महाभारत · अध्याय 3.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.82.1
ततो गच्छेन्महाराज धर्मतीर्थमनुत्तमम् ।
यत्र धर्मो महाभागस्तप्तवानुत्तमं तपः
तेन तीर्थं कृतंपुण्यं स्वेन नाम्ना च विश्रुतम् ॥ ३.८२.१ ॥
नंतर, हे महाराजा, सर्वोत्तम धर्मतीर्थाला जावे. तेथे महाभाग धर्माने उत्तम तप केले. त्यामुळे ते तीर्थ पुण्यमय झाले आणि त्याच्याच नावाने प्रसिद्ध झाले.
3.82.2
तत्रस्नात्वा नरो राजन्धर्मशील समाहितः ।
आसप्तमं कुलं चैव पुनीते नात्र संशयः ॥ ३.८२.२ ॥
तेथे स्नान करून धर्मशील आणि एकाग्रचित्त माणूस, हे राजा, सातव्या पिढीपर्यंतच्या कुळाला पवित्र करतो; यात संशय नाही.
3.82.3
ततो गच्छेत राजेन्द्र ज्ञानपावनमुत्तमम् ।
अग्निष्टोममवाप्नोति मुनिलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.३ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, ज्ञानाने पावन करणाऱ्या उत्तम तीर्थाला जावे. तो अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळवतो आणि मुनिलोकाला जातो.
3.82.4
सौगन्धिकवनं राजंस्ततो गच्छेत मानवः ।
तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ ३.८२.४ ॥
हे राजा, नंतर माणसाने सौगंधिक वनात जावे. तेथे ब्रह्मा आदी देव आणि तपच ज्यांचे धन आहे असे ऋषी आहेत.
3.82.5
सिद्धचारणगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः ।
कतद्वनं प्रविशन्नेव सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.५ ॥
सिद्ध, चारण, गंधर्व, किन्नर आणि महानागही तेथे आहेत. त्या वनात प्रवेश करताच माणूस सर्व पापांतून मुक्त होतो.
3.82.6
ततश्चापि सरिचच्छ्रेष्ठा नदीनामुत्तमा नदी ।
प्लक्षा देवी स्मृता राजन्पुण्या देवी सरस्वती ॥ ३.८२.६ ॥
नंतर, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, नद्यांमध्ये उत्तम अशी प्लक्षा नावाची देवीनदी स्मरली जाते. हे राजा, ती पुण्य देवी सरस्वतीच आहे.
3.82.7
तत्राभिषेकं कुर्वीत वल्मीकान्निः सृतेजले ।
अर्चयित्वा पितॄन्देवानश्वमेधफलं लभेत् ॥ ३.८२.७ ॥
तेथे वल्मीकातून वाहणाऱ्या पाण्यात अभिषेक करावा; पितर आणि देवांची पूजा केल्याने अश्वमेधाचे फल मिळते.
3.82.8
कवेराध्युषितं नाम तत्र तीर्थं सुदुर्लभम् ।
पट्सु शम्यानिपातेषु वल्मीकादिति निश्चयः ॥ ३.८२.८ ॥
तेथे कुबेराचे वास्तव्य असलेले नावाचे तीर्थ आहे, जे अत्यंत दुर्लभ आहे; सहा शम्यानिपातांनंतर ते वल्मीकातून प्रकट झाले, हे निश्चित.
3.82.9
कपिलानां सहस्रं च वाजिमेधं च विन्दति ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र दृष्टमेतत्पुरातने ॥ ३.८२.९ ॥
तेथे स्नान करणारा हजार कपिला गाईंचे दान आणि अश्वमेध मिळवतो; हे नरव्याघ्रा, हे पुरातन काळी पाहिले गेले आहे.
3.82.10
सुगन्धां शतकुम्भां च पञ्चयक्षां च भारत ।
अभिगम्य नरश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.१० ॥
हे भारता, सुगंधा, शतकुंभा आणि पंचयक्षा (तीर्थांजवळ) जाऊन, हे नरश्रेष्ठा, मनुष्य स्वर्गलोकात गौरविला जातो.
3.82.11
त्रिशूलखातं तत्रैव तीर्थमासाद्य भारत ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः।
गाणपत्यं च लभते देहं त्यक्त्वा न संशयः ॥ ३.८२.११ ॥
हे भारता, तेथेच त्रिशूलखात तीर्थाला पोहोचून, तेथे अभिषेक करावा आणि पितर व देवांच्या पूजनात रत राहावे; देह त्यागल्यावर गाणपत्य प्राप्त होते, यात संशय नाही.
3.82.12
ततो गच्छेत राजेन्द्र देव्याः स्थानं सुदुर्लभम् ।
शाकम्भरीति विख्याता त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ३.८२.१२ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, देवीच्या अत्यंत दुर्लभ स्थानी जावे; ते शाकंभरी नावाने प्रसिद्ध असून तिन्ही लोकांत विख्यात आहे.
3.82.13
दिव्यं वर्षसहस्रं हि शाकेन किल सुव्रता ।
आहारं सा कृतवती मासिमासि नराधिप ॥ ३.८२.१३ ॥
हे नराधिपा, दिव्य सहस्र वर्षे सुव्रता देवीने महिन्यामहिन्यात केवळ भाजीपाल्यावर आहार घेतला.
3.82.14
ऋषयोऽभ्यागतास्तत्रदेव्या भक्त्या तपोधनाः ।
आतिथ्यं च कृतं तेषां शाकेन किल भारत।
ततः शाकम्भरीत्येव नाम तस्याः प्रतिष्ठितम् ॥ ३.८२.१४ ॥
तेथे तपोधन ऋषी भक्तिभावाने देवीकडे अतिथी म्हणून आले. हे भारता, त्यांचा आतिथ्यसत्कार भाजीपाल्याने केला गेला. तेव्हापासून तिचे नाव शाकंभरी असे प्रस्थापित झाले.
3.82.15
शाकम्भरीं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
त्रिरात्रमुषितः शाकं भक्षयित्वा नरः शुचिः ॥ ३.८२.१५ ॥
शाकंभरीला पोहोचून ब्रह्मचारी आणि एकाग्र मनुष्य तीन रात्री राहून, भाजीपाला खाऊन शुद्ध होतो.
3.82.16
शाकाहारस्य यत्किंचिद्वर्षैर्द्वादशभिः कृतम् ।
तत्फलं तस्य भवति देव्याश्छन्देन भारत ॥ ३.८२.१६ ॥
भाजीपाल्याच्या आहारावर बारा वर्षे जे काही केले जाते, हे भारता, देवीच्या इच्छेने त्याचे ते फल त्याला मिळते.
3.82.17
ततो गच्छेत्सुवर्णाख्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्र विष्णुः प्रसादार्थं रुद्रकमाराधयत्पुरा ॥ ३.८२.१७ ॥
मग त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेल्या सुवर्ण नावाच्या स्थानी जावे. तेथे पूर्वी विष्णूने कृपाप्राप्तीसाठी रुद्राची आराधना केली होती.
3.82.18
वरांश्च सुबर्हूल्लेभे दैवतेषु सुदुर्लभान् ।
उक्तश्च त्रिपुरघ्नेन परितुष्टेन भारत ॥ ३.८२.१८ ॥
देवांमध्ये अत्यंत दुर्लभ अशा अनेक वरदानांची त्याला प्राप्ती झाली. हे भारता, त्रिपुरघ्न संतुष्ट होऊन त्याला म्हणाले.
