ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.49.1
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
युधिष्ठिरप्रभृतयः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.४९.१ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଭୃତି ପାଣ୍ଡବମାନେ କ'ଣ କଲେ?
3.49.2
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ।
न्यवसन्कृष्णया सार्धं काम्यके भरतर्षभाः ॥ ३.४९.२ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲେ, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହ କାମ୍ୟକ ବନରେ ରହିଲେ।
3.49.3
ततः कदाचिदेकान्ते विविक्ते मृदुशाद्वले ।
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ ३.४९.३ ॥
ତା'ପରେ ଏକଦା ଏକାନ୍ତ, ନିର୍ଜନ ଓ କୋମଳ ସବୁଜ ଘାସର ସ୍ଥାନରେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ।
3.49.4
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ।
तद्वियोगार्दितान्सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे ॥ ३.४९.४ ॥
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରି, ଲୁହରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ପୀଡିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୋକ ଘେରି ନେଲା।
3.49.5
धनंजयवियोगाच्च राज्यभ्रंशाच्च दुःखिताः ।
अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ ३.४९.५ ॥
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ବିୟୋଗ ଓ ରାଜ୍ୟନାଶରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମହାବାହୁ ଭୀମ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.49.6
निदेशात्ते महाराज गतोऽसौ भरतर्षभः ।
अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.४९.६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି ଭରତବୃଷଭ ଅର୍ଜୁନ ଗଲେ, ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
3.49.7
यस्मिन्विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस्तथा वयम् ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर्न संशयाः ॥ ३.४९.७ ॥
ତାଙ୍କର ବିନାଶରେ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମେ, ସାତ୍ୟକି ଓ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ।
3.49.8
योसौ गच्छति धर्मात्मा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
भवन्नियोगाद्बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३.४९.८ ॥
ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଅନେକ କ୍ଲେଶ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଆଉ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?
3.49.9
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः ।
मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ ३.४९.९ ॥
ଯାହାର ବାହୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ପୃଥିବୀ ପାଇଛୁ ବୋଲି ଭାବୁ।
3.49.10
यस्य प्रभावाद्धि वयं सभामध्ये धनुष्मतः ।
जितान्मन्यामहे सर्वान्धार्तराष्ट्रात्ससौबलान् ॥ ३.४९.१० ॥
ଯେଉଁ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆମେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ସୌବଳ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଛୁ ବୋଲି ଭାବୁ।
3.49.11
यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये महाबलाः ।
नीता लोकममुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः ॥ ३.४९.११ ॥
ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମହାବଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ସୌବଳ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେହି ଲୋକକୁ ପଠାଇ ନ ଥିଲି।
3.49.12
तेवयं बाहुबलिनः क्रोधमुत्थितमात्मनः ।
सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः ॥ ३.४९.१२ ॥
ଆମେ ବାହୁବଳୀ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ତୁମ କାରଣରୁ ଉଠିଥିବା ନିଜର କ୍ରୋଧ ସହୁଛୁ।
3.49.13
मया हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्परान् ।
स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशाधीनां वसुंधराम् ॥ ३.४९.१३ ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମୁଖ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ମୋ ବାହୁବଳରେ ଜିଣିଥିବା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନଯୋଗ୍ୟ କରିଥିଲି।
3.49.14
भतो द्यूतदोषेण सर्वेवयमुपप्लुताः ।
अहीनपौरुषा राजन्बलिभिर्बलवत्तराः ॥ ३.४९.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୟୁତଦୋଷରୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲୁ; ଆମର ପୌରୁଷ କମି ନ ଥିଲେ ବି ବଳବାନଙ୍କଠାରୁ ବଳବତ୍ତର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲୁ।
3.49.15
क्षात्रं धर्मं महाराज त्वमवेक्षितुमर्हसि ।
ग हिधर्मो महाराज त्रियस्य वनाश्रयः ॥ ३.४९.१५ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ; ହେ ମହାରାଜ, ବନରେ ବାସ କରିବା ସ୍ତ୍ରୀର ଧର୍ମ, କ୍ଷତ୍ରିୟର ନୁହେଁ।
3.49.16
राज्यमेव परंधर्मं क्षत्रियस्य विदुर्बुधाः ।
स क्षत्रधर्मविद्राजन्माधर्म्यान्नीनशः पथः ॥ ३.४९.१६ ॥
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରାଜ୍ୟକୁ ହିଁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ହେ ରାଜନ୍, କ୍ଷତ୍ର ଧର୍ମ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଧର୍ମ ପଥରେ ନଷ୍ଟ ହେଲ।
3.49.17
प्राग्द्वादश समा राजन्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि ।
निवर्त्य च वनात्पार्थमानाय्य च जनार्दनम् ॥ ३.४९.१७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା; ବନରୁ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଡାକି।
3.49.18
व्यूढानीकान्महाराज जवेनैव महाहवे ।
धार्तराष्ट्रानमुं लोकं गमयाम विशांपते ॥ ३.४९.१८ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ବ୍ୟୁହ ରଚିଥିବା ସେନାସହ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ଲୋକକୁ ପଠାଇଥାନ୍ତୁ; ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ।
3.49.19
