महाभारत · अध्याय 3.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.45.1
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यमुत्तमम् ।
शक्रस्य मतमाज्ञाय पार्थमानर्चुर्जसा ॥ ३.४५.१ ॥
तेव्हा देव आणि गंधर्वांनी इंद्राची इच्छा जाणून उत्तम अर्घ्य घेऊन पूर्ण शक्तीनिशी पार्थाचा (अर्जुनाचा) सन्मान केला.
3.45.2
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ।
प्रवेशयामासुरथो पुरन्दरनिवेशनम् ॥ ३.४५.२ ॥
पाद्य आणि आचमनीय जल स्वीकारवून त्यांनी त्या राजपुत्राला पुरंदराच्या (इंद्राच्या) निवासात नेले.
3.45.3
एवं संपूजितो जिष्णुरुवास भवने पितुः ।
उपशिक्षन्महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥ ३.४५.३ ॥
अशा प्रकारे सन्मानित झालेला जिष्णू (अर्जुन) आपल्या पित्याच्या भवनात राहिला आणि संहारासह महास्त्रे शिकला.
3.45.4
स शक्रहस्ताद्दयितं वज्रमस्त्रं दुरुत्सहम् ।
अशनिं च महानादां मेघबृंहितलक्षणाम् ॥ ३.४५.४ ॥
त्याने इंद्राच्या हातून प्रिय, दुर्धर्ष वज्रास्त्र आणि मेघगर्जनेच्या लक्षणांनी युक्त, महानाद करणारी अशनी प्राप्त केली.
3.45.5
गृहीतास्त्रस्तु कौन्तेयो भ्रातॄन्सस्मार पाण्डवः ।
पुरन्दरनियोगाच्च पञ्चाब्दमवसत्सुखम् ॥ ३.४५.५ ॥
अस्त्रे प्राप्त केल्यावर कौंतेय पांडवाने आपल्या बंधूंचे स्मरण केले; इंद्राच्या आज्ञेने पाच वर्षे सुखाने तेथे वास केला.
3.45.6
ततः शक्रोऽब्रवीत्पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ।
नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनादवाप्नुहि ॥ ३.४५.६ ॥
मग काळ आल्यावर इंद्र अस्त्रनिपुण पार्थाला म्हणाला: "हे कौंतेया, चित्रसेनाकडून नृत्य आणि गीत शिक."
3.45.7
वादित्रं दैवविहितं नृलके यन्न विद्ते ।
मदाज्ञया च कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्ति ॥ ३.४५.७ ॥
देवतांनी विहित केलेले, मनुष्यलोकात न आढळणारे ते वाद्य; माझ्या आज्ञेने, हे कौन्तेया, तुझे कल्याण होईल.
3.45.8
सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरन्दरः ।
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥ ३.४५.८ ॥
पुरंदराने त्याला चित्रसेन नावाचा सखा दिला; त्याच्याशी मिळून निरामय पार्थ रमला.
3.45.9
कदाचिदटमानस्तु महर्षिरथ लोमशः ।
जगाम शक्रभवनं पुरंदरदिदृक्षया ॥ ३.४५.९ ॥
एकदा फिरत असताना महर्षी लोमश इंद्राला पाहण्याच्या इच्छेने इंद्रभवनात गेले.
3.45.10
स समेत्य नमस्कृत्य देवराजं महामुनिः ।
ददर्शार्धासनगतं पाण्डवं वासवस्य हि ॥ ३.४५.१० ॥
त्या महामुनींनी देवराजाजवळ जाऊन नमस्कार केला आणि इंद्राच्या अर्धासनावर बसलेला पांडव पाहिला.
3.45.11
ततः शक्राभ्यनुज्ञात आसने विष्टरोत्तरे ।
निषसाद द्विजश्रेष्ठः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ ३.४५.११ ॥
मग इंद्राच्या अनुमतीने, उत्तम आसनावर, महर्षींनी सन्मानित होऊन तो द्विजश्रेष्ठ बसला.
