महाभारत · अध्याय 3.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.56.1
एवं स समयं कृत्वा द्वापरेण कलिः सह ।
आजगाम ततस्तत्र यत्रराजा स नैषधः ॥ ३.५६.१ ॥
अशा प्रकारे करार करून कलि द्वापरासह तेथे आला, जेथे निषधदेशाचा राजा नल होता.
3.56.2
स नित्यमन्तरप्रेक्षी निषधेष्ववसच्चिरम् ।
अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिरन्तरम् ॥ ३.५६.२ ॥
सदैव संधी शोधत तो निषधांमध्ये बराच काळ राहिला. मग बाराव्या वर्षी कलिला त्याच्यात एक संधी दिसली.
3.56.3
कृत्वा मूत्रमुपस्पृश्य संध्यामन्वास्त नैषधः ।
अकृत्वा पादयोः शौचं तत्रैनं कलिराविशत् ॥ ३.५६.३ ॥
लघवी करून पाण्याने आचमन करून निषधराजा नलाने संध्या केली, परंतु पाय शुद्ध न करता. तेव्हा कलि त्याच्यात शिरला.
3.56.4
स समाविश्य च नलं समीपं पुष्करस्य च ।
गत्वा पुष्करमाहेदमेहि दीव्य नलेन वै ॥ ३.५६.४ ॥
नलात पूर्णपणे शिरून तो पुष्कराजवळ जाऊन म्हणाला, "ये, नलाबरोबर द्यूत खेळ."
3.56.5
अक्षद्यूते नलं जेता भवान्हि सहितो मया ।
निषधान्प्रतिपद्यस्व जित्वा राज्यं नलं नृपम् ॥ ३.५६.५ ॥
द्यूतात तू नलाला जिंकशील, कारण तू माझ्याबरोबर आहेस. राजा नलाकडून राज्य जिंकून निषधदेश मिळव.
3.56.6
एवमुक्तस्तु कलिना पुष्करो नलमभ्ययात् ।
कलिश्चैव वृषो भूत्वा तं वै पुष्करमन्वयात् ॥ ३.५६.६ ॥
कलिने असे सांगितल्यावर पुष्कर नलाकडे गेला. आणि कलिही वृषभ होऊन त्या पुष्कराच्या मागोमाग गेला.
3.56.7
आसाद्य तु नलं वीरं पुष्करः परवीरहा ।
दीव्यावेत्यब्रवीद्धाता वृषेणेति मुहुर्मुहुः ॥ ३.५६.७ ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणारा पुष्कर वीर नलाजवळ जाऊन वारंवार म्हणाला, 'चल, आपण द्यूत खेळू, वृषासह.'
3.56.8
न चक्षमे ततो राजा समाह्वानं महामनाः ।
वैदर्भ्याः प्रेक्षमाणायाः प्राप्तकालममन्यत ॥ ३.५६.८ ॥
तेव्हा महामनस्क राजाला ते आव्हान सहन झाले नाही. वैदर्भी पाहत असताना हीच योग्य वेळ आल्याचे त्याने मानले.
3.56.9
ततः स राज्ञा सहसा देवितुं संप्रचक्रमे ॥ ३.५६.९ ॥
मग तो राजाशी अचानक द्यूत खेळू लागला.
3.56.10
भ्रात्रा देवाभिभूतेन दैवाविष्टो जनाधिपः ।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य यानयुग्यस् वाससाम्।
आविष्टः कलिना द्यूते जीयते स्म नलस्तदा ॥ ३.५६.१० ॥
भावाने पराभूत केलेला, दैवाने ग्रस्त झालेला जनाधिप नल कलीने आविष्ट होऊन द्यूतात सोने, सुवर्ण, यान-युग्य आणि वस्त्रे हरला.
3.56.11
तमक्षमदसंमत्तं सुहृदां न तु कश्चन ।
निवारणेऽभवच्छक्तो दीव्यमानमरिंदमम् ॥ ३.५६.११ ॥
द्यूताच्या मदाने उन्मत्त झालेल्या त्या अरिंदमाला कोणीही मित्रांपैकी रोखू शकला नाही.
3.56.12
ततः पौरजनाः सर्वे मन्त्रिभिः सह भारत ।
राजानं द्रष्टुमागच्छन्निवारयितुमातुरम् ॥ ३.५६.१२ ॥
मग, हे भारता, सर्व पौरजन मंत्र्यांसह राजाला पाहण्यासाठी आणि पीडित राजाला रोखण्यासाठी आले.
3.56.13
ततः सूत उपागम्य दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
एष पौरजनो देवि द्वारि तिष्ठति कार्यवान् ॥ ३.५६.१३ ॥
तेव्हा सारथी दमयंतीजवळ जाऊन म्हणाला: हे देवी, नगरजन दारात उभे आहेत, त्यांचे काही कार्य आहे.
3.56.14
निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः ।
अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः ॥ ३.५६.१४ ॥
नैषधाला कळवावे; राजाचे संकट सहन न होऊन, धर्म आणि अर्थ जाणणारी सर्व प्रजा उभी आहे.
3.56.15
ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ।
उवाच नैषधं भैमी शोकोपहतचेतना ॥ ३.५६.१५ ॥
तेव्हा ती अश्रूंनी दाटलेल्या वाणीने, दुःखाने क्षीण होऊन, शोकाने विकल मनाने भीमकन्या नैषधाशी बोलली.
3.56.16
राजन्पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुरवस्थितः ।
वृद्धैर्ब्राह्मणमुख्यैश्च वणिग्भिश्च समन्वितः ॥ ३.५६.१६ ॥
हे राजा, नगरजन तुम्हाला पाहण्याच्या इच्छेने दारात उभे आहेत, वृद्ध, प्रमुख ब्राह्मण आणि व्यापाऱ्यांसह.
3.56.17
आगतं सहितं राजंस्त्वत्प्रसादावलम्बनम् ।
तं द्रष्टुमर्हसीत्येवं पुनः पुनरभाषत ॥ ३.५६.१७ ॥
हे राजा, ते सर्व एकत्र आले आहेत, तुमच्या कृपेवर अवलंबून आहेत. तुम्ही त्यांना पाहिले पाहिजे, असे ती वारंवार म्हणाली.
3.56.18
तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं तथाविधाम् ।
आविष्टः कलिना राजा नाभ्यभाषत किंचन ॥ ३.५६.१८ ॥
सुंदर कटाक्षांच्या त्या स्त्रीला अशा प्रकारे विलाप करताना पाहूनही, कलीने झपाटलेला राजा तिला काहीही बोलला नाही.
3.56.19
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः ।
नायमस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुरालयान् ॥ ३.५६.१९ ॥
तेव्हा ते सर्व मंत्री आणि नगरवासीय, 'हा नाहीच' असे म्हणून दुःखाने पीडित व लज्जित होऊन आपापल्या घरी गेले.
3.56.20
तथा तदभवद्द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ।
युधिष्ठिर बहून्मासान्पुण्यश्लोकस्त्वजीयत ॥ ३.५६.२० ॥
अशा प्रकारे पुष्कर आणि नल यांचा द्यूत झाला. हे युधिष्ठिरा, पुण्यश्लोक नल पुष्कळ महिने पराभूत होत राहिला.