सर्वानहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्ससौबलान् ।
दुर्योधनं च कर्णं च यो वाऽन्यः प्रतियोत्स्यते ॥ ३.४९.१९ ॥
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିବି — ସୌବଳ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ଏପରି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବି।
3.49.20
मया प्रशमिते पश्चात्त्वमेष्यसि वनं पुनः ।
एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशांपते ॥ ३.४९.२० ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ବନକୁ ଯିବ। ଏପରି କଲେ, ହେ ନରାଧିପ, ତୁମ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।
3.49.21
यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतंपापमरिंदम ।
अवधूय महाराजगच्छेम स्वर्गमुत्तमम् ॥ ३.४९.२१ ॥
ହେ ପ୍ରିୟ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ବିବିଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପାପ ଝାଡ଼ିପକାଇ, ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା।
3.49.22
एवमेतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः ।
अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः ॥ ३.४९.२२ ॥
ହେ ରାଜନ, ରାଜା ମୂର୍ଖ ନ ହେଲେ ଏହା ଏପରି ହିଁ ହେବ। ଆମ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁମେ ଧର୍ମପରାୟଣ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବିଳମ୍ବକାରୀ ହେବ।
3.49.23
निकृत्या निकृतिप्रत्रा हन्तव्या इति निश्चयः ।
न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते।
तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैरिह दृश्यते ॥ ३.४९.२३ ॥
ଛଳରେ ରକ୍ଷିତ ଛଳୀମାନଙ୍କୁ ଛଳରେ ହିଁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ — ଏହା ନିଶ୍ଚୟ। ଛଳୀକୁ ଛଳରେ ବଧ କଲେ ପାପ ହୁଏ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ଭାରତ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଧର୍ମରେ ଏପରି ହିଁ ଦେଖନ୍ତି।
3.49.24
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह ।
तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो।
संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः ॥ ३.४९.२४ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଗୋଟିଏ ଅହୋରାତ୍ର ଏକ ବର୍ଷ ସମାନ। ସେହିପରି ବେଦବାକ୍ୟ ସର୍ବଦା ଶୁଣାଯାଏ। ହେ ବିଭୋ, ହେ ମହାରାଜ, ବର୍ଷ କଷ୍ଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
3.49.25
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसादूर्ध्वमच्युत ।
तयोदशादितः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः ॥ ३.४९.२५ ॥
ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଯଦି ବେଦ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ଦିନ ପରେ ସେ ଦୁଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶମଠାରୁ କାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ବୋଲି ଜଣାଯାଉ।
3.49.26
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धमरिंदम ।
एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः ॥ ३.४९.२६ ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ, କାଳ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ତାର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଆସୁଛି; ହେ ରାଜନ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଏକାଗ୍ର କରେ।
3.49.27
द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्भवता कृतम् ।
प्रायेणाज्ञातच्रयायां वयं सर्वेनिपातिताः ॥ ३.४९.२७ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦ୍ୟୂତପ୍ରିୟ ସେପରି କଲା, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହା କଲ; ଅଜ୍ଞାତବାସ ସମୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପତିତ ହେଲୁ।
3.49.28
न तं देशं प्रपश्यामि यत्र सोऽस्मान्सुदुर्जनः ।
न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधनः ॥ ३.४९.२८ ॥
ସେହି ଅତି ଦୁର୍ଜନ ଆମକୁ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ ଏପରି କୌଣସି ଦେଶ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସୁଯୋଧନ ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଜାଣିବ ନାହିଁ।
3.49.29
अधिगम्य च सर्वान्नो वनवासमिमं ततः ।
प्रव्राजयिष्यतिपुनर्निकृत्याऽधमपूरुषः।
यद्यस्मानभिगच्छेत पापः स हि कथंचन ॥ ३.४९.२९ ॥
ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୋଜି ସେ ଅଧମ ପୁରୁଷ ପୁଣି ଆମକୁ ଏହି ବନବାସରେ ପଠାଇବ; ସେ ପାପୀ ଯଦି କୌଣସିମତେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସେ।
3.49.30
अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्दृष्ट्वा च पुनराह्वयेत् ।
द्यूतेन ते महाराज पुनर्युद्धं प्रवर्तते ॥ ३.४९.३० ॥
ଅଜ୍ଞାତବାସ ସମାପ୍ତ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପୁଣି ଦ୍ୟୂତ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବ; ମହାରାଜ, ତୁମ ପାଇଁ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
3.49.31
भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति ।
स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः ॥ ३.४९.३१ ॥
ଆପଣ ପୁଣି ଜୁଆ ଖେଳିବାକୁ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇ ସେହି ଜୁଆରେ ହରିଯିବେ। ସେ ପାଶାରେ ନିପୁଣ, ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ, ଯେପରି ଚେତନାହୀନ।
3.49.32
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः ॥ ३.४९.३२ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ପୁଣି ବନରେ ବାସସ୍ଥାନରେ ବିଚରଣ କରିବେ।
3.49.33
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि ।
यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः।
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः ॥ ३.४९.३३ ॥
ଆପଣ ଆମକୁ ଦୀନ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ଯଦି, ଜୀବନସାରା ବେଦଧର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତୁ। ଛଳରେ ଛଳବୁଦ୍ଧି ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ବଧ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
