મહાભારત · અધ્યાય 3.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.82.1
ततो गच्छेन्महाराज धर्मतीर्थमनुत्तमम् ।
यत्र धर्मो महाभागस्तप्तवानुत्तमं तपः
तेन तीर्थं कृतंपुण्यं स्वेन नाम्ना च विश्रुतम् ॥ ३.८२.१ ॥
ત્યારબાદ, હે મહારાજ, સર્વોત્તમ ધર્મતીર્થે જવું જોઈએ. ત્યાં મહાભાગ ધર્મે ઉત્તમ તપ કર્યું હતું. તેના કારણે તે તીર્થ પુણ્યમય બન્યું અને પોતાના જ નામે વિખ્યાત થયું.
3.82.2
तत्रस्नात्वा नरो राजन्धर्मशील समाहितः ।
आसप्तमं कुलं चैव पुनीते नात्र संशयः ॥ ३.८२.२ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને ધર્મશીલ અને એકાગ્રચિત્ત મનુષ્ય, હે રાજન, સાતમી પેઢી સુધીના કુળને પવિત્ર કરે છે; આમાં સંશય નથી.
3.82.3
ततो गच्छेत राजेन्द्र ज्ञानपावनमुत्तमम् ।
अग्निष्टोममवाप्नोति मुनिलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.३ ॥
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, જ્ઞાનથી પાવન કરનારા ઉત્તમ તીર્થે જવું જોઈએ. તે અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને મુનિલોકમાં જાય છે.
3.82.4
सौगन्धिकवनं राजंस्ततो गच्छेत मानवः ।
तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ ३.८२.४ ॥
હે રાજન, ત્યારબાદ મનુષ્યે સૌગંધિક વનમાં જવું જોઈએ. ત્યાં બ્રહ્મા આદિ દેવો અને તપ જ જેમનું ધન છે એવા ઋષિઓ છે.
3.82.5
सिद्धचारणगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः ।
कतद्वनं प्रविशन्नेव सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.५ ॥
સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને મહાનાગો પણ ત્યાં છે. તે વનમાં પ્રવેશ કરતાં જ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.82.6
ततश्चापि सरिचच्छ्रेष्ठा नदीनामुत्तमा नदी ।
प्लक्षा देवी स्मृता राजन्पुण्या देवी सरस्वती ॥ ३.८२.६ ॥
ત્યારબાદ, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, નદીઓમાં ઉત્તમ એવી પ્લક્ષા નામની દેવી નદી સ્મરાય છે. હે રાજન, તે પુણ્ય દેવી સરસ્વતી જ છે.
3.82.7
तत्राभिषेकं कुर्वीत वल्मीकान्निः सृतेजले ।
अर्चयित्वा पितॄन्देवानश्वमेधफलं लभेत् ॥ ३.८२.७ ॥
ત્યાં વલ્મીકમાંથી વહેતા જળમાં અભિષેક કરવો; પિતૃઓ અને દેવોનું પૂજન કરનાર અશ્વમેધનું ફળ પામે છે.
3.82.8
कवेराध्युषितं नाम तत्र तीर्थं सुदुर्लभम् ।
पट्सु शम्यानिपातेषु वल्मीकादिति निश्चयः ॥ ३.८२.८ ॥
ત્યાં કુબેરનું નિવાસસ્થાન નામનું તીર્થ છે, જે અતિ દુર્લભ છે; છ શમ્યાનિપાત પછી તે વલ્મીકમાંથી પ્રગટ થયું, એ નિશ્ચિત છે.
3.82.9
कपिलानां सहस्रं च वाजिमेधं च विन्दति ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र दृष्टमेतत्पुरातने ॥ ३.८२.९ ॥
ત્યાં સ્નાન કરનાર હજાર કપિલા ગાયોનું દાન અને અશ્વમેધ પામે છે; હે નરવ્યાઘ્ર, આ પ્રાચીન કાળમાં જોવાયું છે.
3.82.10
सुगन्धां शतकुम्भां च पञ्चयक्षां च भारत ।
अभिगम्य नरश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.१० ॥
હે ભારત, સુગંધા, શતકુંભા અને પંચયક્ષા (તીર્થો) પાસે જઈને, હે નરશ્રેષ્ઠ, મનુષ્ય સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
3.82.11
त्रिशूलखातं तत्रैव तीर्थमासाद्य भारत ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः।
गाणपत्यं च लभते देहं त्यक्त्वा न संशयः ॥ ३.८२.११ ॥
હે ભારત, ત્યાં જ ત્રિશૂલખાત તીર્થે પહોંચીને, ત્યાં અભિષેક કરવો અને પિતૃ-દેવની પૂજામાં લીન રહેવું; દેહ ત્યાગ્યા પછી ગાણપત્ય પામે છે, એમાં સંશય નથી.
3.82.12
ततो गच्छेत राजेन्द्र देव्याः स्थानं सुदुर्लभम् ।
शाकम्भरीति विख्याता त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ३.८२.१२ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, દેવીના અતિ દુર્લભ સ્થાને જવું જોઈએ; તે શાકંભરી નામે પ્રસિદ્ધ છે અને ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત છે.
3.82.13
दिव्यं वर्षसहस्रं हि शाकेन किल सुव्रता ।
आहारं सा कृतवती मासिमासि नराधिप ॥ ३.८२.१३ ॥
હે નરાધિપ, દિવ્ય હજાર વર્ષ સુધી સુવ્રતા દેવીએ મહિને મહિને માત્ર શાકનો આહાર કર્યો.
3.82.14
ऋषयोऽभ्यागतास्तत्रदेव्या भक्त्या तपोधनाः ।
आतिथ्यं च कृतं तेषां शाकेन किल भारत।
ततः शाकम्भरीत्येव नाम तस्याः प्रतिष्ठितम् ॥ ३.८२.१४ ॥
ત્યાં તપોધન ઋષિઓ ભક્તિભાવથી દેવી પાસે અતિથિ તરીકે આવ્યા. હે ભારત, તેમનો આતિથ્ય-સત્કાર શાકથી કરાયો. ત્યારથી તેનું નામ શાકંભરી સ્થાપિત થયું.
3.82.15
शाकम्भरीं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
त्रिरात्रमुषितः शाकं भक्षयित्वा नरः शुचिः ॥ ३.८२.१५ ॥
શાકંભરી પહોંચીને, બ્રહ્મચારી અને એકાગ્ર મનુષ્ય ત્રણ રાત્રિ રહીને, શાક ખાઈને શુદ્ધ થાય છે.
3.82.16
शाकाहारस्य यत्किंचिद्वर्षैर्द्वादशभिः कृतम् ।
तत्फलं तस्य भवति देव्याश्छन्देन भारत ॥ ३.८२.१६ ॥
શાકાહારથી બાર વર્ષ સુધી જે કંઈ કરાય, હે ભારત, દેવીની ઇચ્છાથી તેનું તે ફળ તેને મળે છે.
3.82.17
ततो गच्छेत्सुवर्णाख्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्र विष्णुः प्रसादार्थं रुद्रकमाराधयत्पुरा ॥ ३.८२.१७ ॥
પછી ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ સુવર્ણ નામના સ્થાને જવું. ત્યાં પૂર્વે વિષ્ણુએ કૃપા માટે રુદ્રની આરાધના કરી હતી.
3.82.18
वरांश्च सुबर्हूल्लेभे दैवतेषु सुदुर्लभान् ।
उक्तश्च त्रिपुरघ्नेन परितुष्टेन भारत ॥ ३.८२.१८ ॥
દેવોમાં અત્યંત દુર્લભ એવા અનેક વર તેણે મેળવ્યા. હે ભારત, ત્રિપુરને હણનારા સંતુષ્ટ રુદ્રે તેને કહ્યું.
3.82.19
अपिच त्वं प्रियतरो लोके कृष्ण भविष्यसि ।
त्वन्मुखं च जगत्सर्वं भविष्ति न संशयः ॥ ३.८२.१९ ॥
અને હે કૃષ્ણ, તું જગતમાં અત્યંત પ્રિય થઈશ. સમગ્ર જગત તારા મુખવાળું થશે, એમાં સંશય નથી.
3.82.20
तत्राभिगम्य राजेन्द्र पूजयित्वा वृषध्वजम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति गाणपत्यं च विन्दति ॥ ३.८२.२० ॥
ત્યાં જઈને, હે રાજેન્દ્ર, વૃષધ્વજ (શિવ)ની પૂજા કરવાથી અશ્વમેધનું ફળ મળે છે અને ગાણપત્ય પદ પણ મળે છે.
3.82.21
धूमावतीं ततो गच्छेत्रिरात्रोपोषितो नरः ।
मनसा प्रार्थितान्कार्माल्लभते नात्र संशयः ॥ ३.८२.२१ ॥
પછી ધૂમાવતી પાસે જવું; ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય મનથી માગેલી કામનાઓ પામે છે, એમાં સંશય નથી.
3.82.22
देव्यास्तु दक्षिणार्धेन रथावर्तो नराधिप ।
तत्रारोहेत धर्मज्ञ श्रद्दधानो जितेन्द्रियः।
महादेवप्रसादाद्धि गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८२.२२ ॥
દેવીના દક્ષિણ ભાગમાં, હે નરાધિપ, રથાવર્ત છે. ત્યાં, હે ધર્મજ્ઞ, શ્રદ્ધાવાન અને જિતેન્દ્રિય પુરુષે ચઢવું; મહાદેવની કૃપાથી તે પરમ ગતિ પામે છે.
3.82.23
प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ ।
धारां नाम महाप्रात्र सर्वपापप्रमोचनीम् ॥ ३.८२.२३ ॥
હે ભરતર્ષભ, પ્રદક્ષિણા કરીને જવું; સર્વ પાપોથી મુક્ત કરનાર ધારા નામક મહાપ્રાત્ર તરફ.
3.82.24
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र न शोचति नराधिप ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ नमस्कृत् महागिरिम् ॥ ३.८२.२४ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને, હે નરવ્યાઘ્ર, નરાધિપ, તે શોક કરતો નથી. પછી હે ધર્મજ્ઞ, નમસ્કાર કરીને મહાગિરિ તરફ જવું.
3.82.25
अशीतियोजनशतं पुष्करं स्वर्गमुच्यते ।
अशीतिं धर्मपृष्ठात्तु प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ३.८२.२५ ॥
પુષ્કરને સ્વર્ગ કહેવાય છે; તે એકસો એંશી યોજન દૂર છે. ધર્મપૃષ્ઠથી એંસી (યોજન) એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે.
3.82.26
षष्टिं प्रयागाद्राजेन्द्र कुरुक्षेत्रात्तु द्वादश ।
संयुक्तमेव राजेन्द्र गङ्गाद्वारं त्रिविष्टपम् ॥ ३.८२.२६ ॥
પ્રયાગથી સાઠ અને કુરુક્ષેત્રથી બાર (યોજન); હે રાજેન્દ્ર, ગંગાદ્વાર ત્રિવિષ્ટપ સાથે જોડાયેલું છે.
3.82.27
स्वर्गद्वारेण यत्तुल्यं गङ्गाद्वारं न संशयः ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत कोटितीर्थे समाहितः ॥ ३.८२.२७ ॥
ગંગાદ્વાર સ્વર્ગદ્વાર સમાન છે, તેમાં સંશય નથી. ત્યાં કોટિતીર્થમાં એકાગ્ર ચિત્તે સ્નાન કરવું.
3.82.28
पौण्डरीकमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
उष्यैकां रजनीं तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.२८ ॥
પુંડરીક ફળ પામે છે અને પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે. ત્યાં એક રાત રહેવાથી હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે.
3.82.29
सप्तगङ्गे त्रिगङ्गे च शक्रावर्ते च तर्पयन् ।
देवान्पितॄंश्च विधिवत्पुण्ये लोके महीयते ॥ ३.८२.२९ ॥
સપ્તગંગા, ત્રિગંગા અને શક્રાવર્તમાં વિધિપૂર્વક દેવો અને પિતૃઓનું તર્પણ કરનાર પુણ્યલોકમાં સન્માન પામે છે.
3.82.30
ततः कनस्वले स्नात्वा त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
अश्वमेधमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.३० ॥
પછી કનખલમાં સ્નાન કરીને, ત્રણ રાત ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધનું ફળ પામે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
3.82.31
कपिलावटं ततो गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
उपोष्य रजनीं तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.३१ ॥
હે નરાધિપ, તીર્થસેવી મનુષ્યે પછી કપિલાવટ જવું. ત્યાં રાત્રિ ઉપવાસ કરવાથી હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મળે છે.
3.82.32
नागराजस्य राजेन्द्र कपिलस्य महात्मनः ।
तीर्थं कुरुवरश्रेष्ठ सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥ ३.८२.३२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, નાગરાજ અને મહાત્મા કપિલનું તીર્થ, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત છે.
3.82.33
तत्राभिषेकं कुर्वीत नागतीर्थे नराधिप ।
कपिलानां सहस्रस्य फलं विन्दति मानवः ॥ ३.८२.३३ ॥
ત્યાં, હે નરાધિપ, નાગતીર્થમાં મનુષ્યે અભિષેક કરવો. તેને હજાર કપિલા ગાયોના દાનનું ફળ મળે છે.
3.82.34
ततो ललितकं गच्छेच्छन्तनोस्तीर्थमुत्तमम् ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.३४ ॥
પછી લલિતક જવું; તે શંતનુનું ઉત્તમ તીર્થ છે. ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય, હે રાજન, દુર્ગતિ પામતો નથી.
3.82.35
गङ्गायमुनयोर्मध्ये स्नाति यः संगमे नरः ।
दशाश्वमेधानाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.३५ ॥
ગંગા અને યમુનાના મધ્યે સંગમ પર જે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે, તેને દસ અશ્વમેધનું ફળ મળે છે અને તે પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે.
3.82.36
ततो गच्छेत राजेन्द्र सुगन्धं लोकविथुतम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोके महीयते ॥ ३.८२.३६ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, લોકવિખ્યાત સુગંધ તીર્થે જવું. સર્વ પાપથી શુદ્ધ આત્મા બ્રહ્મલોકમાં સન્માન પામે છે.
3.82.37
रुद्रावर्तं ततो गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
तत्रस्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोके च गच्छति ॥ ३.८२.३७ ॥
હે નરાધિપ, પછી તીર્થસેવી મનુષ્યે રુદ્રાવર્તમાં જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરીને, હે રાજન્, મનુષ્ય સ્વર્ગલોકે જાય છે.
3.82.38
गङ्गायाश्च नरश्रेष्ठ सरस्वत्याश्च संगमे ।
स्नात्वाऽश्वमेधं प्राप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.३८ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ગંગા અને સરસ્વતીના સંગમ પર સ્નાન કરીને મનુષ્ય અશ્વમેધનું ફળ મેળવે છે અને સ્વર્ગલોકે જાય છે.
3.82.39
भद्रकर्णएश्वरं गत्वा देवमर्च्य यथाविधि ।
न दुर्गतिमवाप्नोति नाकपृष्ठे च पूज्यते ॥ ३.८२.३९ ॥
ભદ્રકર્ણેશ્વર પાસે જઈને વિધિપૂર્વક દેવની પૂજા કરનાર મનુષ્ય દુર્ગતિ પામતો નથી; સ્વર્ગના શિખર પર તે પૂજાય છે.
3.82.40
तत कुब्जावतीं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
रगोसहस्रमवाप्नोति स्वर्गलोकं च नच्छति ॥ ३.८२.४० ॥
હે નરાધિપ, પછી તીર્થસેવી મનુષ્યે કુબ્જાવતીમાં જવું. તે હજાર ગાયોનું ફળ મેળવીને સ્વર્ગલોકે જાય છે.
3.82.41
अरुन्धतीवटं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
सामुद्रकमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८२.४१ ॥
હે નરાધિપ, તીર્થસેવી મનુષ્યે અરુંધતીના વડ પાસે જવું. સામુદ્રક જળથી આચમન કરીને, બ્રહ્મચારી અને એકાગ્ર થઈને.
3.82.42
अश्वमेधमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
गोसहस्रफलं विद्यात्कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.४२ ॥
ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધ પામે છે. તેને હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે એમ જાણવું; તે પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે.
3.82.43
कब्र्हमावर्तं ततो गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः ।
अश्वमेधमवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.४३ ॥
પછી બ્રહ્મચારી અને સંયમી મનથી કબ્રહ્મ અને આવર્ત તીર્થે જવું. તે અશ્વમેધનું ફળ મેળવીને સોમલોકમાં જાય છે.
3.82.44
यमुनाप्रभवं गत्वा समुपस्पृश्य यामुनम् ।
अश्वमेधफंल लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.४४ ॥
યમુનાના ઉદ્ગમ સ્થાને જઈ, યમુનાના જળથી આચમન કરી, અશ્વમેધનું ફળ મેળવીને તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
3.82.45
दर्वीसंक्रमणं प्राप्य तीर्थं त्रैलोक्यपूजितम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.४५ ॥
દર્વીસંક્રમણે પહોંચી ત્રિલોકપૂજિત તીર્થમાં તે અશ્વમેધનું ફળ મેળવીને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
3.82.46
सिन्धोश्च प्रभवं गत्वा सिद्धगन्धर्वसेवितम् ।
तत्रोष्य रजनीः पञ्च विन्देद्बहु सुवर्णकम् ॥ ३.८२.४६ ॥
સિદ્ધો અને ગંધર્વો સેવિત સિંધુના ઉદ્ગમે જઈ ત્યાં પાંચ રાત રહીને ઘણું સુવર્ણ મેળવે.
3.82.47
अथ वेदीं समासाद्य नरः परमदुर्गमाम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति गच्छेदौशनसीं गतिम् ॥ ३.८२.४७ ॥
પછી અત્યંત દુર્ગમ વેદીએ પહોંચી માણસ અશ્વમેધનું ફળ મેળવે છે; તેણે ઔશનસી ગતિ પામવી.
3.82.48
ऋषिकुल्यां समासाद्य वासिष्ठं चैवभारत ।
वासिष्ठीं समतिक्रम्य सर्वे वर्णा द्विजातयः ॥ ३.८२.४८ ॥
હે ભરતવંશી! ઋષિકુલ્યા અને વસિષ્ઠ સ્થાને પહોંચી, વાસિષ્ઠીને ઓળંગીને સર્વ વર્ણો દ્વિજાતિ બને છે.
3.82.49
ऋषिकुल्यां समासाद्य नरः स्नात्वा विकल्मषः ।
देवान्पितॄंश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८२.४९ ॥
ઋષિકુલ્યા નદીએ પહોંચી, સ્નાન કરી, નિષ્પાપ થઈ, દેવો અને પિતૃઓની પૂજા કરનાર મનુષ્ય ઋષિલોક પામે છે.
3.82.50
यदि तत्रवसेन्मासं शाकाहारो नराधिप ।
द्वादशाहस्य यज्ञस्य फलं स लभते नरः ॥ ३.८२.५० ॥
હે નરાધિપ! ત્યાં એક માસ શાકાહારી થઈ રહેનાર મનુષ્ય બાર દિવસના યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.82.51
भृगुतुङ्गं समासाद्य वाजिमेधफलं लभेत् ।
गत्वा वीरप्रमोक्षं च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.५१ ॥
ભૃગુતુંગે પહોંચીને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે; વીરપ્રમોક્ષ તીર્થે જઈને તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.82.52
कृत्तिकामघयोश्चैव तीर्थमासाद्य भारत ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलमाप्नोति मानवः ॥ ३.८२.५२ ॥
હે ભારત! કૃત્તિકા અને મઘા નક્ષત્રોના તીર્થે પહોંચીને મનુષ્ય અગ્નિષ્ટોમ અને અતિરાત્ર યજ્ઞોનું ફળ પામે છે.
3.82.53
तत्र संध्यां समासाद्य विद्यातीर्थमनुत्तमम् ।
उपस्पृश्य च वै विद्यां यत्र तत्रोपपद्यते ॥ ३.८२.५३ ॥
ત્યાં સંધ્યાકાળે અનુત્તમ વિદ્યાતીર્થે પહોંચી આચમન કરે તો મનુષ્ય જ્યાં હોય ત્યાં વિદ્યા પામે છે.
3.82.54
महाश्रमे वसेद्रात्रिं सर्वपापप्रमोचने ।
एककालं निराहारो लोकानावसते शुभान् ॥ ३.८२.५४ ॥
સર્વ પાપોનો નાશ કરતા તે મહાઆશ્રમમાં એક રાત્રિ વસીને, દિવસમાં એક જ વાર ભોજન કરીને, નિરાહાર રહેનાર શુભ લોકોમાં વાસ કરે છે.
3.82.55
षष्ठाकालोपवासेन मासमुष्य महालये ।
सर्वपापविशुद्दात्मा विन्देद्बहु सुवर्णकम्।
दशापरान्दशपूर्वान्नरानुद्धरते कुलम् ॥ ३.८२.५५ ॥
છઠ્ઠા કાળના ઉપવાસથી મહાલયમાં એક મહિનો રહીને, સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્માવાળો માણસ ઘણું સુવર્ણ પામે છે; તે પોતાના કુળના દસ પછીના અને દસ પહેલાના પુરુષોનો ઉદ્ધાર કરે છે.
3.82.56
अथ वेतसिकां गत्वा पितामहनिषेविताम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति गच्छेदौशनसीं गतिम् ॥ ३.८२.५६ ॥
પછી પિતામહ (બ્રહ્મા) દ્વારા સેવિત વેતસિકામાં જઈને અશ્વમેધનું ફળ મેળવે છે; ઔશનસી ગતિએ જાય છે.
3.82.57
अथ सुन्दरिकातीर्थं प्राप्य सिद्धनिषेवितम् ।
रूपस्य भागी भवति दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ ३.८२.५७ ॥
પછી સિદ્ધોથી સેવિત સુંદરિકા તીર્થે પહોંચીને રૂપનો ભાગીદાર થાય છે; આ પૂર્વજોએ જોયું છે.
3.82.58
ततो वै ब्राह्मणं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
पद्मवर्णेन यानेन ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८२.५८ ॥
પછી બ્રાહ્મણ તીર્થે જઈને, બ્રહ્મચારી અને જિતેન્દ્રિય થઈને, કમળ-વર્ણના યાનથી બ્રહ્મલોક પામે છે.
3.82.59
ततस्तु नैमिषं गच्छेत्पुण्यं सिद्धनिषेवितम् ।
तत्र नित्यं निवसति ब्रह्मा देवगणैः सह ॥ ३.८२.५९ ॥
પછી સિદ્ધોથી સેવિત પુણ્ય નૈમિષે જવું; ત્યાં બ્રહ્મા દેવગણો સાથે સદા વસે છે.