3.82.19
अपिच त्वं प्रियतरो लोके कृष्ण भविष्यसि ।
त्वन्मुखं च जगत्सर्वं भविष्ति न संशयः ॥ ३.८२.१९ ॥
आणि हे कृष्णा, तू जगात अत्यंत प्रिय होशील. संपूर्ण जग तुझ्या मुखाचे होईल, यात संशय नाही.
3.82.20
तत्राभिगम्य राजेन्द्र पूजयित्वा वृषध्वजम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति गाणपत्यं च विन्दति ॥ ३.८२.२० ॥
हे राजेंद्रा, तेथे जाऊन वृषध्वजाची (शिवाची) पूजा केल्यास अश्वमेधाचे फल मिळते आणि गाणपत्य पद प्राप्त होते.
3.82.21
धूमावतीं ततो गच्छेत्रिरात्रोपोषितो नरः ।
मनसा प्रार्थितान्कार्माल्लभते नात्र संशयः ॥ ३.८२.२१ ॥
नंतर धूमावतीकडे जावे; तीन रात्री उपवास केलेला मनुष्य मनाने इच्छिलेल्या कामना प्राप्त करतो, यात संशय नाही.
3.82.22
देव्यास्तु दक्षिणार्धेन रथावर्तो नराधिप ।
तत्रारोहेत धर्मज्ञ श्रद्दधानो जितेन्द्रियः।
महादेवप्रसादाद्धि गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८२.२२ ॥
देवीच्या दक्षिण भागात, हे नराधिपा, रथावर्त आहे. तेथे, हे धर्मज्ञा, श्रद्धावान आणि जितेंद्रिय पुरुषाने आरोहण करावे; महादेवाच्या प्रसादाने तो परम गती प्राप्त करतो.
3.82.23
प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ ।
धारां नाम महाप्रात्र सर्वपापप्रमोचनीम् ॥ ३.८२.२३ ॥
हे भरतर्षभा, प्रदक्षिणा करून जावे; सर्व पापांतून मुक्ती देणाऱ्या धारा नावाच्या महाप्रात्राकडे.
3.82.24
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र न शोचति नराधिप ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ नमस्कृत् महागिरिम् ॥ ३.८२.२४ ॥
तेथे स्नान करून, हे नरव्याघ्रा, नराधिपा, तो शोक करत नाही. नंतर हे धर्मज्ञा, नमस्कार करून महागिरीकडे जावे.
3.82.25
अशीतियोजनशतं पुष्करं स्वर्गमुच्यते ।
अशीतिं धर्मपृष्ठात्तु प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ३.८२.२५ ॥
पुष्कर हे स्वर्ग म्हटले जाते; ते एकशे ऐंशी योजने दूर आहे. धर्मपृष्ठापासून ऐंशी (योजने) असे ज्ञानी म्हणतात.
3.82.26
षष्टिं प्रयागाद्राजेन्द्र कुरुक्षेत्रात्तु द्वादश ।
संयुक्तमेव राजेन्द्र गङ्गाद्वारं त्रिविष्टपम् ॥ ३.८२.२६ ॥
प्रयागापासून साठ आणि कुरुक्षेत्रापासून बारा (योजने); हे राजेंद्रा, गंगाद्वार त्रिविष्टपाशी जोडलेले आहे.
3.82.27
स्वर्गद्वारेण यत्तुल्यं गङ्गाद्वारं न संशयः ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत कोटितीर्थे समाहितः ॥ ३.८२.२७ ॥
गंगाद्वार हे स्वर्गद्वाराइतकेच आहे, यात संशय नाही. तेथे कोटितीर्थात एकाग्र मनाने स्नान करावे.
3.82.28
पौण्डरीकमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
उष्यैकां रजनीं तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.२८ ॥
पुण्डरीक फल प्राप्त होते आणि आपल्या कुलाचाही उद्धार होतो. तेथे एक रात्र राहिल्यास हजार गायींचे फल मिळते.
3.82.29
सप्तगङ्गे त्रिगङ्गे च शक्रावर्ते च तर्पयन् ।
देवान्पितॄंश्च विधिवत्पुण्ये लोके महीयते ॥ ३.८२.२९ ॥
सप्तगंगा, त्रिगंगा आणि शक्रावर्त येथे विधिपूर्वक देव व पितरांचे तर्पण करणारा पुण्यलोकात सन्मानित होतो.
3.82.30
ततः कनस्वले स्नात्वा त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
अश्वमेधमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.३० ॥
नंतर कनखलात स्नान करून, तीन रात्री उपवास करणारा मनुष्य अश्वमेधाचे फल मिळवतो आणि स्वर्गलोकास जातो.
3.82.31
कपिलावटं ततो गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
उपोष्य रजनीं तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.३१ ॥
हे नराधिपा, तीर्थसेवी मनुष्याने नंतर कपिलावटाला जावे. तेथे रात्रभर उपवास केल्यास हजार गायींच्या दानाचे फळ मिळते.
3.82.32
नागराजस्य राजेन्द्र कपिलस्य महात्मनः ।
तीर्थं कुरुवरश्रेष्ठ सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥ ३.८२.३२ ॥
हे राजेंद्रा, नागराज आणि महात्मा कपिल यांचे तीर्थ, हे कुरुश्रेष्ठा, सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे.
3.82.33
तत्राभिषेकं कुर्वीत नागतीर्थे नराधिप ।
कपिलानां सहस्रस्य फलं विन्दति मानवः ॥ ३.८२.३३ ॥
तेथे, हे नराधिपा, नागतीर्थात मनुष्याने अभिषेक करावा. त्याला हजार कपिला गायींच्या दानाचे फळ मिळते.
3.82.34
ततो ललितकं गच्छेच्छन्तनोस्तीर्थमुत्तमम् ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.३४ ॥
नंतर ललितकाला जावे; ते शंतनूचे उत्तम तीर्थ आहे. तेथे स्नान केलेला मनुष्य, हे राजन्, दुर्गतीला जात नाही.
3.82.35
गङ्गायमुनयोर्मध्ये स्नाति यः संगमे नरः ।
दशाश्वमेधानाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.३५ ॥
गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये संगमावर जो मनुष्य स्नान करतो, त्याला दहा अश्वमेधांचे फळ मिळते आणि तो आपल्या कुळाचाही उद्धार करतो.
3.82.36
ततो गच्छेत राजेन्द्र सुगन्धं लोकविथुतम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोके महीयते ॥ ३.८२.३६ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, लोकप्रसिद्ध सुगंधाला जावे. सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा ब्रह्मलोकात सन्मानित होतो.
3.82.37
रुद्रावर्तं ततो गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
तत्रस्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोके च गच्छति ॥ ३.८२.३७ ॥
हे नराधिपा, नंतर तीर्थसेवी मनुष्याने रुद्रावर्ताला जावे. तेथे स्नान करून, हे राजा, मनुष्य स्वर्गलोकाला जातो.
3.82.38
गङ्गायाश्च नरश्रेष्ठ सरस्वत्याश्च संगमे ।
स्नात्वाऽश्वमेधं प्राप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.३८ ॥
हे नरश्रेष्ठा, गंगा आणि सरस्वती यांच्या संगमावर स्नान करून मनुष्य अश्वमेधाचे फळ मिळवतो आणि स्वर्गलोकाला जातो.
3.82.39
भद्रकर्णएश्वरं गत्वा देवमर्च्य यथाविधि ।
न दुर्गतिमवाप्नोति नाकपृष्ठे च पूज्यते ॥ ३.८२.३९ ॥
भद्रकर्णेश्वराजवळ जाऊन यथाविधी देवाची पूजा केल्यास मनुष्याला दुर्गती प्राप्त होत नाही; स्वर्गाच्या शिखरावर तो पूजला जातो.
