มหาภารตะ · อัธยายะ 3.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.49.1
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
युधिष्ठिरप्रभृतयः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.४९.१ ॥
เมื่ออรชุนผู้ยิ่งใหญ่ไปยังโลกของพระอินทร์เพื่อหาอาวุธ ยุธิษฐิระและพี่น้องปาณฑพคนอื่นๆ ได้ทำอะไรกันบ้าง
3.49.2
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
न्यवसन्कृष्णया सार्धं काम्यके भरतर्षभाः ॥ ३.४९.२ ॥
เมื่ออรชุนผู้ยิ่งใหญ่ไปยังโลกของพระอินทร์เพื่อหาอาวุธ บรรดาวีรบุรุษแห่งวงศ์ภรตะก็พำนักอยู่ในป่ากามยกะพร้อมด้วยเทราปที
3.49.3
ततः कदाचिदेकान्ते विविक्ते मृदुशाद्वले ।
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ ३.४९.३ ॥
ต่อมาในวันหนึ่ง ในที่สงบเงียบแห่งหนึ่งบนพื้นหญ้าอ่อนนุ่ม วีรบุรุษแห่งวงศ์ภรตะผู้เศร้าโศกนั่งลงพร้อมกับเทราปที
3.49.4
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ।
तद्वियोगार्दितान्सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे ॥ ३.४९.४ ॥
พวกเขาโศกเศร้าถึงธนัญชัย ลำคอสะอื้นด้วยน้ำตา ทุกข์ทรมานยิ่งนัก ความโศกาอาดูรท่วมท้นพวกเขาทั้งหมด ผู้ถูกความทุกข์จากการพลัดพรากจากอรชุนบีบคั้น
3.49.5
धनंजयवियोगाच्च राज्यभ्रंशाच्च दुःखिताः ।
अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ ३.४९.५ ॥
เศร้าโศกทั้งจากการพลัดพรากจากธนัญชัย และจากการสูญเสียราชอาณาจักร ภีมผู้มีแขนทรงพลังจึงกล่าวกับยุธิษฐิระ
3.49.6
निदेशात्ते महाराज गतोऽसौ भरतर्षभः ।
अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.४९.६ ॥
ข้าแต่มหาราช อรชุนวีรบุรุษแห่งวงศ์ภรตะได้ไปตามคำสั่งของพระองค์แล้ว อรชุนผู้เป็นที่ตั้งแห่งชีวิตของบุตรทั้งหลายของปาณฑุ
3.49.7
यस्मिन्विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस्तथा वयम् ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर्न संशयाः ॥ ३.४९.७ ॥
หากเขาถูกทำลาย ปัญจาลทั้งหลายพร้อมด้วยบุตรของตน และพวกเราทั้งหมด รวมทั้งสาตยกีและวาสุเทพ ย่อมพินาศอย่างแน่นอน ไม่ต้องสงสัย
3.49.8
योसौ गच्छति धर्मात्मा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
भवन्नियोगाद्बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३.४९.८ ॥
อรชุนผู้มีใจประเสริฐนั้น เมื่อไปตามคำสั่งของพระองค์ ย่อมครุ่นคิดถึงความลำบากมากมาย จะมีความทุกข์ใดยิ่งไปกว่านี้อีกเล่า
3.49.9
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः ।
मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ ३.४९.९ ॥
พวกเราทั้งหมดต่างอาศัยแขนของผู้ยิ่งใหญ่ผู้นั้น จึงเชื่อว่าได้ชนะศัตรูในสงคราม และได้แผ่นดินมา
3.49.10
यस्य प्रभावाद्धि वयं सभामध्ये धनुष्मतः ।
जितान्मन्यामहे सर्वान्धार्तराष्ट्रात्ससौबलान् ॥ ३.४९.१० ॥
ด้วยอำนาจของเขา พวกเราเชื่อว่าได้ชนะบรรดาโอรสของท้าวธฤตราษฎร์ทั้งหมด พร้อมทั้งสเพลาพละ ท่ามกลางที่ประชุม
3.49.11
यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये महाबलाः ।
नीता लोकममुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः ॥ ३.४९.११ ॥
ด้วยอำนาจของเขา ข้าพเจ้าจึงมิได้ส่งบรรดาโอรสของท้าวธฤตราษฎร์ผู้มีกำลังมหาศาลทั้งหมด พร้อมทั้งสเพลาพละ ไปสู่โลกนั้นท่ามกลางที่ประชุม
3.49.12
तेवयं बाहुबलिनः क्रोधमुत्थितमात्मनः ।
सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः ॥ ३.४९.१२ ॥
