મહાભારત · અધ્યાય 3.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.73.1
केशिन्यास्तद्वचः श्रुत्वा दमयन्ती विशांपते ।
शङ्कमाना नलं तं वै केशिनीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७३.१ ॥
હે પ્રજાપતિ, કેશિનીનું એ વચન સાંભળીને દમયંતી નળ વિશે શંકા કરતાં કેશિનીને આમ બોલી.
3.73.2
गच्छ केशिनि भूयस्त्वं परीक्षां कुरु बाहुके ।
अब्रुवाणा समीपस्था चरितान्यस्य लक्षय ॥ ३.७३.२ ॥
હે કેશિની, તું ફરીથી જા અને બાહુકની કસોટી કર. પાસે ઊભી રહીને, બોલ્યા વિના તેનાં આચરણ જો.
3.73.3
यदा च किंचित्कुर्यात्स कारणं तत्र भामिनि ।
तत्रसंचेष्टमानस्य संलक्षेथा विचेष्टितम् ॥ ३.७३.३ ॥
હે ભામિની, જ્યારે તે કોઈ કારણસર કંઈ કરે, ત્યારે તેની ચેષ્ટાઓ તું ધ્યાનથી જોજે.
3.73.4
न चास्य प्रतिबन्धेन देयोऽग्निरपि केशिनि ।
याचते न जलं देयं सकृच्चात्वरमाणया।
एतत्सर्वं समीक्ष्यत्वं चरितं मे निवेदय ॥ ३.७३.४ ॥
હે કેશિની, કોઈ અડચણને કારણે પણ તેને અગ્નિ ન આપજે. તે પાણી માંગે તો ઉતાવળમાં હોવા છતાં એક વાર પણ ન આપજે. આ બધું જોઈને મને તેનું આચરણ કહેજે.
3.73.5
निमित्तं यत्त्वया दृष्टं बाहुके दैवमानुषम् ।
यच्चान्यदपि पश्येथास्तच्चाख्येयं त्वया मम ॥ ३.७३.५ ॥
હે બાહુક, તેં જોયેલાં દૈવી કે માનુષી ચિહ્નો, અને બીજું પણ જે જુએ તે તારે મને કહેવું જોઈએ.
3.73.6
दमयन्त्यैवमुक्ता सा जगामाथ च केशिनी ।
निशाम्याथ हयज्ञस्य लिङ्गानि पुनरागमत् ॥ ३.७३.६ ॥
દમયંતીએ આમ કહ્યું ત્યારે કેશિની ચાલી ગઈ. પછી હયજ્ઞ (નળ)નાં લક્ષણો જોઈને તે ફરી પાછી આવી.
3.73.7
सा तत्सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
निमित्तं यत्तया दृष्टं बाहुके दिव्यमानुषम् ॥ ३.७३.७ ॥
તેણે જે બન્યું હતું તે બધું જેમ બન્યું હતું તેમ દમયંતીને કહ્યું. બાહુકમાં તેણે જોયેલું દિવ્ય અને માનવ ચિહ્ન પણ કહ્યું.
3.73.8
दृढं शुच्यपदानोसौ न मया मानुषः क्वचित् ।
दृष्टपूर्वः श्रुतो वाऽपि दमयन्ति तथाविधः ॥ ३.७३.८ ॥
દમયંતી, પવિત્ર કર્મો કરનાર આવા માણસને મેં પહેલાં કદી જોયો નથી કે સાંભળ્યો પણ નથી.
3.73.9
ह्रस्वमासाद्य तु द्वारं नासौ विनमते क्वचित् ।
तं तु दृष्ट्वा यथासङ्गमुत्सर्पति यथासुखम्।
संकटेऽप्यस्य सुमहद्विवरं जायतेऽधिकम् ॥ ३.७३.९ ॥
નીચા દ્વાર પાસે પહોંચે તોય તે ક્યારેય નમતો નથી. તેને જોઈને યોગ્ય રીતે સુખપૂર્વક આગળ વધે છે; સંકટમાં પણ તેનું છિદ્ર વધુ મોટું થાય છે.
