महाभारत · अध्याय 3.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.39.1
गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु ।
पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः ॥ ३.३९.१ ॥
ते सर्व महात्मे तपस्वी गेल्यानंतर, पिनाक धनुष्य हातात धारण करणारे भगवान, सर्व पापांचे हरण करणारे हर (शिव) प्रकट झाले.
3.39.2
कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसन्निभम् ।
विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः ॥ ३.३९.२ ॥
किरात वेष धारण करून, सोन्याच्या वृक्षासारखे, देहकांतीने तेजस्वी, जणू दुसरा मेरू पर्वतच (ते उभे होते).
3.39.3
श्रीगद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान् ।
निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः ॥ ३.३९.३ ॥
सुंदर धनुष्य उचलून, विषारी सर्पांसारखे बाण घेऊन, वन जाळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे महातेजस्वी होऊन ते बाहेर पडले.
3.39.4
देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया ।
नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा ॥ ३.३९.४ ॥
तेव्हा श्रीमान (शिव), समान व्रत आणि वेष धारण करणारी देवी उमा हिच्यासह, नाना वेष धारण करणाऱ्या आनंदी भूतगणांनी अनुसरलेले होते.
3.39.5
किरातवेषसंछन्नः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः ।
अशोभत तदा राजन्स देशोऽतीव भारत ॥ ३.३९.५ ॥
किरात वेषाने आच्छादलेले (शिव) हजारो स्त्रियांसह असताना, हे राजा, हे भारता, तो प्रदेश अत्यंत शोभू लागला.
3.39.6
क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा ।
नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत् ॥ ३.३९.६ ॥
क्षणार्धात ते सर्व वन निःशब्द झाले; तेव्हा झऱ्यांचा नाद आणि पक्ष्यांचा आवाजही थांबला.
3.39.7
स सन्निकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः ।
मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम् ॥ ३.३९.७ ॥
अक्लिष्टकर्मा पार्थाजवळ येऊन त्याने दितीचा पुत्र मूक नावाचा अद्भुतदर्शन असुर पाहिला.
3.39.8
वाराहं रूपमास्थाय तर्जयन्तमिवार्जुनम् ।
हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः ॥ ३.३९.८ ॥
वराहाचे रूप धारण करून अर्जुनाला धमकावत असलेल्या, अत्यंत दुष्टात्म्या त्याला मारण्यासाठी तेव्हा फाल्गुनाने त्याला म्हटले.
3.39.9
गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान् ।
सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन् ॥ ३.३९.९ ॥
गाण्डीव धनुष्य घेऊन आणि विषारी सर्पांसारखे बाण घेऊन, उत्तम धनुष्याला प्रत्यंचा लावून, प्रत्यंचेच्या टणत्काराने निनादित करत.
3.39.10
यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम् ।
तस्मात्त्वां पूर्वमेवाहं नेष्यामि यमसादनम् ॥ ३.३९.१० ॥
येथे आलेल्या निरपराध माझा वध करण्याची तू इच्छा करतोस, म्हणून तुलाच मी प्रथम यमसदनाला पाठवीन.
3.39.11
दृष्ट्वा तं प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम् ।
किरातरूपी सहसा वारयामास शंकरः ॥ ३.३९.११ ॥
प्रहार करण्यास सिद्ध झालेल्या दृढधनुर्धर फाल्गुनाला पाहून किरातरूपी शंकराने तत्काळ त्याला अडवले.
3.39.12
मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः ।
अनादृत्यैव तद्वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः ॥ ३.३९.१२ ॥
नीलमेघासारख्या कांतीच्या याला मी आधीच विनंती केली होती; परंतु त्या शब्दाकडे दुर्लक्ष करून फाल्गुनाने त्याच्यावर प्रहार केला.
3.39.13
किरातश्च समं तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युतिः ।
प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम् ॥ ३.३९.१३ ॥
त्याच एका लक्ष्यावर एकाच वेळी महातेजस्वी किरातानेही वज्रासारखा, अग्निज्वालेसारखा बाण सोडला.
