મહાભારત · અધ્યાય 3.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.83.1
अथ सन्ध्यां समासाद्य संवेद्ये तीर्थ उत्तमे ।
उपस्पृश्य नरो विद्यां लभते नात्र संशयः ॥ ३.८३.१ ॥
પછી સંધ્યા સમયે ઉત્તમ અને પ્રસિદ્ધ તીર્થે પહોંચી, આચમન કરીને મનુષ્ય વિદ્યા પ્રાપ્ત કરે છે; એમાં સંશય નથી.
3.83.2
रामस्य च प्रसादेन तीर्थं राजन्कृतं पुरा ।
तल्लौहित्यं समासाद्य विन्द्याद्बहु सुवर्णकम् ॥ ३.८३.२ ॥
હે રાજન, રામની કૃપાથી પૂર્વે બનેલું તે તીર્થ છે; એ લૌહિત્ય તીર્થે પહોંચીને મનુષ્ય ઘણું સુવર્ણ પ્રાપ્ત કરે.
3.83.3
करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
अश्वमेधमवाप्नोति प्रजापतिकृतो विधिः ॥ ३.८३.३ ॥
કરતોયા નદીએ પહોંચી ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે; આ વિધિ પ્રજાપતિએ બનાવ્યો છે.
3.83.4
गङ्गायास्तत्र राजेन्द्र सागरस्य च सङ्गमे ।
अश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ३.८३.४ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં ગંગા અને સાગરના સંગમે અશ્વમેધનું દસગણું ફળ એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે.
3.83.5
गङ्गायास्त्वपरं पारं प्राप्य यः स्नाति मानवः ।
त्रिरात्रमुषितो राजन्सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ ३.८३.५ ॥
ગંગાના સામે કિનારે પહોંચી જે મનુષ્ય સ્નાન કરે અને ત્રણ રાત્રિ ત્યાં રહે, હે રાજન, તે સર્વ કામનાઓ પામે છે.
3.83.6
ततो वैतरणीं गत्वा सर्वपापप्रमोचनीम् ।
विरजातीर्थमासाद्य विराजति यथा शशी ॥ ३.८३.६ ॥
પછી સર્વ પાપોથી મુક્ત કરનારી વૈતરણી પાસે જઈ, વિરજા તીર્થે પહોંચીને તે ચંદ્રની જેમ શોભે છે.
3.83.7
प्रभवेच्च कुले पुण्ये सर्वपापं व्यपोहति ।
गोसहस्रफंल लब्ध्वा रपुनाति स्वकुलं नरः ॥ ३.८३.७ ॥
પુણ્ય કુળમાં જન્મેલો માણસ બધાં પાપ દૂર કરે છે. હજાર ગાયોનું ફળ મેળવીને તે પોતાના કુળને પવિત્ર કરે છે.
3.83.8
शोणस्य ज्योतिरथ्यायाः संगमे नियतः शुचिः ।
तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८३.८ ॥
શોણ અને જ્યોતિરથ્યાના સંગમ પર સંયમી અને શુદ્ધ થઈ, પિતૃઓ અને દેવોને તર્પણ કરીને માણસને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે.
3.83.9
शोणस्य नर्मदायाश् प्रभेदे कुरुनन्दन ।
वंशगुल्म उपस्पृश्य वाचजिमेधफलं लभेत् ॥ ३.८३.९ ॥
હે કુરુનંદન, શોણ અને નર્મદાના ભેદ પર, વાંસના ઝુંડમાં આચમન કરીને માણસને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે.
3.83.10
वाजपेयमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
गोसहस्रफलं विन्द्यात्कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८३.१० ॥
ત્રણ રાત ઉપવાસ કરનાર માણસ વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે. હજાર ગાયોનું ફળ જાણીને તેણે પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર કરવો.
3.83.11
कोसलां तु समासाद्य कालतीर्थमुपस्पृशेत् ।
वृषभैकादशफलं लभते नात्र संशयः ॥ ३.८३.११ ॥
કોસલા પહોંચીને કાલતીર્થમાં આચમન કરવું. તેને અગિયાર વૃષભોનું ફળ મળે છે; આમાં સંશય નથી.