3.82.60
नैमिषं मृगयाणस् पापस्यार्धं प्रणश्यति ।
प्रविष्टमात्रस्तु नरः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.६० ॥
નૈમિષની શોધે જનારના પાપનો અર્ધો ભાગ નાશ પામે છે; નૈમિષમાં પ્રવેશતાં જ માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.82.61
तत्र मासं वसेद्धीरो नैमिषे तीर्थतत्परः ।
पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि नैंमिषे ॥ ३.८२.६१ ॥
ત્યાં ધીર પુરુષે નૈમિષમાં એક માસ તીર્થોમાં તત્પર રહીને વાસ કરવો. પૃથ્વી પરનાં જે તીર્થો છે, તે બધાં નૈમિષમાં છે.
3.82.62
कृताभिषेकस्तत्रैव नियतो नियताशनः ।
गवां मेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति भारत।
पुनात्यासप्तमं चैव कुलं भरतसत्तम ॥ ३.८२.६२ ॥
ત્યાં જ સ્નાન કરીને, નિયમિત આહાર લેનાર ગોમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે સાત પેઢી સુધી પોતાના કુળને પવિત્ર કરે છે.
3.82.63
यस्त्यजेन्नैमिषे प्राणानुपवासपरायणः ।
स मोदेत्सर्वलोकेषु एवमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.८२.६३ ॥
જે નૈમિષમાં ઉપવાસમાં તત્પર થઈને પ્રાણ ત્યજે છે, તે સર્વ લોકોમાં આનંદ પામે છે, એમ મનીષીઓ કહે છે.
3.82.64
नित्यं मेध्यं च पुण्यं च नैमिषं नृपसत्तम ॥ ३.८२.६४ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, નૈમિષ સદા પવિત્ર અને પુણ્યદાયક છે.
3.82.65
गङ्गोद्भेदं समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
वाजपेयमवाप्नोति ब्रह्मभूतो भवेत्सदा ॥ ३.८२.६५ ॥
ગંગોદ્ભેદે પહોંચીને ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને સદા બ્રહ્મભૂત થાય છે.
3.82.66
सरस्वतीं समासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
सारस्वतेषु लोकेषु मोदते नात्र संशयः ॥ ३.८२.६६ ॥
સરસ્વતીએ પહોંચીને જે પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ કરે છે, તે સારસ્વત લોકોમાં આનંદ પામે છે, એમાં સંશય નથી.
3.82.67
ततश्च बाहुदां गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः ।
तत्रोष्य रजनीमेकां स्वर्गलोके महीयते।
देवसत्रस्य यज्ञस्य फलंप्राप्नोति कौरव ॥ ३.८२.६७ ॥
પછી બ્રહ્મચારી અને સમાહિત થઈને બાહુદા તરફ જવું. ત્યાં એક રાત રહીને તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે. હે કૌરવ, તે દેવસત્ર યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.82.68
ततः क्षीरवतीं गच्छेत्पुण्यां पुण्यतरैर्वृताम् ।
पितृदेवार्चनपरो वाजपेयमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.६८ ॥
પછી ક્ષીરવતી તરફ જવું; તે પવિત્ર છે અને વધુ પવિત્ર તીર્થોથી ઘેરાયેલું છે. પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં રત રહેનાર વાજપેય યજ્ઞ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.82.69
विमलाशोकमासाद्य ब्र्हमचारी समाहितः ।
तत्रोष्य रजनीमेकां स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.६९ ॥
વિમલાશોક પહોંચીને સમાહિત બ્રહ્મચારી ત્યાં એક રાત રહે તો તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
3.82.70
गोप्रतारं ततो गच्छेत्सरय्वास्तीर्थमुत्तमम् ।
यत्र रामो गतः स्वर्गं सभृत्यबलवाहनः।
देहं त्यक्त्वा महाराज तस्य तीर्थस्य तेजसा ॥ ३.८२.७० ॥
પછી સરયૂનું ઉત્તમ તીર્થ ગોપ્રતાર તરફ જવું; ત્યાં રામ પોતાના સેવકો, સેના અને વાહનો સાથે, હે મહારાજ, દેહ ત્યજીને સ્વર્ગે ગયા હતા; તે તીર્થના તેજથી.
3.82.71
रामस्य च प्रसादेन व्यवसायाच्च भारत ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा गोप्रतारे नराधिप।
सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.७१ ॥
રામની કૃપાથી અને દૃઢ સંકલ્પથી, હે ભારત, તે તીર્થમાં, નરાધિપ, ગોપ્રતારમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા થઈને સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
3.82.72
रामतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां कुरुनन्दन ।
अश्वमेधमवाप्नोति पुनाति च कुलं नरः ॥ ३.८२.७२ ॥
હે કુરુનંદન, રામતીર્થ અને ગોમતીમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞ પ્રાપ્ત કરે છે; મનુષ્ય પોતાના કુળને પણ પવિત્ર કરે છે.
3.82.73
शतसाहस्रकं तीर्थं तत्रैव भरतर्षभ ॥ ३.८२.७३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં જ લાખગણું ફળ આપનારું તીર્થ છે.
3.82.74
तत्रोपस्पर्शनं कृत्वा नियतो नियताशनः ।
गोसहस्रफलं पुण्यं प्राप्नोति भरतर्षभ ॥ ३.८२.७४ ॥
ત્યાં આચમન કરીને, સંયમી અને મિતાહારી રહેનાર માણસ હજાર ગાયોના દાનનું પુણ્ય પામે છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.82.75
रततो गच्छेत राजेनद्र भर्तृस्थानमनुत्तमम् ।
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ३.८२.७५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, મનુષ્યે ભર્તૃસ્થાન નામના અતિ ઉત્તમ તીર્થે જવું; ત્યાં તેને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
3.82.76
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा अर्चयित्वा गुहं नृप ।
गोसहस्रफंल विद्यात्तेजस्वी च भवेन्नरः ॥ ३.८२.७६ ॥
હે નૃપ, કોટિતીર્થમાં સ્નાન કરીને ગુહની પૂજા કરનાર મનુષ્ય હજાર ગાયોનું ફળ જાણે અને તેજસ્વી બને.
3.82.77
ततो वाराणसीं गत्वा अर्चयित्वा नृषध्वजम् ।
कपिलाह्रदे नरः स्नात्वाराजसूयमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.७७ ॥
પછી વારાણસી જઈને વૃષધ્વજની પૂજા કરી, કપિલહ્રદમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ પામે.
3.82.78
अविमुक्तं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ।
दर्शनाद्देवदेवस्य मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३.८२.७८ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, અવિમુક્ત પહોંચીને તીર્થસેવી દેવદેવના દર્શનથી બ્રહ્મહત્યામાંથી મુક્ત થાય છે.
3.82.79
प्राणानुत्सृज्यतत्रैव मोक्षं प्राप्नोति मानवः ।
मार्कण्डेयस्य राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम् ॥ ३.८२.७९ ॥
ત્યાં જ પ્રાણ ત્યજીને મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે. હે રાજેન્દ્ર, માર્કંડેયના દુર્લભ તીર્થે પહોંચીને (તે આમ કરે છે).
3.82.80
गोमतीगङ्गयोश्चैव संगमे लोकविश्रुते ।
अग्निष्टोममवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.८० ॥
લોકવિખ્યાત ગોમતી-ગંગાના સંગમ પર (મનુષ્ય) અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર પણ કરે છે.
