ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.73.1
केशिन्यास्तद्वचः श्रुत्वा दमयन्ती विशांपते ।
शङ्कमाना नलं तं वै केशिनीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७३.१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
3.73.2
गच्छ केशिनि भूयस्त्वं परीक्षां कुरु बाहुके ।
अब्रुवाणा समीपस्था चरितान्यस्य लक्षय ॥ ३.७३.२ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਜਾ ਅਤੇ ਬਾਹੁਕ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲੈ। ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
3.73.3
यदा च किंचित्कुर्यात्स कारणं तत्र भामिनि ।
तत्रसंचेष्टमानस्य संलक्षेथा विचेष्टितम् ॥ ३.७३.३ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਂ।
3.73.4
न चास्य प्रतिबन्धेन देयोऽग्निरपि केशिनि ।
याचते न जलं देयं सकृच्चात्वरमाणया।
एतत्सर्वं समीक्ष्यत्वं चरितं मे निवेदय ॥ ३.७३.४ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾ ਦੇਈਂ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਾ ਦੇਈਂ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਆਚਰਣ ਦੱਸੀਂ।
3.73.5
निमित्तं यत्त्वया दृष्टं बाहुके दैवमानुषम् ।
यच्चान्यदपि पश्येथास्तच्चाख्येयं त्वया मम ॥ ३.७३.५ ॥
ਹੇ ਬਾਹੁਕ, ਤੂੰ ਜੋ ਦੈਵੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜੋ ਵੇਖੇਂ, ਉਹ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ।
3.73.6
दमयन्त्यैवमुक्ता सा जगामाथ च केशिनी ।
निशाम्याथ हयज्ञस्य लिङ्गानि पुनरागमत् ॥ ३.७३.६ ॥
ਦਮਯੰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਹਯਜ੍ਞ (ਨਲ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਈ।
3.73.7
सा तत्सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
निमित्तं यत्तया दृष्टं बाहुके दिव्यमानुषम् ॥ ३.७३.७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਹੁਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਦਿਵ ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।
3.73.8
दृढं शुच्यपदानोसौ न मया मानुषः क्वचित् ।
दृष्टपूर्वः श्रुतो वाऽपि दमयन्ति तथाविधः ॥ ३.७३.८ ॥
ਦਮਯੰਤੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
3.73.9
ह्रस्वमासाद्य तु द्वारं नासौ विनमते क्वचित् ।
तं तु दृष्ट्वा यथासङ्गमुत्सर्पति यथासुखम्।
संकटेऽप्यस्य सुमहद्विवरं जायतेऽधिकम् ॥ ३.७३.९ ॥
ਨੀਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.73.10
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशः ।
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशः।
प्रेषितं तत्रराज्ञा तु मांसं बहु च पाशवम् ॥ ३.७३.१० ॥
ਰਿਤੁਪਰਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ — ਰਿਤੁਪਰਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ — ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਬਹੁਤ।
3.73.11
तस्य प्रक्षालनार्थाय कुम्भास्तत्रोपकल्पिताः ।
ते तेनावेक्षिताः कुम्भाः पूर्णा एवाभवंस्ततः ॥ ३.७३.११ ॥
ਉਸ ਦੇ ਧੋਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਘੜੇ ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੜਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਭਰ ਗਏ।
3.73.12
ततः प्रक्षालनं कृत्वा समधिश्रित्य बाहुकः ।
तृणमुष्टिं समादाय सवितुस्तं समादधत् ॥ ३.७३.१२ ॥
ਫਿਰ ਧੋਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹੁਕ ਨੇ ਅੱਗ ਬਾਲੀ। ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਘਾਹ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
3.73.13
अथ प्रज्वलितस्तत्र सहसा हव्यवाहनः ।
तदद्भुततमं दृष्ट्वा विस्मिताऽमिहागता ॥ ३.७३.१३ ॥
ਤਦ ਉੱਥੇ ਅਚਾਨਕ ਹਵਿਆਂ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ।
3.73.14
अन्यच्च तस्मिन्सुमहदाश्चर्यं लक्षितं मया ।
यदग्निमपि संस्पृश्य नैवासौ दह्यते शुभे ॥ ३.७३.१४ ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਸ਼ੁਭੇ — ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸੜਦਾ ਨਹੀਂ।
3.73.15
छन्देन चोदकं तस्य वहत्यावर्जितं द्रुतम् ।
अतीव चान्यत्सुमहदाश्चर्यं दृष्टवत्यहम् ॥ ३.७३.१५ ॥