3.83.12
पुष्पवत्यामुपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
गोसहस्रफलं लब्ध्वा पुनाति स्वकुलं नृप ॥ ३.८३.१२ ॥
પુષ્પવતીમાં આચમન કરીને, ત્રણ રાત ઉપવાસ કરનાર માણસ, હે નૃપ, હજાર ગાયોનું ફળ મેળવીને પોતાના કુળને પવિત્ર કરે છે.
3.83.13
ततो बदरिकातीर्थे स्नात्वा भरतसत्तम ।
दीर्घमायुरवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८३.१३ ॥
પછી બદરિકા તીર્થમાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સ્નાન કરીને મનુષ્ય દીર્ઘાયુષ્ય પામે છે અને સ્વર્ગલોકે જાય છે.
3.83.14
तथा चम्पां समासाद्य भागीरथ्यां कृतोदकः ।
दण्डाख्यमभिगम्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.१४ ॥
એ જ રીતે ચંપા પહોંચી ભાગીરથીમાં તર્પણ કરીને દંડ નામના તીર્થે જવાથી હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મળે.
3.83.15
लपेटिकां ततो गच्छेत्पुण्यां पुण्योपशोभिताम् ।
वाजपेयमवाप्नोति देवैः सर्वैश्च पूज्यते ॥ ३.८३.१५ ॥
પછી પુણ્યથી શોભતી પવિત્ર લપેટિકાએ જવું; વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે અને સર્વ દેવો દ્વારા પૂજાય છે.
3.83.16
ततो महेन्द्रमासाद्य जामदग्न्यनिपेवितम् ।
रामतीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ३.८३.१६ ॥
પછી જમદગ્નિ પુત્ર (પરશુરામ) દ્વારા સેવાયેલા મહેન્દ્ર પર્વતે પહોંચીને, રામતીર્થમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધનું ફળ પામે.
3.83.17
मतङ्गस्य तु केदारस्तत्रैव कुरुनन्दन ।
तत्र स्नात्वा कुरुश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.१७ ॥
મતંગનું કેદાર ત્યાં જ છે. હે કુરુનંદન, ત્યાં સ્નાન કરીને હે કુરુશ્રેષ્ઠ, હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મેળવવું.
3.83.18
श्रीपर्वतं समासाद्य नदीतीरमुपस्पृशेत् ।
रअश्वमेधमवाप्नोति पूजयित्वा वृषध्वजम् ॥ ३.८३.१८ ॥
શ્રીપર્વતે પહોંચીને નદીતટે આચમન કરવું; વૃષધ્વજ (શિવ)ની પૂજા કરીને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે.
3.83.19
श्रीपर्वते महादेवो देव्या सह महाद्युतिः ।
न्यवसत्परमप्रीतो ब्रह्मा च त्रिदशैः सह ॥ ३.८३.१९ ॥
શ્રીપર્વત પર મહાદેવ, મહાતેજસ્વી, દેવી સાથે અત્યંત પ્રસન્ન થઈને વસ્યા; બ્રહ્મા પણ દેવો સાથે.
3.83.20
तत्र देवह्रदे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः ।
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८३.२० ॥
ત્યાં દેવહ્રદમાં સ્નાન કરીને, શુચિ અને સંયમિત મનવાળો માણસ અશ્વમેધ પ્રાપ્ત કરે છે અને પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર પણ કરે છે.
3.83.21
ऋषभं पर्वतं गत्वा पाण्ड्येषु नृपपूजितम् ।
वाजपेयमवाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते ॥ ३.८३.२१ ॥
પાંડ્યોમાં રાજાઓ દ્વારા પૂજિત ઋષભ પર્વત પર જઈને માણસ વાજપેય પ્રાપ્ત કરે છે અને સ્વર્ગપૃષ્ઠ પર આનંદ કરે છે.
3.83.22
ततो गच्छेत कावेरीं वृतामप्सरसां गणैः ।
तत्रस्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.२२ ॥
પછી અપ્સરાