మహాభారతం · అధ్యాయం 3.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.49.1
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
युधिष्ठिरप्रभृतयः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.४९.१ ॥
అస్త్రాల కోసం మహాత్ముడైన పార్థుడు ఇంద్రలోకానికి వెళ్ళినప్పుడు, యుధిష్ఠిరాదులైన పాండవులు ఏమి చేశారు?
3.49.2
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
न्यवसन्कृष्णया सार्धं काम्यके भरतर्षभाः ॥ ३.४९.२ ॥
అస్త్రాల కోసం మహాత్ముడైన పార్థుడు ఇంద్రలోకానికి వెళ్ళగా, భరతశ్రేష్ఠులు కృష్ణతో కలిసి కామ్యక వనంలో నివసించారు.
3.49.3
ततः कदाचिदेकान्ते विविक्ते मृदुशाद्वले ।
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ ३.४९.३ ॥
తరువాత ఒకనాడు ఏకాంతమైన, నిర్జనమైన, మెత్తని గడ్డి గల ప్రదేశంలో దుఃఖార్తులైన భరతశ్రేష్ఠులు కృష్ణతో కలిసి కూర్చున్నారు.
3.49.4
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ।
तद्वियोगार्दितान्सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे ॥ ३.४९.४ ॥
ధనంజయుని కోసం శోకిస్తూ, కన్నీళ్లతో గొంతు మూసుకుపోయి, అత్యంత దుఃఖితులై, ఆయన వియోగంతో పీడితులైన వారందరినీ శోకం ముంచెత్తింది.
3.49.5
धनंजयवियोगाच्च राज्यभ्रंशाच्च दुःखिताः ।
अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ ३.४९.५ ॥
ధనంజయుని వియోగం వల్ల, రాజ్యం కోల్పోవడం వల్ల దుఃఖితులై ఉండగా, మహాబాహువైన భీముడు యుధిష్ఠిరునితో మాట్లాడాడు.
3.49.6
निदेशात्ते महाराज गतोऽसौ भरतर्षभः ।
अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.४९.६ ॥
మహారాజా, నీ ఆజ్ఞ మేరకు ఆ భరతవృషభుడైన అర్జునుడు వెళ్ళాడు; పాండుపుత్రుల ప్రాణాలు అతనిలోనే నిలిచి ఉన్నాయి.
3.49.7
यस्मिन्विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस्तथा वयम् ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर्न संशयाः ॥ ३.४९.७ ॥
అతడు నశించినచో పాంచాలురు, తమ పుత్రులతో కలిసి మనమూ, సాత్యకి, వాసుదేవుడూ కూడా నశిస్తారు, సందేహం లేదు.
3.49.8
योसौ गच्छति धर्मात्मा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
भवन्नियोगाद्बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३.४९.८ ॥
ధర్మాత్ముడైన ఆ అర్జునుడు, నీ ఆజ్ఞవల్ల వెళ్తూ అనేక కష్టాలను ఆలోచిస్తున్నాడు; దీనికంటే దుఃఖకరమైనది ఏముంది?
3.49.9
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः ।
मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ ३.४९.९ ॥
ఏ మహాత్ముని బాహువులను ఆశ్రయించి మనమంతా యుద్ధంలో శత్రువులను జయించి భూమిని పొందినట్లు భావిస్తున్నాము.
3.49.10
यस्य प्रभावाद्धि वयं सभामध्ये धनुष्मतः ।
जितान्मन्यामहे सर्वान्धार्तराष्ट्रात्ससौबलान् ॥ ३.४९.१० ॥
ఏ ధనుర్ధారి ప్రభావంవల్ల మనం సభా మధ్యంలో ధృతరాష్ట్ర కుమారులను సౌబలునితో సహా అందరినీ జయించినట్లు భావిస్తున్నాము.
3.49.11
यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये महाबलाः ।
नीता लोकममुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः ॥ ३.४९.११ ॥
ఏ ప్రభావంవల్ల సభామధ్యంలో నేను మహాబలులైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులను సౌబలునితో సహా అందరినీ ఆ లోకానికి పంపలేదో.
3.49.12
तेवयं बाहुबलिनः क्रोधमुत्थितमात्मनः ।
सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः ॥ ३.४९.१२ ॥
ఆ మనం బాహుబలులం, వాసుదేవునిచే రక్షించబడినవారము, నీ మూలంగా లేచిన మన స్వంత కోపాన్ని సహిస్తున్నాము.
3.49.13
मया हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्परान् ।
स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशाधीनां वसुंधराम् ॥ ३.४९.१३ ॥
కృష్ణునితో కలిసి కర్ణుడు మొదలైన శత్రువులను చంపి, నా బాహుబలంతో గెలిచిన సమస్త భూమిని పాలించదగినదిగా చేసాను.