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਭਾਂਡਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
3.73.16
यत्स पुष्पाण्युपादाय हस्ताभ्यां ममृदे शनैः ।
मृद्यमानानि पाणिभ्यां तेन पुष्पाणि नान्यथा।
भूय एव सुगन्धीनि हृपितानि भवन्ति हि ॥ ३.७३.१६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਸਲੇ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਸਲੇ ਗਏ ਉਹ ਫੁੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.73.17
एतान्यद्भुतकल्पानि दृष्ट्वाऽहं भृशविस्मिता ।
चेष्टितानि विशालाक्षि बाहुकस्य समीपतः ॥ ३.७३.१७ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਬਾਹੁਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਹਾਂ।
3.73.18
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा पुण्यश्लोकस्य चेष्टितम् ।
अमन्यत नलं प्राप्तं कर्मचेष्टाभिसूचितम् ॥ ३.७३.१८ ॥
ਪਰ ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਪੁੰਨਯਸ਼ਲੋਕ (ਨਲ) ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਐਸਾ ਮੰਨ ਲਿਆ।
3.73.19
सा शङ्कमाना भर्तारं नलं बाहुकरूपिणम् ।
केशिनीं श्लक्ष्णया वाचा रुदन्ती पुनरब्रवीत् ॥ ३.७३.१९ ॥
ਬਾਹੁਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਲ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਬੋਲੀ।
3.73.20
पुनर्गच्छ प्रमत्तस्य बाहुकस्योपसंस्कृतम् ।
महानसाच्छ्रितं मांसमानयस्वेह भामिनि ॥ ३.७३.२० ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਫਿਰ ਜਾ; ਲਾਪਰਵਾਹ ਬਾਹੁਕ ਲਈ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਪਕਾਇਆ ਮਾਸ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ।
3.73.21
सा दृष्ट्वाबाहुके व्यग्रे तन्मांसमपकृष्य च ।
अत्युष्णमेव त्वरिता तत्क्षणात्प्रियकारिणी।
दमयन्त्यै ततः प्रादात्केशिनी कुरुनन्दन ॥ ३.७३.२१ ॥
ਬਾਹੁਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਾਸ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਜਲਦੀ ਕੱਢ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣੀ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਉਹ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
3.73.22
साऽशिता नलसिद्धस् मांसस्य बहुशः पुरा ।
प्राश्य मत्वा नलं सूतं प्राक्रोशद्भृशदुःखिता ॥ ३.७३.२२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਨਲ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਚੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਲ ਸਮਝ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਉਹ ਰਸੋਈਏ ਉੱਤੇ ਚੀਕ ਪਈ।
3.73.23
वैक्लव्यं परमं गत्वाप्रक्षाल्य च मुखं ततः ।
मिथुनं प्रेषयामास केशिन्या सह भारत् ॥ ३.७३.२३ ॥
ਅਤਿ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
3.73.24
इन्द्रसेनां सह भ्रात्रा समभिज्ञाय बाहुकः ।
अभिद्रुत्य तदा राजा परिष्वज्याङ्कमानयत् ॥ ३.७३.२४ ॥
ਇੰਦਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ ਬਾਹੁਕ ਦੌੜ ਕੇ ਆਇਆ; ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।
3.73.25
बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौ ।
भृशं दुःखपरीतात्मा सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.७३.२५ ॥
ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬਾਹੁਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ।
3.73.26
नैषधो दर्शयित्वा तु विकारमसकृत्तदा ।
उत्सृज्य सहसा पुत्रौ केशिनीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७३.२६ ॥
ਨੈਸ਼ਧ ਨਲ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਕਲਤਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
3.73.27
इदं च मदृशं भद्रे मिथुनं मम पुत्रयोः ।
अतो दृष्ट्वैव सहसा बाष्पमुत्सृष्टवानहम् ॥ ३.७३.२७ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਜੋੜੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਹੰਝੂ ਵਹਾ ਦਿੱਤੇ।
3.73.28
बहुशः संपतन्तीं त्वां जनः शङ्केत दोषतः ।
वयंच देशातिथयो गच्छ भद्रे यथासुखम् ॥ ३.७३.२८ ॥
ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਗੇ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਲੀ ਜਾ।