3.39.14
तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः ।
मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलपृष्ठनिभे तदा ॥ ३.३९.१४ ॥
त्या दोघांनी सोडलेले ते दोन्ही बाण त्या वेळी एकाच वेळी तेथे पर्वतशिखरासारख्या विशाल मूकाच्या शरीरावर पडले.
3.39.15
यथाऽशनैर्विनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते ।
तथा तयोः सन्निपातः शरयोरभवत्तदा ॥ ३.३९.१५ ॥
जसा पर्वतावर वज्र आणि अशनी यांचा भीषण आघात होतो, तसाच त्या दोन बाणांचा तेव्हा परस्परांशी आघात झाला.
3.39.16
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यैः पन्नगैरिव ।
ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा सुदारुणम् ॥ ३.३९.१६ ॥
ज्वलंत तोंडांच्या सर्पांसारख्या अनेक बाणांनी विद्ध झालेला तो पुन्हा अत्यंत भयंकर राक्षसरूप धारण करून मरण पावला.
3.39.17
स ददर्श ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् ।
किरातवेषसंछन्नं स्त्रीसहायममित्रहा ॥ ३.३९.१७ ॥
तेव्हा शत्रूंचा संहार करणाऱ्या जिष्णूने (अर्जुनाने) किरातवेषाने झाकलेला, सोन्यासारख्या कांतीचा, एका स्त्रीसह असलेला एक पुरुष पाहिला.
3.39.18
तमब्रवीत्प्रीतमना कौन्तेयः प्रहसन्निव ।
को भवानटते शून्ये वने रस्त्रीगणसंवृतः ॥ ३.३९.१८ ॥
प्रसन्न मनाने कौन्तेय हसल्यासारखा त्याला म्हणाला, 'या ओसाड अरण्यात स्त्रियांच्या समूहाने वेढलेले तुम्ही कोण फिरत आहात?'
3.39.19
न त्वमस्मिन्वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ ।
किमर्थं च त्वया विद्धो मृगोऽयं मत्परिग्रहः ॥ ३.३९.१९ ॥
हे सुवर्णकांती, या भयंकर अरण्यात तुला भीती वाटत नाही का? माझ्या ताब्यातील या हरणाला तू बाणाने का विद्ध केलेस?
3.39.20
मयाऽभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसोऽयमिहागतः ।
कामात्परिभवाद्वाऽपि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ३.३९.२० ॥
या राक्षसाला मी आधीच जखमी केले आहे आणि तो येथे आला आहे. वासनेने किंवा अपमानाने का होईना, माझ्या हातून तू जिवंत सुटणार नाहीस.
3.39.21
न ह्येष मृगयाधर्मो यस्त्वयाऽद्य कृतो मयि ।
तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात्पर्वताश्रयम् ॥ ३.३९.२१ ॥
आज तू माझ्यावर जे केलेस ते मृगयेचे धर्म नाही. म्हणून, हे पर्वताश्रया, मी तुला जीवनातून खाली पाडीन.
3.39.22
इत्युक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्निव ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनं ॥ ३.३९.२२ ॥
पांडवाने असे म्हटल्यावर किरात जणू हसत मृदू वाणीने सव्यसाची पांडवाला म्हणाला.
3.39.23
न मत्कृते त्वया वीरः भीः कार्या वनमन्तिकात् ।
इयं भूमिः सदाऽस्माकमुचिता वसतां वने ॥ ३.३९.२३ ॥
हे वीरा, माझ्यामुळे तू अरण्याजवळून भिऊ नकोस. ही भूमी अरण्यात राहणाऱ्या आम्हाला नेहमीच योग्य आहे.
3.39.24
त्वया तु दुष्करः कस्मादिह वासः प्ररोचितः ।
वयं तु बहुसत्त्वेऽस्मिन्निवसामस्तपोधन ॥ ३.३९.२४ ॥
पण तुला कठीण असलेल्या या ठिकाणी राहणे तू का पसंत केलेस? आम्ही जीवजंतूंनी भरलेल्या या अरण्यात राहतो, हे तपोधना.