พวกเราผู้มีแขนแข็งแรงและได้รับการคุ้มครองจากวาสุเทพ ต้องอดทนต่อความโกรธที่ผุดขึ้นในใจของเราเอง ซึ่งมีรากเหง้าอยู่ที่พระองค์
3.49.13
मया हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्परान् ।
स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशाधीनां वसुंधराम् ॥ ३.४९.१३ ॥
ข้าพเจ้าได้สังหารกรรณะและศัตรูอื่นๆ ร่วมกับกฤษณะ และทำให้แผ่นดินทั้งผืนซึ่งได้มาด้วยแขนของข้าพเจ้าเอง เป็นสิ่งที่ควรปกครองได้
3.49.14
भतो द्यूतदोषेण सर्वेवयमुपप्लुताः ।
अहीनपौरुषा राजन्बलिभिर्बलवत्तराः ॥ ३.४९.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา เพราะโทษของการเล่นพนันสกา พวกเราทั้งหมดจึงตกต่ำลง แม้พละกำลังของวีรบุรุษของเรายังไม่เสื่อมถอย แต่เราก็ถูกผู้มีกำลังยิ่งกว่าเอาชนะได้
3.49.15
क्षात्रं धर्मं महाराज त्वमवेक्षितुमर्हसि ।
ग हिधर्मो महाराज त्रियस्य वनाश्रयः ॥ ३.४९.१५ ॥
ข้าแต่มหาราช พระองค์ควรพิจารณาถึงธรรมของกษัตริย์ เพราะการอาศัยอยู่ในป่าเป็นธรรมของสตรี มิใช่ของกษัตริย์ ข้าแต่มหาราช
3.49.16
राज्यमेव परंधर्मं क्षत्रियस्य विदुर्बुधाः ।
स क्षत्रधर्मविद्राजन्माधर्म्यान्नीनशः पथः ॥ ३.४९.१६ ॥
บัณฑิตทั้งหลายรู้กันว่า การปกครองราชอาณาจักรนั่นเองเป็นธรรมอันสูงสุดของกษัตริย์ ข้าแต่พระราชา พระองค์ผู้ทรงรู้ธรรมของกษัตริย์ กลับพินาศเพราะหนทางแห่งความอธรรม
3.49.17
प्राग्द्वादश समा राजन्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि ।
निवर्त्य च वनात्पार्थमानाय्य च जनार्दनम् ॥ ३.४९.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา สิบสองปีก่อนนี้ เราควรสังหารบรรดาโอรสของท้าวธฤตราษฎร์ หลังจากนำปารถะกลับจากป่า และเชิญชนารทนะมา
3.49.18
व्यूढानीकान्महाराज जवेनैव महाहवे ।
धार्तराष्ट्रानमुं लोकं गमयाम विशांपते ॥ ३.४९.१८ ॥
ข้าแต่มหาราช ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เราควรส่งบรรดาโอรสของท้าวธฤตราษฎร์ไปสู่โลกนั้นอย่างรวดเร็ว ในมหาสงครามด้วยกองทัพที่จัดทัพไว้แล้ว
3.49.19
सर्वानहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्ससौबलान् ।
दुर्योधनं च कर्णं च यो वाऽन्यः प्रतियोत्स्यते ॥ ३.४९.१९ ॥
ข้าพเจ้าจะสังหารพวกเขาทั้งหมด คือบรรดาโอรสของท้าวธฤตราษฎร์พร้อมด้วยสเพลาพละ ทุรโยธน์และกรรณะ และผู้อื่นใดที่จะต่อสู้กับข้าพเจ้า
3.49.20
मया प्रशमिते पश्चात्त्वमेष्यसि वनं पुनः ।
एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशांपते ॥ ३.४९.२० ॥
เมื่อข้าพเจ้าทำให้พวกเขาสงบลงแล้ว พระองค์จะกลับไปยังป่าอีก ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เมื่อทำเช่นนี้แล้ว พระองค์ก็จะไม่มีความผิด
3.49.21
यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतंपापमरिंदम ।
अवधूय महाराजगच्छेम स्वर्गमुत्तमम् ॥ ३.४९.२१ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ผู้เป็นที่รัก เมื่อได้สลัดบาปที่กระทำไว้ด้วยยัญพิธีต่าง ๆ แล้ว ข้าแต่มหาราช ขอให้พวกเราไปสู่สวรรค์อันสูงสุดเถิด
3.49.22
एवमेतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः ।
अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः ॥ ३.४९.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้อนี้จะเป็นเช่นนั้นได้ หากพระราชาไม่โง่เขลา ส่วนพวกเรานั้น พระองค์ยึดมั่นในธรรม แต่ทรงมีแนวโน้มจะลงมือช้า
3.49.23
निकृत्या निकृतिप्रत्रा हन्तव्या इति निश्चयः ।
न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते।
तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैरिह दृश्यते ॥ ३.४९.२३ ॥
ผู้ที่ได้รับการคุ้มครองด้วยการหลอกลวง ควรถูกฆ่าด้วยการหลอกลวง นี่คือข้อสรุปที่แน่นอน เพราะการฆ่าคนหลอกลวงด้วยการหลอกลวง ไม่ถือว่าเป็นบาป ข้าแต่ภารตะ ในเรื่องนี้ ผู้รู้ธรรมย่อมเห็นเช่นนั้น
3.49.24
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह ।
तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो।
संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः ॥ ३.४९.२४ ॥
วันและคืนหนึ่งคู่ ข้าแต่มหาราช เทียบเท่ากับหนึ่งปี ดังนั้นพระวจนะแห่งพระเวทจึงได้ยินอยู่เสมอ ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ ข้าแต่มหาราช หนึ่งปีจะครบบริบูรณ์ได้ก็ด้วยความยากลำบากเท่านั้น
3.49.25
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसादूर्ध्वमच्युत ।
तयोदशादितः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः ॥ ३.४९.२५ ॥
ข้าแต่พระอัจยุตะ หากพระเวทเป็นหลักฐานที่พระองค์ยึดถือ ขอให้ทราบว่า เวลาได้ครบบริบูรณ์แล้ว นับจากวันที่สิบของทั้งสองนั้นเป็นต้นไป
3.49.26
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धमरिंदम ।
एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः ॥ ३.४९.२६ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู กาลเวลากำลังมาถึงเพื่อสังหารทุรโยธน์พร้อมทั้งบริวาร ข้าแต่พระราชา ไม่นานเขาจะนำแผ่นดินทั้งหมดมาอยู่ใต้อำนาจเดียว
3.49.27
द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्भवता कृतम् ।
प्रायेणाज्ञातच्रयायां वयं सर्वेनिपातिताः ॥ ३.४९.२७ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ผู้ที่ชอบการพนันได้กระทำเช่นนั้น และพระองค์ก็ได้กระทำเช่นเดียวกัน ในช่วงเวลาที่เราดำรงชีวิตโดยไม่เป็นที่รู้จัก พวกเราทั้งหมดต่างถูกทำให้ตกต่ำลง
3.49.28
न तं देशं प्रपश्यामि यत्र सोऽस्मान्सुदुर्जनः ।
न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधनः ॥ ३.४९.२८ ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นดินแดนใดที่คนชั่วร้ายผู้นั้นจะไม่ได้รู้ข่าวของพวกเรา ทุรโยธน์ผู้มีจิตใจชั่วร้ายจะไม่รู้จักพวกเราแม้ด้วยการใช้สายลับ
3.49.29
अधिगम्य च सर्वान्नो वनवासमिमं ततः ।
प्रव्राजयिष्यतिपुनर्निकृत्याऽधमपूरुषः।
यद्यस्मानभिगच्छेत पापः स हि कथंचन ॥ ३.४९.२९ ॥
เมื่อพบพวกเราทั้งหมดแล้ว มนุษย์ที่ต่ำช้าที่สุดผู้นั้นจะส่งพวกเราเข้าสู่การเนรเทศในป่านี้อีกครั้ง หากคนบาปผู้นั้นพบพวกเราไม่ว่าด้วยวิธีใด
3.49.30
अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्दृष्ट्वा च पुनराह्वयेत् ।
द्यूतेन ते महाराज पुनर्युद्धं प्रवर्तते ॥ ३.४९.३० ॥
เมื่อเห็นพวกท่านที่ครบกำหนดการใช้ชีวิตโดยไม่เป็นที่รู้จักแล้ว เขาจะท้าให้เล่นการพนันกับพวกท่านอีกครั้ง ข้าแต่มหาราช ศึกจึงจะเริ่มต้นขึ้นอีกครั้งเพราะการพนันของพระองค์
3.49.31
भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति ।
स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः ॥ ३.४९.३१ ॥
เมื่อพระองค์ถูกเชิญให้เล่นการพนันอีกครั้ง พระองค์ก็จะถูกชิงสิ่งของไปด้วยการพนันนั่นเอง เขาชำนาญในลูกเต๋า มั่นคงในการตัดสินใจ ราวกับสติสัมปชัญญะไม่เหลืออยู่
3.49.32
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः ॥ ३.४९.३२ ॥
ข้าแต่มหาราช พระองค์จะต้องพเนจรไปในป่า และพำนักอยู่ในป่าอีกครั้ง
3.49.33
