौ गर्जमानौ मुहुर्मुहुः ।
शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम् ॥ ३.३९.३५ ॥
પછી તે બંને ત્યાં ક્રોધે ભરાઈને વારંવાર ગર્જતા, વિષધર સર્પો જેવાં બાણોથી એકબીજાને પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
3.39.36
ततोऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् ।
तत्प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः ॥ ३.३९.३६ ॥
પછી અર્જુને કિરાત પર બાણોની વર્ષા કરી; તે શંકરે પ્રસન્ન મનથી ગ્રહણ કરી.
3.39.37
मुहूर्तं शरवर्षं तु प्रतिगृह्य पिनाकधृक् ।
अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिवाचलः ॥ ३.३९.३७ ॥
ક્ષણભર બાણવર્ષા ઝીલીને પિનાકધારી અક્ષત દેહે પર્વતની જેમ અચલ ઊભા રહ્યા.
3.39.38
स दृष्ट्वा बाणवर्षं तु मघीभूतं धनंजयः ।
परमं विस्मयं चक्रे साधुसाध्विति चाब्रवीत् ॥ ३.३९.३८ ॥
બાણવર્ષા નિષ્ફળ થતી જોઈ ધનંજય અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયા અને બોલ્યા, "સાધુ, સાધુ!"
3.39.39
अहोऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखराश्रयः ।
गाण्डीवमुक्तान्नाराचान्प्रतिगृह्णात्यविह्वलः ॥ ३.३९.३९ ॥
અહો! હિમાલયના શિખરે વસતો આ સુકુમાર અંગવાળો પુરુષ ગાંડીવમાંથી છૂટેલાં નારાચ બાણો અવિચલિત થઈ ઝીલે છે!
3.39.40
कोऽयं देवो भवेत्साक्षाद्रुद्रो यक्षः सुरोऽसुरः ।
विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः ॥ ३.३९.४० ॥
આ કયા દેવ છે? સાક્ષાત રુદ્ર, યક્ષ, સુર કે અસુર? શ્રેષ્ઠ પર્વત પર દેવોનો સમાગમ થયો છે.
3.39.41
न हि मद्वाणजालानामुत्सृष्टानां सहस्रशः ।
शक्तोऽन्यः सहितुं वेगमृते देवं पिनाकिनम् ॥ ३.३९.४१ ॥
હજારોની સંખ્યામાં છોડેલા મારા બાણજાળનો વેગ પિનાકધારી દેવ સિવાય બીજું કોઈ સહન કરી શકે નહીં.
3.39.42
देवो वा यदि वा यक्षो रुद्रादन्यो व्यवस्थितः ।
अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ॥ ३.३९.४२ ॥
આ દેવ હોય, યક્ષ હોય, કે રુદ્રથી ભિન્ન કોઈ હોય, હું તીક્ષ્ણ બાણોથી એને યમલોકે મોકલીશ.
3.39.43
ततो हृष्टमना जिष्णुर्नाराचान्मर्मभेदिनः ।
व्यसृजच्छतधा राजन्मयूखानिव भास्करः ॥ ३.३९.४३ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનવાળા જિષ્ણુ (અર્જુન), હે રાજન્, મર્મભેદી લોખંડના બાણો સેંકડો રીતે છોડ્યા, જેમ સૂર્ય પોતાના કિરણો વેરે છે.
3.39.44
तान्प्रसन्नेन मनसा भगवाँल्लोकभावनः ।
शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच्छिलावर्षमिवाचलः ॥ ३.३९.४४ ॥
લોકપાલક ભગવાન, ત્રિશૂળધારી (શિવ), પ્રસન્ન મનથી તે બાણોને ગ્રહણ કર્યા, જેમ પર્વત પથ્થરોની વર્ષા ઝીલે છે.
3.39.45
क्षणेन क्षीणबाणोऽथ संवृत्तः फल्गुनस्तदा ।
वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसंक्षयम् ॥ ३.३९.४५ ॥
ક્ષણમાં ફાલ્ગુન (અર્જુન)ના બાણો ખૂટી ગયા; પોતાના બાણોનો ક્ષય જોઈને તેને ભય થયો.