3.45.12
तस्य दृष्ट्वाऽभवद्बुद्धिः पार्थमिन्द्रासने स्थितम् ।
कथं नु क्षत्रियः पार्थः शक्रासनमवाप्तवान् ॥ ३.४५.१२ ॥
त्याला पाहून त्याच्या मनात विचार आला: इंद्रासनावर बसलेल्या पार्थाने, क्षत्रिय असूनही, इंद्रासन कसे मिळवले?
3.45.13
किं त्वस्य सुकृतं कर्म के लोका वै विनिर्जिताः ।
स एवमनुसंप्राप्तः स्थानं देवनमस्कृतम् ॥ ३.४५.१३ ॥
याचे कोणते पुण्यकर्म आहे? याने कोणते लोक जिंकले आहेत? देवांनी नमस्कारलेले हे स्थान याने असे कसे प्राप्त केले?
3.45.14
तस्य विज्ञाय संकल्पं शक्रो वृत्रविमर्दनः ।
लोमशं प्रहसन्वाक्यमिदमाह शचीपतिः ॥ ३.४५.१४ ॥
त्याचा संकल्प जाणून वृत्राचा संहार करणारा शचीपती शक्र हसत लोमशाला हे वचन म्हणाला.
3.45.15
देवर्षे श्रूयतां यत्ते मनसैतद्विवक्षितम् ।
नायं केवलमर्त्योऽभूत्क्षत्रियत्वमुपागतः ॥ ३.४५.१५ ॥
हे देवर्षे, तुझ्या मनात जे सांगण्याची इच्छा आहे ते ऐक. हा केवळ मर्त्य नाही; याने क्षत्रियत्व प्राप्त केले आहे.
3.45.16
महर्षे मम पुत्रोऽयं कुन्त्यां जातो महाभुजः ।
अस्त्रहेतोरिह प्राप्तः कस्माच्चित्कारणान्तरात् ॥ ३.४५.१६ ॥
हे महर्षे, हा माझा पुत्र आहे; कुंतीपासून जन्मलेला महाबाहू. अस्त्रांसाठी, इतर कोणत्या तरी कारणाने येथे आला आहे.
3.45.17
अहो नैनं भवान्वेत्ति पुराणमृषिसत्तमम् ।
शृणु मे वदतो ब्रह्मन्योऽयं यच्चास्य कारणम् ॥ ३.४५.१७ ॥
अरे! या पुरातन ऋषिश्रेष्ठाला तुम्ही ओळखत नाही काय? हे ब्रह्मन्, मी सांगतो ते ऐका—हा कोण आहे आणि याचे कारण काय.
3.45.18
नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ ।
ताविमावभिजानीहि हृषीकेशधनंजयौ ॥ ३.४५.१८ ॥
नर आणि नारायण, जे दोन पुरातन ऋषिश्रेष्ठ आहेत, त्याच या दोघांना तू ओळख—हृषीकेश आणि धनंजय.
3.45.19
विख्यातौ त्रिषु लोकेषु नरनारायणावृषी ।
कार्यार्थमवतीर्णौ तौ पृथ्वीं पुण्यप्रतिश्रयाम् ॥ ३.४५.१९ ॥
तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले नर आणि नारायण हे दोन ऋषी एका कार्यासाठी पवित्र आश्रयस्थान असलेल्या पृथ्वीवर अवतरले.
3.45.20
यन्न शक्यं शुरैर्द्रष्टुमृषिभिर्वा महात्मभिः ।
तदाश्रमपदं पुण्यं बदरीनाम विश्रुतम् ॥ ३.४५.२० ॥
शूर वीरांनाही आणि महात्म्या ऋषींनाही जे पाहणे शक्य नव्हते, ते पवित्र आश्रमस्थान बदरी नावाने प्रसिद्ध आहे.
3.45.21
स निवासोऽभवद्विप्र विष्णोर्जिष्णोस्तथैव च ।
यतः प्रववृते गङ्गा सिद्धचारणसेविता ॥ ३.४५.२१ ॥
हे विप्रा, तेच विष्णू आणि जिष्णू (अर्जुन) यांचे निवासस्थान होते; तेथूनच सिद्ध-चारणांनी सेविलेली गंगा वाहिली.
