મહાભારત · અધ્યાય 3.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.49.1
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
युधिष्ठिरप्रभृतयः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.४९.१ ॥
અસ્ત્રો માટે મહાત્મા પાર્થ ઇન્દ્રલોકમાં ગયા ત્યારે યુધિષ્ઠિર વગેરે પાંડવોએ શું કર્યું?
3.49.2
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
न्यवसन्कृष्णया सार्धं काम्यके भरतर्षभाः ॥ ३.४९.२ ॥
અસ્ત્રો માટે મહાત્મા પાર્થ ઇન્દ્રલોક ગયા પછી, ભરતશ્રેષ્ઠો કૃષ્ણા સાથે કામ્યક વનમાં રહ્યા.
3.49.3
ततः कदाचिदेकान्ते विविक्ते मृदुशाद्वले ।
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ ३.४९.३ ॥
પછી કોઈ વખતે એકાંત, નિર્જન અને કોમળ લીલા ઘાસવાળી જગ્યાએ દુઃખથી પીડાયેલા ભરતશ્રેષ્ઠો કૃષ્ણા સાથે બેઠા.
3.49.4
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ।
तद्वियोगार्दितान्सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे ॥ ३.४९.४ ॥
ધનંજય માટે શોક કરતા, આંસુથી ગળું રૂંધાયેલા, અત્યંત દુઃખી, તેના વિયોગથી પીડિત એ સૌને શોકે ઘેરી લીધા.
3.49.5
धनंजयवियोगाच्च राज्यभ्रंशाच्च दुःखिताः ।
अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ ३.४९.५ ॥
ધનંજયના વિયોગથી અને રાજ્યના નાશથી દુઃખી થયા ત્યારે મહાબાહુ ભીમે યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
3.49.6
निदेशात्ते महाराज गतोऽसौ भरतर्षभः ।
अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.४९.६ ॥
હે મહારાજ, તમારી આજ્ઞાથી તે ભરતવૃષભ અર્જુન ગયા છે, જેમનામાં પાંડુપુત્રોના પ્રાણ સ્થિર છે.
3.49.7
यस्मिन्विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस्तथा वयम् ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर्न संशयाः ॥ ३.४९.७ ॥
તે નષ્ટ થાય તો પાંચાલો, પુત્રો સહિત આપણે, સાત્યકિ અને વાસુદેવ પણ નિઃસંશય નષ્ટ થશું.
3.49.8
योसौ गच्छति धर्मात्मा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
भवन्नियोगाद्बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३.४९.८ ॥
ધર્માત્મા તે અર્જુન તમારી આજ્ઞાથી જતાં ઘણા ક્લેશોનો વિચાર કરે છે; આનાથી વધુ દુઃખદ શું હોઈ શકે?
3.49.9
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः ।
मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ ३.४९.९ ॥
જે મહાત્માના બાહુનો આશ્રય લઈને આપણે બધા યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીત્યા અને પૃથ્વી મેળવી એમ માનીએ છીએ.
3.49.10
यस्य प्रभावाद्धि वयं सभामध्ये धनुष्मतः ।
जितान्मन्यामहे सर्वान्धार्तराष्ट्रात्ससौबलान् ॥ ३.४९.१० ॥
જે ધનુર્ધરના પ્રભાવથી આપણે સભામાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને અને સૌબલ સહિત સર્વને જીત્યા એમ માનીએ છીએ.
3.49.11
यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये महाबलाः ।
नीता लोकममुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः ॥ ३.४९.११ ॥
જેના પ્રભાવથી સભામાં મેં મહાબલી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને અને સૌબલ સહિત સર્વને એ લોકે મોકલ્યા નહીં.
3.49.12
तेवयं बाहुबलिनः क्रोधमुत्थितमात्मनः ।
सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः ॥ ३.४९.१२ ॥
અમે બાહુબળી, વાસુદેવે રક્ષેલા, તમારા કારણે ઊભો થયેલો અમારો પોતાનો ક્રોધ સહન કરીએ છીએ.
3.49.13
मया हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्परान् ।
स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशाधीनां वसुंधराम् ॥ ३.४९.१३ ॥
કૃષ્ણ સાથે કર્ણ વગેરે શત્રુઓને હણીને, મેં મારા બાહુબળથી જીતેલી સમગ્ર પૃથ્વીને શાસનયોગ્ય બનાવી હતી.