3.39.25
भवांस्तु कृष्णवत्मार्भः सुकुमारः सुखोचितः ।
कथं शून्यमिमं देशमेकाकी विचरिष्यति ॥ ३.३९.२५ ॥
पण तुम्ही, सुकुमार, सुखाला योग्य आणि सावळ्या वर्णाचे बालक, या ओसाड प्रदेशात एकटे कसे फिराल?
3.39.26
गाण्डीवमाश्रयं कृत्वा नाराजांश्चाग्निसन्निभान् ।
निवसामि महारण्ये द्वितीय इव पावकः ॥ ३.३९.२६ ॥
गांडीव धनुष्याचा आधार घेऊन आणि अग्नीसारखे नाराच बाण सोबत ठेवून मी या महारण्यात राहतो, जणू दुसरा अग्निच.
3.39.27
एष चापि मया जन्तुर्मृगरूपं समाश्रितः ।
राक्षसो निहतो घोरो हन्तुं मामिह चागतः ॥ ३.३९.२७ ॥
मृगरूप धारण केलेला हा प्राणीही माझ्याकडून मारला गेला; हा भयंकर राक्षस मला मारण्यासाठीच येथे आला होता.
3.39.28
मयैष धन्वनिर्मुक्तैस्ताडितः पूर्वमेव हि ।
बाणैरभिहतः शेते नीतश्च यमसादनम् ॥ ३.३९.२८ ॥
मी धनुष्यातून सोडलेल्या बाणांनी याला आधीच मारले होते; बाणांनी घायाळ होऊन तो पडला आहे आणि यमसदनास नेला गेला आहे.
3.39.29
ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वमेव परिग्रहः ।
ममैव च प्रहारेण जीविताद्व्यपरिपितः ॥ ३.३९.२९ ॥
हा आधीपासूनच माझे लक्ष्य होता, माझाच घेतलेला होता; माझ्याच प्रहाराने तो प्राणाला मुकला.
3.39.30
दोषान्स्वान्नार्हसेऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः ।
अभिषक्तोस्मि मन्दात्मन्न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ३.३९.३० ॥
हे स्वतःच्या बळाने उन्मत्त झालेल्या मूर्खा! तू आपले दोष दुसऱ्यावर टाकू नकोस. मी तुला पकडले आहे; माझ्या हातून तू जिवंत सुटणार नाहीस.
3.39.31
स्थिरो भव विमोक्ष्यामि सायकानशनीनिव ।
घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वमपि सायकान् ॥ ३.३९.३१ ॥
स्थिर राहा; वज्रासारखे बाण मी सोडीन. परम शक्तीने प्रयत्न करा, तुम्हीही बाण सोडा.
3.39.32
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा किरातस्यार्जुनस्तदा ।
रोषमाहारयामास ताडयामास चेषुभिः ॥ ३.३९.३२ ॥
किरातांचे ते शब्द ऐकून अर्जुनाने तेव्हा क्रोध धरला आणि बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला.
3.39.33
ततो हृष्टेन मनसा प्रतिजग्राह सायकान् ।
भूयोभूय इति प्राह मन्दमन्देत्युवाच ह ॥ ३.३९.३३ ॥
मग आनंदित मनाने त्याने बाण स्वीकारले आणि 'मूर्खा, मूर्खा' असे वारंवार म्हणाला.
3.39.34
प्रहरस्व शरानेतान्नाराचान्मर्मभेदिनः ।
इत्युक्तो बाणवर्षं स मुमोच सहसाऽर्जुनः ॥ ३.३९.३४ ॥
"मर्मभेदी या नाराच बाणांनी प्रहार करा" असे म्हटल्यावर अर्जुनाने अचानक बाणांचा वर्षाव केला.