3.82.40
तत कुब्जावतीं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
रगोसहस्रमवाप्नोति स्वर्गलोकं च नच्छति ॥ ३.८२.४० ॥
हे नराधिपा, नंतर तीर्थसेवी मनुष्याने कुब्जावतीला जावे. त्याला हजार गायींचे फळ मिळते आणि तो स्वर्गलोकाला जातो.
3.82.41
अरुन्धतीवटं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
सामुद्रकमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८२.४१ ॥
हे नराधिपा, तीर्थसेवी मनुष्याने अरुंधतीच्या वटवृक्षाकडे जावे. सामुद्रक पाण्याने आचमन करून, ब्रह्मचारी व एकाग्र मनाने.
3.82.42
अश्वमेधमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
गोसहस्रफलं विद्यात्कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.४२ ॥
तीन रात्री उपवास करणारा मनुष्य अश्वमेध मिळवतो. त्याला हजार गायींचे फळ असते हे जाणावे; तो आपल्या कुलाचाही उद्धार करतो.
3.82.43
कब्र्हमावर्तं ततो गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः ।
अश्वमेधमवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.४३ ॥
नंतर ब्रह्मचारी व संयमी मनाने कब्रह्म व आवर्त तीर्थाला जावे. तो अश्वमेधाचे फळ मिळवतो आणि सोमलोकाला जातो.
3.82.44
यमुनाप्रभवं गत्वा समुपस्पृश्य यामुनम् ।
अश्वमेधफंल लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.४४ ॥
यमुनेच्या उगमस्थानी जाऊन यमुनेच्या पाण्याने आचमन करून अश्वमेधाचे फळ मिळवून तो स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
3.82.45
दर्वीसंक्रमणं प्राप्य तीर्थं त्रैलोक्यपूजितम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.४५ ॥
दर्वीसंक्रमणाला पोहोचून त्रैलोक्यपूजित तीर्थात तो अश्वमेधाचे फळ मिळवून स्वर्गलोकाला जातो.
3.82.46
सिन्धोश्च प्रभवं गत्वा सिद्धगन्धर्वसेवितम् ।
तत्रोष्य रजनीः पञ्च विन्देद्बहु सुवर्णकम् ॥ ३.८२.४६ ॥
सिद्ध व गंधर्वांनी सेवलेल्या सिंधूच्या उगमाला जाऊन तेथे पाच रात्री राहून भरपूर सुवर्ण मिळवावे.
3.82.47
अथ वेदीं समासाद्य नरः परमदुर्गमाम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति गच्छेदौशनसीं गतिम् ॥ ३.८२.४७ ॥
नंतर अत्यंत दुर्गम वेदीला पोहोचून मनुष्य अश्वमेधाचे फळ मिळवतो; त्याने औशनसी गती प्राप्त करावी.
3.82.48
ऋषिकुल्यां समासाद्य वासिष्ठं चैवभारत ।
वासिष्ठीं समतिक्रम्य सर्वे वर्णा द्विजातयः ॥ ३.८२.४८ ॥
हे भरता! ऋषिकुल्या आणि वसिष्ठ स्थानी पोहोचून वासिष्ठी ओलांडल्यावर सर्व वर्ण द्विजाती होतात.
3.82.49
ऋषिकुल्यां समासाद्य नरः स्नात्वा विकल्मषः ।
देवान्पितॄंश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८२.४९ ॥
ऋषिकुल्या नदीजवळ पोहोचून, स्नान करून, निष्पाप होऊन, देव आणि पितरांची पूजा करणारा मनुष्य ऋषिलोक प्राप्त करतो.
3.82.50
यदि तत्रवसेन्मासं शाकाहारो नराधिप ।
द्वादशाहस्य यज्ञस्य फलं स लभते नरः ॥ ३.८२.५० ॥
हे नराधिपा! तेथे एक महिना शाकाहार करून वास्तव्य करणारा मनुष्य बारा दिवसांच्या यज्ञाचे फल प्राप्त करतो.
3.82.51
भृगुतुङ्गं समासाद्य वाजिमेधफलं लभेत् ।
गत्वा वीरप्रमोक्षं च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.५१ ॥
भृगुतुंगावर पोहोचल्यास अश्वमेध यज्ञाचे फल मिळते; वीरप्रमोक्ष तीर्थाला जाऊन तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.82.52
कृत्तिकामघयोश्चैव तीर्थमासाद्य भारत ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलमाप्नोति मानवः ॥ ३.८२.५२ ॥
हे भारता! कृत्तिका आणि मघा नक्षत्रांच्या तीर्थावर पोहोचून मनुष्य अग्निष्टोम व अतिरात्र यज्ञांचे फल प्राप्त करतो.
3.82.53
तत्र संध्यां समासाद्य विद्यातीर्थमनुत्तमम् ।
उपस्पृश्य च वै विद्यां यत्र तत्रोपपद्यते ॥ ३.८२.५३ ॥
तेथे संध्याकाळी अनुत्तम विद्यातीर्थावर पोहोचून आचमन केल्यास मनुष्य जिथे असेल तिथे विद्या प्राप्त करतो.
3.82.54
महाश्रमे वसेद्रात्रिं सर्वपापप्रमोचने ।
एककालं निराहारो लोकानावसते शुभान् ॥ ३.८२.५४ ॥
सर्व पापांचे निवारण करणाऱ्या त्या महाआश्रमात एक रात्र वास्तव्य करून, दिवसातून एकदाच भोजन करून निराहार राहणारा शुभ लोकांत वास करतो.
3.82.55
षष्ठाकालोपवासेन मासमुष्य महालये ।
सर्वपापविशुद्दात्मा विन्देद्बहु सुवर्णकम्।
दशापरान्दशपूर्वान्नरानुद्धरते कुलम् ॥ ३.८२.५५ ॥
सहाव्या कालाच्या उपवासाने महालयात एक महिना राहून, सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा असलेला मनुष्य पुष्कळ सुवर्ण मिळवतो; तो आपल्या कुळातील दहा पुढील आणि दहा मागील पुरुषांचा उद्धार करतो.
3.82.56
अथ वेतसिकां गत्वा पितामहनिषेविताम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति गच्छेदौशनसीं गतिम् ॥ ३.८२.५६ ॥
नंतर पितामहांनी (ब्रह्मदेवांनी) सेवलेल्या वेतसिकेला जाऊन अश्वमेधाचे फल मिळवतो; औशनसी गती प्राप्त करतो.
3.82.57
अथ सुन्दरिकातीर्थं प्राप्य सिद्धनिषेवितम् ।
रूपस्य भागी भवति दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ ३.८२.५७ ॥
नंतर सिद्धांनी सेवलेल्या सुंदरिका तीर्थात पोहोचून तो रूपाचा भागीदार होतो; हे पूर्वजांनी पाहिले आहे.
3.82.58
ततो वै ब्राह्मणं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
पद्मवर्णेन यानेन ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८२.५८ ॥
नंतर ब्राह्मण तीर्थात जाऊन, ब्रह्मचारी आणि जितेंद्रिय होऊन, कमळरंगी यानाने ब्रह्मलोक प्राप्त करतो.
3.82.59
ततस्तु नैमिषं गच्छेत्पुण्यं सिद्धनिषेवितम् ।
तत्र नित्यं निवसति ब्रह्मा देवगणैः सह ॥ ३.८२.५९ ॥
नंतर सिद्धांनी सेवलेल्या पुण्य नैमिषाला जावे; तेथे ब्रह्मदेव देवगणांसह नित्य राहतात.