3.49.14
भतो द्यूतदोषेण सर्वेवयमुपप्लुताः ।
अहीनपौरुषा राजन्बलिभिर्बलवत्तराः ॥ ३.४९.१४ ॥
હે રાજન, જુગારના દોષથી આપણે સૌ પીડિત થયા; આપણું પૌરુષ ઘટ્યું નથી છતાં બળવાનોથી પણ બળવાન શત્રુઓથી આપણે દબાયા.
3.49.15
क्षात्रं धर्मं महाराज त्वमवेक्षितुमर्हसि ।
ग हिधर्मो महाराज त्रियस्य वनाश्रयः ॥ ३.४९.१५ ॥
હે મહારાજ, તમારે ક્ષત્રિય ધર્મનો વિચાર કરવો જોઈએ; હે મહારાજ, વનમાં વસવું એ સ્ત્રીનો ધર્મ છે, ક્ષત્રિયનો નહીં.
3.49.16
राज्यमेव परंधर्मं क्षत्रियस्य विदुर्बुधाः ।
स क्षत्रधर्मविद्राजन्माधर्म्यान्नीनशः पथः ॥ ३.४९.१६ ॥
જ્ઞાનીઓ રાજ્યને જ ક્ષત્રિયનો પરમ ધર્મ કહે છે; હે રાજન, ક્ષત્રિય ધર્મના જાણકાર હોવા છતાં તમે અધર્મના માર્ગે નાશ પામ્યા.
3.49.17
प्राग्द्वादश समा राजन्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि ।
निवर्त्य च वनात्पार्थमानाय्य च जनार्दनम् ॥ ३.४९.१७ ॥
હે રાજન, બાર વર્ષ પહેલાં જ આપણે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને હણી નાખવા જોઈતા હતા; વનમાંથી પાર્થને પાછો લાવીને અને જનાર્દનને બોલાવીને.
3.49.18
व्यूढानीकान्महाराज जवेनैव महाहवे ।
धार्तराष्ट्रानमुं लोकं गमयाम विशांपते ॥ ३.४९.१८ ॥
હે મહારાજ, વ્યૂહ રચેલી સેનાઓવાળા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મહાયુદ્ધમાં વેગથી તે લોકમાં મોકલી દીધા હોત; હે પ્રજાપાલક.
3.49.19
सर्वानहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्ससौबलान् ।
दुर्योधनं च कर्णं च यो वाऽन्यः प्रतियोत्स्यते ॥ ३.४९.१९ ॥
હું તે બધાને હણીશ — સૌબલ સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને, દુર્યોધન અને કર્ણને, અને મારી સામે લડનાર બીજા કોઈને પણ.
3.49.20
मया प्रशमिते पश्चात्त्वमेष्यसि वनं पुनः ।
एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशांपते ॥ ३.४९.२० ॥
મારા દ્વારા શાંત કરાયા પછી તું ફરી વનમાં જઈશ. એમ કરવાથી, હે પ્રજાપતિ, તને કોઈ દોષ નહીં લાગે.
3.49.21
यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतंपापमरिंदम ।
अवधूय महाराजगच्छेम स्वर्गमुत्तमम् ॥ ३.४९.२१ ॥
હે પ્રિય, હે શત્રુદમન, વિવિધ યજ્ઞો વડે કરેલું પાપ ખંખેરીને, હે મહારાજ, આપણે ઉત્તમ સ્વર્ગે જઈએ.
3.49.22
एवमेतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः ।
अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः ॥ ३.४९.२२ ॥
હે રાજન, રાજા મૂર્ખ ન હોય તો આ આવું જ થશે. અમારા સંબંધમાં તું ધર્મપરાયણ છે, પણ તું વિલંબ કરનારો થઈશ.
3.49.23
निकृत्या निकृतिप्रत्रा हन्तव्या इति निश्चयः ।
न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते।
तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैरिह दृश्यते ॥ ३.४९.२३ ॥
છળથી રક્ષિત છળિયાઓને છળથી જ મારવા જોઈએ — એ નિશ્ચય છે. છળિયાને છળથી મારવામાં પાપ કહેવાતું નથી. હે ભારત, ધર્મજ્ઞો ધર્મોમાં આમ જ જુએ છે.