3.39.35
ततस्तौ तत्रसंरब्धौ गर्जमानौ मुहुर्मुहुः ।
शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम् ॥ ३.३९.३५ ॥
मग ते दोघे तेथे संतापून वारंवार गर्जना करीत विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
3.39.36
ततोऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् ।
तत्प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः ॥ ३.३९.३६ ॥
मग अर्जुनाने किरातावर बाणांचा वर्षाव केला; तो शंकराने प्रसन्न मनाने स्वीकारला.
3.39.37
मुहूर्तं शरवर्षं तु प्रतिगृह्य पिनाकधृक् ।
अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिवाचलः ॥ ३.३९.३७ ॥
क्षणभर बाणवर्षाव स्वीकारून पिनाकधारी अक्षत देहाने पर्वतासारखे अचल उभे राहिले.
3.39.38
स दृष्ट्वा बाणवर्षं तु मघीभूतं धनंजयः ।
परमं विस्मयं चक्रे साधुसाध्विति चाब्रवीत् ॥ ३.३९.३८ ॥
बाणवर्षाव निष्फळ झालेला पाहून धनंजय अत्यंत विस्मित झाला आणि म्हणाला, "साधू, साधू!"
3.39.39
अहोऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखराश्रयः ।
गाण्डीवमुक्तान्नाराचान्प्रतिगृह्णात्यविह्वलः ॥ ३.३९.३९ ॥
अरेरे! हिमालयाच्या शिखरावर राहणारा हा सुकुमार देहाचा पुरुष गांडीवातून सुटलेले नाराच बाण अविचल होऊन झेलत आहे!
3.39.40
कोऽयं देवो भवेत्साक्षाद्रुद्रो यक्षः सुरोऽसुरः ।
विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः ॥ ३.३९.४० ॥
हा कोण देव आहे? साक्षात रुद्र, यक्ष, सुर की असुर? श्रेष्ठ पर्वतावर देवांचा समागम झाला आहे.
3.39.41
न हि मद्वाणजालानामुत्सृष्टानां सहस्रशः ।
शक्तोऽन्यः सहितुं वेगमृते देवं पिनाकिनम् ॥ ३.३९.४१ ॥
हजारो सोडलेल्या माझ्या बाणजालाचा वेग पिनाकधारी देवाशिवाय दुसरा कोणी सहन करू शकत नाही.
3.39.42
देवो वा यदि वा यक्षो रुद्रादन्यो व्यवस्थितः ।
अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ॥ ३.३९.४२ ॥
हा देव असो, यक्ष असो, किंवा रुद्राहून वेगळा कोणी असो, मी तीक्ष्ण बाणांनी याला यमसदनी पाठवीन.
3.39.43
ततो हृष्टमना जिष्णुर्नाराचान्मर्मभेदिनः ।
व्यसृजच्छतधा राजन्मयूखानिव भास्करः ॥ ३.३९.४३ ॥
तेव्हा प्रसन्न मनाने जिष्णू (अर्जुन) याने, हे राजा, मर्मभेदी लोखंडी बाण शंभर प्रकारे सोडले, जसा सूर्य आपले किरण पसरवतो.
3.39.44
तान्प्रसन्नेन मनसा भगवाँल्लोकभावनः ।
शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच्छिलावर्षमिवाचलः ॥ ३.३९.४४ ॥
लोकांचा पालक भगवान, त्रिशूलधारी (शिव), प्रसन्न मनाने ते बाण स्वीकारले, जसा पर्वत दगडांचा वर्षाव सहन करतो.
3.39.45
क्षणेन क्षीणबाणोऽथ संवृत्तः फल्गुनस्तदा ।
वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसंक्षयम् ॥ ३.३९.४५ ॥
क्षणार्धात फाल्गुनाचे (अर्जुनाचे) बाण संपले; आपल्या बाणांचा क्षय पाहून त्याला भीती वाटली.
3.39.46
चिन्तयामास जिष्णुस्तु भगवन्तं हुताशनम् ।
पुरस्तादक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्य खाण्डवे ॥ ३.३९.४६ ॥
तेव्हा जिष्णू (अर्जुन) याने भगवान हुताशनाचे (अग्नीचे) स्मरण केले; पूर्वी खांडववनात ज्याने त्याला दोन अक्षय भाते दिली होती.