3.82.81
ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.८१ ॥
પછી ગયા પહોંચીને, બ્રહ્મચારી અને એકાગ્રચિત્ત થઈને (મનુષ્ય) અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર કરે છે.
3.82.82
तत्राक्षयवटो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
तत्र दत्तं पितृभ्यस्तु भवत्यक्षयमुच्यते ॥ ३.८२.८२ ॥
ત્યાં ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત "અક્ષયવટ" નામનો વૃક્ષ છે. ત્યાં પિતૃઓને આપેલું દાન અક્ષય થાય છે, એમ કહેવાય છે.
3.82.83
महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.८३ ॥
મહાનદીમાં આચમન કરીને પિતૃઓ અને દેવતાઓનું તર્પણ કરવું; અક્ષય લોક પ્રાપ્ત કરવા અને પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર કરવો.
3.82.84
ततो ब्रह्मसरो गत्वा धर्मारण्योपशोभितम् ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति प्रभातामेव शर्वरीम् ॥ ३.८२.८४ ॥
પછી ધર્મારણ્યથી શોભતા બ્રહ્મસરોવર પર પહોંચીને, રાત્રિ વીતતાં જ પ્રભાત થતાં (મનુષ્ય) બ્રહ્મલોક પામે છે.
3.82.85
ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपश्रेष्ठः समुच्छ्रितः ।
यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत् ॥ ३.८२.८५ ॥
ત્યાં તે સરોવરમાં બ્રહ્માએ શ્રેષ્ઠ યૂપ ઊંચો ઊભો કર્યો હતો. તે યૂપની પ્રદક્ષિણા કરવાથી વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
3.82.86
ततो गच्छेत राजेन्द्र धेनुकं लोकविश्रुतम् ।
एकरात्रोषितो राजन्प्रयच्छेत्तिलधेनुकाम् ॥ ३.८२.८६ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, લોકવિખ્યાત ધેનુકે જવું. હે રાજન્, ત્યાં એક રાત રહીને તિલધેનુનું દાન કરવું.
3.82.87
सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं ब्रजेद्भुवम् ।
तत्र चिह्निं महद्राजन्नद्यापि सुमहद्भृशम् ॥ ३.८२.८७ ॥
સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થયેલો આત્મા આ ભૂમિ પર સોમલોકે જાય છે. હે રાજન્, ત્યાં આજે પણ એક મોટું અને અતિ વિશાળ ચિહ્ન દેખાય છે.
3.82.88
कपिलायाः सवत्सायाश्चरन्त्याः पर्वते कृतम् ।
सवत्सायाः पदानि स्म दृश्यन्तेऽद्यापि भारत ॥ ३.८२.८८ ॥
વાછરડા સાથે ચરતી કપિલા ગાયના પગના નિશાન પર્વત પર બનેલા છે. હે ભારત, તે આજે પણ દેખાય છે.
3.82.89
तेषूपस्पृश्य राजेन्द्रपदेषु नृपसत्तम ।
यत्कंचिदशुभं कर्म तत्प्रणश्यति भारत ॥ ३.८२.८९ ॥
તે પગનાં નિશાનો પર આચમન કરી સ્પર્શ કરવાથી, હે રાજેન્દ્ર, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, જે કોઈ અશુભ કર્મ હોય તે નષ્ટ થાય છે, હે ભારત.
3.82.90
ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ।
स्नायीत भस्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम् ॥ ३.८२.९० ॥
પછી બુદ્ધિમાન દેવના સ્થાન ગૃધ્રવટે જવું. ત્યાં વૃષધ્વજ પાસે જઈ ભસ્મથી સ્નાન કરવું.
3.82.91
ब्राह्मणेन भवेच्चीर्णं व्रतं द्वादशवार्षिकम् ।
इतरेषां तु वर्णानां सर्वपापं प्रणश्यति ॥ ३.८२.९१ ॥
બ્રાહ્મણે બાર વર્ષનું વ્રત કરવું; બીજા વર્ણોના સર્વ પાપ નાશ પામે છે.
3.82.92
उद्यन्तं च ततो गच्छेत्पर्वतं गीतनादितम् ।
सावित्र्यास्तु पदं तत्र दृश्यते भरतर्षभ ॥ ३.८२.९२ ॥
પછી ગીતનાદથી ગુંજતા ઉદયપર્વત પર જવું; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં સાવિત્રીનું પગલું દેખાય છે.
3.82.93
तत्रसंध्यामुपासीत ब्राह्मणः संशितव्रतः ।
उपासिता भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी ॥ ३.८२.९३ ॥
ત્યાં કઠોરવ્રતી બ્રાહ્મણે સંધ્યોપાસના કરવી; તેથી બાર વર્ષની સંધ્યોપાસના પૂર્ણ થાય છે.
3.82.94
योनिद्वारं च तत्रैव विश्रुतं भरतर्षभ ।
तत्राभिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकरात् ॥ ३.८२.९४ ॥
ત્યાં જ યોનિદ્વાર પ્રસિદ્ધ છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; ત્યાં જઈને મનુષ્ય યોનિસંકરથી મુક્ત થાય છે.
3.82.95
कृष्णशुक्लावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः ।
पुनात्यासप्तमं राजन्कुलं नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.८२.९५ ॥
ગયામાં કૃષ્ણ અને શુક્લ બંને પક્ષમાં જે મનુષ્ય વસે છે, હે રાજન્, તે સાતમી પેઢી સુધી પોતાના કુળને પવિત્ર કરે છે; આમાં સંશય નથી.
3.82.96
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् ।
गौरीं वा वरयेत्कन्यां नीलं वा वृषमुत्सृजेत् ॥ ३.८२.९६ ॥
જો કોઈ એક પણ ગયા જાય, તો તેણે અનેક પુત્રોની ઇચ્છા રાખવી; તે ગૌરવર્ણ કન્યાને વરે અથવા નીલવર્ણ વૃષભ મુક્ત કરે.
3.82.97
ततः फल्गुं व्रजेद्राजंस्तीर्थसेवी नराधिप ।
अश्वमेधमवाप्नोति सिद्धिं च महतीं व्रजेत् ॥ ३.८२.९७ ॥
હે રાજન, હે નરાધિપ, તીર્થસેવીએ ત્યાર પછી ફલ્ગુ તીર્થે જવું; તે અશ્વમેધનું ફળ મેળવે છે અને મહાન સિદ્ધિ પામે છે.
3.82.98
ततो गच्छेत राजेन्द्र धर्मप्रस्थं समाहितः ।
तत्र धर्मो महाराज नित्यमास्ते युधिष्ठिर ॥ ३.८२.९८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યાર પછી એકાગ્ર ચિત્તે ધર્મપ્રસ્થ જવું; હે મહારાજ યુધિષ્ઠિર, ત્યાં ધર્મ સદા વસે છે.
3.82.99
तत्र कूपोदकं कृत्वा तेन स्नातः शुचिस्तथा ।
पितॄन्देवांस्तु संतर्प्य मुक्तपापो दिवं व्रजेत् ॥ ३.८२.९९ ॥
ત્યાં કૂવાનું જળ લઈ તેમાં સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, પિતૃઓ અને દેવોને તૃપ્ત કરી, પાપમુક્ત થઈ મનુષ્ય સ્વર્ગે જાય છે.
3.82.100
मतङ्गस्याश्रमस्तत्रमहर्षेर्भावितात्मनः ॥ ३.८२.१०० ॥
ત્યાં માતંગનો આશ્રમ છે, જે ભાવિતાત્મા મહર્ષિનો છે.
