महाभारत · अध्याय 3.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.73.1
केशिन्यास्तद्वचः श्रुत्वा दमयन्ती विशांपते ।
शङ्कमाना नलं तं वै केशिनीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७३.१ ॥
हे प्रजापते, केशिनीचे ते बोलणे ऐकून दमयंती नलाविषयी शंका घेत केशिनीला म्हणाली.
3.73.2
गच्छ केशिनि भूयस्त्वं परीक्षां कुरु बाहुके ।
अब्रुवाणा समीपस्था चरितान्यस्य लक्षय ॥ ३.७३.२ ॥
हे केशिनी, तू पुन्हा जा आणि बाहुकाची परीक्षा घे. जवळ उभी राहून, न बोलता त्याची वागणूक लक्षात घे.
3.73.3
यदा च किंचित्कुर्यात्स कारणं तत्र भामिनि ।
तत्रसंचेष्टमानस्य संलक्षेथा विचेष्टितम् ॥ ३.७३.३ ॥
हे भामिनी, तो जेव्हा कोणत्या तरी कारणाने काही करील, तेव्हा त्याच्या हालचाली तू नीट लक्षात घे.
3.73.4
न चास्य प्रतिबन्धेन देयोऽग्निरपि केशिनि ।
याचते न जलं देयं सकृच्चात्वरमाणया।
एतत्सर्वं समीक्ष्यत्वं चरितं मे निवेदय ॥ ३.७३.४ ॥
हे केशिनी, कोणत्याही अडथळ्यामुळेही त्याला अग्नीही देऊ नकोस. त्याने पाणी मागितले तर घाईत असतानाही एकदाही देऊ नकोस. हे सर्व लक्षात घेऊन त्याचे वर्तन मला सांग.
3.73.5
निमित्तं यत्त्वया दृष्टं बाहुके दैवमानुषम् ।
यच्चान्यदपि पश्येथास्तच्चाख्येयं त्वया मम ॥ ३.७३.५ ॥
हे बाहुका, तू पाहिलेली दैवी किंवा मानुषी चिन्हे, आणि इतर जे काही पाहशील तेही तू मला सांगायला हवे.
3.73.6
दमयन्त्यैवमुक्ता सा जगामाथ च केशिनी ।
निशाम्याथ हयज्ञस्य लिङ्गानि पुनरागमत् ॥ ३.७३.६ ॥
दमयंतीने असे सांगितल्यावर केशिनी निघून गेली. मग हयज्ञाची (नलाची) लक्षणे पाहून ती पुन्हा परत आली.
3.73.7
सा तत्सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
निमित्तं यत्तया दृष्टं बाहुके दिव्यमानुषम् ॥ ३.७३.७ ॥
तिने जे जे घडले होते ते सर्व जसेच्या तसे दमयंतीला सांगितले. बाहुकामध्ये तिने पाहिलेले दिव्य आणि मानवी चिन्हही तिने सांगितले.
3.73.8
दृढं शुच्यपदानोसौ न मया मानुषः क्वचित् ।
दृष्टपूर्वः श्रुतो वाऽपि दमयन्ति तथाविधः ॥ ३.७३.८ ॥
दमयंती, शुद्ध कर्मे करणाऱ्या अशा माणसाला मी यापूर्वी कधी पाहिले नाही किंवा ऐकलेही नाही.
3.73.9
ह्रस्वमासाद्य तु द्वारं नासौ विनमते क्वचित् ।
तं तु दृष्ट्वा यथासङ्गमुत्सर्पति यथासुखम्।
संकटेऽप्यस्य सुमहद्विवरं जायतेऽधिकम् ॥ ३.७३.९ ॥
खालच्या दारापाशी पोहोचला तरी तो कधी वाकत नाही. ते पाहून तो योग्य रीतीने सुखाने पुढे सरकतो; संकटातही त्याचे छिद्र अधिकच मोठे होते.
