Mahābhārata · Adhyāya 3.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.49.1
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
युधिष्ठिरप्रभृतयः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.४९.१ ॥
Cuando el magnánimo Pārtha partió al mundo de Indra en busca de armas, ¿qué hicieron Yudhiṣṭhira y los demás Pāṇḍavas?
3.49.2
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
न्यवसन्कृष्णया सार्धं काम्यके भरतर्षभाः ॥ ३.४९.२ ॥
Cuando el magnánimo Pārtha partió al mundo de Indra por las armas, los toros de los Bharatas habitaron en el bosque de Kāmyaka junto con Kṛṣṇā.
3.49.3
ततः कदाचिदेकान्ते विविक्ते मृदुशाद्वले ।
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ ३.४९.३ ॥
Entonces, en cierta ocasión, en un lugar apartado y solitario de hierba blanda, los mejores de los Bharatas, afligidos por el dolor, se sentaron junto con Kṛṣṇā.
3.49.4
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ।
तद्वियोगार्दितान्सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे ॥ ३.४९.४ ॥
Lamentando a Dhanaṃjaya, con la garganta anudada por las lágrimas, muy afligidos, la pena los inundó a todos, atormentados por su separación.
3.49.5
धनंजयवियोगाच्च राज्यभ्रंशाच्च दुःखिताः ।
अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ ३.४९.५ ॥
Afligido por la separación de Dhanaṃjaya y por la pérdida del reino, entonces el de poderosos brazos, Bhīma, habló a Yudhiṣṭhira.
3.49.6
निदेशात्ते महाराज गतोऽसौ भरतर्षभः ।
अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.४९.६ ॥
Por tu orden, gran rey, aquel toro de los Bharatas, Arjuna, ha partido, en quien están asentadas las vidas de los hijos de Pāṇḍu.
3.49.7
यस्मिन्विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस्तथा वयम् ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर्न संशयाः ॥ ३.४९.७ ॥
Si él pereciera, los Pāñcālas junto con sus hijos, nosotros también, y Sātyaki y Vāsudeva, sin duda perecerían.
3.49.8
योसौ गच्छति धर्मात्मा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
भवन्नियोगाद्बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३.४९.८ ॥
Aquel Arjuna de alma justa, yendo por tu mandato, medita en muchas penalidades; ¿qué podría ser más doloroso que esto?
3.49.9
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः ।
मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ ३.४९.९ ॥
Confiando en los brazos de aquel magnánimo, todos creemos haber vencido a nuestros enemigos en batalla y obtenido la tierra.
3.49.10
यस्य प्रभावाद्धि वयं सभामध्ये धनुष्मतः ।
जितान्मन्यामहे सर्वान्धार्तराष्ट्रात्ससौबलान् ॥ ३.४९.१० ॥
Por cuyo poder creemos haber vencido, en medio de la asamblea, a todos los hijos de Dhṛtarāṣṭra junto con Saubala.
3.49.11
यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये महाबलाः ।
नीता लोकममुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः ॥ ३.४९.११ ॥
Por cuyo poder no envié, en medio de la asamblea, a todos los poderosos hijos de Dhṛtarāṣṭra, junto con Saubala, a aquel mundo.
3.49.12
तेवयं बाहुबलिनः क्रोधमुत्थितमात्मनः ।
सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः ॥ ३.४९.१२ ॥
Nosotros, fuertes de brazo y protegidos por Vāsudeva, soportamos la ira que se ha levantado en nosotros mismos, con raíz en ti.
3.49.13
मया हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्परान् ।
स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशाधीनां वसुंधराम् ॥ ३.४९.१३ ॥
Junto con Kṛṣṇa, habiendo matado a Karṇa y a los demás enemigos, hice que toda la tierra, conquistada por mis propios brazos, fuera digna de ser gobernada.
3.49.14
भतो द्यूतदोषेण सर्वेवयमुपप्लुताः ।
अहीनपौरुषा राजन्बलिभिर्बलवत्तराः ॥ ३.४९.१४ ॥
Oh rey, por la falta del juego de dados todos hemos sido abatidos; aunque nuestra fuerza viril no ha disminuido, hemos sido abrumados por los más poderosos.
3.49.15
क्षात्रं धर्मं महाराज त्वमवेक्षितुमर्हसि ।
ग हिधर्मो महाराज त्रियस्य वनाश्रयः ॥ ३.४९.१५ ॥
Gran rey, deberías atender al deber del guerrero; pues vivir en el bosque, gran rey, es el deber de una mujer, no del kṣatriya.