3.82.101
तं प्रविश्याश्रमं श्रीमच्छ्रमशोकविनाशनम् ।
गवामयनयज्ञस्य फलंप्राप्नोति मानवः ॥ ३.८२.१०१ ॥
તે શ્રીમાન, શ્રમ અને શોકનો નાશ કરનાર આશ્રમમાં પ્રવેશ કરીને મનુષ્ય ગવામયન યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.82.102
धर्मं तत्राभिसंस्पृश्य वाजिमेधमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१०२ ॥
ત્યાં ધર્મનો સ્પર્શ કરીને મનુષ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞ પામે.
3.82.103
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मस्थानमनुत्तमम् ।
तत्राभिगम्य राजेन्द्र ब्रह्माणं पुरुषर्षभ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति मानवः ॥ ३.८२.१०३ ॥
પછી હે રાજેન્દ્ર, અત્યુત્તમ બ્રહ્મસ્થાને જવું જોઈએ. ત્યાં જઈને બ્રહ્માની સમીપ જનાર માનવ રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોનું ફળ પામે છે.
3.82.104
ततो राजगृहं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
उपस्पृश्य ततस्तत्रकक्षीवानिव मोदते ॥ ३.८२.१०४ ॥
હે નરાધિપ, તીર્થસેવીએ પછી રાજગૃહ જવું જોઈએ. ત્યાં આચમન કરીને તે કક્ષીવાનની જેમ આનંદિત થાય છે.
3.82.105
यक्षिण्या नैत्यकं तत्र प्राश्नीन पुरुषः शुचिः ।
यक्षिण्यास्तु प्रसादेन मुच्यते ब्र्हमहत्यया ॥ ३.८२.१०५ ॥
ત્યાં યક્ષિણીનો નિત્ય પ્રસાદ શુચિ પુરુષે ગ્રહણ કરવો; યક્ષિણીની કૃપાથી તે બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે.
3.82.106
मणइनागं ततो गत्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१०६ ॥
પછી મણિનાગ પાસે જઈને હજાર ગાયોનું ફળ પ્રાપ્ત કરવું.
3.82.107
तैर्थिकं भुञ्जते यस्तु मणिनागस् भारत ।
दष्टस्याशीविषेणापि न तस्य क्रमते विपम् ॥ ३.८२.१०७ ॥
હે ભારત, જે મણિનાગનો તીર્થપ્રસાદ ગ્રહણ કરે છે, તેને ઝેરી સર્પ દંશ દે તોપણ ઝેર ફેલાતું નથી.
3.82.108
तत्रोष् रजनीभेकां गोसहस्रफंल लभेत् ।
ततो गच्छेत ब्रह्मर्पेर्गौतमस्य वनं प्रियम् ॥ ३.८२.१०८ ॥
ત્યાં એક રાત રહેવાથી હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે. પછી બ્રહ્મર્ષિ ગૌતમના પ્રિય વનમાં જવું જોઈએ.
3.82.109
अहल्याया ह्रदे स्नात्वा व्रजेत परमां गतिम् ।
अभिगम्याश्रमं राजन्विनद्ते श्रियमात्मनः ॥ ३.८२.१०९ ॥
અહલ્યાના સરોવરમાં સ્નાન કરીને મનુષ્યે પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરવી. હે રાજન, તેના આશ્રમમાં જઈને તે પોતાની સમૃદ્ધિ મેળવે છે.
3.82.110
तत्रोदपानं धर्मज्ञ त्रिपु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्राभिषेकं कृत्वा तु वाजिमेधमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.११० ॥
હે ધર્મજ્ઞ, ત્યાંનો કૂવો ત્રણે લોકમાં પ્રખ્યાત છે. ત્યાં અભિષેક કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
3.82.111
जनकस् तु राजर्षेः कूपस्त्रिदशपूजितः ।
तत्राभिषेकं कृत्वा तु विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१११ ॥
રાજર્ષિ જનકનો કૂવો દેવોએ પૂજેલો છે. ત્યાં અભિષેક કરવાથી વિષ્ણુલોક મળે છે.
3.82.112
ततो विनशनं गच्छेत्सर्वपापप्रमोचनम् ।
वाजपेयमवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११२ ॥
પછી સર્વ પાપોથી મુક્ત કરનાર વિનશન જવું જોઈએ. તે વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મેળવીને સોમલોકમાં જાય છે.
3.82.113
गण्डकीं तु समासाद्य सर्वतीर्थजलोद्भवाम् ।
वाजपेयमवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११३ ॥
સર્વ તીર્થોના જળમાંથી ઉદ્ભવેલી ગંડકીને પહોંચીને મનુષ્ય વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મેળવીને સૂર્યલોકમાં જાય છે.
3.82.114
कततो विशल्यामासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम् ।
अग्निष्टोममवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११४ ॥
પછી ત્રિલોકપ્રસિદ્ધ વિશલ્યા નદીને પહોંચીને મનુષ્ય અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મેળવીને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
3.82.115
ततोऽधिवङ्गं धर्मज्ञ समाविश्य ततो वनम् ।
गुह्यकेषु महाराज मोदते नात्र संशयः ॥ ३.८२.११५ ॥
પછી, હે ધર્મજ્ઞ, અધિવંગમાં પ્રવેશ કરીને, પછી વનમાં, હે મહારાજ, ગુહ્યકોની વચ્ચે તે આનંદ કરે છે; આમાં સંશય નથી.
3.82.116
कम्पनां तु समासद्य नदीं सिद्धनिवेषिताम् ।
पुण्डरीकमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११६ ॥
સિદ્ધો દ્વારા સેવાયેલી કંપના નદીએ પહોંચીને તે પુંડરીક ફળ મેળવે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
3.82.117
अथ माहेश्वरीं धारां समासाद्य धराधिप ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.११७ ॥
પછી, હે ધરાધિપ, માહેશ્વરી ધારા પર પહોંચીને તે અશ્વમેધનું ફળ મેળવે છે અને પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે.
3.82.118
दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नराधिप ।
न दुर्गतिमवाप्नोति वाजिमेधं च विन्दति ॥ ३.८२.११८ ॥
હે નરાધિપ, દેવતાઓની પુષ્કરિણી પર પહોંચીને તે દુર્ગતિ પામતો નથી અને વાજિમેધ ફળ પણ મેળવે છે.
3.82.119
अथ सोमपदं गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः ।
माहेश्वरपदे स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ३.८२.११९ ॥
પછી બ્રહ્મચારી અને સમાહિત ચિત્તવાળાએ સોમપદે જવું; માહેશ્વરપદમાં સ્નાન કરીને તેને વાજિમેધનું ફળ મળે.
3.82.120
तत्रकोटी तु तीर्थानां विश्रुता भरतर्षभ ।
कूर्मरूपेण राजेन्द्र ह्यसुरेण दुरात्मना ॥ ३.८२.१२० ॥
ત્યાં તીર્થોની કોટિ પ્રસિદ્ધ છે, હે ભરતર્ષભ; હે રાજેન્દ્ર, દુરાત્મા અસુરે કૂર્મરૂપ ધારણ કરીને (તે સ્થાપ્યું).
3.82.121
ह्रियमाणा हृता राजन्विष्णुना प्रभविष्णुना ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत तीर्थकोट्यां युधिष्ठिर ॥ ३.८२.१२१ ॥
હે રાજન, સમર્થ વિષ્ણુ દ્વારા હરાયેલા. ત્યાં, તીર્થકોટિમાં, હે યુધિષ્ઠિર, અભિષેક કરવો જોઈએ.
3.82.122
पुण्डरीकमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ।
ततो गच्छेत राजेन्द्रस्थानं नारायणस्य च ॥ ३.८२.१२२ ॥
તે પુંડરીક ફળ મેળવે છે અને વિષ્ણુલોકમાં જાય છે. પછી, હે રાજેન્દ્ર, નારાયણના સ્થાને જવું જોઈએ.