3.39.46
चिन्तयामास जिष्णुस्तु भगवन्तं हुताशनम् ।
पुरस्तादक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्य खाण्डवे ॥ ३.३९.४६ ॥
ત્યારે જિષ્ણુ (અર્જુન) ભગવાન હુતાશન (અગ્નિ)નું ચિંતન કર્યું; પૂર્વે ખાંડવ વનમાં જેમણે તેમને બે અક્ષય તૂણીર આપ્યાં હતાં.
3.39.47
किं नु मोक्ष्यामि धनुषा यन्मे बाणाः क्षयं गताः ।
अयं च पुरुषः कोपि बाणान्ग्रसति सर्वशः ॥ ३.३९.४७ ॥
"મારા બાણો ખૂટી ગયા; હવે આ ધનુષથી હું શું છોડું? આ કોઈ પુરુષ મારા બધા બાણો ગળી રહ્યો છે."
3.39.48
अहमेनं धनुष्कोट्या रशूलाग्रेणेव कुञ्जरम् ।
नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदनं प्रति ॥ ३.३९.४८ ॥
"દંડધારી યમના ધામ તરફ, ભાલાની અણીથી હાથીને લઈ જવાય તેમ, ધનુષની અણીથી જ હું આને લઈ જઈશ."
3.39.49
प्रगृह्याथ धनुष्कोट्या ज्यापाशेनावकृष्य च ।
मुष्टिभिश्चापि हतवान्वज्रकल्पैर्महाद्युतिः ॥ ३.३९.४९ ॥
પછી તે મહાતેજસ્વીએ ધનુષ્યનો છેડો પકડીને, પણછના પાશથી ખેંચીને, વજ્ર જેવા મુઠ્ઠીઓથી પ્રહાર કર્યો.
3.39.50
संप्रायुध्यद्धनुष्कोट्या कौन्तेयः परवीरहा ।
तदप्यस्य धनुर्दिव्यं जग्राह गिरिगोचरः ॥ ३.३९.५० ॥
કુંતીપુત્ર, શત્રુવીરોનો સંહારક, ધનુષ્યના છેડાથી લડ્યો; પર્વતવાસીએ તેનું દિવ્ય ધનુષ્ય પણ પકડી લીધું.
3.39.51
ततोऽर्जुनो ग्रस्तधनुः खङ्गपाणिरतिष्ठत ।
युद्धस्यान्तमभीप्सन्वै वेगेनाभिजगाम तम् ॥ ३.३९.५१ ॥
ત્યારે ધનુષ્ય ગુમાવેલો અર્જુન હાથમાં ખડ્ગ લઈને ઊભો રહ્યો; યુદ્ધનો અંત ઇચ્છીને તે વેગથી તેના પર ધસી ગયો.
3.39.52
तस्य मूर्ध्नि शितं खङ्गमसक्तं पर्वतेष्वपि ।
मुमोय भुजवीर्येण विक्रम्य कुरुनन्दनः ॥ ३.३९.५२ ॥
તેના માથા પર, પર્વતોમાં પણ અવરોધ વિના જઈ શકે એવું તીક્ષ્ણ ખડ્ગ, કુરુવંશના આનંદે પોતાના ભુજબળથી પરાક્રમપૂર્વક ચલાવ્યું.
3.39.53
तकस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः ।
ततो वृक्षैः शिलाभिश्च योधयामास फल्गुनः ॥ ३.३९.५३ ॥
કિરાતના માથા સુધી પહોંચતાં જ એ શ્રેષ્ઠ ખડ્ગ ખરેખર ભાંગી ગયું. પછી ફલ્ગુને વૃક્ષો અને શિલાઓ વડે યુદ્ધ કર્યું.
3.39.54
तदा वृक्षान्महाकायः प्रत्यगृह्णादथो शिलाः ।
किरातरूपी भगवांस्ततः पार्थो महाबलः ॥ ३.३९.५४ ॥
ત્યારે તે મહાકાય વૃક્ષો અને શિલાઓને પાછા પકડી લીધા. પછી કિરાતરૂપધારી ભગવાને મહાબલી પાર્થને રોક્યો.
3.39.55
मुष्टिभिर्वज्रसंस्पर्शैर्धूममुत्पादयन्मुखे ।
प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि ॥ ३.३९.५५ ॥
વજ્ર જેવા સ્પર્શવાળી મુઠ્ઠીઓથી મુખ પર ધુમાડો ઉત્પન્ન કરતા તેણે તે દુર્ધર્ષ, કિરાત જેવા રૂપવાળા પર પ્રહાર કર્યો.