3.45.22
तौ मन्नियोगाद्ब्रह्मर्षे क्षितौ जातौ महाद्युती ।
भूमेर्भारावतरणं महावीर्यौ करिष्यतः ॥ ३.४५.२२ ॥
हे ब्रह्मर्षे, माझ्या आज्ञेने ते दोघे महातेजस्वी, महापराक्रमी पृथ्वीवर जन्म घेऊन पृथ्वीचा भार हलका करतील.
3.45.23
उद्वृत्ता ह्यसुराः केचिन्निवातकवचा इति ।
विप्रियेषु स्थिताऽस्माकं वरदानेन मोहिताः ॥ ३.४५.२३ ॥
निवातकवच नावाचे काही असुर उद्धट होऊन आमच्या विरोधात उभे राहिले आहेत; वरदानामुळे ते मोहित झाले आहेत.
3.45.24
तर्कयन्ते सुरान्हन्तुं बलदर्पसमन्विताः ।
देवान्न गणयन्त्येते तथा दत्तवरा हि ते ॥ ३.४५.२४ ॥
बलाच्या गर्वाने भरलेले ते देवांना मारण्याचा विचार करतात; वरदान मिळाल्यामुळे ते देवांना मोजत नाहीत.
3.45.25
पातालवासिनो रौद्रा दनोः पुत्रा महाबलाः ।
सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं हि तान् ॥ ३.४५.२५ ॥
पाताळात राहणारे, भयंकर, महाबलवान दनूचे पुत्र; त्यांच्याशी युद्ध करण्यास सर्व देवगणही समर्थ नाहीत.
3.45.26
योसौ भूमिगतः श्रीमान्विष्णुर्मुधुनिषूदनः ।
कपिलो नाम देवोसौ भगवानजितो हरिः ॥ ३.४५.२६ ॥
पृथ्वीवर कपिल नावाने अवतरलेले ते तेजस्वी विष्णू, मधुसूदन — ते भगवान, अजेय हरी.
3.45.27
येन पूर्वंमहात्मानः खनमाना रसातलम् ।
दर्शनादेव निहताः सगरस्यात्मजा विभो ॥ ३.४५.२७ ॥
हे विभो! पूर्वी रसातल खणणाऱ्या सगराचे महात्मे पुत्र ज्यांच्या केवळ दर्शनाने मारले गेले.
3.45.28
तेन कार्यं महत्कार्यमस्माकं द्विजसत्तम ।
पाथेन च महायुद्धे समेताभ्यामसंशयम् ॥ ३.४५.२८ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा! आमचे महत्कार्य त्यांच्याद्वारेच सिद्ध व्हायला हवे — पार्थासह त्या महायुद्धात, यात शंका नाही.
3.45.29
सोऽसुरान्दर्शनादेव शक्तो हन्तुं सहानुगान् ।
निवातकवचान्सर्वान्नागानिव महाह्रदे ॥ ३.४५.२९ ॥
तो केवळ दर्शनानेच अनुचरांसह असुरांना मारण्यास समर्थ आहे — महासरोवरातील नागांप्रमाणे निवातकवचांना सर्वांना.
3.45.30
किंतु नाल्पेन कार्येण प्रबोध्यो मधुसूदनः ।
तेजसः सुमहाराशिः प्रबुद्धः प्रदहेज्जगत् ॥ ३.४५.३० ॥
परंतु क्षुल्लक कार्यासाठी मधुसूदनाला जागवू नये; ते महान तेजोराशी जागे झाल्यास जग भस्म करेल.
3.45.31
अयं तेषां समस्तानां शक्तः प्रतिसमासने ।
तान्निहत्यरणे शूरः पुनर्यास्यति मानुषान् ॥ ३.४५.३१ ॥
हा त्यांच्या सर्वांचा प्रतिकार करण्यास समर्थ आहे; तो शूर युद्धात त्यांना ठार मारून पुन्हा मानवांकडे जाईल.
3.45.32
भवानस्मन्नियोगेन यातु तावन्महीतलम् ।
काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम् ॥ ३.४५.३२ ॥
आमच्या आज्ञेने तुम्ही आता पृथ्वीवर फिरा; काम्यक वनात राहणाऱ्या वीर युधिष्ठिराला तुम्ही पाहाल.
