મહાભારત · અધ્યાય 3.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.45.1
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यमुत्तमम् ।
शक्रस्य मतमाज्ञाय पार्थमानर्चुर्जसा ॥ ३.४५.१ ॥
ત્યારે દેવો અને ગંધર્વોએ ઇન્દ્રની ઇચ્છા જાણીને ઉત્તમ અર્ઘ્ય લઈને પૂરી શક્તિથી પાર્થ (અર્જુન)નો સત્કાર કર્યો.
3.45.2
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ।
प्रवेशयामासुरथो पुरन्दरनिवेशनम् ॥ ३.४५.२ ॥
પાદ્ય અને આચમનીય જળ સ્વીકારાવીને તેમણે તે રાજકુમારને પુરંદર (ઇન્દ્ર)ના નિવાસમાં પ્રવેશાવ્યા.
3.45.3
एवं संपूजितो जिष्णुरुवास भवने पितुः ।
उपशिक्षन्महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥ ३.४५.३ ॥
આ રીતે સન્માનિત થયેલો જિષ્ણુ (અર્જુન) પિતાના ભવનમાં રહ્યો અને સંહાર સહિત મહાસ્ત્રો શીખ્યો.
3.45.4
स शक्रहस्ताद्दयितं वज्रमस्त्रं दुरुत्सहम् ।
अशनिं च महानादां मेघबृंहितलक्षणाम् ॥ ३.४५.४ ॥
તેણે ઇન્દ્રના હાથમાંથી પ્રિય, દુર્ધર્ષ વજ્રાસ્ત્ર અને મેઘગર્જનાનાં લક્ષણોવાળી, મહાનાદ કરતી અશનિ મેળવી.
3.45.5
गृहीतास्त्रस्तु कौन्तेयो भ्रातॄन्सस्मार पाण्डवः ।
पुरन्दरनियोगाच्च पञ्चाब्दमवसत्सुखम् ॥ ३.४५.५ ॥
અસ્ત્રો ગ્રહણ કરીને કૌંતેય પાંડવે પોતાના ભાઈઓનું સ્મરણ કર્યું; ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી પાંચ વર્ષ સુખપૂર્વક ત્યાં રહ્યો.
3.45.6
ततः शक्रोऽब्रवीत्पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ।
नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनादवाप्नुहि ॥ ३.४५.६ ॥
ત્યારે સમય આવ્યે ઇન્દ્રે અસ્ત્રકુશળ પાર્થને કહ્યું: "હે કૌંતેય, ચિત્રસેન પાસેથી નૃત્ય અને ગીત શીખી લે."
3.45.7
वादित्रं दैवविहितं नृलके यन्न विद्ते ।
मदाज्ञया च कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्ति ॥ ३.४५.७ ॥
દેવો દ્વારા વિહિત, મનુષ્યલોકમાં ન મળતું તે વાજિંત્ર; મારી આજ્ઞાથી, હે કૌન્તેય, તારું કલ્યાણ થશે.
3.45.8
सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरन्दरः ।
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥ ३.४५.८ ॥
પુરંદરે તેને ચિત્રસેન નામે સખા આપ્યો; તેની સાથે મળીને નિરામય પાર્થ આનંદ પામ્યો.
3.45.9
कदाचिदटमानस्तु महर्षिरथ लोमशः ।
जगाम शक्रभवनं पुरंदरदिदृक्षया ॥ ३.४५.९ ॥
એક વાર ભ્રમણ કરતા મહર્ષિ લોમશ ઇન્દ્રને જોવાની ઇચ્છાથી ઇન્દ્રના ભવનમાં ગયા.
3.45.10
स समेत्य नमस्कृत्य देवराजं महामुनिः ।
ददर्शार्धासनगतं पाण्डवं वासवस्य हि ॥ ३.४५.१० ॥
તે મહામુનિ દેવરાજ પાસે જઈ નમસ્કાર કરીને ઇન્દ્રના અર્ધાસન પર બેઠેલા પાંડવને જોયો.
3.45.11
ततः शक्राभ्यनुज्ञात आसने विष्टरोत्तरे ।
निषसाद द्विजश्रेष्ठः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ ३.४५.११ ॥
પછી ઇન્દ્રની અનુમતિથી, ઉત્તમ આસન પર, મહર્ષિઓ દ્વારા સન્માનિત થઈ એ દ્વિજશ્રેષ્ઠ બેઠા.