3.49.16
राज्यमेव परंधर्मं क्षत्रियस्य विदुर्बुधाः ।
स क्षत्रधर्मविद्राजन्माधर्म्यान्नीनशः पथः ॥ ३.४९.१६ ॥
Los sabios saben que la soberanía misma es el deber supremo del kṣatriya; oh rey, aunque conoces el deber del kṣatriya, has sido arruinado por el camino de la injusticia.
3.49.17
प्राग्द्वादश समा राजन्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि ।
निवर्त्य च वनात्पार्थमानाय्य च जनार्दनम् ॥ ३.४९.१७ ॥
Oh rey, hace doce años deberíamos haber dado muerte a los hijos de Dhṛtarāṣṭra, habiendo traído de vuelta a Pārtha desde el bosque y convocado a Janārdana.
3.49.18
व्यूढानीकान्महाराज जवेनैव महाहवे ।
धार्तराष्ट्रानमुं लोकं गमयाम विशांपते ॥ ३.४९.१८ ॥
Gran rey, con sus ejércitos desplegados, habríamos enviado rápidamente a los hijos de Dhṛtarāṣṭra a aquel mundo en la gran batalla, oh señor de los hombres.
3.49.19
सर्वानहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्ससौबलान् ।
दुर्योधनं च कर्णं च यो वाऽन्यः प्रतियोत्स्यते ॥ ३.४९.१९ ॥
Los mataré a todos: a los hijos de Dhṛtarāṣṭra junto con Saubala, a Duryodhana y a Karṇa, y a cualquiera que me oponga resistencia.
3.49.20
मया प्रशमिते पश्चात्त्वमेष्यसि वनं पुनः ।
एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशांपते ॥ ३.४९.२० ॥
Una vez que yo los haya apaciguado, volverás de nuevo al bosque. Hecho así, oh señor de los hombres, no habrá culpa para ti.
3.49.21
यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतंपापमरिंदम ।
अवधूय महाराजगच्छेम स्वर्गमुत्तमम् ॥ ३.४९.२१ ॥
Querido, domador de enemigos, sacudido el pecado cometido mediante diversos sacrificios, oh gran rey, vayamos al cielo supremo.
3.49.22
एवमेतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः ।
अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः ॥ ३.४९.२२ ॥
Así sería, oh rey, si el rey no fuera necio. En cuanto a nosotros, tú estás consagrado al dharma, pero tiendes a dilatar las decisiones.
3.49.23
निकृत्या निकृतिप्रत्रा हन्तव्या इति निश्चयः ।
न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते।
तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैरिह दृश्यते ॥ ३.४९.२३ ॥
A los que se protegen con el engaño hay que matarlos con engaño — tal es la conclusión. Pues matar al tramposo con engaño no se llama pecado. Oh Bhārata, así se ve aquí entre los conocedores del dharma.
3.49.24
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह ।
तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो।
संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः ॥ ३.४९.२४ ॥
Un día y una noche, oh gran rey, equivalen a un año; así se oye siempre la palabra de los Vedas. Oh poderoso, oh gran rey, el año se completa solo con dificultad.
3.49.25
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसादूर्ध्वमच्युत ।
तयोदशादितः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः ॥ ३.४९.२५ ॥
Oh Acyuta, si los Vedas son tu autoridad, que se sepa que el tiempo se ha cumplido desde el décimo de esos dos, a partir del día.
3.49.26
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धमरिंदम ।
एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः ॥ ३.४९.२६ ॥
Oh domador de enemigos, el tiempo viene para dar muerte a Duryodhana junto con sus seguidores; oh rey, él antes somete toda la tierra a un solo dominio.
3.49.27
द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्भवता कृतम् ।
प्रायेणाज्ञातच्रयायां वयं सर्वेनिपातिताः ॥ ३.४९.२७ ॥
Oh señor de reyes, el aficionado al juego lo hizo así, y tú también hiciste lo mismo; durante el tiempo de vida incógnita hemos sido todos derribados.
3.49.28
न तं देशं प्रपश्यामि यत्र सोऽस्मान्सुदुर्जनः ।
न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधनः ॥ ३.४९.२८ ॥
No veo tierra donde ese muy perverso no llegue a saber de nosotros; el de mente malvada Suyodhana no nos conocerá ni por medio de espías.
