महाभारत · अध्याय 3.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.57.1
दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम् ।
उन्मत्तवदनुन्मत्ता देवने कृतचेतसम् ॥ ३.५७.१ ॥
तेव्हा दमयंतीने पुण्यश्लोक नराधिपाला पाहिले; उन्मत्तासारखा चेहरा असलेले ते द्यूतात मन गुंतवलेले होते.
3.57.2
भयशोकसमाविष्टा राजन्भीमसुता ततः ।
चिन्तयामास तत्कार्यं सुमहत्पार्थिवं प्रति ॥ ३.५७.२ ॥
हे राजा, भय आणि शोकाने व्याप्त झालेली भीमकन्या त्यानंतर त्या राजाविषयीच्या त्या अति मोठ्या कार्याचा विचार करू लागली.
3.57.3
सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम् ।
नलं च हृतसर्वस्वमुपलभ्येदमब्रवीत् ॥ ३.५७.३ ॥
ते पाप होण्याची शंका असलेली आणि ते प्रिय कार्य करू इच्छिणारी ती, सर्वस्व हरवलेल्या नलाला पाहून असे म्हणाली.
3.57.4
बृहत्सेनामतियशां तां धात्रीं परिचारिकाम् ।
हितां सर्वार्थकुशलामनुरक्तां सुभाषिताम् ॥ ३.५७.४ ॥
अति यशस्वी बृहत्सेनेला, त्या धात्रीला व परिचारिकेला, जी हितकारी, सर्व कार्यांत कुशल, अनुरक्त व मधुरभाषी होती.
3.57.5
बृहत्सेने व्रजामात्यानानाय्य नलशासनात् ।
आचक्ष्व यद्धृतं द्रव्यमवशिष्टं च यद्वसु ॥ ३.५७.५ ॥
हे बृहत्सेने, नलाच्या आज्ञेने मंत्र्यांना बोलावून आण, आणि जे द्रव्य हरण झाले आहे व जे धन उरले आहे ते सांग.
3.57.6
इत्येवं सा समादिष्टा बृहत्सेना नरेश्वर ।
उवाच देव्या वचनं मन्त्रिणां सा समीपत ॥ ३.५७.६ ॥
हे नरेश्वरा, अशी आज्ञा मिळालेली बृहत्सेना देवीचे शब्द जवळच्या मंत्र्यांना म्हणाली.
3.57.7
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम् ।
अपि नो भागधेयं स्यादित्युक्त्वा पुनराव्रजन् ॥ ३.५७.७ ॥
तेव्हा नलाची आज्ञा जाणून सर्व मंत्री 'कदाचित आपलेही भाग्य असेल' असे म्हणून पुन्हा परत गेले.
3.57.8
तास्तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः ।
न्यवेदयद्भीमसुता न च तत्प्रत्यनन्दत ॥ ३.५७.८ ॥
परंतु त्या सर्व मंत्र्यांनी दुसर्‍यांदा येऊन भीमकन्येला कळविले; तिने ते मान्य केले नाही.
3.57.9
वाक्यमप्रतिनन्दन्तं भर्तारमभिवीक्ष्य सा ।
दमयन्ती पुनर्वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह ॥ ३.५७.९ ॥
पतीने त्या वचनास संमती न दिलेली पाहून दमयंती लाजून पुन्हा महालात गेली.
3.57.10
निशाम्य सततं चाक्षान्पुण्यश्लोकपराङ्युखान् ।
नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनरुवाच ह ॥ ३.५७.१० ॥
पुण्यश्लोक नलाकडे सतत विमुख झालेले फासे आणि सर्वस्व हरलेल्या नलाकडे पाहून तिने पुन्हा धात्रीला सांगितले.
3.57.11
बृहत्सेने पुनर्गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात् ।
सूतमानय कल्याणि महत्कार्यमुपस्थितम् ॥ ३.५७.११ ॥
बृहत्सेने, नलाच्या आज्ञेने पुन्हा जा आणि वार्ष्णेय सारथ्याला घेऊन ये; कल्याणी, एक महत्त्वाचे कार्य उद्भवले आहे.
3.57.12
बृहत्सेना तु सा श्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभाषितम् ।
वार्ष्णेयमानयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ ३.५७.१२ ॥
बृहत्सेनेने दमयंतीचे बोलणे ऐकून विश्वासू माणसांकरवी वार्ष्णेय सारथ्याला आणविले.
3.57.13
वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयञ्छ्लक्ष्णया गिरा ।
उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालमनिन्दिता ॥ ३.५७.१३ ॥
तेव्हा भीमकन्या दमयंती मृदु वाणीने वार्ष्णेयाला धीर देत म्हणाली; देशकाल जाणणारी ती निर्दोष स्त्री योग्य वेळी असे बोलली.
3.57.14
जानषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि ।
तस्य त्वं विपमस्थस्य साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ ३.५७.१४ ॥
राजा नेहमी तुझ्याशी चांगला वागला आहे हे तुला ठाऊक आहे; संकटात असलेल्या त्याला मदत करणे हे तुझे कर्तव्य आहे.