3.39.56
ततः शक्राशनिसमैर्मुष्टिभिर्भृशदारुणैः ।
किरातरूपी भगवानर्दयामास फल्गुनम् ॥ ३.३९.५६ ॥
પછી ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન અત્યંત ભયાનક મુઠ્ઠીઓથી કિરાતરૂપી ભગવાને ફાલ્ગુનને પીડિત કર્યો.
3.39.57
ततश्चटचटाशब्दः सुधोरः समजायत ।
पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस् च युध्यतः ॥ ३.३९.५७ ॥
પછી યુદ્ધ કરતા પાંડવ અને કિરાતની મુઠ્ઠીઓમાંથી અત્યંત ભયાનક ચટચટ અવાજ ઉત્પન્ન થયો.
3.39.58
सुमुहूर्तं तयोर्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् ।
भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोरिव ॥ ३.३९.५८ ॥
તે બંનેનું તે યુદ્ધ થોડીવાર રોમાંચક હતું, વૃત્ર અને વાસવ (ઇન્દ્ર) ના યુદ્ધ જેવું બાહુપ્રહારોથી ભરેલું.
3.39.59
महाराज ततो जिष्णुः किरातमुरसा बली ।
पाण्डवं च विचेष्टन्तं किरातोप्यहनद्बलात् ॥ ३.३९.५९ ॥
હે મહારાજ, પછી બળવાન જિષ્ણુ (અર્જુન) એ છાતીથી કિરાતને પ્રહાર કર્યો; અને તરફડતા પાંડવને પણ કિરાતે બળપૂર્વક પ્રહાર કર્યો.
3.39.60
तयोर्भुजविनिष्पेषात्संधर्षेणोरसोस्तथा ।
समजायत गात्रेषु पावकोऽङ्गारधूमवान् ॥ ३.३९.६० ॥
તે બંનેના બાહુઓના દબાણ અને છાતીના ઘસારાથી તેમના અંગો પર અંગારા અને ધુમાડાવાળો અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો.
3.39.61
तत एनं महादेवः पीड्य गात्रैः सुपीडितम् ।
तेजसा व्क्रमद्रोषाच्चेतस्तस्य विमोहयन् ॥ ३.३९.६१ ॥
ત્યારે મહાદેવે પોતાનાં અંગોથી તેને સારી રીતે દબાવી, પોતાના તેજ અને ક્રોધથી આગળ વધીને તેનું ચિત્ત મોહિત કર્યું.
3.39.62
ततोऽभिपीडितैर्गात्रैः पिण्डीकृत इवाबभौ ।
फल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत ॥ ३.३९.६२ ॥
ત્યારે દેવદેવના અંગોના તીવ્ર દબાણથી ફાલ્ગુન પિંડ જેવો દેખાયો; હે ભારત, તેના અંગોમાં રૂંધાયેલો.
3.39.63
निरुच्छ्वासोऽभवच्चैव सन्निरुद्धो महामनाः ।
ततः पपात संमूढस्ततः प्रीतोऽभवद्भवः ॥ ३.३९.६३ ॥
મહામનસ્ક શ્વાસરહિત થઈ ગયો, સંપૂર્ણ રીતે બંધાઈને. પછી તે મૂર્છિત થઈ પડ્યો; ત્યારે ભવ પ્રસન્ન થયા.
3.39.64
स मुहूर्तं तथा भूत्वा सचेताः पुनरुत्थितः ।
रुधिरेणाप्लुताङ्गस्तु पाण्डवो भृशदुःखितः ॥ ३.३९.६४ ॥
તે ક્ષણભર એવો જ રહ્યો, પછી ભાનમાં આવી ફરી ઊઠ્યો; તેના અંગો લોહીથી ભીંજાયેલા હતા; તે પાંડવ અત્યંત દુઃખી થયો.
3.39.65
शरण्यं शरणं गत्वा भगवन्तं पिनाकिनम् ।
मृन्मयं स्ण्डिलं कृत्वामाल्येनापूजयद्भवम् ॥ ३.३९.६५ ॥
શરણ્ય ભગવાન પિનાકીને શરણે જઈ, માટીની વેદી બનાવી, માળાથી ભવની પૂજા કરી.