3.45.33
सवाच्यो मम संदेशाद्धर्मात्मा सत्यसंगरः ।
नोत्कणअठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रमेष्यति ॥ ३.४५.३३ ॥
माझ्या संदेशाने त्या धर्मात्म्या, सत्यप्रतिज्ञ्याला सांगावे: फाल्गुनासाठी उत्कंठा धरू नका; शस्त्रविद्येत निपुण होऊन तो लवकरच येईल.
3.45.34
नाशुद्बाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे ।
भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम् ॥ ३.४५.३४ ॥
अशुद्ध बाहुबल असलेला किंवा शस्त्रविद्या न शिकलेला युद्धात भीष्म, द्रोण इत्यादींचा प्रतिकार करू शकत नाही.
3.45.35
गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर्महामनाः ।
नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारमीयिवान् ॥ ३.४५.३५ ॥
महाबाहू, महामना गुडाकेश (अर्जुन) याने अस्त्रे घेतली असून दिव्य नृत्य, वाद्य आणि गीत यांत पारंगतता मिळवली आहे.
3.45.36
भवानपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्द्रष्टुमर्हत्यरिंदम ॥ ३.४५.३६ ॥
हे मनुजेश्वरा, तुम्हीही सर्व बंधूंसह एकांत तीर्थे पाहणे योग्य आहे; हे अरिंदमा.
3.45.37
तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः ।
राज्यं भोक्ष्यसि धर्मेण सुखी विगतकल्मपः ॥ ३.४५.३७ ॥
पवित्र तीर्थांमध्ये स्नान करून, पापरहित व शोकरहित होऊन तू धर्मानुसार राज्य भोगशील; निर्मळ व सुखी होशील.
3.45.38
भवांश्चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतलम् ।
त्रातुमर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः ॥ ३.४५.३८ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, विप्रांमध्ये अग्रगण्या, तपोबलसंपन्ना, पृथ्वीवर फिरणाऱ्या त्याचे रक्षण करणे आपल्यालाच योग्य आहे.
3.45.39
गिरिदुर्गेषु च सदा देशेषु विषमेषु च ।
वसन्ति रासा रौद्रास्तेभ्योरक्षां विधास्यति ॥ ३.४५.३९ ॥
पर्वतांच्या दुर्गम स्थानी व खडबडीत प्रदेशांत सदैव भयंकर राक्षस राहतात; त्यांपासून तो संरक्षण करील.
3.45.40
एवमुक्ते महेन्द्रेण बीभत्सुरपि लोमशम् ।
उवाच प्रयतो वाक्यं रक्षेथाः पाण्डुनन्दनम् ॥ ३.४५.४० ॥
महेंद्र असे बोलल्यावर बीभत्सु (अर्जुन) यानेही विनयपूर्वक लोमशांना म्हटले, "पांडुपुत्राचे आपण रक्षण करावे."
3.45.41
यथा गुप्तस्त्वया राजा चरेत्तीर्थानि सत्तम ।
दानं दद्याद्यथा चैव तथा कुरु महामुने ॥ ३.४५.४१ ॥
हे सत्तमा, आपल्याकडून संरक्षित झालेला राजा तीर्थांमध्ये संचार करू शकेल आणि दान देऊ शकेल, हे महामुने, तसे करा.
3.45.42
तथेति संप्रतिज्ञाय लोमशः सुमहातपाः ।
कामय्कं वनमुद्दिश्य समुपायान्महीतलम् ॥ ३.४५.४२ ॥
"तसेच होवो" अशी प्रतिज्ञा करून, अत्यंत तपस्वी लोमश कामयक वनाच्या दिशेने पृथ्वीवर निघाले.
3.45.43
ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजमरिंदमम् ।
तापसैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वतः परिवारितम् ॥ ३.४५.४३ ॥
तेथे त्यांनी कुंतीपुत्र, धर्मराज, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या युधिष्ठिराला पाहिले; तो तपस्वी आणि बंधूंनी सर्व बाजूंनी वेढलेला होता.