3.82.60
नैमिषं मृगयाणस् पापस्यार्धं प्रणश्यति ।
प्रविष्टमात्रस्तु नरः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.६० ॥
नैमिषाचा शोध घेणाऱ्याच्या पापाचा अर्धा भाग नष्ट होतो; नैमिषात प्रवेश करताच मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.82.61
तत्र मासं वसेद्धीरो नैमिषे तीर्थतत्परः ।
पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि नैंमिषे ॥ ३.८२.६१ ॥
तेथे धीर पुरुषाने नैमिषात एक महिनाभर तीर्थांमध्ये तत्पर राहून वास करावा. पृथ्वीवरील जी जी तीर्थे आहेत, ती सर्व नैमिषात आहेत.
3.82.62
कृताभिषेकस्तत्रैव नियतो नियताशनः ।
गवां मेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति भारत।
पुनात्यासप्तमं चैव कुलं भरतसत्तम ॥ ३.८२.६२ ॥
तेथेच स्नान करून, संयमित आहार घेणारा गोमेध यज्ञाचे फल मिळवतो. हे भरतश्रेष्ठा, तो सात पिढ्यांपर्यंत आपल्या कुलाला पवित्र करतो.
3.82.63
यस्त्यजेन्नैमिषे प्राणानुपवासपरायणः ।
स मोदेत्सर्वलोकेषु एवमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.८२.६३ ॥
जो नैमिषात उपवासात तत्पर राहून प्राण सोडतो, तो सर्व लोकांत आनंद पावतो, असे मनीषी म्हणतात.
3.82.64
नित्यं मेध्यं च पुण्यं च नैमिषं नृपसत्तम ॥ ३.८२.६४ ॥
हे नृपश्रेष्ठा, नैमिष नेहमी पवित्र आणि पुण्यदायक आहे.
3.82.65
गङ्गोद्भेदं समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
वाजपेयमवाप्नोति ब्रह्मभूतो भवेत्सदा ॥ ३.८२.६५ ॥
गंगोद्भेदाजवळ पोहोचून तीन रात्री उपवास करणारा मनुष्य वाजपेय यज्ञाचे फल मिळवतो आणि सदा ब्रह्मभूत होतो.
3.82.66
सरस्वतीं समासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
सारस्वतेषु लोकेषु मोदते नात्र संशयः ॥ ३.८२.६६ ॥
सरस्वतीजवळ पोहोचून जो पितरांना व देवतांना तर्पण करतो, तो सारस्वत लोकांत आनंद पावतो, यात संशय नाही.
3.82.67
ततश्च बाहुदां गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः ।
तत्रोष्य रजनीमेकां स्वर्गलोके महीयते।
देवसत्रस्य यज्ञस्य फलंप्राप्नोति कौरव ॥ ३.८२.६७ ॥
नंतर ब्रह्मचारी आणि एकाग्र होऊन बाहुदा तीर्थाकडे जावे. तेथे एक रात्र राहिल्याने तो स्वर्गलोकात सन्मानित होतो. हे कौरवा, तो देवसत्र यज्ञाचे फळ मिळवतो.
3.82.68
ततः क्षीरवतीं गच्छेत्पुण्यां पुण्यतरैर्वृताम् ।
पितृदेवार्चनपरो वाजपेयमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.६८ ॥
नंतर क्षीरवतीकडे जावे; ते पवित्र असून अधिक पवित्र तीर्थांनी वेढलेले आहे. पितर आणि देवांच्या पूजनात तत्पर असलेला वाजपेय यज्ञ प्राप्त करतो.
3.82.69
विमलाशोकमासाद्य ब्र्हमचारी समाहितः ।
तत्रोष्य रजनीमेकां स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.६९ ॥
विमलाशोक येथे पोहोचून एकाग्र ब्रह्मचारी तेथे एक रात्र राहिला, तर तो स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
3.82.70
गोप्रतारं ततो गच्छेत्सरय्वास्तीर्थमुत्तमम् ।
यत्र रामो गतः स्वर्गं सभृत्यबलवाहनः।
देहं त्यक्त्वा महाराज तस्य तीर्थस्य तेजसा ॥ ३.८२.७० ॥
नंतर सरयूचे उत्तम तीर्थ गोप्रतार येथे जावे; तेथे राम आपले सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह, हे महाराजा, देह त्यागून स्वर्गाला गेला, त्या तीर्थाच्या तेजाने.
3.82.71
रामस्य च प्रसादेन व्यवसायाच्च भारत ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा गोप्रतारे नराधिप।
सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८२.७१ ॥
रामाच्या कृपेने आणि दृढ निश्चयाने, हे भारता, त्या तीर्थात, नराधिपा, गोप्रतारात स्नान करणारा मनुष्य सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा होऊन स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
3.82.72
रामतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां कुरुनन्दन ।
अश्वमेधमवाप्नोति पुनाति च कुलं नरः ॥ ३.८२.७२ ॥
हे कुरुनंदना, रामतीर्थात आणि गोमतीत स्नान करणारा मनुष्य अश्वमेध यज्ञ प्राप्त करतो; मनुष्य आपल्या कुलालाही पवित्र करतो.
3.82.73
शतसाहस्रकं तीर्थं तत्रैव भरतर्षभ ॥ ३.८२.७३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथेच लाखपट फल देणारे तीर्थ आहे.
3.82.74
तत्रोपस्पर्शनं कृत्वा नियतो नियताशनः ।
गोसहस्रफलं पुण्यं प्राप्नोति भरतर्षभ ॥ ३.८२.७४ ॥
तेथे आचमन करून, संयमी व मिताहारी राहिल्यास माणसाला हजार गाईंच्या दानाचे पुण्य मिळते, हे भरतश्रेष्ठा.
3.82.75
रततो गच्छेत राजेनद्र भर्तृस्थानमनुत्तमम् ।
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ३.८२.७५ ॥
हे राजेंद्रा, मनुष्याने भर्तृस्थान नावाच्या अत्युत्तम तीर्थाला जावे; तेथे त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फल मिळते.
3.82.76
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा अर्चयित्वा गुहं नृप ।
गोसहस्रफंल विद्यात्तेजस्वी च भवेन्नरः ॥ ३.८२.७६ ॥
हे नृपा, कोटितीर्थात स्नान करून गुहाची पूजा करणाऱ्या माणसाला हजार गाईंचे फल मिळते व तो तेजस्वी होतो.
3.82.77
ततो वाराणसीं गत्वा अर्चयित्वा नृषध्वजम् ।
कपिलाह्रदे नरः स्नात्वाराजसूयमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.७७ ॥
नंतर वाराणसीला जाऊन वृषध्वजाची पूजा करून कपिलह्रदात स्नान करणाऱ्या माणसाला राजसूय यज्ञाचे फल मिळते.
3.82.78
अविमुक्तं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ।
दर्शनाद्देवदेवस्य मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३.८२.७८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, अविमुक्तात पोहोचून तीर्थसेवा करणारा देवदेवाच्या दर्शनाने ब्रह्महत्येपासून मुक्त होतो.
3.82.79
प्राणानुत्सृज्यतत्रैव मोक्षं प्राप्नोति मानवः ।
मार्कण्डेयस्य राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम् ॥ ३.८२.७९ ॥
तिथेच प्राणत्याग करून मनुष्य मोक्ष मिळवतो. हे राजेन्द्रा, मार्कंडेयाच्या दुर्लभ तीर्थाला पोहोचून (तो असे करतो).