3.82.123
सदा सन्निहितो यत्रविष्णुर्वसति भारत ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ ३.८२.१२३ ॥
હે ભારત, જ્યાં વિષ્ણુ સદા વસે છે, જ્યાં બ્રહ્માદિ દેવો અને તપોધન ઋષિઓ રહે છે.
3.82.124
आदित्या वसवो रुद्रा जनार्दनमुपासते ।
शालग्राम इति ख्यातो विष्णुरद्भुतकर्मकः ॥ ३.८२.१२४ ॥
આદિત્યો, વસુઓ અને રુદ્રો જનાર્દનની ઉપાસના કરે છે. અદ્ભુત કર્મ કરનાર વિષ્ણુ શાલગ્રામ નામે પ્રખ્યાત છે.
3.82.125
अभिगम्य त्रिलोकेशं वरदं विष्णुमव्ययम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१२५ ॥
ત્રિલોકના સ્વામી, વરદાતા, અવ્યય વિષ્ણુ પાસે જઈને અશ્વમેધ ફળ મેળવે છે અને વિષ્ણુલોકમાં જાય છે.
3.82.126
तत्रोपदानं धर्मज्ञ सर्वपापप्रमोचनम् ।
समुद्रास्तत्रचत्वारः कूपे संनिहिताः सदा।
तत्रोपस्पृश् राजेन्द्र न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१२६ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, ત્યાં દાન સર્વ પાપોથી મુક્ત કરે છે. ત્યાં કૂવામાં ચાર સમુદ્રો સદા વસે છે. હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં આચમન કરનાર દુર્ગતિ પામતો નથી.
3.82.127
अभिगम्य त्रिलोकेशं वरदं विष्णुमव्ययम् ।
विराजति यथासोमो मेघैर्मुक्तो नराधिप ॥ ३.८२.१२७ ॥
ત્રિલોકના સ્વામી, વરદાતા, અવ્યય વિષ્ણુની પાસે જઈને (તે) મેઘોથી મુક્ત ચંદ્રની જેમ પ્રકાશે છે. હે નરાધિપ!
3.82.128
जातिस्मरमुपस्पृश्य शुचिः प्रयतमानसः ।
जातिस्मरत्वमाप्नोति स्नात्वा तत्र न संशयः ॥ ३.८२.१२८ ॥
જાતિસ્મર તીર્થમાં આચમન કરીને, શુદ્ધ અને સંયમિત મનથી સ્નાન કરનાર ત્યાં પૂર્વજન્મની સ્મૃતિ મેળવે છે; એમાં સંશય નથી.
3.82.129
वदेश्वरपुरं गत्वा अर्चयित्वा तु केशवम् ।
ईप्सिताँल्लभते कामानुपवासान्न संशयः ॥ ३.८२.१२९ ॥
વદેશ્વરપુરમાં જઈને કેશવની પૂજા કરીને, ઉપવાસથી (મનુષ્ય) ઇચ્છિત કામનાઓ મેળવે છે; એમાં સંશય નથી.
3.82.130
ततस्तु वामनं गत्वा सर्वपापप्रमोचनम् ।
अभिगम्य हरिं देवं न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१३० ॥
પછી સર્વપાપમોચક વામનની પાસે જઈને, દેવ હરિને પ્રાપ્ત થવાથી (મનુષ્ય) દુર્ગતિ પામતો નથી.
3.82.131
भरतस्याश्रमं गच्छेत्सर्वपापप्रमोचनम् ॥ ३.८२.१३१ ॥
સર્વપાપમોચક ભરતના આશ્રમે જવું જોઈએ.
3.82.132
कौशिकीं तत्र गच्छेत महापापप्रणाशिनीम् ।
राजसूयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ३.८२.१३२ ॥
ત્યાં મહાપાપનાશિની કૌશિકી પાસે જવું જોઈએ. (ત્યાં જનાર) મનુષ્ય રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.
3.82.133
ततो गच्छेत राजेन्द्र चम्पकारण्यमुत्तमम् ।
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१३३ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ ચંપકારણ્યમાં જવું જોઈએ. ત્યાં એક રાત્રિ રહેવાથી હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે.
3.82.134
अथ जेष्ठिलमासाद्य तीर्धं परमदुर्लभम् ।
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१३४ ॥
પછી અત્યંત દુર્લભ જ્યેષ્ઠિલ તીર્થે પહોંચીને, ત્યાં એક રાત્રિ રહેવાથી હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે.
3.82.135
तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा देव्या सह महाद्युतिम् ।
मित्रावरुणयोर्लोकानाप्नोति पुरुषर्षभ।
त्रिरात्रोपोषितस्तत्रअग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८२.१३५ ॥
ત્યાં દેવી સાથે મહાતેજસ્વી વિશ્વેશ્વરનાં દર્શન કરીને, હે પુરુષર્ષભ, મિત્ર અને વરુણના લોક પ્રાપ્ત થાય છે. ત્યાં ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનારને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
3.82.136
कन्यासंवेद्यमासाद्य नियतो नयिताशनः ।
मनोः प्रजापतेर्लोकानाप्नोति पुरुषर्षभ ॥ ३.८२.१३६ ॥
કન્યાસંવેદ્ય તીર્થે પહોંચીને, સંયમી અને મિતાહારી રહેનારો, હે પુરુષર્ષભ, મનુ અને પ્રજાપતિના લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
3.82.137
कन्यायां ये प्रयच्छन्ति दानमण्वपि भारत ।
तदक्षय्यमिति प्राहुर्ऋषयः संशितव्रताः ॥ ३.८२.१३७ ॥
જે કન્યાને થોડું પણ દાન આપે છે, હે ભારત, તે અક્ષય છે એમ દૃઢવ્રતી ઋષિઓ કહે છે.
3.82.138
ततो निर्वीरमासाद्य त्रिपु लोकेपु विश्रुतम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१३८ ॥
પછી ત્રિલોકમાં વિખ્યાત નિર્વીર તીર્થે પહોંચીને, અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવીને વિષ્ણુલોકે જાય છે.
3.82.139
ये त्विन्धनं प्रयच्छन्ति निर्वीरासंगमे नराः ।
ते यान्ति नरशार्दूल शक्रलोकमनामयम् ॥ ३.८२.१३९ ॥
નિર્વીર સંગમે ઇંધન અર્પણ કરનારા મનુષ્યો, હે નરશાર્દૂલ, રોગરહિત ઇન્દ્રલોકે જાય છે.
3.82.140
तत्राश्रमो वसिष्ठस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो वाजपेयमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१४० ॥
ત્યાં ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત વસિષ્ઠનો આશ્રમ છે; ત્યાં અભિષેક કરનાર વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.82.141
देवकूटं समासाद्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.१४१ ॥
બ્રહ્મર્ષિગણો દ્વારા સેવાતા દેવકૂટે પહોંચીને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે અને પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર થાય છે.
3.82.142
ततो गच्छेत राजेन्द्र कौशिकस्य मुनेर्ह्रदम् ।
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तो विश्वामित्रोथ कौशिकः ॥ ३.८२.१४२ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, કૌશિક મુનિના સરોવર તરફ જવું; ત્યાં કૌશિક વિશ્વામિત્રે પરમ સિદ્ધિ મેળવી.
3.82.143
तत्र मासं वसेद्वीर कौशिक्यां भरतर्षभ ।
अश्वमेधस्य यत्पुण्यं तन्मासेनाधिगच्छति ॥ ३.८२.१४३ ॥
ત્યાં કૌશિકીમાં એક માસ વસવું, હે વીર, હે ભરતર્ષભ; અશ્વમેધનું જે પુણ્ય છે તે એક માસમાં મળે છે.