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि ।
यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः।
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः ॥ ३.४९.३३ ॥
หากพระองค์ปรารถนาจะทำให้พวกเราเป็นทุกข์ยาก ก็ขอให้พระองค์ตลอดชีวิตปฏิบัติตามหน้าที่แห่งพระเวทให้ครบถ้วน ผู้ที่มีจิตใจหลอกลวงต้องถูกฆ่าด้วยการหลอกลวง นี่คือความตั้งใจที่แน่วแน่
3.49.34
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम् ।
यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः।
हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान् ॥ ३.४९.३४ ॥
เมื่อได้รับอนุญาตจากพระองค์แล้ว ข้าพเจ้าจะไปสังหารทุรโยธน์ด้วยกำลังทั้งหมดที่มี ดังไฟที่ลมเป็นสารถีเผาหญ้าแห้งเมื่อถูกปล่อยไป ข้าพเจ้าก็จะฆ่าเขาเช่นนั้น ขอพระองค์โปรดประทานอนุญาตแก่ข้าพเจ้า
3.49.35
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम् ॥ ३.४९.३५ ॥
เมื่อภีมะกล่าวเช่นนั้น พระยุธิษฐิระผู้เป็นพระราชาแห่งธรรม ทรงดมศีรษะของปาณฑพและปลอบโยนเขา แล้วตรัสว่า
3.49.36
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम् ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना ॥ ३.४९.३६ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนใหญ่ ไม่ต้องสงสัยเลย หลังจากผ่านไปสิบสามปี ท่านจะสังหารทุรโยธน์ร่วมกับผู้ทรงคันธนูคาณฑีวะ
3.49.37
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो ।
अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते ॥ ३.४९.३७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าแต่พระปารถะ เมื่อท่านกล่าวว่า "กาลเวลามาถึงแล้ว" ข้าพเจ้าไม่อาจกล่าวคำเท็จได้ เพราะไม่มีสิ่งนั้นอยู่ในตัวข้าพเจ้า
3.49.38
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम् ।
हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम् ॥ ३.४९.३८ ॥
ข้าแต่โอรสของกุนตี แม้ไม่ต้องใช้การหลอกลวงหรือความตั้งใจชั่วร้าย ข้าแต่ผู้ที่ไม่มีใครต่อกรได้ ท่านก็จะสังหารทุรโยธน์พร้อมทั้งบริวารได้
3.49.39
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः ॥ ३.४९.३९ ॥
ขณะที่พระธรรมราชายุธิษฐิระตรัสกับภีมะเช่นนั้น ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีโชคอันประเสริฐ พระพฤหทัศวะ ก็เสด็จมาถึง
3.49.40
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ।
शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट् ॥ ३.४९.४० ॥
เมื่อเห็นท่านมาถึง พระราชาผู้มีจิตใจในธรรมและเป็นจอมแห่งธรรมได้ต้อนรับผู้ประพฤติธรรมนั้นด้วยมธุปรกะตามที่คัมภีร์กำหนด
3.49.41
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः ।
अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत ॥ ३.४९.४१ ॥
ยุธิษฐิระผู้มีแขนทรงพลัง นั่งอยู่ใกล้ท่านซึ่งสงบลงแล้ว ทรงมองดูท่านด้วยความสงสาร แล้วตรัสถ้อยคำมากมายอย่างน่าสังเวช
3.49.42
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम् ।
आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः ॥ ३.४९.४२ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในการเล่นพนัน ทรัพย์และแว่นแคว้นของข้าพเจ้าถูกชิงไป หลังจากที่ข้าพเจ้าถูกเชิญโดยนักพนันเจ้าเล่ห์ผู้ชำนาญการทอดลูกเต๋า
3.49.43
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ।
भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.४९.४३ ॥