3.82.80
गोमतीगङ्गयोश्चैव संगमे लोकविश्रुते ।
अग्निष्टोममवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.८० ॥
लोकप्रसिद्ध गोमती-गंगा संगमावर (मनुष्य) अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळवतो आणि आपल्या कुळाचाही उद्धार करतो.
3.82.81
ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.८१ ॥
नंतर गयेला पोहोचून, ब्रह्मचारी आणि एकाग्रचित्त होऊन (मनुष्य) अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवतो आणि आपल्या कुळाचाही उद्धार करतो.
3.82.82
तत्राक्षयवटो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
तत्र दत्तं पितृभ्यस्तु भवत्यक्षयमुच्यते ॥ ३.८२.८२ ॥
तेथे त्रिलोकांत प्रसिद्ध "अक्षयवट" नावाचा वृक्ष आहे. तेथे पितरांना दिलेले दान अक्षय होते, असे म्हटले जाते.
3.82.83
महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.८३ ॥
महानदीत आचमन करून पितर व देवतांना तर्पण करावे; अक्षय लोक प्राप्त करावे आणि आपल्या कुळाचाही उद्धार करावा.
3.82.84
ततो ब्रह्मसरो गत्वा धर्मारण्योपशोभितम् ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति प्रभातामेव शर्वरीम् ॥ ३.८२.८४ ॥
नंतर धर्मारण्याने शोभणाऱ्या ब्रह्मसरोवरावर पोहोचून, रात्र सरून प्रभात होताच (मनुष्य) ब्रह्मलोक मिळवतो.
3.82.85
ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपश्रेष्ठः समुच्छ्रितः ।
यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत् ॥ ३.८२.८५ ॥
तेथे त्या सरोवरात ब्रह्मदेवाने श्रेष्ठ यूप उंच उभारला होता. त्या यूपाची प्रदक्षिणा केल्यास वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते.
3.82.86
ततो गच्छेत राजेन्द्र धेनुकं लोकविश्रुतम् ।
एकरात्रोषितो राजन्प्रयच्छेत्तिलधेनुकाम् ॥ ३.८२.८६ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, लोकविख्यात धेनुकाला जावे. हे राजा, तेथे एक रात्र राहून तिळाची धेनू दान करावी.
3.82.87
सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं ब्रजेद्भुवम् ।
तत्र चिह्निं महद्राजन्नद्यापि सुमहद्भृशम् ॥ ३.८२.८७ ॥
सर्व पापांपासून शुद्ध झालेला आत्मा या भूमीवर सोमलोकाला जातो. हे राजा, तेथे आजही एक मोठे आणि अतिविशाल चिन्ह दिसते.
3.82.88
कपिलायाः सवत्सायाश्चरन्त्याः पर्वते कृतम् ।
सवत्सायाः पदानि स्म दृश्यन्तेऽद्यापि भारत ॥ ३.८२.८८ ॥
वासरासह चरणाऱ्या कपिला गाईच्या पावलांच्या खुणा पर्वतावर उमटल्या आहेत. हे भारता, त्या आजही दिसतात.
3.82.89
तेषूपस्पृश्य राजेन्द्रपदेषु नृपसत्तम ।
यत्कंचिदशुभं कर्म तत्प्रणश्यति भारत ॥ ३.८२.८९ ॥
त्या पावलांच्या खुणांवर आचमन करून स्पर्श केल्यास, हे राजेंद्रा, हे नृपश्रेष्ठा, जे कोणतेही अशुभ कर्म असेल ते नष्ट होते, हे भारता.
3.82.90
ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ।
स्नायीत भस्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम् ॥ ३.८२.९० ॥
नंतर बुद्धिमान देवाच्या स्थानी, गृध्रवटाला जावे. तेथे वृषध्वजाजवळ जाऊन भस्माने स्नान करावे.
3.82.91
ब्राह्मणेन भवेच्चीर्णं व्रतं द्वादशवार्षिकम् ।
इतरेषां तु वर्णानां सर्वपापं प्रणश्यति ॥ ३.८२.९१ ॥
ब्राह्मणाने बारा वर्षांचे व्रत आचरावे; इतर वर्णांच्या लोकांची सर्व पापे नष्ट होतात.
3.82.92
उद्यन्तं च ततो गच्छेत्पर्वतं गीतनादितम् ।
सावित्र्यास्तु पदं तत्र दृश्यते भरतर्षभ ॥ ३.८२.९२ ॥
नंतर गीतनादाने गुंजणाऱ्या उदयपर्वतावर जावे; हे भरतश्रेष्ठा, तेथे सावित्रीचे पदचिन्ह दिसते.
3.82.93
तत्रसंध्यामुपासीत ब्राह्मणः संशितव्रतः ।
उपासिता भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी ॥ ३.८२.९३ ॥
तेथे कठोरव्रती ब्राह्मणाने संध्योपासना करावी; त्यामुळे बारा वर्षांची संध्योपासना पूर्ण होते.
3.82.94
योनिद्वारं च तत्रैव विश्रुतं भरतर्षभ ।
तत्राभिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकरात् ॥ ३.८२.९४ ॥
तेथेच योनिद्वार प्रसिद्ध आहे, हे भरतश्रेष्ठा; तेथे जाऊन मनुष्य योनिसंकरातून मुक्त होतो.
3.82.95
कृष्णशुक्लावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः ।
पुनात्यासप्तमं राजन्कुलं नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.८२.९५ ॥
गयेत कृष्ण आणि शुक्ल दोन्ही पक्षांत जो मनुष्य राहतो, हे राजा, तो सातव्या पिढीपर्यंत आपले कुल पवित्र करतो; यात संशय नाही.
3.82.96
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् ।
गौरीं वा वरयेत्कन्यां नीलं वा वृषमुत्सृजेत् ॥ ३.८२.९६ ॥
कोणीही एकाने गयेस गेल्यास त्याने अनेक पुत्रांची इच्छा धरावी; त्याने गौरवर्ण कन्येचे वरण करावे किंवा नीलवर्ण वृषभ सोडावा.
3.82.97
ततः फल्गुं व्रजेद्राजंस्तीर्थसेवी नराधिप ।
अश्वमेधमवाप्नोति सिद्धिं च महतीं व्रजेत् ॥ ३.८२.९७ ॥
हे राजन्, हे नराधिपा, तीर्थसेवी माणसाने नंतर फल्गु तीर्थाला जावे; तो अश्वमेधाचे फळ मिळवतो आणि महान सिद्धी प्राप्त करतो.
3.82.98
ततो गच्छेत राजेन्द्र धर्मप्रस्थं समाहितः ।
तत्र धर्मो महाराज नित्यमास्ते युधिष्ठिर ॥ ३.८२.९८ ॥
हे राजेंद्रा, मग एकाग्र मनाने धर्मप्रस्थाला जावे; हे महाराज युधिष्ठिरा, तेथे धर्म सदैव वास करतो.
3.82.99
तत्र कूपोदकं कृत्वा तेन स्नातः शुचिस्तथा ।
पितॄन्देवांस्तु संतर्प्य मुक्तपापो दिवं व्रजेत् ॥ ३.८२.९९ ॥
तेथे विहिरीचे पाणी घेऊन त्यात स्नान करून शुचिर्भूत होऊन, पितर आणि देवांना तृप्त करून, पापमुक्त होऊन मनुष्य स्वर्गाला जातो.