3.49.14
भतो द्यूतदोषेण सर्वेवयमुपप्लुताः ।
अहीनपौरुषा राजन्बलिभिर्बलवत्तराः ॥ ३.४९.१४ ॥
ఓ రాజా, జూదపు దోషం వల్ల మనమంతా బాధపడ్డాము; మన పౌరుషం తగ్గకపోయినా, బలవంతులకంటే బలవత్తరులైన శత్రువులతో ఓడిపోయాము.
3.49.15
क्षात्रं धर्मं महाराज त्वमवेक्षितुमर्हसि ।
ग हिधर्मो महाराज त्रियस्य वनाश्रयः ॥ ३.४९.१५ ॥
మహారాజా, నీవు క్షత్రియ ధర్మాన్ని పరిగణించాలి; మహారాజా, అడవిలో నివసించడం స్త్రీ ధర్మం, క్షత్రియుని ధర్మం కాదు.
3.49.16
राज्यमेव परंधर्मं क्षत्रियस्य विदुर्बुधाः ।
स क्षत्रधर्मविद्राजन्माधर्म्यान्नीनशः पथः ॥ ३.४९.१६ ॥
పండితులు రాజ్యమే క్షత్రియునికి పరమధర్మమని తెలుసుకున్నారు; ఓ రాజా, క్షత్రియ ధర్మం తెలిసినవాడవైనా నీవు అధర్మ మార్గంలో నశించావు.
3.49.17
प्राग्द्वादश समा राजन्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि ।
निवर्त्य च वनात्पार्थमानाय्य च जनार्दनम् ॥ ३.४९.१७ ॥
ఓ రాజా, పన్నెండు సంవత్సరాల క్రితమే మనం ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను చంపి ఉండాల్సింది; అడవి నుండి పార్థుని తిరిగి తెచ్చి, జనార్దనుని కూడా తీసుకువచ్చి.
3.49.18
व्यूढानीकान्महाराज जवेनैव महाहवे ।
धार्तराष्ट्रानमुं लोकं गमयाम विशांपते ॥ ३.४९.१८ ॥
ఓ మహారాజా, వ్యూహం పన్నిన సేనలతో ఉన్న ధృతరాష్ట్ర కుమారులను మహాయుద్ధంలో వేగంగా ఆ లోకానికి పంపి ఉండేవారం; ఓ ప్రజాపాలకా.
3.49.19
सर्वानहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्ससौबलान् ।
दुर्योधनं च कर्णं च यो वाऽन्यः प्रतियोत्स्यते ॥ ३.४९.१९ ॥
నేను వారందరినీ చంపుతాను — సౌబలునితో సహా ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను, దుర్యోధనుని, కర్ణుని, నన్ను ఎదిరించే మరెవరినైనా.
3.49.20
मया प्रशमिते पश्चात्त्वमेष्यसि वनं पुनः ।
एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशांपते ॥ ३.४९.२० ॥
నేను శాంతింపజేసిన తర్వాత నీవు మళ్ళీ అడవికి వెళ్తావు. అలా చేస్తే, ఓ ప్రభూ, నీపై దోషం ఉండదు.
3.49.21
यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतंपापमरिंदम ।
अवधूय महाराजगच्छेम स्वर्गमुत्तमम् ॥ ३.४९.२१ ॥
ఓ ప్రియా, శత్రుదమనా, వివిధ యజ్ఞాల ద్వారా చేసిన పాపాన్ని విదిలించి, మహారాజా, మనం ఉత్తమ స్వర్గానికి వెళ్దాం.
3.49.22
एवमेतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः ।
अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः ॥ ३.४९.२२ ॥
ఓ రాజా, రాజు మూర్ఖుడు కాకపోతే ఇది ఇలాగే అవుతుంది. మా విషయంలో నీవు ధర్మపరాయణుడవు, కానీ ఆలస్యం చేసేవాడవు అవుతావు.
3.49.23
निकृत्या निकृतिप्रत्रा हन्तव्या इति निश्चयः ।
न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते।
तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैरिह दृश्यते ॥ ३.४९.२३ ॥
మోసంతో రక్షింపబడిన మోసగాళ్లను మోసంతోనే చంపాలి — ఇదే నిశ్చయం. మోసగాణ్ణి మోసంతో చంపడం పాపం అనబడదు. ఓ భారతా, ధర్మజ్ఞులు ధర్మాలలో ఇలాగే చూస్తారు.