3.45.12
तस्य दृष्ट्वाऽभवद्बुद्धिः पार्थमिन्द्रासने स्थितम् ।
कथं नु क्षत्रियः पार्थः शक्रासनमवाप्तवान् ॥ ३.४५.१२ ॥
તેને જોઈને તેના મનમાં વિચાર આવ્યો: ઇન્દ્રાસન પર બેઠેલા પાર્થે, ક્ષત્રિય હોવા છતાં, ઇન્દ્રનું આસન કેવી રીતે મેળવ્યું?
3.45.13
किं त्वस्य सुकृतं कर्म के लोका वै विनिर्जिताः ।
स एवमनुसंप्राप्तः स्थानं देवनमस्कृतम् ॥ ३.४५.१३ ॥
એનું કયું પુણ્યકર્મ છે? એણે કયા લોકો જીત્યા છે? દેવોથી નમસ્કૃત આ સ્થાન તેણે આ રીતે કેવી રીતે પ્રાપ્ત કર્યું?
3.45.14
तस्य विज्ञाय संकल्पं शक्रो वृत्रविमर्दनः ।
लोमशं प्रहसन्वाक्यमिदमाह शचीपतिः ॥ ३.४५.१४ ॥
એનો સંકલ્પ જાણીને વૃત્રનો સંહાર કરનાર શચીપતિ શક્રે હસતાં લોમશને આ વચન કહ્યું.
3.45.15
देवर्षे श्रूयतां यत्ते मनसैतद्विवक्षितम् ।
नायं केवलमर्त्योऽभूत्क्षत्रियत्वमुपागतः ॥ ३.४५.१५ ॥
હે દેવર્ષિ, તારા મનમાં જે કહેવાની ઇચ્છા છે તે સાંભળ. આ કેવળ મનુષ્ય નથી; એણે ક્ષત્રિયત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
3.45.16
महर्षे मम पुत्रोऽयं कुन्त्यां जातो महाभुजः ।
अस्त्रहेतोरिह प्राप्तः कस्माच्चित्कारणान्तरात् ॥ ३.४५.१६ ॥
હે મહર્ષિ, આ મારો પુત્ર છે; કુંતીથી જન્મેલો મહાબાહુ. અસ્ત્રો માટે, કોઈ બીજા કારણથી અહીં આવ્યો છે.
3.45.17
अहो नैनं भवान्वेत्ति पुराणमृषिसत्तमम् ।
शृणु मे वदतो ब्रह्मन्योऽयं यच्चास्य कारणम् ॥ ३.४५.१७ ॥
અરે! આ પુરાતન ઋષિશ્રેષ્ઠને તમે ઓળખતા નથી શું? હે બ્રહ્મન્, હું કહું છું તે સાંભળો—આ કોણ છે અને આનું કારણ શું છે.
3.45.18
नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ ।
ताविमावभिजानीहि हृषीकेशधनंजयौ ॥ ३.४५.१८ ॥
નર અને નારાયણ, જે બે પુરાતન ઋષિશ્રેષ્ઠ છે, તે જ આ બે છે—હૃષીકેશ અને ધનંજય, એમ ઓળખ.
3.45.19
विख्यातौ त्रिषु लोकेषु नरनारायणावृषी ।
कार्यार्थमवतीर्णौ तौ पृथ्वीं पुण्यप्रतिश्रयाम् ॥ ३.४५.१९ ॥
ત્રણ લોકમાં વિખ્યાત નર અને નારાયણ નામના બે ઋષિઓ કોઈ કાર્ય માટે પવિત્ર આશ્રયરૂપ પૃથ્વી પર અવતર્યા હતા.
3.45.20
यन्न शक्यं शुरैर्द्रष्टुमृषिभिर्वा महात्मभिः ।
तदाश्रमपदं पुण्यं बदरीनाम विश्रुतम् ॥ ३.४५.२० ॥
શૂરવીરો અને મહાત્મા ઋષિઓને પણ જે જોવું શક્ય ન હતું, તે પવિત્ર આશ્રમસ્થાન બદરી નામે વિખ્યાત છે.
3.45.21
स निवासोऽभवद्विप्र विष्णोर्जिष्णोस्तथैव च ।
यतः प्रववृते गङ्गा सिद्धचारणसेविता ॥ ३.४५.२१ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તે જ વિષ્ણુ અને જિષ્ણુ (અર્જુન)નું નિવાસ હતું; ત્યાંથી જ સિદ્ધ અને ચારણોએ સેવેલી ગંગા વહી.