3.49.34
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम् ।
यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः।
हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान् ॥ ३.४९.३४ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯାଇ, ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ସୁଯୋଧନକୁ, ବାୟୁ ସାରଥି ଥିବା ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା ଘାସକୁ ଜାଳିବା ପରି, ମାରିବି। ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
3.49.35
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम् ॥ ३.४९.३५ ॥
ଭୀମ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପାଣ୍ଡବର ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।
3.49.36
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम् ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना ॥ ३.४९.३६ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତେର ବର୍ଷ ପରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ସୁଯୋଧନକୁ ମାରିବ।
3.49.37
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो ।
अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते ॥ ३.४९.३७ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ପାର୍ଥ, ତୁମେ କହିଲ ଯେ 'ସମୟ ଆସିଛି' — ମିଥ୍ୟା କହିବା ମୁଁ ସହି ପାରିବି ନାହିଁ; ତାହା ମୋ ଭିତରେ ନାହିଁ।
3.49.38
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम् ।
हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम् ॥ ३.४९.३८ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ପ୍ରତାରଣା ଓ ପାପ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା ଲୋକ ବିନା ମଧ୍ୟ, ହେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ତୁମେ ଅନୁଚରଙ୍କ ସହିତ ସୁଯୋଧନକୁ ବଧ କରିବ।
3.49.39
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः ॥ ३.४९.३९ ॥
ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମଙ୍କୁ ଏହିପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ମହାଭାଗ ମହର୍ଷି ବୃହଦଶ୍ଵ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
3.49.40
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ।
शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट् ॥ ३.४९.४० ॥
ସେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମରାଜ, ଧର୍ମାଚରଣକାରୀ ସେହି ଋଷିଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ମଧୁପର୍କ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
3.49.41
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः ।
अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत ॥ ३.४९.४१ ॥
ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ବସିଥିବା ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଥିବା ମହାବାହୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୀନଭାବରେ ବହୁତ କଥା କହିଲେ।
3.49.42
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम् ।
आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः ॥ ३.४९.४२ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ଜୁଆରେ ମୋର ଧନ ଓ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତାରକ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ପାଶା ଖେଳରେ ନିପୁଣ ଜୁଆଡ଼ିମାନେ ଡାକି ହରଣ କରିଥିଲେ।
3.49.43
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ।
भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.४९.४३ ॥
ପାଶା ନ ଜାଣୁଥିବା ମୋତେ ଛଳରେ ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଠକିଲେ; ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ମୋ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସଭାକୁ ଟାଣି ନିଆଗଲା।
3.49.44
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम् ।
प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम् ॥ ३.४९.४४ ॥
ପୁଣି ପାଶାରେ ମୋତେ ଜିତି ଅତି କଠୋର ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ; ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୋତେ ସେହି ମହାବନକୁ ତାଡ଼ି ଦେଲେ।
3.49.45
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः ।
अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः ॥ ३.४९.४५ ॥
ବନରେ କଷ୍ଟଦାୟକ ବାସସ୍ଥାନରେ ରହି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପାଶାଖେଳର ଆସକ୍ତିରୁ ସେମାନଙ୍କର ଅତି କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣୁଥିଲି ମୁଁ।
3.49.46
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम् ।
अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन् ॥ ३.४९.४६ ॥
ପାଶାଖେଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୁହାଯାଇଥିବା ପୀଡ଼ିତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ବାକ୍ୟ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଧରିଥିଲି; ସେସବୁକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସମସ୍ତ ରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି।
3.49.47
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि ।
स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः ॥ ३.४९.४७ ॥
ଆମେ ସଦା ଯାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲୁ, ଗାଣ୍ଡୀବଧନୁଧାରୀ ସେହି ମହାବଳ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଇଛି—
3.49.48
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे ।
कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम् ॥ ३.४९.४८ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ବିନା ଆମେ ଯେପରି ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇଛୁ; ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ପୁଣି ଫେରିଥିବା ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କୁ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିବି?