3.49.24
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह ।
तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो।
संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः ॥ ३.४९.२४ ॥
ఓ మహారాజా, ఒక అహోరాత్రం ఒక సంవత్సరంతో సమానం. అలాగే వేద వాక్యం ఎల్లప్పుడూ వినబడుతుంది. ఓ విభో, ఓ మహారాజా, సంవత్సరం కష్టంతో పూర్తవుతుంది.
3.49.25
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसादूर्ध्वमच्युत ।
तयोदशादितः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः ॥ ३.४९.२५ ॥
అచ్యుతా, వేదాలు నీకు ప్రమాణమైతే, దినము తరువాత ఆ రెండింటిలో పదవ దాని నుండి కాలం పూర్తయిందని తెలుసుకోవాలి.
3.49.26
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धमरिंदम ।
एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः ॥ ३.४९.२६ ॥
అరిందమా, కాలం దుర్యోధనుని మరియు అతని అనుచరులను చంపడానికి సిద్ధంగా ఉంది; రాజా, అతడు పూర్వం సమస్త భూమిని ఏకాగ్రం చేస్తాడు.
3.49.27
द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्भवता कृतम् ।
प्रायेणाज्ञातच्रयायां वयं सर्वेनिपातिताः ॥ ३.४९.२७ ॥
రాజేంద్రా, జూదప్రియుడు అలాగే చేశాడు, నీవు కూడా అదే చేశావు; అజ్ఞాతవాస సమయంలో మేమందరం పడగొట్టబడ్డాము.
3.49.28
न तं देशं प्रपश्यामि यत्र सोऽस्मान्सुदुर्जनः ।
न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधनः ॥ ३.४९.२८ ॥
అతడు మనలను తెలుసుకోలేని ప్రదేశాన్ని నేను చూడను; దుష్టాత్ముడైన సుయోధనుడు గూఢచారుల ద్వారా కూడా మనలను తెలుసుకోలేడు.
3.49.29
अधिगम्य च सर्वान्नो वनवासमिमं ततः ।
प्रव्राजयिष्यतिपुनर्निकृत्याऽधमपूरुषः।
यद्यस्मानभिगच्छेत पापः स हि कथंचन ॥ ३.४९.२९ ॥
మనలనందరినీ కనుగొని, ఆ అధమ పురుషుడు మళ్ళీ ఈ వనవాసంలోకి నెట్టివేస్తాడు; ఆ పాపి ఏ విధంగానైనా మనలను సమీపిస్తే.
3.49.30
अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्दृष्ट्वा च पुनराह्वयेत् ।
द्यूतेन ते महाराज पुनर्युद्धं प्रवर्तते ॥ ३.४९.३० ॥
అజ్ఞాతవాసాన్ని పూర్తి చేసుకున్న వారిని చూసి అతడు మళ్ళీ జూదానికి ఆహ్వానిస్తాడు; మహారాజా, నీకు మళ్ళీ యుద్ధం మొదలవుతుంది.
3.49.31
भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति ।
स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः ॥ ३.४९.३१ ॥
మీరు మళ్ళీ జూదానికి పిలువబడి, ఆ జూదంలోనే అపహరింపబడతారు. అతడు పాచికలలో నేర్పరి, దృఢనిశ్చయుడు, చైతన్యం కోల్పోయినవాడిలా ఉంటాడు.
3.49.32
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः ॥ ३.४९.३२ ॥
మహారాజా, మీరు మళ్ళీ అడవులలో నివాసాల్లో తిరుగుతారు.
3.49.33
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि ।
यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः।
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः ॥ ३.४९.३३ ॥
మీరు మమ్మల్ని దీనులుగా చేయదలిస్తే, జీవితాంతం వేదధర్మాలను పూర్తిగా గమనించండి. మోసంతో మోసపు బుద్ధి కలవాడు చంపబడాలి, ఇదే నిశ్చయం.
3.49.34
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम् ।
यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः।
हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान् ॥ ३.४९.३४ ॥
మీ అనుమతితో వెళ్ళి, నా శక్తిమేరకు సుయోధనుని, గాలి సారథిగా ఉన్న అగ్ని ఎండుగడ్డిని కాల్చినట్లు, నేను చంపుతాను. మీరు నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.
3.49.35
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम् ॥ ३.४९.३५ ॥
భీముడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు పాండవుని తలను ముద్దాడి, అతనిని ఓదారుస్తూ ఇలా అన్నాడు.
3.49.36
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम् ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना ॥ ३.४९.३६ ॥
ఓ మహాబాహూ, సందేహం లేదు, పదమూడు సంవత్సరాలు గడిచాక, గాండీవ ధనుర్ధారితో కలిసి నీవు సుయోధనుని చంపుతావు.