3.45.22
तौ मन्नियोगाद्ब्रह्मर्षे क्षितौ जातौ महाद्युती ।
भूमेर्भारावतरणं महावीर्यौ करिष्यतः ॥ ३.४५.२२ ॥
હે બ્રહ્મર્ષિ, મારા આદેશથી તે બંને મહાતેજસ્વી અને મહાપરાક્રમી પૃથ્વી પર જન્મીને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારશે.
3.45.23
उद्वृत्ता ह्यसुराः केचिन्निवातकवचा इति ।
विप्रियेषु स्थिताऽस्माकं वरदानेन मोहिताः ॥ ३.४५.२३ ॥
નિવાતકવચ નામના કેટલાક અસુરો ઉદ્ધત થઈને આપણી વિરુદ્ધ શત્રુતામાં ઊભા છે; વરદાનથી તેઓ મોહિત થયા છે.
3.45.24
तर्कयन्ते सुरान्हन्तुं बलदर्पसमन्विताः ।
देवान्न गणयन्त्येते तथा दत्तवरा हि ते ॥ ३.४५.२४ ॥
બળના અભિમાનથી ભરેલા તેઓ દેવતાઓને મારવાનો વિચાર કરે છે; વરદાન મેળવ્યાને કારણે તેઓ દેવોને ગણતા નથી.
3.45.25
पातालवासिनो रौद्रा दनोः पुत्रा महाबलाः ।
सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं हि तान् ॥ ३.४५.२५ ॥
પાતાળમાં વસતા, ભયંકર, મહાબળવાન દનુના પુત્રો — તેમની સામે યુદ્ધ કરવા સર્વ દેવગણો પણ સમર્થ નથી.
3.45.26
योसौ भूमिगतः श्रीमान्विष्णुर्मुधुनिषूदनः ।
कपिलो नाम देवोसौ भगवानजितो हरिः ॥ ३.४५.२६ ॥
પૃથ્વી પર કપિલ નામે અવતરેલા તે શ્રીમાન વિષ્ણુ, મધુનો સંહાર કરનાર — તે ભગવાન, અજેય હરિ.
3.45.27
येन पूर्वंमहात्मानः खनमाना रसातलम् ।
दर्शनादेव निहताः सगरस्यात्मजा विभो ॥ ३.४५.२७ ॥
હે વિભો! પૂર્વે રસાતલ ખોદતા સગરના મહાત્મા પુત્રો જેમના માત્ર દર્શનથી જ માર્યા ગયા હતા.
3.45.28
तेन कार्यं महत्कार्यमस्माकं द्विजसत्तम ।
पाथेन च महायुद्धे समेताभ्यामसंशयम् ॥ ३.४५.२८ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! અમારું મહત્કાર્ય તેમના દ્વારા જ સિદ્ધ થવું જોઈએ — પાર્થ સાથે તે મહાયુદ્ધમાં, એમાં સંશય નથી.
3.45.29
सोऽसुरान्दर्शनादेव शक्तो हन्तुं सहानुगान् ।
निवातकवचान्सर्वान्नागानिव महाह्रदे ॥ ३.४५.२९ ॥
તે માત્ર દર્શનથી જ અનુચરો સહિત અસુરોને મારવા સમર્થ છે — મહા સરોવરમાં નાગોની જેમ નિવાતકવચોને સૌને.
3.45.30
किंतु नाल्पेन कार्येण प्रबोध्यो मधुसूदनः ।
तेजसः सुमहाराशिः प्रबुद्धः प्रदहेज्जगत् ॥ ३.४५.३० ॥
પરંતુ નાના કાર્ય માટે મધુસૂદનને જગાડવા ન જોઈએ; તે મહા તેજોરાશિ જાગે તો જગતને બાળી નાખશે.
3.45.31
अयं तेषां समस्तानां शक्तः प्रतिसमासने ।
तान्निहत्यरणे शूरः पुनर्यास्यति मानुषान् ॥ ३.४५.३१ ॥
આ વીર તે બધાનો સામનો કરવા સમર્થ છે; તે યુદ્ધમાં તેમને હણીને ફરી મનુષ્યો પાસે જશે.