3.73.10
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशः ।
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशः।
प्रेषितं तत्रराज्ञा तु मांसं बहु च पाशवम् ॥ ३.७३.१० ॥
ऋतुपर्णासाठी अनेक प्रकारचे भोजन — ऋतुपर्णासाठी अनेक प्रकारचे भोजन — तेथे राजाने पाठवले होते; पशूंचे मांसही भरपूर.
3.73.11
तस्य प्रक्षालनार्थाय कुम्भास्तत्रोपकल्पिताः ।
ते तेनावेक्षिताः कुम्भाः पूर्णा एवाभवंस्ततः ॥ ३.७३.११ ॥
त्याच्या धुण्यासाठी तेथे घागरी तयार ठेवल्या होत्या. त्याने त्या घागरींकडे पाहिले तेव्हा त्या भरून गेल्या.
3.73.12
ततः प्रक्षालनं कृत्वा समधिश्रित्य बाहुकः ।
तृणमुष्टिं समादाय सवितुस्तं समादधत् ॥ ३.७३.१२ ॥
मग धुण्याचे काम करून बाहुकाने आग पेटवली. मूठभर गवत घेऊन त्याने ते सूर्यासाठी ठेवले.
3.73.13
अथ प्रज्वलितस्तत्र सहसा हव्यवाहनः ।
तदद्भुततमं दृष्ट्वा विस्मिताऽमिहागता ॥ ३.७३.१३ ॥
तेव्हा तेथे अचानक हव्यवाहन (अग्नी) प्रज्वलित झाला. ते अत्यंत अद्भुत दृश्य पाहून विस्मित होऊन मी येथे आले आहे.
3.73.14
अन्यच्च तस्मिन्सुमहदाश्चर्यं लक्षितं मया ।
यदग्निमपि संस्पृश्य नैवासौ दह्यते शुभे ॥ ३.७३.१४ ॥
त्याच्यामध्ये आणखी एक मोठे आश्चर्य मी पाहिले, शुभे — अग्नीला स्पर्श करूनही तो जळत नाही.
3.73.15
छन्देन चोदकं तस्य वहत्यावर्जितं द्रुतम् ।
अतीव चान्यत्सुमहदाश्चर्यं दृष्टवत्यहम् ॥ ३.७३.१५ ॥
त्याच्या इच्छेनुसार, त्याच्याकडे ओढलेले भांडे तो वेगाने वाहून नेतो. आणखी एक अत्यंत मोठे आश्चर्यही मी पाहिले आहे.
3.73.16
यत्स पुष्पाण्युपादाय हस्ताभ्यां ममृदे शनैः ।
मृद्यमानानि पाणिभ्यां तेन पुष्पाणि नान्यथा।
भूय एव सुगन्धीनि हृपितानि भवन्ति हि ॥ ३.७३.१६ ॥
त्याने दोन्ही हातांनी फुले उचलून हळूहळू चुरडली; त्याच्या हातांनी चुरडलेली ती फुले अधिकच सुगंधी व प्रसन्न होतात.
3.73.17
एतान्यद्भुतकल्पानि दृष्ट्वाऽहं भृशविस्मिता ।
चेष्टितानि विशालाक्षि बाहुकस्य समीपतः ॥ ३.७३.१७ ॥
हे विशालाक्षी, बाहुकाजवळ हे अद्भुत प्रकारचे व्यवहार पाहून मी अत्यंत विस्मित झाले आहे.
3.73.18
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा पुण्यश्लोकस्य चेष्टितम् ।
अमन्यत नलं प्राप्तं कर्मचेष्टाभिसूचितम् ॥ ३.७३.१८ ॥
परंतु दमयंतीने पुण्यश्लोकाच्या (नळाच्या) कृत्यांविषयी ऐकून, त्या कर्मांनी व चेष्टांनी सूचित झालेला नळ आला आहे असे मानले.