3.39.66
तच्च माल्यं तदा पार्थः किरातशिरसि स्थितम् ।
अपश्यत्पाण्डवश्रेष्ठो हर्षेण प्रकृतिं गतः ॥ ३.३९.६६ ॥
તે માળા ત્યારે કિરાતના માથા પર છે એવું પાર્થે જોયું; પાંડવશ્રેષ્ઠ હર્ષથી પોતાની સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં પાછો ફર્યો.
3.39.67
पपात पादयोस्तस्य ततः प्रीतोऽभवद्भवः ।
उवाच चैनं वचसा मेघगम्भीरगीर्हसः।
जातविस्मयमालोक्य ततः क्षीणाङ्गसंहतिम् ॥ ३.३९.६७ ॥
તે તેમના ચરણોમાં પડ્યો. ત્યારે ભવ (શિવ) પ્રસન્ન થયા અને મેઘ જેવા ગંભીર સ્વરે હસતાં હસતાં તેને કહ્યું, તેને વિસ્મયથી ભરેલો અને ક્ષીણ શરીરવાળો જોઈને.
3.39.68
भोभो फल्गुन तुष्टोस्मि कर्मणाऽप्रतिमेन ते ।
शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते समः ॥ ३.३९.६८ ॥
હે ફલ્ગુન! તારા આ અપ્રતિમ કર્મથી હું પ્રસન્ન છું. આ શૌર્ય અને ધૈર્યમાં તારા જેવો કોઈ ક્ષત્રિય નથી.
3.39.69
समं तेजश्च वीर्यं च ममाद्य तव चानघ ।
प्रीतस्तेऽहं महाबाहो पश्य मां भरतर्षभ ॥ ३.३९.६९ ॥
હે નિષ્પાપ! આજે મારું તેજ અને પરાક્રમ તારા જેટલું જ છે. હે મહાબાહુ, ભરતશ્રેષ્ઠ! હું તારાથી પ્રસન્ન છું; મને જો.
3.39.70
ददामि ते विशालाक्ष चक्षुः पूर्वं मुनिर्भवान् ।
विजेष्यसि रणे शत्रूनपि सर्वान्दिवौकसः ॥ ३.३९.७० ॥
હે વિશાળાક્ષ! હું તને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપું છું. પૂર્વે તું મુનિ હતો. યુદ્ધમાં તું સર્વ શત્રુઓને, સ્વર્ગવાસી દેવોને પણ જીતીશ.
3.39.71
प्रीत्या च तेऽहं दास्यामि यदस्त्रमनिवारितम् ।
त्वं हि शक्तो मदीयं तदस्त्रं धारयितुं क्षणात् ॥ ३.३९.७१ ॥
પ્રેમથી હું તને એ અનિવાર્ય અસ્ત્ર આપીશ, કારણ કે મારું એ અસ્ત્ર ક્ષણમાં ધારણ કરવાને તું જ સમર્થ છે.
3.39.72
ततो देवं महादेवं गिरिशं शूनपाणिनम् ।
ददर्श फल्गुनस्तत्र सह देव्या महाद्युतिम् ॥ ३.३९.७२ ॥
ત્યારે ફલ્ગુન (અર્જુન)એ ત્યાં દેવી સાથે મહાતેજસ્વી દેવદેવ મહાદેવને જોયા; તેઓ ગિરીશ, શૂલપાણી હતા.
3.39.73
स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च ।
प्रसादयामास हरं पार्थः परपुरंजयः ॥ ३.३९.७३ ॥
તેમણે ઘૂંટણે પડીને ભૂમિ પર માથું નમાવી પ્રણામ કર્યા; શત્રુનગરોને જીતનાર પાર્થે હરને પ્રસન્ન કર્યા.
3.39.74
कपर्दिन्सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन ।
देवदेव महादेव नीलग्रीव जटाधर ॥ ३.३९.७४ ॥
હે કપર્દી, સર્વભૂતેશ, ભગના નેત્રનો નાશ કરનાર, દેવદેવ, મહાદેવ, નીલગ્રીવ, જટાધર!
3.39.75
कारणानां च परमं जाने त्वां त्र्यम्बकं विभुम् ।
देवानां च गतिं देवं त्वत्प्रसूतमिदं जगत् ॥ ३.३९.७५ ॥
કારણોના પરમ કારણ, ત્ર્યંબક, વિભુ, દેવોની ગતિ એવા આપને હું જાણું છું; આ જગત આપથી જ ઉત્પન્ન થયું છે.