3.39.47
किं नु मोक्ष्यामि धनुषा यन्मे बाणाः क्षयं गताः ।
अयं च पुरुषः कोपि बाणान्ग्रसति सर्वशः ॥ ३.३९.४७ ॥
"माझे बाण संपले; आता या धनुष्याने मी काय सोडू? हा कोणी पुरुष माझे सर्व बाण गिळंकृत करत आहे."
3.39.48
अहमेनं धनुष्कोट्या रशूलाग्रेणेव कुञ्जरम् ।
नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदनं प्रति ॥ ३.३९.४८ ॥
"दंडधारी यमाच्या निवासाकडे, भाल्याच्या टोकाने हत्तीला न्यावे तसे, मी धनुष्याच्या टोकानेच याला नेईन."
3.39.49
प्रगृह्याथ धनुष्कोट्या ज्यापाशेनावकृष्य च ।
मुष्टिभिश्चापि हतवान्वज्रकल्पैर्महाद्युतिः ॥ ३.३९.४९ ॥
मग त्या महातेजस्वीने धनुष्याचे टोक धरून, प्रत्यंचेच्या पाशाने ओढून, वज्रासारख्या मुठींनी प्रहार केला.
3.39.50
संप्रायुध्यद्धनुष्कोट्या कौन्तेयः परवीरहा ।
तदप्यस्य धनुर्दिव्यं जग्राह गिरिगोचरः ॥ ३.३९.५० ॥
कुंतीपुत्र, शत्रुवीरांचा वध करणारा, धनुष्याच्या टोकाने लढला; पर्वतवासीने त्याचे दिव्य धनुष्यही धरले.
3.39.51
ततोऽर्जुनो ग्रस्तधनुः खङ्गपाणिरतिष्ठत ।
युद्धस्यान्तमभीप्सन्वै वेगेनाभिजगाम तम् ॥ ३.३९.५१ ॥
मग धनुष्य हिसकावून घेतलेला अर्जुन हातात खड्ग घेऊन उभा राहिला; युद्धाचा अंत इच्छून तो वेगाने त्याच्यावर धावला.
3.39.52
तस्य मूर्ध्नि शितं खङ्गमसक्तं पर्वतेष्वपि ।
मुमोय भुजवीर्येण विक्रम्य कुरुनन्दनः ॥ ३.३९.५२ ॥
त्याच्या मस्तकावर, पर्वतांतूनही अडथळ्याविना जाणारे तीक्ष्ण खड्ग, कुरुवंशाचा आनंद असलेल्याने बाहुबलाने पराक्रमाने चालवले.
3.39.53
तकस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः ।
ततो वृक्षैः शिलाभिश्च योधयामास फल्गुनः ॥ ३.३९.५३ ॥
किरातच्या मस्तकापर्यंत पोहोचताच ते श्रेष्ठ खड्ग खरोखरच भंगले. मग फल्गुनाने वृक्षांनी आणि शिळांनी युद्ध केले.
3.39.54
तदा वृक्षान्महाकायः प्रत्यगृह्णादथो शिलाः ।
किरातरूपी भगवांस्ततः पार्थो महाबलः ॥ ३.३९.५४ ॥
तेव्हा त्या महाकाय पुरुषाने वृक्ष आणि शिळा परत धरून घेतल्या. मग किरातरूपधारी भगवान महाबली पार्थाला अडवले.
3.39.55
मुष्टिभिर्वज्रसंस्पर्शैर्धूममुत्पादयन्मुखे ।
प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि ॥ ३.३९.५५ ॥
वज्रासारख्या स्पर्शाच्या मुठींनी तोंडावर धूर निर्माण करत त्याने त्या दुर्धर्ष, किरातासारख्या रूपधारी (अर्जुना) वर प्रहार केला.
