महाभारत · अध्याय 3.55

3.55.1

वृते तु नैषधे भैम्या लोकपाला महौजसः ।
यान्तो ददृशुरायान्तं द्वापरं कलिना सह ॥ ३.५५.१ ॥

नैषध नलाला भैमीने वरल्यानंतर, महाशक्तिशाली लोकपाल जात असताना कलीसह येणाऱ्या द्वापराला त्यांनी पाहिले.

अथाब्रवीत्कलिं शक्रः संप्रेक्ष्य बलवृत्रहा ।
द्वापरेण सहायेन कले ब्रूहि क्व यास्यसि ॥ ३.५५.२ ॥

मग बलवृत्रहा इंद्राने कलीकडे पाहून, द्वापरासह, म्हटले: हे कले, सांग, तू कुठे जाशील?

ततोऽब्रवीत्कलिः शक्रं दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
गत्वा हि वरयिष्ये तां मनो हि मम तां गतम् ॥ ३.५५.३ ॥

मग कलीने इंद्राला म्हटले: दमयंतीच्या स्वयंवराला जाऊन मी तिला वरीन; कारण माझे मन तिच्याकडे गेले आहे.

तमब्रवीत्प्रहस्येन्द्रो निर्वृत्तः स स्वयंवरः ।
वृतस्तया नलो राजा पतिरस्मत्समीपतः ॥ ३.५५.४ ॥

त्याला हसत इंद्र म्हणाला: ते स्वयंवर संपले आहे; तिने नल राजाला पती म्हणून वरले आहे, जो आपल्या जवळच आहे.

एवमुक्तस्तु शक्रेण कलिः कोपसमन्वितः ।
देवानामन्त्र्य तान्सर्वानुवाचेदं वचस्तदा ॥ ३.५५.५ ॥

इंद्राने असे म्हटल्यावर कली क्रोधाने भरला; तेव्हा त्याने सर्व देवांना संबोधून हे वचन म्हटले.

देवानां मानुषं मध्ये यत्सा पतिमविन्दत ।
ननु तस्या भवेन्न्याय्यं विपुलं दण्डधारणम् ॥ ३.५५.६ ॥

देवांमध्ये असूनही तिने एका मानवाला पती म्हणून निवडले; म्हणून तिला मोठी शिक्षा देणे न्याय्य ठरेल.

एवमुक्ते तु कलिना प्रत्यूचुस्ते दिवौकसः ।
अस्माभिः सभनुज्ञाते दमयन्त्या नलो वृतः ॥ ३.५५.७ ॥

कलीने असे म्हटल्यावर देव उत्तरले, 'आमच्या अनुमतीने दमयंतीने नलाला वरले आहे.'

का हि सर्वगुणोपेतं नाश्रयेत नलं नृपम् ।
यो वेद धर्मानखिलान्यथावच्चरितव्रतः ॥ ३.५५.८ ॥

सर्व गुणांनी युक्त, सर्व धर्म यथावत जाणणाऱ्या, व्रताचरण करणाऱ्या नृप नलाचा कोण आश्रय घेणार नाही?

योऽधीते चतुरो वेदान्सर्वानाख्यानपञ्चमान् ।
अहिंसानिरतो यश्च सत्यवादी दृढव्रतः ॥ ३.५५.९ ॥

चारही वेद आणि पाचवे आख्यान यांसह सर्व अध्ययन करणारा; अहिंसेत रत; सत्यवादी; दृढव्रती.

यस्मिन्दाक्ष्यं धृतिर्ज्ञानं तपः शौचं दमः शमः ।
ध्रुवाणि पुरुषव्याघ्रे लोकपालसमे नृपे ॥ ३.५५.१० ॥

ज्या पुरुषव्याघ्र, लोकपालांसमान राजात दक्षता, धृती, ज्ञान, तप, शौच, दम आणि शम स्थिर आहेत —

एवंरूपं नलं यो वै कामयेच्छपितुं कले ।
आत्मानं स शपेन्मूढो हन्यादात्मानमात्मना ॥ ३.५५.११ ॥

हे कली! अशा स्वरूपाच्या नलाला जो शाप देऊ इच्छितो तो मूढ स्वतःलाच शाप देतो, स्वतःच स्वतःला मारतो.

एवंगुणं नलं यो वै कामयेच्छपितुं कले ।
कृच्छ्रे स नरके मञ्जेदगाधे विपुले ह्रदे ॥ ३.५५.१२ ॥

अशा गुणांच्या नलाला जो शाप देऊ इच्छितो, हे कली, तो कठीण नरकात, अथांग विशाल सरोवरात बुडेल.

एवमुक्त्वा कलिं देवा द्वापरं च दिवं ययुः ।
ततो गतेषु देवेषु कलिर्द्वापरमब्रवीत् ॥ ३.५५.१३ ॥

असे कलीला सांगून देव आणि द्वापर स्वर्गाला गेले. नंतर देव गेल्यावर कली द्वापराला म्हणाला.

संयन्तुं नोत्सहे कोपं नले वत्स्यामि द्वापर ।
भ्रंशयिष्यामि तं राज्यान्न भैम्या सह रंस्यते ॥ ३.५५.१४ ॥

नलावरील माझा क्रोध मी आवरू शकत नाही. हे द्वापरा, मी त्याच्यात वास करीन. त्याला राज्यावरून भ्रष्ट करीन; तो भैमीसह रमणार नाही.

त्वमप्यक्षान्समाविश्य साहाय्यं कर्तुमर्हसि ।
मम प्रियकृते ह्यस्मन्कृतवांश्च भविष्यसि ॥ ३.५५.१५ ॥

तूही फाशांमध्ये प्रवेश करून मला साहाय्य करावे. माझे प्रिय करण्यासाठी तू या कार्यात सहाय्यक होशील.