3.73.19
सा शङ्कमाना भर्तारं नलं बाहुकरूपिणम् ।
केशिनीं श्लक्ष्णया वाचा रुदन्ती पुनरब्रवीत् ॥ ३.७३.१९ ॥
बाहुकाच्या रूपात असलेला आपला पती नल असावा अशी शंका घेत ती रडत केशिनीशी मृदु वाणीने पुन्हा बोलली.
3.73.20
पुनर्गच्छ प्रमत्तस्य बाहुकस्योपसंस्कृतम् ।
महानसाच्छ्रितं मांसमानयस्वेह भामिनि ॥ ३.७३.२० ॥
हे भामिनी, पुन्हा जा; निष्काळजी बाहुकासाठी स्वयंपाकघरातून शिजवलेले मांस इथे आण.
3.73.21
सा दृष्ट्वाबाहुके व्यग्रे तन्मांसमपकृष्य च ।
अत्युष्णमेव त्वरिता तत्क्षणात्प्रियकारिणी।
दमयन्त्यै ततः प्रादात्केशिनी कुरुनन्दन ॥ ३.७३.२१ ॥
बाहुक कामात गुंतलेला पाहून तिने ते अत्यंत गरम मांस तत्काल काढले; मग हे कुरुनंदना, प्रियकारिणी केशिनीने ते दमयंतीला दिले.
3.73.22
साऽशिता नलसिद्धस् मांसस्य बहुशः पुरा ।
प्राश्य मत्वा नलं सूतं प्राक्रोशद्भृशदुःखिता ॥ ३.७३.२२ ॥
पूर्वी अनेकदा नलाने शिजवलेले मांस खाऊन चाखल्यामुळे, हाच नल असावा असे मानून अत्यंत दुःखी होऊन ती स्वयंपाक्याला ओरडली.
3.73.23
वैक्लव्यं परमं गत्वाप्रक्षाल्य च मुखं ततः ।
मिथुनं प्रेषयामास केशिन्या सह भारत् ॥ ३.७३.२३ ॥
अत्यंत व्याकूळ होऊन, तोंड धुऊन, हे भारता, तिने केशिनीबरोबर आपल्या दोन मुलांना पाठवले.
3.73.24
इन्द्रसेनां सह भ्रात्रा समभिज्ञाय बाहुकः ।
अभिद्रुत्य तदा राजा परिष्वज्याङ्कमानयत् ॥ ३.७३.२४ ॥
इंद्रसेनेला तिच्या भावासह ओळखून बाहुक धावला; तेव्हा राजाने तिला आलिंगन देऊन मांडीवर घेतले.
3.73.25
बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौ ।
भृशं दुःखपरीतात्मा सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.७३.२५ ॥
देवपुत्रांसारख्या त्या दोन पुत्रांजवळ जाऊन बाहुक अत्यंत दुःखाने व्याकुळ होऊन मोठ्याने रडू लागला.
3.73.26
नैषधो दर्शयित्वा तु विकारमसकृत्तदा ।
उत्सृज्य सहसा पुत्रौ केशिनीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७३.२६ ॥
नैषध नलाने तेव्हा वारंवार आपला मनोविकार दाखवून, अचानक पुत्रांना सोडून केशिनीला हे सांगितले.
3.73.27
इदं च मदृशं भद्रे मिथुनं मम पुत्रयोः ।
अतो दृष्ट्वैव सहसा बाष्पमुत्सृष्टवानहम् ॥ ३.७३.२७ ॥
हे भद्रे, माझ्या दोन पुत्रांची ही जोडी माझ्यासारखीच आहे; म्हणून ती पाहताच मी अचानक अश्रू ढाळले.
3.73.28
बहुशः संपतन्तीं त्वां जनः शङ्केत दोषतः ।
वयंच देशातिथयो गच्छ भद्रे यथासुखम् ॥ ३.७३.२८ ॥
तू वारंवार जवळ येताना पाहून लोक दोषामुळे शंका घेतील; आणि आम्ही या देशातील पाहुणे आहोत. हे भद्रे, सुखाने जा.