3.73.10
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशः ।
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशः।
प्रेषितं तत्रराज्ञा तु मांसं बहु च पाशवम् ॥ ३.७३.१० ॥
ઋતુપર્ણ માટે અનેક પ્રકારનું ભોજન — ઋતુપર્ણ માટે અનેક પ્રકારનું ભોજન — ત્યાં રાજાએ મોકલ્યું હતું; પશુઓનું માંસ પણ ઘણું.
3.73.11
तस्य प्रक्षालनार्थाय कुम्भास्तत्रोपकल्पिताः ।
ते तेनावेक्षिताः कुम्भाः पूर्णा एवाभवंस्ततः ॥ ३.७३.११ ॥
તેના ધોવા માટે ત્યાં ઘડા તૈયાર રાખેલા હતા. તેણે એ ઘડાઓ તરફ જોયું ત્યારે એ ભરાઈ ગયા.
3.73.12
ततः प्रक्षालनं कृत्वा समधिश्रित्य बाहुकः ।
तृणमुष्टिं समादाय सवितुस्तं समादधत् ॥ ३.७३.१२ ॥
પછી ધોવાનું કામ કરીને બાહુકે અગ્નિ પ્રગટાવ્યો. મુઠ્ઠીભર ઘાસ લઈને તેણે તે સૂર્ય માટે મૂક્યું.
3.73.13
अथ प्रज्वलितस्तत्र सहसा हव्यवाहनः ।
तदद्भुततमं दृष्ट्वा विस्मिताऽमिहागता ॥ ३.७३.१३ ॥
ત્યારે ત્યાં અચાનક હવ્યવાહન (અગ્નિ) પ્રજ્વલિત થયો. તે અતિ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને વિસ્મિત થઈને હું અહીં આવી છું.
3.73.14
अन्यच्च तस्मिन्सुमहदाश्चर्यं लक्षितं मया ।
यदग्निमपि संस्पृश्य नैवासौ दह्यते शुभे ॥ ३.७३.१४ ॥
તેનામાં બીજું એક મહાન આશ્ચર્ય મેં જોયું, શુભે — અગ્નિને સ્પર્શ કરવા છતાં તે બળતો નથી.
3.73.15
छन्देन चोदकं तस्य वहत्यावर्जितं द्रुतम् ।
अतीव चान्यत्सुमहदाश्चर्यं दृष्टवत्यहम् ॥ ३.७३.१५ ॥
તેની ઇચ્છા પ્રમાણે, તેની તરફ ખેંચાયેલું વાસણ તે ઝડપથી ઉપાડી લે છે. બીજું એક અતિ મહાન આશ્ચર્ય પણ મેં જોયું છે.
3.73.16
यत्स पुष्पाण्युपादाय हस्ताभ्यां ममृदे शनैः ।
मृद्यमानानि पाणिभ्यां तेन पुष्पाणि नान्यथा।
भूय एव सुगन्धीनि हृपितानि भवन्ति हि ॥ ३.७३.१६ ॥
તેણે બંને હાથે ફૂલો લઈને ધીમે ધીમે મસળ્યાં; તેના હાથે મસળાયેલાં તે ફૂલો વધુ સુગંધીદાર અને પ્રસન્ન બને છે.
3.73.17
एतान्यद्भुतकल्पानि दृष्ट्वाऽहं भृशविस्मिता ।
चेष्टितानि विशालाक्षि बाहुकस्य समीपतः ॥ ३.७३.१७ ॥
હે વિશાળાક્ષી, બાહુકની પાસે આ અદ્ભુત પ્રકારનાં કાર્યો જોઈને હું અત્યંત વિસ્મિત થઈ છું.
3.73.18
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा पुण्यश्लोकस्य चेष्टितम् ।
अमन्यत नलं प्राप्तं कर्मचेष्टाभिसूचितम् ॥ ३.७३.१८ ॥
પરંતુ દમયંતીએ પુણ્યશ્લોક (નળ)ના કર્મો સાંભળીને, તે કર્મો અને ચેષ્ટાઓથી સૂચિત થયેલો નળ આવી પહોંચ્યો છે એમ માન્યું.