ทั้งที่ข้าพเจ้าไม่รู้วิธีทอดลูกเต๋า คนจิตชั่วได้หลอกลวงข้าพเจ้าด้วยอุบาย และพาภริยาของข้าพเจ้า ผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตเข้าไปในที่ประชุม
3.49.44
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम् ।
प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम् ॥ ३.४९.४४ ॥
เมื่อชนะข้าพเจ้าในการพนันอีกครั้ง พวกเขาได้ส่งข้าพเจ้าไปสู่การเนรเทศเข้าป่าอันทารุณยิ่ง ขับไล่ข้าพเจ้า ซึ่งนุ่งห่มหนังกวาง เข้าไปสู่ป่าใหญ่
3.49.45
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः ।
अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः ॥ ३.४९.४५ ॥
ข้าพเจ้าอาศัยอยู่ในป่าในที่พักอันทุกข์ยาก เศร้าโศกอย่างยิ่ง ได้ยินถ้อยคำอันทารุณของพวกเขา เพราะความผูกพันกับการเล่นพนัน
3.49.46
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम् ।
अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन् ॥ ३.४९.४६ ॥
ถ้อยคำของมิตรสหายผู้ทุกข์ระทม ที่เริ่มด้วยคำกล่าวถึงการพนัน ข้าพเจ้าได้เก็บไว้ในใจ และเมื่อระลึกถึงแล้ว ก็ครุ่นคิดตลอดทั้งคืน
3.49.47
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि ।
स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः ॥ ३.४९.४७ ॥
ผู้ที่พวกเราพึ่งพาอยู่เสมอ คือนักธนูผู้ทรงพลังแห่งคันธนูคาณฑีวะ หากท่านไปยังโลกของพระอินทร์เพื่อแสวงหาอาวุธ
3.49.48
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे ।
कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम् ॥ ३.४९.४८ ॥
เมื่อปราศจากผู้มีใจสูงส่งนั้น พวกเราก็เหมือนคนที่ไร้ชีวิต เมื่อใดหนอข้าพเจ้าจะได้เห็นพีภัตสุ ผู้ชำนาญอาวุธ กลับมาอีกครั้ง
3.49.49
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम् ।
अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः ॥ ३.४९.४९ ॥
ทั้งหมดของพวกเรา รวมทั้งข้าพเจ้าและน้องชาย ต่างคิดถึงธนัญชัย นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ และเพราะเหตุนี้เองพวกเราจึงเศร้าหมองใจ
3.49.50
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः ।
जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह।
द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः ॥ ३.४९.५० ॥
เมื่อข้าพเจ้ากลับจากการอยู่ป่า คนจิตชั่วเหล่านั้นซึ่งรู้ดีและยินดีในเรื่องนี้ จะเชิญข้าพเจ้าให้เล่นพนันกับพี่น้องอีกครั้ง ผู้ชำนาญลูกเต๋าจะท้าข้าพเจ้าด้วยกำลังเพียงด้วยการพนันเท่านั้น
3.49.51
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम् ।
पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते ॥ ३.४९.५१ ॥
เมื่อถูกท้าเล่นพนันอีกครั้ง ข้าพเจ้าไม่สามารถถอนตัวได้ และข้าพเจ้าไม่มีทรัพย์สมบัติมากมายใดเลยที่จะนำมาเป็นเดิมพัน
3.49.52
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम् ।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन ॥ ३.४९.५२ ॥
ข้าพเจ้าครุ่นคิดถึงเรื่องทั้งหมดนี้อยู่ตลอดเวลา ทั้งกลางวันและกลางคืน ไม่มีผู้ชายคนใดในที่นี้ที่เศร้าโศกยิ่งกว่าข้าพเจ้า
3.49.53
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः ॥ ३.४९.५३ ॥
ไม่มีกษัตริย์องค์ใดบนโลกที่โชคร้ายยิ่งกว่าข้าพเจ้า ไม่ว่าท่านจะเคยเห็นหรือเคยได้ยินมาก่อนหรือไม่ก็ตาม ไม่มีผู้ชายคนใดที่โศกเศร้ายิ่งกว่าข้าพเจ้า นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