3.82.144
सर्वतीर्थवरे चैव यो वसेत महाह्रदे ।
न दुर्गतिमवाप्नोति विन्द्याद्बहु सुवर्णकम् ॥ ३.८२.१४४ ॥
બધા શ્રેષ્ઠ તીર્થોમાં આ મહાહ્રદમાં જે વસે છે તે દુર્ગતિ પામતો નથી; તેને ઘણું સુવર્ણ મળશે એમ જાણવું.
3.82.145
कुमारमभिगम्याथ वीराश्रमनिवासिनम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.८२.१४५ ॥
વીરોના આશ્રમમાં નિવાસ કરતા કુમાર પાસે જઈને મનુષ્ય અશ્વમેધનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે; તેમાં સંદેહ નથી.
3.82.146
अग्निधारां समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो ह्यग्निष्टोममवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१४६ ॥
ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત અગ્નિધારાએ પહોંચીને ત્યાં સ્નાન કરનાર અગ્નિષ્ટોમનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.82.147
अभिगम्य महादेवं वरदं विष्णुमव्ययम् ।
पितामहसरो गत्वा शैलराजसमीपतः।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो ह्यग्निष्टोममवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१४७ ॥
મહાદેવ અને વરદાતા અવ્યય વિષ્ણુની પાસે જઈને, પર્વતરાજની સમીપના પિતામહ સરોવરે જઈને ત્યાં સ્નાન કરનાર અગ્નિષ્ટોમનું ફળ મેળવે છે.
3.82.148
पितामहस्य सरसः प्रस्रुता लोकपावनी ।
कुमारधारा तत्रैव त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ३.८२.१४८ ॥
પિતામહ સરોવરમાંથી વહેતી લોકોને પાવન કરનારી કુમારધારા ત્યાં જ ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત છે.
3.82.149
यत्रस्नात्वा कृतार्थोस्मीत्यात्मानमवगच्छति ।
षष्ठकालोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३.८२.१४९ ॥
જ્યાં સ્નાન કરીને 'હું કૃતાર્થ થયો' એમ પોતાને માને છે, અને છઠ્ઠા કાળે ઉપવાસથી બ્રહ્મહત્યાથી મુક્ત થાય છે.
3.82.150
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थसेवनतत्परः ।
शिखरं वै महादेव्या गौर्यास्त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३.८२.१५० ॥
પછી, હે ધર્મજ્ઞ, તીર્થસેવામાં તત્પર માણસે ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત મહાદેવી ગૌરીના શિખર તરફ જવું જોઈએ.
3.82.151
समारुह्य नरश्रेष्ठ स्तनकुण्डेषु संविशेत् ।
स्तनकुण्डमुपस्पृश्य वाजपेयफलं लभेत् ॥ ३.८२.१५१ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, (શિખર પર) ચઢીને સ્તનકુંડોમાં પ્રવેશ કરવો. સ્તનકુંડનો સ્પર્શ (આચમન) કરીને વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
3.82.152
तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः ।
हयमेधमवाप्नोति शक्रलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१५२ ॥
ત્યાં અભિષેક કરીને, પિતૃ-દેવોની પૂજામાં રત રહીને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે અને ઇન્દ્રલોકે જાય છે.
3.82.153
ताम्रारुणं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
अश्वमेमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१५३ ॥
તામ્રારુણ પર પહોંચીને, બ્રહ્મચારી અને એકાગ્રચિત્ત થઈને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે અને બ્રહ્મલોકે જાય છે.
3.82.154
नन्दिन्यां च समासाद्य कूपं देवनिषेवितम् ।
नरमेधस् यत्पुण्यं तदाप्तोति नराधिप ॥ ३.८२.१५४ ॥
નંદિની નદી પર પહોંચીને, દેવોથી સેવિત કૂવા પાસે જઈને, હે નરાધિપ, નરમેધ યજ્ઞનું જે પુણ્ય છે તે પ્રાપ્ત કરે છે.
3.82.155
कालिकासंगमे स्नात्वा कौशिक्यरुणयोर्गतः ।
त्रिरात्रोपोषितो राजन्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.१५५ ॥
કાલિકા સંગમમાં સ્નાન કરીને, કૌશિકી અને અરુણના (સંગમે) જઈને, ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરીને, હે રાજન, સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.82.156
उर्वशीतीर्थमासाद्य ततः सोमाश्रमं बुधः ।
कुम्भकर्णाश्रमं गत्वा पूज्यते भुविमानवः ॥ ३.८२.१५६ ॥
ઉર્વશી તીર્થ પર પહોંચીને, પછી સોમાશ્રમે જઈને, બુદ્ધિમાન માનવ કુંભકર્ણાશ્રમે જઈને પૃથ્વી પર પૂજાય છે.
3.82.157
कोकामुखमुपस्पृश् ब्रह्मचारी यतव्रतः ।
जातिस्मरत्वमाप्नोति दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ ३.८२.१५७ ॥
કોકામુખ તીર્થે જઈ, આચમન કરીને, બ્રહ્મચર્ય અને વ્રતનું પાલન કરનાર પૂર્વજન્મોનું સ્મરણ પામે છે. આ પ્રાચીનોએ જોયું છે.
3.82.158
प्राङ्गदीं च समासाद्य कृतात्मा भवति द्विजः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा शक्रलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१५८ ॥
પ્રાંગદી તીર્થે પહોંચીને દ્વિજ આત્મશુદ્ધિ પામે છે; સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા સાથે તે ઇન્દ્રલોકે જાય છે.
3.82.159
ऋषभद्वीपमासाद्य मेध्यं क्रौञ्चनिषूदनम् ।
सरस्वत्यामुपस्पृश्य विमानस्थो विराजते ॥ ३.८२.१५९ ॥
ઋષભદ્વીપે પહોંચીને, પવિત્ર ક્રૌંચનિષૂદન તીર્થમાં, સરસ્વતીમાં આચમન કરીને, વિમાનમાં સ્થિત થઈ તે શોભે છે.
3.82.160
औद्दालकं महाराज तीर्थं मुनिनिषेवितम् ।
तत्राभिषेकं कृत्वा वै सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.१६० ॥
હે મહારાજ! મુનિઓ દ્વારા સેવાયેલું ઔદ્દાલક તીર્થ છે. ત્યાં અભિષેક કરનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.82.161
धर्मतीर्थं समासाद्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् ।
वाजपेयमवाप्नोति विमानस्थश्च पूज्यते ॥ ३.८२.१६१ ॥
પુણ્યદાયી, બ્રહ્મર્ષિઓ દ્વારા સેવાયેલા ધર્મતીર્થે પહોંચીને વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે છે; વિમાનમાં સ્થિત થઈ તે પૂજાય છે.
3.82.162
अथ पम्पां समासाद्य भागीरथ्यां कृतोदकः ।
दण्डार्तमभिगत्वा तु गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१६२ ॥
પછી પમ્પા તીર્થે પહોંચીને, ભાગીરથીમાં તર્પણ કરીને, દંડથી પીડિત વ્યક્તિ પાસે જનાર હજાર ગાયોનું ફળ પામે છે.
3.82.163
ततो लेवलिकां गच्छेत्पुण्यां पुण्योपसेविताम् ।
वाजपेयमवाप्नोति विमानस्थश्च पूज्यते ॥ ३.८२.१६३ ॥
પછી પુણ્યવાનો દ્વારા સેવાયેલી પવિત્ર લેવલિકા જવું; તે વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને વિમાનમાં બેસીને પૂજાય છે.