3.39.76
अजेयस्त्वं त्रिभिर्लोकैः सदेवासुरमानुषैः ।
शिवाय विष्णुरूपाय विष्णवे शिवरूपिणे ॥ ३.३९.७६ ॥
દેવ, અસુર, મનુષ્ય સહિત ત્રણેય લોકોથી આપ અજેય છો; વિષ્ણુરૂપ શિવને અને શિવરૂપ વિષ્ણુને નમસ્કાર.
3.39.77
दक्षियज्ञविनाशाय हरिरूपाय ते नमः ।
ललाटाक्षाय शर्वाय मीढुषे शूलपाणये ॥ ३.३९.७७ ॥
દક્ષયજ્ઞનો નાશ કરનાર હરિરૂપ આપને નમસ્કાર; લલાટનેત્ર શર્વને, વર્ષણકર્તાને, શૂલપાણિને નમસ્કાર.
3.39.78
पिनाकगोप्त्रे सूर्याय मङ्गल्याय च वेधसे ।
प्रसादये त्वां भगवन्सर्वभूतमहेश्वर ॥ ३.३९.७८ ॥
પિનાકના રક્ષક, સૂર્યરૂપ, મંગલમય અને સૃષ્ટિકર્તા આપને નમસ્કાર; હે ભગવન્, સર્વભૂતોના મહેશ્વર, હું આપને પ્રસન્ન કરું છું.
3.39.79
गणेशं जगतः शम्भुं लोककारणकारणम् ।
प्रधानपुरुषातीतं परं सूक्ष्मतरं हरम् ॥ ३.३९.७९ ॥
જગતના સ્વામી ગણેશ, શંભુ, લોકકારણના પણ કારણ, પ્રધાન અને પુરુષથી પર, પરમ અને અતિ સૂક્ષ્મ હરને (હું નમું છું).
3.39.80
व्यतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हसि शंकर ।
भगवन्दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तोस्मीमं महागिरिम् ॥ ३.३९.८० ॥
હે ભગવાન શંકર, મારો અપરાધ આપ ક્ષમા કરવા યોગ્ય છો. ભગવાનના દર્શનની ઇચ્છાથી હું આ મહાપર્વત પર આવ્યો છું.
3.39.81
दयितं तव देवेश तापसालयमुत्तमम् ।
प्रसादये त्वां भगवन्सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ३.३९.८१ ॥
હે દેવેશ, આ તમને પ્રિય, તપસ્વીઓનું ઉત્તમ આશ્રયસ્થાન છે. હે ભગવાન, સર્વલોકનમસ્કૃત આપને હું પ્રસન્ન કરું છું.
3.39.82
कृतो मयाऽयमज्ञानाद्विमर्दो यस्त्वया सह ।
शरणं प्रतिपन्नाय तत्क्षमस्वाद्य शंकर ॥ ३.३९.८२ ॥
અજ્ઞાનથી મેં આપની સાથે જે ઘર્ષણ કર્યું, હે શંકર, શરણે આવેલા મને તે આજે ક્ષમા કરો.
3.39.83
तमुवाच महातेजाः प्रहसन्वृषभध्वजः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं क्षान्तमित्येव फल्गुनम् ॥ ३.३९.८३ ॥
મહાતેજસ્વી, વૃષભધ્વજ હસીને તેનો સુંદર બાહુ પકડીને ફાલ્ગુનને બોલ્યા, "ક્ષમા કરાઈ."
3.39.84
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रीतात्मा भगवान्हरः ।
पुनः पार्थं सान्त्वपूर्वमुवाच वृषभध्वजः ॥ ३.३९.८४ ॥
બન્ને બાહુઓથી આલિંગન કરીને, પ્રસન્ન મનવાળા ભગવાન હર, વૃષભધ્વજ, પાર્થને ફરીથી સાંત્વનાભર્યા શબ્દોમાં બોલ્યા.
3.39.85
गङ्गाङ्गितजटः शर्वः पार्थस्यामिततेजसः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं वृत्तं ताम्रतलाङ्गुलिम् ॥ ३.३९.८५ ॥
ગંગાથી અંકિત જટાવાળા શર્વે અમિત તેજસ્વી પાર્થનો સુંદર, ગોળ બાહુ પકડ્યો; તેની હથેળી અને આંગળીઓ તાંબા જેવી રાતી હતી.