3.49.29
अधिगम्य च सर्वान्नो वनवासमिमं ततः ।
प्रव्राजयिष्यतिपुनर्निकृत्याऽधमपूरुषः।
यद्यस्मानभिगच्छेत पापः स हि कथंचन ॥ ३.४९.२९ ॥
Habiéndonos encontrado a todos, ese el más vil de los hombres nos devolverá de nuevo a este exilio en el bosque, si ese pecador de algún modo nos alcanza.
3.49.30
अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्दृष्ट्वा च पुनराह्वयेत् ।
द्यूतेन ते महाराज पुनर्युद्धं प्रवर्तते ॥ ३.४९.३० ॥
Al ver a quienes han completado el tiempo de vida incógnita, él los desafiará de nuevo al juego de dados; oh gran rey, para ti la guerra vuelve a comenzar.
3.49.31
भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति ।
स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः ॥ ३.४९.३१ ॥
Invitado de nuevo al juego de dados, serás despojado por ese mismo juego. Él es diestro en los dados, decidido, como si hubiera perdido el sentido.
3.49.32
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः ॥ ३.४९.३२ ॥
Oh gran rey, vagarás de nuevo, morando en los bosques.
3.49.33
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि ।
यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः।
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः ॥ ३.४९.३३ ॥
Si deseas hacernos desdichados, observa durante toda tu vida por completo los deberes de los Vedas. Quien tiene mente engañosa debe ser muerto por engaño; esta es la decisión.
3.49.34
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम् ।
यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः।
हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान् ॥ ३.४९.३४ ॥
Con tu permiso, iré y mataré a Suyodhana con todo mi poder, como el fuego, con el viento por cochero, consume la hierba seca al ser soltado. Concédeme tu licencia.
3.49.35
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम् ॥ ३.४९.३५ ॥
Mientras Bhīma hablaba así, el rey Yudhiṣṭhira, señor del dharma, tras oler la cabeza del Pāṇḍava, lo consoló y dijo:
3.49.36
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम् ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना ॥ ३.४९.३६ ॥
Sin duda, oh de brazos poderosos, pasados trece años, junto con el portador del arco Gāṇḍīva, matarás a Suyodhana.
3.49.37
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो ।
अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते ॥ ३.४९.३७ ॥
Oh señor, cuando dices «ha llegado el momento», oh Pārtha, no puedo soportar decir falsedad; no está en mí.
3.49.38
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम् ।
हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम् ॥ ३.४९.३८ ॥
Oh hijo de Kuntī, incluso sin engaño y malvado propósito, oh invencible, tú darás muerte a Suyodhana junto con sus seguidores.
3.49.39
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः ॥ ३.४९.३९ ॥
Mientras el rey de la justicia Yudhiṣṭhira hablaba así a Bhīma, llegó el gran sabio Bṛhadaśva, de gran fortuna.
3.49.40
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ।
शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट् ॥ ३.४९.४० ॥
Al verlo llegar, el rey de la justicia, de alma recta, honró a aquel practicante del dharma con madhuparka, según las escrituras.
3.49.41
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः ।
अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत ॥ ३.४९.४१ ॥
Yudhiṣṭhira, el de brazos poderosos, sentado junto a él, que ya estaba confortado, lo miró y pronunció muchas palabras lastimeras.
3.49.42
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम् ।
आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः ॥ ३.४९.४२ ॥
Oh venerable, en el juego de dados, mi riqueza y mi reino me fueron arrebatados, tras haber sido llamado por jugadores astutos y expertos en los dados.
3.49.43
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ।
भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.४९.४३ ॥
Aunque yo no conocía los dados, los hombres de intenciones perversas me engañaron con astucia y llevaron a mi esposa, más querida que la vida, a la asamblea.
3.49.44
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम् ।
प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम् ॥ ३.४९.४४ ॥
Tras vencerme de nuevo con los dados, me enviaron a un destierro en el bosque, muy cruel, y me arrojaron, cubierto de pieles de ciervo, a la gran selva.
3.49.45
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः ।
अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः ॥ ३.४९.४५ ॥
Vivía en el bosque en moradas miserables, profundamente afligido, escuchando sus palabras muy crueles por mi apego al juego de dados.