3.49.54
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः ।
शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ॥ ३.४९.५४ ॥
เมื่อผู้นั้นกล่าวอย่างนี้ด้วยความทุกข์ระทม พระฤๅษีผู้เจริญจึงตรัสกับท่าน ขจัดความโศกของพระราชาธรรมราช ผู้มีปัญญา
3.49.55
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर ।
आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते ॥ ३.४९.५५ ॥
อย่าให้ใจของท่านจมอยู่ในความท้อแท้ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา พีภัตสุจะมาถึงและจะพิชิตศัตรูทั้งหลาย
3.49.56
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित् ।
अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव ॥ ३.४९.५६ ॥
ข้าแต่มหาราช ท่านกล่าวว่าไม่มีผู้ชายคนใดในโลกที่โชคร้ายยิ่งกว่าข้าพเจ้า ข้าแต่โอรสของปาณฑุ
3.49.57
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते ॥ ३.४९.५७ ॥
หากท่านปรารถนาจะฟัง ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าพเจ้าจะเล่าให้ฟังถึงกษัตริย์ผู้ที่เคยทุกข์ยิ่งกว่าท่าน ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน
3.49.58
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति ।
इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम् ॥ ३.४९.५८ ॥
ครั้งนั้นพระราชาตรัสกับท่านว่า ขอให้พระผู้เจริญเล่าเถิด ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องของกษัตริย์ผู้ที่มาถึงสภาพเช่นนี้
3.49.59
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते ॥ ३.४९.५९ ॥
ข้าแต่พระราชา จงฟังด้วยความตั้งใจพร้อมกับพระอนุชาทั้งหลาย ข้าแต่ผู้ไม่เสื่อมสิ้น เคยมีกษัตริย์องค์หนึ่งที่ทุกข์ยิ่งกว่าท่าน ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน
3.49.60
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः ।
तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः ॥ ३.४९.६० ॥
ในแคว้นนิษฐะมีผู้ปกครองแผ่นดินพระนามว่าวีรเสนซึ่งเป็นที่รู้จัก โอรสของพระองค์มีพระนามว่านล ผู้เชี่ยวชาญในธรรมและอรรถ
3.49.61
स निकृत्याजतो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम् ।
वनवासं सुदुःखार्तो भार्यया न्यवसत्सह ॥ ३.४९.६१ ॥
พระราชาพระองค์นั้นถูกปุษกระหลอกลวงและทรงสูญเสียทุกอย่าง ดังที่พวกเราได้ยินมา ทรงทุกข์ระทมอย่างยิ่ง และอยู่ในป่าพร้อมกับพระมเหสี
3.49.62
न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च भान्धवाः ।
वने निवसतो राजन्नश्रूयन्त कदाचन ॥ ३.४९.६२ ॥
ข้าแต่พระราชา ขณะที่พระองค์ประทับอยู่ในป่า ไม่เคยได้ยินว่าพระองค์มีข้ารับใช้ ไม่มีรถศึก ไม่มีพระอนุชา และไม่มีญาติพี่น้องเลย
3.49.63
भवान्हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिर्देवसंमितैः ।
ब्रह्मकल्पैर्द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम् ॥ ३.४९.६३ ॥
พระองค์นั้นล้อมรอบด้วยพระอนุชาผู้กล้าหาญ เทียบเท่าเทพเจ้า และด้วยพราหมณ์ผู้ประเสริฐเช่นพระพรหม ฉะนั้นพระองค์ไม่ควรโศกเศร้าเลย
3.49.64
विस्तरेणाहमिच्छामि नलस्य सुमहात्मनः ।
चरितं वदतांश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ ३.४९.६४ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องราวของพระนลผู้มีจิตใจสูงส่งอย่างยิ่ง โดยละเอียด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้กล่าว ขอท่านได้โปรดเล่าเรื่องนั้นให้ข้าพเจ้าฟังด้วยเถิด