3.49.24
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह ।
तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो।
संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः ॥ ३.४९.२४ ॥
હે મહારાજ, એક અહોરાત્ર એક વર્ષ સમાન છે. તેવી જ રીતે વેદવચન સદા સંભળાય છે. હે વિભો, હે મહારાજ, વર્ષ કષ્ટથી પૂર્ણ થાય છે.
3.49.25
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसादूर्ध्वमच्युत ।
तयोदशादितः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः ॥ ३.४९.२५ ॥
હે અચ્યુત, જો વેદ તારા માટે પ્રમાણ હોય, તો દિવસ પછી તે બેમાંથી દસમાથી કાળ પૂર્ણ થયો છે એમ જાણો.
3.49.26
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धमरिंदम ।
एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः ॥ ३.४९.२६ ॥
હે અરિંદમ, કાળ દુર્યોધનને અને તેના અનુયાયીઓને મારવા આવે છે; હે રાજા, તે પહેલાં સમગ્ર પૃથ્વીને એકાગ્ર કરે છે.
3.49.27
द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्भवता कृतम् ।
प्रायेणाज्ञातच्रयायां वयं सर्वेनिपातिताः ॥ ३.४९.२७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, જુગારપ્રિય એ એમ કર્યું, અને તમે પણ તે કર્યું; અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન અમે સૌ પડાવાયા.
3.49.28
न तं देशं प्रपश्यामि यत्र सोऽस्मान्सुदुर्जनः ।
न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधनः ॥ ३.४९.२८ ॥
જ્યાં તે અતિ દુર્જન અમને ઓળખી ન શકે એવો કોઈ દેશ હું જોતો નથી; દુષ્ટાત્મા સુયોધન ગુપ્તચરોથી પણ અમને ઓળખી શકશે નહીં.
3.49.29
अधिगम्य च सर्वान्नो वनवासमिमं ततः ।
प्रव्राजयिष्यतिपुनर्निकृत्याऽधमपूरुषः।
यद्यस्मानभिगच्छेत पापः स हि कथंचन ॥ ३.४९.२९ ॥
અમને સૌને શોધીને તે અધમ પુરુષ ફરી અમને આ વનવાસમાં કાઢી મૂકશે; તે પાપી કોઈ પણ રીતે અમારી પાસે આવે તો.
3.49.30
अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्दृष्ट्वा च पुनराह्वयेत् ।
द्यूतेन ते महाराज पुनर्युद्धं प्रवर्तते ॥ ३.४९.३० ॥
અજ્ઞાતવાસ પૂરો કરેલાઓને જોઈને તે ફરી જુગાર માટે પડકારશે; મહારાજ, તમારા માટે ફરી યુદ્ધ શરૂ થાય છે.
3.49.31
भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति ।
स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः ॥ ३.४९.३१ ॥
તમને ફરી જુગાર માટે બોલાવવામાં આવશે અને એ જ જુગારથી તમે હારી જશો. તે પાસાઓમાં કુશળ, નિશ્ચયી અને જાણે ચેતનાહીન છે.
3.49.32
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः ॥ ३.४९.३२ ॥
હે મહારાજ, તમે ફરીથી વનોમાં નિવાસસ્થાનોમાં વિચરશો.
3.49.33
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि ।
यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः।
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः ॥ ३.४९.३३ ॥
જો તમે અમને દીન બનાવવા ઇચ્છો, તો જીવનભર વેદધર્મોને સંપૂર્ણપણે જુઓ. છળથી છળબુદ્ધિવાળાને મારવો જોઈએ, એ જ નિશ્ચય છે.
3.49.34
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम् ।
यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः।
हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान् ॥ ३.४९.३४ ॥
તમારી અનુમતિથી જઈને, મારી પૂરી શક્તિથી સુયોધનને, પવન જેનો સારથી છે એવો અગ્નિ સૂકા ઘાસને બાળે તેમ, હું મારીશ. તમે મને અનુમતિ આપો.
3.49.35
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम् ॥ ३.४९.३५ ॥
ભીમ આ રીતે બોલતો હતો ત્યારે, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પાંડવનું માથું સૂંઘીને, તેને સાંત્વના આપતાં કહ્યું.
3.49.36
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम् ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना ॥ ३.४९.३६ ॥
હે મહાબાહો, સંશય નથી, તેર વર્ષ પછી ગાંડીવધારી સાથે તું સુયોધનને મારીશ.