3.49.46
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम् ।
अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन् ॥ ३.४९.४६ ॥
Las palabras de mis amigos afligidos, que comenzaban con lo dicho sobre los dados, las guardaba en el corazón; recordándolas, reflexionaba durante todas las noches.
3.49.47
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि ।
स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः ॥ ३.४९.४७ ॥
Aquel en quien siempre hemos confiado, el poderoso arquero del Gāṇḍīva, si ha ido al mundo de Indra por las armas—
3.49.48
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे ।
कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम् ॥ ३.४९.४८ ॥
Sin aquel de alma grande, estamos como sin vida. ¿Cuándo veré a Bībhatsu, diestro en las armas, de vuelta?
3.49.49
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम् ।
अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः ॥ ३.४९.४९ ॥
Así, pensando en Dhanaṃjaya, el gran arquero, yo y mis hermanos menores nos afligimos por esta razón.
3.49.50
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः ।
जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह।
द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः ॥ ३.४९.५० ॥
Aquellos de mente perversa, sabiéndolo y deleitándose, me volverán a llamar, al regresar del exilio en el bosque, al juego de dados junto con mis hermanos; los expertos en los dados me desafiarán por la fuerza, solo con el juego.
3.49.51
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम् ।
पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते ॥ ३.४९.५१ ॥
Desafiado de nuevo al juego de dados, no puedo retirarme; y no tengo ninguna riqueza considerable que poner como apuesta.
3.49.52
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम् ।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन ॥ ३.४९.५२ ॥
Meditando constantemente en todo esto y preocupándome día y noche, no hay hombre aquí más afligido que yo.
3.49.53
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः ॥ ३.४९.५३ ॥
No hay rey sobre la tierra más desdichado que yo; si lo habéis visto o escuchado antes, en ninguna parte hay hombre más afligido que yo, tal es mi opinión.
3.49.54
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः ।
शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ॥ ३.४९.५४ ॥
Así hablando, afligido por el dolor, el venerable sabio le dijo, disipando el pesar del sabio rey, el rey de la justicia.
3.49.55
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर ।
आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते ॥ ३.४९.५५ ॥
No dejes que tu mente se hunda en la desesperación, mejor de los sabios. Bībhatsu (Arjuna) vendrá y vencerá a sus enemigos.
3.49.56
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित् ।
अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव ॥ ३.४९.५६ ॥
Dices, gran rey, que en ninguna parte hay hombre más desdichado que yo, hijo de Pāṇḍu.
3.49.57
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते ॥ ३.४९.५७ ॥
Si deseas escucharlo, sin mácula, aquí te relataré el rey que fue más afligido que tú, señor de la tierra.
3.49.58
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति ।
इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम् ॥ ३.४९.५८ ॥
Entonces el rey le dijo: "Que el venerable hable. Deseo escuchar sobre aquel rey que llegó a esta condición."
3.49.59
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते ॥ ३.४९.५९ ॥
Escucha con atención, oh rey, junto con tus hermanos, oh inmaculado. Hubo un rey más afligido que tú, señor de la tierra.
3.49.60
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः ।
तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः ॥ ३.४९.६० ॥
En el país de los Niṣadhas hubo un protector de la tierra llamado Vīrasena. Su hijo se llamó Nala, experto en dharma y artha.
3.49.61
स निकृत्याजतो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम् ।
वनवासं सुदुःखार्तो भार्यया न्यवसत्सह ॥ ३.४९.६१ ॥
Aquel rey, vencido por engaño por Puṣkara, según hemos oído, muy afligido por el dolor, vivió en el bosque con su esposa.
3.49.62
न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च भान्धवाः ।
वने निवसतो राजन्नश्रूयन्त कदाचन ॥ ३.४९.६२ ॥
Oh rey, mientras vivía en el bosque, nunca se supo que tuviera siervos, ni carro, ni hermano, ni parientes.
3.49.63
भवान्हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिर्देवसंमितैः ।
ब्रह्मकल्पैर्द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम् ॥ ३.४९.६३ ॥
Usted está rodeado de valientes hermanos iguales a los dioses y de brahmanes excelsos como Brahmā; por eso no debe afligirse.
3.49.64
विस्तरेणाहमिच्छामि नलस्य सुमहात्मनः ।
चरितं वदतांश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ ३.४९.६४ ॥
Deseo oír en detalle la historia del magnánimo Nala; oh mejor de los oradores, debes contármela.