3.49.37
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो ।
अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते ॥ ३.४९.३७ ॥
ఓ ప్రభూ, పార్థా, 'కాలం వచ్చింది' అని నీవు అన్నది — అసత్యం పలకడం నేను సహించలేను; అది నాలో లేదు.
3.49.38
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम् ।
हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम् ॥ ३.४९.३८ ॥
కౌంతేయా, కపటమూ పాప సంకల్పమూ ఉన్నవాడు లేకపోయినా కూడా, ఓ దుర్ధర్షా, నీవు అనుచరులతో సహా సుయోధనుని సంహరిస్తావు.
3.49.39
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः ॥ ३.४९.३९ ॥
ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు భీమునితో ఇలా మాట్లాడుతుండగా, మహాభాగ్యుడైన మహర్షి బృహదశ్వుడు వచ్చాడు.
3.49.40
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ।
शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट् ॥ ३.४९.४० ॥
అతడు రావడం చూసిన ధర్మాత్ముడైన ధర్మరాజు, ధర్మాచరణ చేసే ఆ ఋషిని శాస్త్రప్రకారం మధుపర్కంతో సత్కరించాడు.
3.49.41
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः ।
अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत ॥ ३.४९.४१ ॥
ఊరట పొంది కూర్చున్న ఆయన దగ్గర కూర్చున్న మహాబాహువైన యుధిష్ఠిరుడు ఆయనను చూసి, దీనంగా ఎన్నో మాటలు చెప్పాడు.
3.49.42
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम् ।
आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः ॥ ३.४९.४२ ॥
ఓ భగవానా, జూదంలో నా ధనమూ రాజ్యమూ, కపట బుద్ధి గల, పాచికలలో నిపుణులైన జూదగాళ్లచేత పిలిపించి అపహరించబడ్డాయి.
3.49.43
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ।
भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.४९.४३ ॥
పాచికలు ఎరుగని నన్ను, కపటంతో పాపబుద్ధులైనవారు మోసగించారు; ప్రాణాలకంటే ప్రియమైన నా భార్యను సభకు ఈడ్చుకొచ్చారు.
3.49.44
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम् ।
प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम् ॥ ३.४९.४४ ॥
మళ్ళీ పాచికలతో నన్ను గెలిచి, అత్యంత కఠినమైన అడవి వాసానికి పంపారు; తోలు వస్త్రాలు ధరించిన నన్ను ఆ మహారణ్యానికి పంపారు.
3.49.45
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः ।
अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः ॥ ३.४९.४५ ॥
అడవిలో దుర్భర నివాసాలలో ఉంటూ, అత్యంత దుఃఖితుడనై, పాచికల ఆసక్తి వల్ల వారి అతి కఠిన మాటలు వింటూ ఉన్నాను.
3.49.46
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम् ।
अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन् ॥ ३.४९.४६ ॥
పాచికల నుండి మొదలుకొని చెప్పబడిన బాధిత మిత్రుల మాటలను నేను హృదయంలో ఉంచుకున్నాను; వాటిని స్మరిస్తూ రాత్రులన్నీ చింతించాను.
3.49.47
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि ।
स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः ॥ ३.४९.४७ ॥
మనమెల్లప్పుడూ ఆధారపడినవాడు, గాండీవ ధనువు ధరించిన ఆ మహాబలుడు, అస్త్రాల కోసం ఇంద్రలోకానికి వెళ్ళిపోయాడు—
3.49.48
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे ।
कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम् ॥ ३.४९.४८ ॥
ఆ మహాత్ముడు లేక మేము ప్రాణం లేనివారిలా ఉన్నాము; అస్త్రాలలో నైపుణ్యం పొంది తిరిగి వచ్చిన బీభత్సుని ఎప్పుడు చూస్తానో?
3.49.49
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम् ।
अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः ॥ ३.४९.४९ ॥
ఇలా అందరం మహాధనుర్ధరుడైన ధనంజయుడిని తలచుకుంటూ ఉన్నాము; ఈ కారణంగా నేనూ నా తమ్ములూ విషాదంలో మునిగిపోయాము.
3.49.50
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः ।
जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह।
द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः ॥ ३.४९.५० ॥
అరణ్యవాసం నుండి తిరిగివచ్చిన నన్ను ఆ పాపబుద్ధులు తెలిసినవారై, సంతోషంతో, సోదరులతో కలిసి జూదంలో మళ్లీ ఆహ్వానిస్తారు; పాచికలలో నిపుణులు బలవంతంగా జూదంతోనే సవాలు విసురుతారు.