3.49.37
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो ।
अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते ॥ ३.४९.३७ ॥
હે પ્રભુ, પાર્થ, તમે કહ્યું કે 'સમય આવી ગયો છે' — અસત્ય બોલવું હું સહન નહીં કરી શકું; તે મારામાં નથી.
3.49.38
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम् ।
हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम् ॥ ३.४९.३८ ॥
હે કૌન્તેય, કપટ અને પાપી નિશ્ચયવાળા વિના પણ, હે દુર્ધર્ષ, તમે અનુચરો સહિત સુયોધનનો વધ કરશો.
3.49.39
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः ॥ ३.४९.३९ ॥
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર ભીમ સાથે આ પ્રમાણે વાત કરતા હતા ત્યારે મહાભાગ મહર્ષિ બૃહદશ્વ આવી પહોંચ્યા.
3.49.40
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ।
शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट् ॥ ३.४९.४० ॥
ધર્માત્મા ધર્મરાજે ધર્મચારી એ ઋષિને આવેલા જોઈ શાસ્ત્રાનુસાર મધુપર્કથી તેમનો સત્કાર કર્યો.
3.49.41
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः ।
अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत ॥ ३.४९.४१ ॥
આશ્વસ્ત થઈને બેઠેલા તેમની પાસે બેઠેલા મહાબાહુ યુધિષ્ઠિરે તેમને જોઈને દીનતાથી ઘણું કહ્યું.
3.49.42
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम् ।
आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः ॥ ३.४९.४२ ॥
હે ભગવાન, જુગારમાં મારું ધન અને રાજ્ય કપટી બુદ્ધિવાળા, પાસા રમવામાં કુશળ જુગારીઓએ મને બોલાવીને છીનવી લીધાં.
3.49.43
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ।
भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.४९.४३ ॥
પાસા ન જાણનારા મને કપટથી પાપી નિશ્ચયવાળાઓએ છેતર્યો; પ્રાણથી પણ પ્રિય મારી પત્નીને સભામાં ખેંચી લાવ્યા.
3.49.44
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम् ।
प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम् ॥ ३.४९.४४ ॥
ફરી પાસાથી મને જીતીને અત્યંત કઠોર વનવાસમાં મોકલ્યો; મૃગચર્મ પહેરેલા મને તે મહાવનમાં કાઢી મૂક્યો.
3.49.45
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः ।
अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः ॥ ३.४९.४५ ॥
વનમાં દુઃખદાયક નિવાસોમાં રહીને, અત્યંત દુઃખી થઈને, પાસાની આસક્તિને કારણે તેમના અતિ કઠોર વચનો સાંભળતો હું હતો.
3.49.46
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम् ।
अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन् ॥ ३.४९.४६ ॥
પાસાથી શરૂ કરીને કહેવાયેલા પીડિત મિત્રોના વચનો હું હૃદયમાં ધારણ કરતો; તેમને સ્મરીને આખી રાત વિચારતો.
3.49.47
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि ।
स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः ॥ ३.४९.४७ ॥
જેના પર અમે સદા આધારિત હતા, ગાંડીવધારી તે મહાબલી અસ્ત્રો માટે ઇન્દ્રલોક ગયો છે—
3.49.48
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे ।
कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम् ॥ ३.४९.४८ ॥
તે મહાત્મા વિના અમે જાણે પ્રાણહીન થઈ ગયા છીએ; અસ્ત્રોમાં કુશળ થઈને ફરી આવેલા બીભત્સુને હું ક્યારે જોઈશ?
3.49.49
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम् ।
अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः ॥ ३.४९.४९ ॥
આ રીતે સૌ મહાધનુર્ધર ધનંજયનું ચિંતન કરતા, આ કારણથી હું અને મારા નાના ભાઈઓ વિષાદગ્રસ્ત થયા.
3.49.50
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः ।
जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह।
द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः ॥ ३.४९.५० ॥
વનવાસમાંથી પાછા ફરેલા મને તે પાપબુદ્ધિવાળાઓ જાણીને, આનંદથી ભાઈઓ સાથે જુગાર માટે ફરી બોલાવશે; પાસાના જાણકારો બળપૂર્વક જુગારથી જ પડકાર આપશે.