3.82.100
मतङ्गस्याश्रमस्तत्रमहर्षेर्भावितात्मनः ॥ ३.८२.१०० ॥
तेथे मतंगाचा आश्रम आहे, जो भावितात्मा महर्षीचा आहे.
3.82.101
तं प्रविश्याश्रमं श्रीमच्छ्रमशोकविनाशनम् ।
गवामयनयज्ञस्य फलंप्राप्नोति मानवः ॥ ३.८२.१०१ ॥
त्या श्रीमंत, श्रम आणि शोक नाहीसे करणाऱ्या आश्रमात प्रवेश करून मनुष्य गवामयन यज्ञाचे फळ मिळवतो.
3.82.102
धर्मं तत्राभिसंस्पृश्य वाजिमेधमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१०२ ॥
तेथे धर्माला स्पर्श करून मनुष्याने अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवावे.
3.82.103
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मस्थानमनुत्तमम् ।
तत्राभिगम्य राजेन्द्र ब्रह्माणं पुरुषर्षभ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति मानवः ॥ ३.८२.१०३ ॥
नंतर हे राजेंद्रा, अत्युत्तम ब्रह्मस्थानी जावे. तेथे जाऊन ब्रह्मदेवाची उपासना करणारा मनुष्य राजसूय व अश्वमेध यज्ञांचे फळ मिळवतो.
3.82.104
ततो राजगृहं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
उपस्पृश्य ततस्तत्रकक्षीवानिव मोदते ॥ ३.८२.१०४ ॥
हे नराधिपा, तीर्थसेवी मनुष्याने नंतर राजगृहास जावे. तेथे आचमन करून तो कक्षीवानाप्रमाणे आनंदित होतो.
3.82.105
यक्षिण्या नैत्यकं तत्र प्राश्नीन पुरुषः शुचिः ।
यक्षिण्यास्तु प्रसादेन मुच्यते ब्र्हमहत्यया ॥ ३.८२.१०५ ॥
तेथे यक्षिणीचा नैत्यक प्रसाद शुचि पुरुषाने ग्रहण करावा; यक्षिणीच्या प्रसादाने तो ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त होतो.
3.82.106
मणइनागं ततो गत्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१०६ ॥
नंतर मणिनागाकडे जाऊन हजार गायींचे फळ मिळवावे.
3.82.107
तैर्थिकं भुञ्जते यस्तु मणिनागस् भारत ।
दष्टस्याशीविषेणापि न तस्य क्रमते विपम् ॥ ३.८२.१०७ ॥
हे भारता, जो मणिनागाचा तीर्थप्रसाद सेवन करतो, त्याला विषारी सर्पाने दंश केला तरी विष पसरत नाही.
3.82.108
तत्रोष् रजनीभेकां गोसहस्रफंल लभेत् ।
ततो गच्छेत ब्रह्मर्पेर्गौतमस्य वनं प्रियम् ॥ ३.८२.१०८ ॥
तेथे एक रात्र राहिल्यास हजार गायींचे फळ मिळते. नंतर ब्रह्मर्षी गौतमाच्या प्रिय वनात जावे.
3.82.109
अहल्याया ह्रदे स्नात्वा व्रजेत परमां गतिम् ।
अभिगम्याश्रमं राजन्विनद्ते श्रियमात्मनः ॥ ३.८२.१०९ ॥
अहल्येच्या सरोवरात स्नान करून माणसाने परम गती प्राप्त करावी. हे राजा, तिच्या आश्रमात जाऊन तो आपली समृद्धी मिळवतो.
3.82.110
तत्रोदपानं धर्मज्ञ त्रिपु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्राभिषेकं कृत्वा तु वाजिमेधमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.११० ॥
हे धर्मज्ञा, तेथील विहीर त्रिलोकात प्रसिद्ध आहे. तेथे अभिषेक केल्यास अश्वमेध यज्ञाचे फल मिळते.
3.82.111
जनकस् तु राजर्षेः कूपस्त्रिदशपूजितः ।
तत्राभिषेकं कृत्वा तु विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१११ ॥
राजर्षी जनकाची विहीर देवांनी पूजिलेली आहे. तेथे अभिषेक केल्यास विष्णुलोक प्राप्त होतो.
3.82.112
ततो विनशनं गच्छेत्सर्वपापप्रमोचनम् ।
वाजपेयमवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११२ ॥
नंतर सर्व पापांपासून मुक्त करणाऱ्या विनशनाला जावे. तो वाजपेय यज्ञाचे फल मिळवून सोमलोकात जातो.
3.82.113
गण्डकीं तु समासाद्य सर्वतीर्थजलोद्भवाम् ।
वाजपेयमवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११३ ॥
सर्व तीर्थांच्या जलातून उद्भवलेल्या गंडकीजवळ पोहोचून माणूस वाजपेय यज्ञाचे फल मिळवून सूर्यलोकात जातो.
3.82.114
कततो विशल्यामासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम् ।
अग्निष्टोममवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११४ ॥
नंतर त्रिलोकप्रसिद्ध विशल्या नदीजवळ पोहोचून माणूस अग्निष्टोम यज्ञाचे फल मिळवून स्वर्गलोकात जातो.
3.82.115
ततोऽधिवङ्गं धर्मज्ञ समाविश्य ततो वनम् ।
गुह्यकेषु महाराज मोदते नात्र संशयः ॥ ३.८२.११५ ॥
नंतर, हे धर्मज्ञा, अधिवंगात प्रवेश करून, नंतर वनात, हे महाराजा, गुह्यकांमध्ये तो आनंद पावतो; यात संशय नाही.
3.82.116
कम्पनां तु समासद्य नदीं सिद्धनिवेषिताम् ।
पुण्डरीकमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.११६ ॥
सिद्धांनी सेवलेल्या कंपना नदीस पोहोचून तो पुंडरीक फल मिळवतो आणि स्वर्गलोकाला जातो.
3.82.117
अथ माहेश्वरीं धारां समासाद्य धराधिप ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.११७ ॥
नंतर, हे धरेधिपा, माहेश्वरी धारेस पोहोचून तो अश्वमेध फल मिळवतो आणि आपल्या कुलाचाही उद्धार करतो.
3.82.118
दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नराधिप ।
न दुर्गतिमवाप्नोति वाजिमेधं च विन्दति ॥ ३.८२.११८ ॥
हे नराधिपा, देवांच्या पुष्करिणीस पोहोचून तो दुर्गती पावत नाही आणि वाजिमेध फलही मिळवतो.
3.82.119
अथ सोमपदं गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः ।
माहेश्वरपदे स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ३.८२.११९ ॥
नंतर ब्रह्मचारी आणि एकाग्र मनाच्या माणसाने सोमपदाला जावे; माहेश्वरपदात स्नान करून त्याला वाजिमेध फल प्राप्त होईल.
3.82.120
तत्रकोटी तु तीर्थानां विश्रुता भरतर्षभ ।
कूर्मरूपेण राजेन्द्र ह्यसुरेण दुरात्मना ॥ ३.८२.१२० ॥
तेथे तीर्थांची कोटी प्रसिद्ध आहे, हे भरतर्षभा; हे राजेंद्रा, दुरात्मा असुराने कूर्मरूप धारण करून (ते स्थापिले).
3.82.121
ह्रियमाणा हृता राजन्विष्णुना प्रभविष्णुना ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत तीर्थकोट्यां युधिष्ठिर ॥ ३.८२.१२१ ॥
हे राजा, सामर्थ्यवान विष्णूने हरण केलेल्या. तेथे, तीर्थकोटीत, हे युधिष्ठिरा, अभिषेक करावा.