3.73.19
सा शङ्कमाना भर्तारं नलं बाहुकरूपिणम् ।
केशिनीं श्लक्ष्णया वाचा रुदन्ती पुनरब्रवीत् ॥ ३.७३.१९ ॥
બાહુકના રૂપમાં રહેલા પોતાના પતિ નલ પર શંકા કરીને તે રડતાં રડતાં કેશિનીને મૃદુ વાણીમાં ફરી બોલી.
3.73.20
पुनर्गच्छ प्रमत्तस्य बाहुकस्योपसंस्कृतम् ।
महानसाच्छ्रितं मांसमानयस्वेह भामिनि ॥ ३.७३.२० ॥
હે ભામિની, ફરી જા; બેદરકાર બાહુક માટે રસોડામાંથી રાંધેલું માંસ અહીં લઈ આવ.
3.73.21
सा दृष्ट्वाबाहुके व्यग्रे तन्मांसमपकृष्य च ।
अत्युष्णमेव त्वरिता तत्क्षणात्प्रियकारिणी।
दमयन्त्यै ततः प्रादात्केशिनी कुरुनन्दन ॥ ३.७३.२१ ॥
બાહુકને કામમાં વ્યસ્ત જોઈને તેણે તે માંસ અતિ ગરમ હોવા છતાં ઝડપથી કાઢ્યું; પછી હે કુરુનંદન, પ્રિયકારિણી કેશિનીએ તે દમયંતીને આપ્યું.
3.73.22
साऽशिता नलसिद्धस् मांसस्य बहुशः पुरा ।
प्राश्य मत्वा नलं सूतं प्राक्रोशद्भृशदुःखिता ॥ ३.७३.२२ ॥
પહેલાં ઘણીવાર નલે રાંધેલું માંસ ખાધું અને ચાખ્યું હોવાથી, આને નલ માનીને અત્યંત દુઃખી થઈને તે રસોઇયાને બૂમ પાડી ઊઠી.
3.73.23
वैक्लव्यं परमं गत्वाप्रक्षाल्य च मुखं ततः ।
मिथुनं प्रेषयामास केशिन्या सह भारत् ॥ ३.७३.२३ ॥
અત્યંત વ્યાકુળ થઈને, મોઢું ધોઈને, હે ભારત, તેણે કેશિની સાથે પોતાના બે બાળકોને મોકલ્યાં.
3.73.24
इन्द्रसेनां सह भ्रात्रा समभिज्ञाय बाहुकः ।
अभिद्रुत्य तदा राजा परिष्वज्याङ्कमानयत् ॥ ३.७३.२४ ॥
ઇન્દ્રસેનાને તેના ભાઈ સાથે ઓળખીને બાહુક દોડી આવ્યો; ત્યારે રાજાએ તેને આલિંગન આપીને ખોળામાં લીધી.
3.73.25
बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौ ।
भृशं दुःखपरीतात्मा सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.७३.२५ ॥
દેવપુત્રો સમાન એ બે પુત્રો પાસે પહોંચીને, અતિ દુઃખથી ભરેલા હૃદયે બાહુક મોટા સ્વરે રડવા લાગ્યો.
3.73.26
नैषधो दर्शयित्वा तु विकारमसकृत्तदा ।
उत्सृज्य सहसा पुत्रौ केशिनीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७३.२६ ॥
નૈષધ નળે ત્યારે વારંવાર પોતાનો મનોવિકાર બતાવીને, અચાનક પુત્રોને છોડી કેશિનીને આ કહ્યું.
3.73.27
इदं च मदृशं भद्रे मिथुनं मम पुत्रयोः ।
अतो दृष्ट्वैव सहसा बाष्पमुत्सृष्टवानहम् ॥ ३.७३.२७ ॥
હે ભદ્રે, મારા બે પુત્રોની આ જોડી મારા જેવી જ છે; તેથી તેમને જોઈને મેં અચાનક આંસુ વહાવ્યાં.
3.73.28
बहुशः संपतन्तीं त्वां जनः शङ्केत दोषतः ।
वयंच देशातिथयो गच्छ भद्रे यथासुखम् ॥ ३.७३.२८ ॥
તું વારંવાર પાસે આવતી જોઈને લોકો દોષને કારણે શંકા કરશે; અને અમે આ દેશના અતિથિ છીએ. હે ભદ્રે, સુખેથી જા.