3.49.51
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम् ।
पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते ॥ ३.४९.५१ ॥
ફરી જુગાર માટે પડકારાયા પછી હું પાછો હટવા સમર્થ નથી; અને દાવ પર મૂકવા માટે મારી પાસે ખૂબ વધારે ધન કંઈ નથી.
3.49.52
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम् ।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन ॥ ३.४९.५२ ॥
આ બધું સતત વિચારતા, દિવસ-રાત ચિંતા કરતા, મારા કરતાં વધુ દુઃખી માણસ અહીં કોઈ નથી.
3.49.53
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः ॥ ३.४९.५३ ॥
પૃથ્વી પર મારા કરતાં વધુ અભાગી રાજા કોઈ નથી; તમે ક્યારેય જોયો કે સાંભળ્યો હોય, ક્યાંય મારા કરતાં વધુ દુઃખી માણસ નથી, એવો મારો મત છે.
3.49.54
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः ।
शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ॥ ३.४९.५४ ॥
દુઃખથી પીડિત થઈને આ રીતે બોલતા બુદ્ધિમાન ધર્મરાજનો શોક દૂર કરતાં ભગવાન ઋષિ બોલ્યા.
3.49.55
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर ।
आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते ॥ ३.४९.५५ ॥
હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તારું મન વિષાદમાં ન ડૂબો. બીભત્સુ (અર્જુન) આવશે અને શત્રુઓને જીતશે.
3.49.56
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित् ।
अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव ॥ ३.४९.५६ ॥
હે મહારાજ, તું કહે છે કે મારા કરતાં વધુ અભાગી પુરુષ ક્યાંય નથી, હે પાંડવ.
3.49.57
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते ॥ ३.४९.५७ ॥
હે નિષ્પાપ, જો તું સાંભળવા ઇચ્છે છે તો તારા કરતાં પણ વધુ દુઃખી રાજા હતો તે અહીં હું વર્ણવીશ, હે પૃથ્વીપતિ.
3.49.58
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति ।
इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम् ॥ ३.४९.५८ ॥
ત્યારે રાજાએ તેમને કહ્યું, "ભગવાન કહો. આ અવસ્થાએ પહોંચેલા તે રાજા વિશે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે."
3.49.59
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते ॥ ३.४९.५९ ॥
હે રાજા, હે અચ્યુત, ભાઈઓ સાથે ધ્યાનથી સાંભળ. તારા કરતાં પણ વધુ દુઃખી રાજા હતો, હે પૃથ્વીપતિ.
3.49.60
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः ।
तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः ॥ ३.४९.६० ॥
નિષધ દેશમાં વીરસેન નામે પ્રસિદ્ધ રાજા હતો. તેનો પુત્ર નળ નામે થયો, જે ધર્મ અને અર્થનો જાણકાર હતો.
3.49.61
स निकृत्याजतो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम् ।
वनवासं सुदुःखार्तो भार्यया न्यवसत्सह ॥ ३.४९.६१ ॥
પુષ્કરે કપટથી પરાજિત કરેલો તે રાજા, અમે સાંભળ્યા પ્રમાણે, અતિ દુઃખથી પીડિત થઈ પત્ની સાથે વનવાસમાં રહ્યો.
3.49.62
न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च भान्धवाः ।
वने निवसतो राजन्नश्रूयन्त कदाचन ॥ ३.४९.६२ ॥
હે રાજન, વનમાં રહેતા તેની પાસે ન દાસો હતા, ન રથ, ન ભાઈ, ન સગાં એવું ક્યારેય સાંભળ્યું નથી.
3.49.63
भवान्हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिर्देवसंमितैः ।
ब्रह्मकल्पैर्द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम् ॥ ३.४९.६३ ॥
તમે દેવતુલ્ય વીર ભાઈઓથી અને બ્રહ્મા જેવા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોથી ઘેરાયેલા છો; તેથી તમારે શોક કરવો ઉચિત નથી.
3.49.64
विस्तरेणाहमिच्छामि नलस्य सुमहात्मनः ।
चरितं वदतांश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ ३.४९.६४ ॥
મહાત્મા નળનું ચરિત્ર હું વિસ્તારથી સાંભળવા ઇચ્છું છું; હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે મને કહેવાની કૃપા કરો.