3.82.122
पुण्डरीकमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ।
ततो गच्छेत राजेन्द्रस्थानं नारायणस्य च ॥ ३.८२.१२२ ॥
तो पुण्डरीक फल मिळवतो आणि विष्णुलोकास जातो. मग, हे राजेंद्रा, नारायणाच्या स्थानास जावे.
3.82.123
सदा सन्निहितो यत्रविष्णुर्वसति भारत ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ ३.८२.१२३ ॥
हे भारता, जेथे विष्णू सदा वास करतो, जेथे ब्रह्मादी देव आणि तपोधन ऋषी असतात.
3.82.124
आदित्या वसवो रुद्रा जनार्दनमुपासते ।
शालग्राम इति ख्यातो विष्णुरद्भुतकर्मकः ॥ ३.८२.१२४ ॥
आदित्य, वसू आणि रुद्र जनार्दनाची उपासना करतात. अद्भुत कर्म करणारा विष्णू शालग्राम नावाने प्रसिद्ध आहे.
3.82.125
अभिगम्य त्रिलोकेशं वरदं विष्णुमव्ययम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१२५ ॥
त्रिलोकाचा स्वामी, वरदाता, अव्यय विष्णूजवळ जाऊन अश्वमेध फल मिळवतो आणि विष्णुलोकास जातो.
3.82.126
तत्रोपदानं धर्मज्ञ सर्वपापप्रमोचनम् ।
समुद्रास्तत्रचत्वारः कूपे संनिहिताः सदा।
तत्रोपस्पृश् राजेन्द्र न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१२६ ॥
हे धर्मज्ञा, तेथे दान सर्व पापांपासून मुक्त करते. तेथे विहिरीत चार समुद्र सदा वसतात. हे राजेंद्रा, तेथे आचमन करणारा दुर्गतीस जात नाही.
3.82.127
अभिगम्य त्रिलोकेशं वरदं विष्णुमव्ययम् ।
विराजति यथासोमो मेघैर्मुक्तो नराधिप ॥ ३.८२.१२७ ॥
त्रिलोकाचा स्वामी, वरदाता, अव्यय विष्णूजवळ जाऊन (तो) मेघांतून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे तेजस्वी होतो. हे नराधिपा!
3.82.128
जातिस्मरमुपस्पृश्य शुचिः प्रयतमानसः ।
जातिस्मरत्वमाप्नोति स्नात्वा तत्र न संशयः ॥ ३.८२.१२८ ॥
जातिस्मर तीर्थात आचमन करून, शुद्ध आणि संयमित मनाने स्नान करणारा तेथे पूर्वजन्माची स्मृती प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
3.82.129
वदेश्वरपुरं गत्वा अर्चयित्वा तु केशवम् ।
ईप्सिताँल्लभते कामानुपवासान्न संशयः ॥ ३.८२.१२९ ॥
वदेश्वरपुराला जाऊन केशवाची पूजा करून, उपवासाने (मनुष्य) इच्छित कामना प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
3.82.130
ततस्तु वामनं गत्वा सर्वपापप्रमोचनम् ।
अभिगम्य हरिं देवं न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१३० ॥
नंतर सर्वपापमोचक वामनाकडे जाऊन, देव हरीजवळ पोहोचल्यास (मनुष्य) दुर्गती प्राप्त करत नाही.
3.82.131
भरतस्याश्रमं गच्छेत्सर्वपापप्रमोचनम् ॥ ३.८२.१३१ ॥
सर्वपापमोचक भरताच्या आश्रमात जावे.
3.82.132
कौशिकीं तत्र गच्छेत महापापप्रणाशिनीम् ।
राजसूयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ३.८२.१३२ ॥
तेथे महापापनाशिनी कौशिकीकडे जावे. (तेथे जाणारा) मनुष्य राजसूय यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.
3.82.133
ततो गच्छेत राजेन्द्र चम्पकारण्यमुत्तमम् ।
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१३३ ॥
नंतर, हे राजेन्द्रा, उत्तम चंपकारण्यात जावे. तेथे एक रात्र राहिल्यास हजार गायींचे फल मिळते.
3.82.134
अथ जेष्ठिलमासाद्य तीर्धं परमदुर्लभम् ।
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१३४ ॥
नंतर अत्यंत दुर्लभ ज्येष्ठिल तीर्थाला पोहोचून, तेथे एक रात्र राहिल्यास हजार गायींचे फल मिळते.
3.82.135
तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा देव्या सह महाद्युतिम् ।
मित्रावरुणयोर्लोकानाप्नोति पुरुषर्षभ।
त्रिरात्रोपोषितस्तत्रअग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८२.१३५ ॥
तेथे देवीसह महातेजस्वी विश्वेश्वराचे दर्शन घेतल्यास, हे पुरुषर्षभा, मित्र व वरुणाचे लोक प्राप्त होतात. तेथे तीन रात्री उपवास केल्यास अग्निष्टोम यज्ञाचे फल मिळते.
3.82.136
कन्यासंवेद्यमासाद्य नियतो नयिताशनः ।
मनोः प्रजापतेर्लोकानाप्नोति पुरुषर्षभ ॥ ३.८२.१३६ ॥
कन्यासंवेद्य तीर्थाला पोहोचून, संयमी व मिताहारी राहणारा, हे पुरुषर्षभा, मनू आणि प्रजापतीचे लोक प्राप्त करतो.
3.82.137
कन्यायां ये प्रयच्छन्ति दानमण्वपि भारत ।
तदक्षय्यमिति प्राहुर्ऋषयः संशितव्रताः ॥ ३.८२.१३७ ॥
जे कन्येला थोडेसेही दान देतात, हे भारता, ते अक्षय आहे असे दृढव्रती ऋषी म्हणतात.
3.82.138
ततो निर्वीरमासाद्य त्रिपु लोकेपु विश्रुतम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१३८ ॥
नंतर त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेल्या निर्वीर तीर्थाला पोहोचून अश्वमेध यज्ञाचे फल मिळवतो आणि विष्णुलोकाला जातो.
3.82.139
ये त्विन्धनं प्रयच्छन्ति निर्वीरासंगमे नराः ।
ते यान्ति नरशार्दूल शक्रलोकमनामयम् ॥ ३.८२.१३९ ॥
निर्वीर संगमावर इंधन अर्पण करणारे लोक, हे नरशार्दूला, रोगरहित इंद्रलोकाला जातात.
3.82.140
तत्राश्रमो वसिष्ठस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो वाजपेयमवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१४० ॥
तेथे त्रिलोकात प्रसिद्ध वसिष्ठांचा आश्रम आहे; तेथे अभिषेक करणारा वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळवतो.
3.82.141
देवकूटं समासाद्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८२.१४१ ॥
ब्रह्मर्षिगणांनी सेविलेल्या देवकूटाला पोहोचल्यावर अश्वमेधाचे फळ मिळते आणि आपल्या कुळाचाही उद्धार होतो.
3.82.142
ततो गच्छेत राजेन्द्र कौशिकस्य मुनेर्ह्रदम् ।
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तो विश्वामित्रोथ कौशिकः ॥ ३.८२.१४२ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, कौशिक मुनींच्या सरोवराकडे जावे; तेथे कौशिक विश्वामित्रांनी परम सिद्धी प्राप्त केली.
3.82.143
तत्र मासं वसेद्वीर कौशिक्यां भरतर्षभ ।
अश्वमेधस्य यत्पुण्यं तन्मासेनाधिगच्छति ॥ ३.८२.१४३ ॥
तेथे कौशिकीच्या काठी एक महिना राहावे, हे वीरा, हे भरतर्षभा; अश्वमेधाचे जे पुण्य ते एका महिन्यात प्राप्त होते.