3.57.15
यथायथा हि नृपतिः पुष्करेणैव जीयते ।
तथातथाऽस्य वै द्यूते रागो भूयोऽभिवर्धते ॥ ३.५७.१५ ॥
राजा पुष्कराकडून जसजसा हरत आहे, तसतसा द्यूताबद्दलचा त्याचा मोह अधिकाधिक वाढत आहे.
3.57.16
यथा च पुष्करस्याक्षाः पतन्ति वशवर्तिनः ।
तथा विपर्ययश्चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते ॥ ३.५७.१६ ॥
पुष्कराचे फासे त्याच्या आज्ञेत असल्यासारखे पडतात; तसेच नलाच्या फाशांमध्ये उलट परिणाम दिसत आहे.
3.57.17
सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथाऽयं न शृणोति च ।
ममापि च तथा वाक्यं नाभिनन्दति नैषध ॥ ३.५७.१७ ॥
मित्र आणि आप्तांचे बोलणे हा ऐकत नाही; तसेच, हे नैषधा, माझ्या बोलण्यालाही तो मान्यता देत नाही.
3.57.18
यथा राज्ञः प्रदीप्तानां भाग्यानामद्य सारथे ।
नूनं मन्ये न शेषोस्ति नैषधस्य महात्मनः ॥ ३.५७.१८ ॥
हे सारथ्या, राजाचे भाग्य आता पूर्णपणे जळून गेल्यासारखे आहे; महात्मा नैषधाचे काहीही उरलेले नाही असे मला वाटते.
3.57.19
यत्तु मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः ।
शरणं त्वां प्रपन्नाऽस्मि सारथे कुरु मद्वचः।
न हि मे शुध्ते भावो विनाशं प्रति सारथे ॥ ३.५७.१९ ॥
पण मोहित झालेला राजा माझे बोलणे मान्य करीत नाही. सारथी, मी तुला शरण आले आहे; माझे ऐक. सारथी, विनाशाकडे जाणारा माझा निश्चय शुद्ध नाही.
3.57.20
नलस्य दयितानश्वान्योजयित्वा मनोजवान् ।
रथमारोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुर्महसि ॥ ३.५७.२० ॥
नलाच्या प्रिय, मनासारखे वेगवान घोडे जुंपून, या जोडीला रथात बसवून कुंडिनाकडे जावे.
3.57.21
मम ज्ञातिषु निक्षिप्य दारकौ स्यन्दनं तथा ।
अश्वांश्चेमान्यथाकामं वस वाऽन्यत्र गच्छवा ॥ ३.५७.२१ ॥
माझ्या नातेवाईकांकडे दोन्ही मुले, रथ आणि हे घोडे सोपवून, तुझ्या इच्छेप्रमाणे येथे राहा किंवा दुसरीकडे जा.
3.57.22
दमयन्त्यास्तु तद्वाक्यं वार्ण्येयो नलसारथिः ।
न्यवेदयदशेषेण नलामात्येषु मुख्यशः ॥ ३.५७.२२ ॥
दमयंतीचे ते बोलणे वार्ष्णेय नलाच्या सारथ्याने नलाच्या प्रमुख अमात्यांना पूर्णपणे सांगितले.
3.57.23
तैः समेत्य विनिश्चित्य सोऽनुज्ञातो महीपते ।
ययौ मिथुनमारोप्य विदर्भांस्तेन वाहिना ॥ ३.५७.२३ ॥
त्यांची भेट घेऊन व निश्चय करून, हे महीपते, अनुज्ञा मिळवून त्या सैन्यासह त्या जोडीला बसवून तो विदर्भांकडे गेला.
3.57.24
हयांस्तत्र विनिक्षिप्य सूतो रथवरं च तम् ।
इन्द्रसेनां च तां कन्यामिन्द्रसेनं च बालकम् ॥ ३.५७.२४ ॥
तेथे घोडे व तो श्रेष्ठ रथ सोडून सारथ्याने इंद्रसेना नावाच्या त्या कन्येला आणि इंद्रसेन नावाच्या बालकालाही...
3.57.25
आमन्त्र्य भीमं राजानमार्तः शोचन्नलं नृपम् ।
क्व नु यास्यामि मनसा चिन्तयानो मुहुर्मुहुः।
अटमानस्ततोऽयोध्यां जगाम नगरीं तदा ॥ ३.५७.२५ ॥
भीम राजाचा निरोप घेऊन, दुःखी होऊन, राजा नलासाठी शोक करीत, 'मी आता कुठे जाऊ?' असा मनात वारंवार विचार करीत, तेव्हा भटकत तो अयोध्या नगरीत गेला.
3.57.26
ऋतुपर्णं स राजानमुपतस्थे सुदुःखितः ।
भृतिं च स ददौ चास्य सारथ्येन नियोजितः ॥ ३.५७.२६ ॥
अत्यंत दुःखी होऊन तो राजा ऋतुपर्णाकडे गेला. राजाने त्याला सारथ्याच्या कामावर नेमले आणि त्याला वेतनही दिले.