3.49.49
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम् ।
अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः ॥ ३.४९.४९ ॥
ଏହିପରି ସମସ୍ତେ ମହାଧନୁର୍ଧର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଓ ମୋ ଅନୁଜମାନେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲୁ।
3.49.50
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः ।
जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह।
द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः ॥ ३.४९.५० ॥
ବନବାସରୁ ଫେରିଥିବା ମୋତେ ସେହି ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଜାଣି ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ପାଶା ଖେଳରେ ଡାକିବେ; ପାଶା ଜାଣିଥିବା ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଜୂଆରେ ହିଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବେ।
3.49.51
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम् ।
पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते ॥ ३.४९.५१ ॥
ପୁଣି ପାଶାଖେଳରେ ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ ମୁଁ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଆଉ ପଣରେ ରଖିବା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଅଧିକ ଧନ କିଛି ନାହିଁ।
3.49.52
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम् ।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन ॥ ३.४९.५२ ॥
ଏସବୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରି, ଦିନରାତି ଚିନ୍ତାରେ ଥିବା ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ଏଠାରେ କେହି ନାହିଁ।
3.49.53
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्।
न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः ॥ ३.४९.५३ ॥
ପୃଥିବୀରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା ରାଜା କେହି ନାହାନ୍ତି; ଆପଣ କେବେ ଦେଖିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛନ୍ତି, କୁଆଡ଼େ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ନାହିଁ, ଏହା ମୋ ମତ।
3.49.54
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः ।
शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ॥ ३.४९.५४ ॥
ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଏହିପରି କହୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କରି ଭଗବାନ ଋଷି କହିଲେ।
3.49.55
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर ।
आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते ॥ ३.४९.५५ ॥
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନ ବିଷାଦରେ ନ ବୁଡ଼ୁ। ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଆସିବେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିଣିବେ।
3.49.56
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित् ।
अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव ॥ ३.४९.५६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କହୁଛ ଯେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା ପୁରୁଷ କେଉଁଠି ନାହାଁନ୍ତି, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
3.49.57
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते ॥ ३.४९.५७ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ ଯେଉଁ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ ପୃଥିବୀପତି।
3.49.58
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति ।
इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम् ॥ ३.४९.५८ ॥
ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭଗବାନ କହନ୍ତୁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସେହି ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।"
3.49.59
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत ।
यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते ॥ ३.४९.५९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ ଥିବା ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ହେ ପୃଥିବୀପତି।
3.49.60
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः ।
तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः ॥ ३.४९.६० ॥
ନିଷଧ ଦେଶରେ ବୀରସେନ ନାମକ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଳ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାତା ଥିଲେ।
3.49.61
स निकृत्याजतो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम् ।
वनवासं सुदुःखार्तो भार्यया न्यवसत्सह ॥ ३.४९.६१ ॥
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛଳରେ ପରାଜିତ ସେହି ରାଜା, ଆମେ ଶୁଣିଥିବା ପରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପତ୍ନୀ ସହିତ ବନବାସରେ ରହିଲେ।
3.49.62
न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च भान्धवाः ।
वने निवसतो राजन्नश्रूयन्त कदाचन ॥ ३.४९.६२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବନରେ ରହୁଥିବା ତାଙ୍କର ଦାସ ନଥିଲେ, ରଥ ନଥିଲା, ଭାଇ ନଥିଲେ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ନଥିଲେ — ଏହା କେବେ ଶୁଣାଯାଇ ନାହିଁ।
3.49.63
भवान्हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिर्देवसंमितैः ।
ब्रह्मकल्पैर्द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम् ॥ ३.४९.६३ ॥
ଆପଣ ଦେବତୁଲ୍ୟ ବୀର ଭାଇମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇଛନ୍ତି; ଅତଏବ ଆପଣଙ୍କର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.49.64
विस्तरेणाहमिच्छामि नलस्य सुमहात्मनः ।
चरितं वदतांश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ ३.४९.६४ ॥
ମହାତ୍ମା ନଳଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମୁଁ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ହେ ବକ୍ତାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ମୋତେ କହିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ହେଉ।