3.49.51
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम् ।
पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते ॥ ३.४९.५१ ॥
మళ్లీ జూదానికి ఆహ్వానించబడితే నేను వెనుదిరగలేను; పందెంలో పెట్టడానికి నా దగ్గర ఎక్కువ ధనం ఏమీ లేదు.
3.49.52
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम् ।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन ॥ ३.४९.५२ ॥
ఇవన్నింటినీ నిరంతరం ధ్యానిస్తూ, రేయింబవళ్ళు చింతిస్తున్న నాకంటే ఎక్కువ దుఃఖితుడైన మనిషి ఇక్కడ ఎవరూ లేరు.
3.49.53
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः ॥ ३.४९.५३ ॥
భూమిపై నాకంటే అల్పభాగ్యుడైన రాజు ఎవరూ లేరు; మీరు ఎప్పుడైనా చూసినా లేదా విన్నా, ఎక్కడా నాకంటే ఎక్కువ దుఃఖితుడైన మనిషి లేడని నా అభిప్రాయం.
3.49.54
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः ।
शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ॥ ३.४९.५४ ॥
దుఃఖంతో పీడితుడై ఇలా పలికిన ధర్మరాజు, బుద్ధిమంతుడైన రాజు యొక్క శోకాన్ని తొలగిస్తూ భగవంతుడైన ఋషి ఇలా అన్నాడు.
3.49.55
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर ।
आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते ॥ ३.४९.५५ ॥
బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ మనసు విషాదంలో మునగవద్దు. బీభత్సుడు (అర్జునుడు) వస్తాడు; శత్రువులను జయిస్తాడు.
3.49.56
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित् ।
अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव ॥ ३.४९.५६ ॥
మహారాజా, నేను కంటే ఎక్కువ దురదృష్టవంతుడు ఎక్కడా లేడు అని నీవు అంటున్నావు, పాండవా.
3.49.57
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते ॥ ३.४९.५७ ॥
పాపరహితుడా, వినాలని కోరితే, నీకంటే ఎక్కువ దుఃఖితుడైన రాజు ఉన్నాడు; అతని కథను ఇక్కడ వివరిస్తాను, భూపతీ.
3.49.58
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति ।
इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम् ॥ ३.४९.५८ ॥
అప్పుడు రాజు ఆయనతో అన్నాడు: "భగవానులు చెప్పండి. ఈ స్థితికి చేరిన ఆ రాజు గురించి వినాలని కోరుతున్నాను."
3.49.59
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते ॥ ३.४९.५९ ॥
రాజా, అచ్యుతా, సోదరులతో కలిసి శ్రద్ధగా విను. నీకంటే ఎక్కువ దుఃఖితుడైన రాజు ఉన్నాడు, భూపతీ.
3.49.60
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः ।
तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः ॥ ३.४९.६० ॥
నిషధ దేశంలో వీరసేనుడనే ప్రసిద్ధ రాజు ఉండేవాడు. అతని కుమారుడు నలుడు; ధర్మార్థాలు తెలిసినవాడు.
3.49.61
स निकृत्याजतो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम् ।
वनवासं सुदुःखार्तो भार्यया न्यवसत्सह ॥ ३.४९.६१ ॥
పుష్కరుడిచే మోసంతో ఓడింపబడిన ఆ రాజు, మనం విన్నట్లు, అత్యంత దుఃఖంతో పీడితుడై తన భార్యతో కలిసి అడవిలో నివసించాడు.
3.49.62
न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च भान्धवाः ।
वने निवसतो राजन्नश्रूयन्त कदाचन ॥ ३.४९.६२ ॥
ఓ రాజా, అడవిలో నివసిస్తున్న అతనికి సేవకులు, రథం, సోదరుడు, బంధువులు ఎవరూ ఉన్నట్లు ఎప్పుడూ వినబడలేదు.
3.49.63
भवान्हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिर्देवसंमितैः ।
ब्रह्मकल्पैर्द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम् ॥ ३.४९.६३ ॥
మీరు దేవతలతో సమానులైన వీర సోదరులతో, బ్రహ్మతో సమానులైన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులతో చుట్టబడి ఉన్నారు; కాబట్టి మీరు శోకించకూడదు.
3.49.64
विस्तरेणाहमिच्छामि नलस्य सुमहात्मनः ।
चरितं वदतांश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ ३.४९.६४ ॥
మహాత్ముడైన నలుని చరిత్రను విస్తారంగా వినాలని కోరుతున్నాను; వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, దానిని నాకు వివరించగలరు.