3.39.56
ततः शक्राशनिसमैर्मुष्टिभिर्भृशदारुणैः ।
किरातरूपी भगवानर्दयामास फल्गुनम् ॥ ३.३९.५६ ॥
मग इंद्राच्या वज्रासारख्या अत्यंत भयंकर मुठींनी किरातरूपी भगवानाने फाल्गुनाला पीडा दिली.
3.39.57
ततश्चटचटाशब्दः सुधोरः समजायत ।
पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस् च युध्यतः ॥ ३.३९.५७ ॥
मग युद्ध करणाऱ्या पांडवाच्या आणि किराताच्या मुठींमधून अत्यंत भयंकर चटचट आवाज झाला.
3.39.58
सुमुहूर्तं तयोर्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् ।
भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोरिव ॥ ३.३९.५८ ॥
त्या दोघांचे ते युद्ध काही काळ रोमांच उभा करणारे होते, वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्या युद्धासारखे बाहुप्रहारांनी युक्त.
3.39.59
महाराज ततो जिष्णुः किरातमुरसा बली ।
पाण्डवं च विचेष्टन्तं किरातोप्यहनद्बलात् ॥ ३.३९.५९ ॥
हे महाराज, मग बलवान जिष्णू (अर्जुन) याने छातीने किराताला प्रहार केला; आणि तडफडणाऱ्या पांडवालाही किराताने बळजबरीने प्रहार केला.
3.39.60
तयोर्भुजविनिष्पेषात्संधर्षेणोरसोस्तथा ।
समजायत गात्रेषु पावकोऽङ्गारधूमवान् ॥ ३.३९.६० ॥
त्या दोघांच्या बाहूंच्या चिरडण्याने आणि छातीच्या घर्षणाने त्यांच्या अंगांवर निखारे व धूर असलेला अग्नी उत्पन्न झाला.
3.39.61
तत एनं महादेवः पीड्य गात्रैः सुपीडितम् ।
तेजसा व्क्रमद्रोषाच्चेतस्तस्य विमोहयन् ॥ ३.३९.६१ ॥
मग महादेवाने आपल्या अवयवांनी त्याला चांगले दाबून, आपल्या तेजाने व रागाने पुढे सरसावून त्याचे चित्त मोहित केले.
3.39.62
ततोऽभिपीडितैर्गात्रैः पिण्डीकृत इवाबभौ ।
फल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत ॥ ३.३९.६२ ॥
तेव्हा देवदेवाच्या अवयवांच्या तीव्र दाबाने फाल्गुन एखाद्या गोळ्याप्रमाणे दिसू लागला; हे भारता, त्याच्या अवयवांमध्ये अडकलेला.
3.39.63
निरुच्छ्वासोऽभवच्चैव सन्निरुद्धो महामनाः ।
ततः पपात संमूढस्ततः प्रीतोऽभवद्भवः ॥ ३.३९.६३ ॥
महामनस्क श्वासरहित झाला, पूर्णपणे बंदिस्त होऊन. मग तो मूर्च्छित होऊन पडला; तेव्हा भव प्रसन्न झाले.
3.39.64
स मुहूर्तं तथा भूत्वा सचेताः पुनरुत्थितः ।
रुधिरेणाप्लुताङ्गस्तु पाण्डवो भृशदुःखितः ॥ ३.३९.६४ ॥
तो क्षणभर तसाच राहिला, मग शुद्धीवर येऊन पुन्हा उठला; त्याचे अवयव रक्ताने भिजलेले होते; तो पांडव अत्यंत दुःखी झाला.
3.39.65
शरण्यं शरणं गत्वा भगवन्तं पिनाकिनम् ।
मृन्मयं स्ण्डिलं कृत्वामाल्येनापूजयद्भवम् ॥ ३.३९.६५ ॥
शरणयोग्य भगवान पिनाकीला शरण जाऊन, मातीचा चौथरा करून, माळेने भवाची पूजा केली.
3.39.66
तच्च माल्यं तदा पार्थः किरातशिरसि स्थितम् ।
अपश्यत्पाण्डवश्रेष्ठो हर्षेण प्रकृतिं गतः ॥ ३.३९.६६ ॥
ती माळ तेव्हा किरातच्या मस्तकावर आहे असे पार्थाने पाहिले; पांडवश्रेष्ठ आनंदाने आपल्या मूळ स्थितीत परतला.