3.82.144
सर्वतीर्थवरे चैव यो वसेत महाह्रदे ।
न दुर्गतिमवाप्नोति विन्द्याद्बहु सुवर्णकम् ॥ ३.८२.१४४ ॥
सर्व श्रेष्ठ तीर्थांमध्ये या महासरोवरात जो राहतो त्याला दुर्गती प्राप्त होत नाही; त्याला पुष्कळ सुवर्ण मिळेल असे जाणावे.
3.82.145
कुमारमभिगम्याथ वीराश्रमनिवासिनम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.८२.१४५ ॥
वीरांच्या आश्रमात राहणाऱ्या कुमाराजवळ जाऊन मनुष्य अश्वमेधाचे फल प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
3.82.146
अग्निधारां समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो ह्यग्निष्टोममवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१४६ ॥
त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेल्या अग्निधारेला पोहोचून तेथे स्नान करणारा अग्निष्टोमाचे फल निश्चित मिळवतो.
3.82.147
अभिगम्य महादेवं वरदं विष्णुमव्ययम् ।
पितामहसरो गत्वा शैलराजसमीपतः।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो ह्यग्निष्टोममवाप्नुयात् ॥ ३.८२.१४७ ॥
महादेव आणि वरदाता अव्यय विष्णू यांच्याजवळ जाऊन, हिमालयाजवळील पितामह सरोवरात जाऊन तेथे स्नान करणारा अग्निष्टोमाचे फल प्राप्त करतो.
3.82.148
पितामहस्य सरसः प्रस्रुता लोकपावनी ।
कुमारधारा तत्रैव त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ३.८२.१४८ ॥
पितामह सरोवरातून वाहणारी लोकांना पावन करणारी कुमारधारा तेथेच त्रिलोकात प्रसिद्ध आहे.
3.82.149
यत्रस्नात्वा कृतार्थोस्मीत्यात्मानमवगच्छति ।
षष्ठकालोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३.८२.१४९ ॥
जेथे स्नान करून 'मी कृतार्थ झालो' असे स्वतःला समजतो, आणि सहाव्या कालात उपवासाने ब्रह्महत्येपासून मुक्त होतो.
3.82.150
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थसेवनतत्परः ।
शिखरं वै महादेव्या गौर्यास्त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३.८२.१५० ॥
मग, हे धर्मज्ञा, तीर्थसेवेत तत्पर असणाऱ्याने त्रिलोकप्रसिद्ध महादेवी गौरीच्या शिखराकडे जावे.
3.82.151
समारुह्य नरश्रेष्ठ स्तनकुण्डेषु संविशेत् ।
स्तनकुण्डमुपस्पृश्य वाजपेयफलं लभेत् ॥ ३.८२.१५१ ॥
हे नरश्रेष्ठा, (शिखरावर) चढून स्तनकुंडांमध्ये प्रवेश करावा. स्तनकुंडाचा स्पर्श (आचमन) करून वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते.
3.82.152
तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः ।
हयमेधमवाप्नोति शक्रलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१५२ ॥
तेथे अभिषेक करून, पितृदेवांच्या पूजनात रत राहून अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवतो आणि इंद्रलोकाला जातो.
3.82.153
ताम्रारुणं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
अश्वमेमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१५३ ॥
ताम्रारुणाजवळ पोहोचून, ब्रह्मचारी व एकाग्रचित्त होऊन अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवतो आणि ब्रह्मलोकाला जातो.
3.82.154
नन्दिन्यां च समासाद्य कूपं देवनिषेवितम् ।
नरमेधस् यत्पुण्यं तदाप्तोति नराधिप ॥ ३.८२.१५४ ॥
नंदिनी नदीजवळ पोहोचून, देवांनी सेवलेल्या विहिरीजवळ जाऊन, हे नराधिपा, नरमेध यज्ञाचे जे पुण्य तेच मिळवतो.
3.82.155
कालिकासंगमे स्नात्वा कौशिक्यरुणयोर्गतः ।
त्रिरात्रोपोषितो राजन्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.१५५ ॥
कालिका-संगमात स्नान करून, कौशिकी आणि अरुणाच्या (संगमावर) जाऊन, तीन रात्री उपवास करून, हे राजा, सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.82.156
उर्वशीतीर्थमासाद्य ततः सोमाश्रमं बुधः ।
कुम्भकर्णाश्रमं गत्वा पूज्यते भुविमानवः ॥ ३.८२.१५६ ॥
उर्वशी तीर्थाजवळ पोहोचून, नंतर सोमाश्रमात जाऊन, बुद्धिमान मानव कुंभकर्णाश्रमात जाऊन पृथ्वीवर पूजिला जातो.
3.82.157
कोकामुखमुपस्पृश् ब्रह्मचारी यतव्रतः ।
जातिस्मरत्वमाप्नोति दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ ३.८२.१५७ ॥
कोकामुख तीर्थात जाऊन, आचमन करून, ब्रह्मचर्य व व्रतनिष्ठा पाळणारा पुरुष पूर्वजन्मांचे स्मरण प्राप्त करतो. हे पुरातनांनी पाहिले आहे.
3.82.158
प्राङ्गदीं च समासाद्य कृतात्मा भवति द्विजः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा शक्रलोकं च गच्छति ॥ ३.८२.१५८ ॥
प्राङ्गदी तीर्थात पोहोचून द्विज आत्मशुद्धी प्राप्त करतो; सर्व पापांपासून शुद्ध आत्म्याने तो इंद्रलोकाला जातो.
3.82.159
ऋषभद्वीपमासाद्य मेध्यं क्रौञ्चनिषूदनम् ।
सरस्वत्यामुपस्पृश्य विमानस्थो विराजते ॥ ३.८२.१५९ ॥
ऋषभ द्वीपात पोहोचून, पवित्र क्रौञ्चनिषूदन तीर्थात, सरस्वतीत आचमन करून, विमानात स्थित होऊन तो तेजस्वी होतो.
3.82.160
औद्दालकं महाराज तीर्थं मुनिनिषेवितम् ।
तत्राभिषेकं कृत्वा वै सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८२.१६० ॥
हे महाराजा! मुनींनी सेवलेले औद्दालक तीर्थ आहे. तेथे अभिषेक केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.82.161
धर्मतीर्थं समासाद्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् ।
वाजपेयमवाप्नोति विमानस्थश्च पूज्यते ॥ ३.८२.१६१ ॥
पुण्यकारक, ब्रह्मर्षींनी सेवलेल्या धर्मतीर्थात पोहोचून वाजपेय यज्ञाचे फळ प्राप्त होते; विमानात स्थित होऊन तो पूजिला जातो.
3.82.162
अथ पम्पां समासाद्य भागीरथ्यां कृतोदकः ।
दण्डार्तमभिगत्वा तु गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८२.१६२ ॥
नंतर पंपा तीर्थात पोहोचून, भागीरथीत तर्पण करून, दंडाने पीडित व्यक्तीजवळ गेल्यास हजार गाईंचे फळ मिळते.
3.82.163
ततो लेवलिकां गच्छेत्पुण्यां पुण्योपसेविताम् ।
वाजपेयमवाप्नोति विमानस्थश्च पूज्यते ॥ ३.८२.१६३ ॥
नंतर पुण्यवंतांनी सेविलेल्या पवित्र लेवलिकेला जावे; तो वाजपेय यज्ञाचे फल मिळवतो आणि विमानात स्थित होऊन पूजला जातो.