3.45.32
भवानस्मन्नियोगेन यातु तावन्महीतलम् ।
काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम् ॥ ३.४५.३२ ॥
અમારા આદેશથી તમે હમણાં પૃથ્વી પર ફરો; કામ્યક વનમાં વસતા વીર યુધિષ્ઠિરને તમે જોશો.
3.45.33
सवाच्यो मम संदेशाद्धर्मात्मा सत्यसंगरः ।
नोत्कणअठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रमेष्यति ॥ ३.४५.३३ ॥
મારા સંદેશથી તે ધર્માત્મા, સત્યપ્રતિજ્ઞને કહેજો: ફાલ્ગુન માટે ઉત્કંઠા ન રાખો; અસ્ત્રોમાં કુશળ થઈને તે શીઘ્ર આવશે.
3.45.34
नाशुद्बाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे ।
भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम् ॥ ३.४५.३४ ॥
અશુદ્ધ બાહુબળવાળો અથવા અસ્ત્રવિદ્યા ન શીખેલો યુદ્ધમાં ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરેનો સામનો કરી શકતો નથી.
3.45.35
गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर्महामनाः ।
नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारमीयिवान् ॥ ३.४५.३५ ॥
મહાબાહુ, મહામના ગુડાકેશ (અર્જુન) એ અસ્ત્રો ગ્રહણ કર્યા છે અને દિવ્ય નૃત્ય, વાજિંત્ર અને ગીતમાં પારંગતતા મેળવી છે.
3.45.36
भवानपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्द्रष्टुमर्हत्यरिंदम ॥ ३.४५.३६ ॥
હે મનુજેશ્વર, તમે પણ સર્વ ભાઈઓ સાથે એકાંત તીર્થોનાં દર્શન કરવા યોગ્ય છો; હે અરિંદમ.
3.45.37
तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः ।
राज्यं भोक्ष्यसि धर्मेण सुखी विगतकल्मपः ॥ ३.४५.३७ ॥
પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, પાપરહિત અને શોકરહિત થઈને તું ધર્મપૂર્વક રાજ્ય ભોગવીશ, નિર્મળ અને સુખી થઈને.
3.45.38
भवांश्चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतलम् ।
त्रातुमर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः ॥ ३.४५.३८ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, વિપ્રાગ્ર્ય, તપોબળસંપન્ન, પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરતા તેની રક્ષા કરવી આપને યોગ્ય છે.
3.45.39
गिरिदुर्गेषु च सदा देशेषु विषमेषु च ।
वसन्ति रासा रौद्रास्तेभ्योरक्षां विधास्यति ॥ ३.४५.३९ ॥
પર્વતીય દુર્ગમ સ્થાનોમાં અને વિષમ પ્રદેશોમાં સદા ભયંકર રાક્ષસો વસે છે; તેમનાથી તે રક્ષા કરશે.
3.45.40
एवमुक्ते महेन्द्रेण बीभत्सुरपि लोमशम् ।
उवाच प्रयतो वाक्यं रक्षेथाः पाण्डुनन्दनम् ॥ ३.४५.४० ॥
મહેન્દ્રે આમ કહ્યું ત્યારે બીભત્સુ (અર્જુન)એ પણ વિનયપૂર્વક લોમશને કહ્યું, "પાંડુપુત્રનું આપ રક્ષણ કરજો."
3.45.41
यथा गुप्तस्त्वया राजा चरेत्तीर्थानि सत्तम ।
दानं दद्याद्यथा चैव तथा कुरु महामुने ॥ ३.४५.४१ ॥
હે સત્તમ, આપના દ્વારા રક્ષિત થઈને રાજા તીર્થોમાં વિચરે અને દાન આપે, હે મહામુનિ, તેવું કરો.
3.45.42
तथेति संप्रतिज्ञाय लोमशः सुमहातपाः ।
कामय्कं वनमुद्दिश्य समुपायान्महीतलम् ॥ ३.४५.४२ ॥
"તેમ જ થાઓ" એવી પ્રતિજ્ઞા કરીને, અતિ તપસ્વી લોમશ કામ્યક વન તરફ પૃથ્વી પર ચાલ્યા.
3.45.43
ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजमरिंदमम् ।
तापसैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वतः परिवारितम् ॥ ३.४५.४३ ॥
ત્યાં તેમણે કુંતીપુત્ર, ધર્મરાજ, શત્રુદમન યુધિષ્ઠિરને જોયા; તેઓ તપસ્વીઓ અને ભાઈઓથી ચારે બાજુ ઘેરાયેલા હતા.