3.39.67
पपात पादयोस्तस्य ततः प्रीतोऽभवद्भवः ।
उवाच चैनं वचसा मेघगम्भीरगीर्हसः।
जातविस्मयमालोक्य ततः क्षीणाङ्गसंहतिम् ॥ ३.३९.६७ ॥
तो त्याच्या पायांवर पडला. तेव्हा भव (शिव) प्रसन्न झाले आणि मेघासारख्या गंभीर स्वराने हसत त्याच्याशी बोलले, तो विस्मयाने भरलेला आणि क्षीण शरीराचा आहे हे पाहून.
3.39.68
भोभो फल्गुन तुष्टोस्मि कर्मणाऽप्रतिमेन ते ।
शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते समः ॥ ३.३९.६८ ॥
हे फल्गुना! तुझ्या या अतुलनीय कर्मामुळे मी संतुष्ट झालो आहे. या शौर्यात आणि धैर्यात तुझ्यासारखा कोणीही क्षत्रिय नाही.
3.39.69
समं तेजश्च वीर्यं च ममाद्य तव चानघ ।
प्रीतस्तेऽहं महाबाहो पश्य मां भरतर्षभ ॥ ३.३९.६९ ॥
हे निष्पाप! आज माझे तेज आणि पराक्रम तुझ्याइतकेच आहे. हे महाबाहो, भरतश्रेष्ठा! मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; मला पाहा.
3.39.70
ददामि ते विशालाक्ष चक्षुः पूर्वं मुनिर्भवान् ।
विजेष्यसि रणे शत्रूनपि सर्वान्दिवौकसः ॥ ३.३९.७० ॥
हे विशालाक्षा! मी तुला दिव्य दृष्टी देतो. पूर्वी तू मुनी होतास. युद्धात तू सर्व शत्रूंना, स्वर्गवासी देवांनाही जिंकशील.
3.39.71
प्रीत्या च तेऽहं दास्यामि यदस्त्रमनिवारितम् ।
त्वं हि शक्तो मदीयं तदस्त्रं धारयितुं क्षणात् ॥ ३.३९.७१ ॥
प्रेमाने मी तुला तो अनिवार्य अस्त्र देईन, कारण माझे ते अस्त्र क्षणात धारण करण्यास तूच समर्थ आहेस.
3.39.72
ततो देवं महादेवं गिरिशं शूनपाणिनम् ।
ददर्श फल्गुनस्तत्र सह देव्या महाद्युतिम् ॥ ३.३९.७२ ॥
तेव्हा फल्गुनाने (अर्जुनाने) तेथे देवीसह महातेजस्वी देवदेव महादेवाला पाहिले; ते गिरीश, शूलपाणी होते.
3.39.73
स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च ।
प्रसादयामास हरं पार्थः परपुरंजयः ॥ ३.३९.७३ ॥
तो गुडघ्यांवर भूमीवर पडून मस्तक लववून नमस्कार करून शत्रुनगरे जिंकणाऱ्या पार्थाने हराला प्रसन्न केले.
3.39.74
कपर्दिन्सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन ।
देवदेव महादेव नीलग्रीव जटाधर ॥ ३.३९.७४ ॥
हे कपर्दिन्, सर्वभूतेश, भगाच्या नेत्राचा नाश करणाऱ्या, देवदेव, महादेव, नीलग्रीव, जटाधरा!
3.39.75
कारणानां च परमं जाने त्वां त्र्यम्बकं विभुम् ।
देवानां च गतिं देवं त्वत्प्रसूतमिदं जगत् ॥ ३.३९.७५ ॥
कारणांमधील परम कारण, त्र्यंबक, विभु, देवांची गती अशा तुला मी जाणतो; हे जग तुझ्यापासूनच निर्माण झाले आहे.
3.39.76
अजेयस्त्वं त्रिभिर्लोकैः सदेवासुरमानुषैः ।
शिवाय विष्णुरूपाय विष्णवे शिवरूपिणे ॥ ३.३९.७६ ॥
देव, असुर, मानवांसह तिन्ही लोकांनाही तू अजेय आहेस; विष्णुरूप शिवाला आणि शिवरूप विष्णूला नमस्कार.
3.39.77
दक्षियज्ञविनाशाय हरिरूपाय ते नमः ।
ललाटाक्षाय शर्वाय मीढुषे शूलपाणये ॥ ३.३९.७७ ॥
दक्षयज्ञाचा नाश करणाऱ्या हरिरूपा तुला नमस्कार; कपाळावर नेत्र असलेल्या शर्वाला, वर्षावान् मीढुषाला, शूलपाणीला नमस्कार.
3.39.78
पिनाकगोप्त्रे सूर्याय मङ्गल्याय च वेधसे ।
प्रसादये त्वां भगवन्सर्वभूतमहेश्वर ॥ ३.३९.७८ ॥
पिनाकाचा रक्षक, सूर्यरूप, मंगलमय आणि सृष्टिकर्ता तुला नमस्कार; हे भगवन्, सर्वभूतांच्या महेश्वरा, मी तुला प्रसन्न करतो.
3.39.79
गणेशं जगतः शम्भुं लोककारणकारणम् ।
प्रधानपुरुषातीतं परं सूक्ष्मतरं हरम् ॥ ३.३९.७९ ॥
जगताचा स्वामी गणेश, शंभू, लोककारणाचेही कारण, प्रधान आणि पुरुषाच्या पलीकडील, परम आणि अत्यंत सूक्ष्म हर यांना (मी नमस्कार करतो).
3.39.80
व्यतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हसि शंकर ।
भगवन्दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तोस्मीमं महागिरिम् ॥ ३.३९.८० ॥
हे भगवान शंकरा, माझा अपराध आपण क्षमा करावा. भगवंतांच्या दर्शनाची इच्छा धरून मी या महापर्वतावर आलो आहे.
3.39.81
दयितं तव देवेश तापसालयमुत्तमम् ।
प्रसादये त्वां भगवन्सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ३.३९.८१ ॥
हे देवेशा, हे तुम्हाला प्रिय, तपस्वींचे उत्तम निवासस्थान आहे. हे भगवंता, सर्वलोकवंदित आपल्याला मी प्रसन्न करतो.
3.39.82
कृतो मयाऽयमज्ञानाद्विमर्दो यस्त्वया सह ।
शरणं प्रतिपन्नाय तत्क्षमस्वाद्य शंकर ॥ ३.३९.८२ ॥
अज्ञानामुळे मी आपल्याशी जो संघर्ष केला, हे शंकरा, शरण आलेल्या मला तो आज क्षमा करा.
3.39.83
तमुवाच महातेजाः प्रहसन्वृषभध्वजः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं क्षान्तमित्येव फल्गुनम् ॥ ३.३९.८३ ॥
महातेजस्वी, वृषभध्वज हसत त्याचा सुंदर बाहू धरून फाल्गुनाला म्हणाला, "क्षमा केली."
3.39.84
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रीतात्मा भगवान्हरः ।
पुनः पार्थं सान्त्वपूर्वमुवाच वृषभध्वजः ॥ ३.३९.८४ ॥
दोन्ही बाहूंनी आलिंगन देऊन, प्रसन्न मनाचे भगवान हर, वृषभध्वज, पार्थाला पुन्हा सांत्वनापर शब्दांत म्हणाले.
3.39.85
गङ्गाङ्गितजटः शर्वः पार्थस्यामिततेजसः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं वृत्तं ताम्रतलाङ्गुलिम् ॥ ३.३९.८५ ॥
गंगेने चिन्हांकित जटा असलेल्या शर्वाने अमित तेजस्वी पार्थाचा सुंदर, गोलाकार बाहू धरला; त्याचा तळहात व बोटे ताम्रवर्णी होती.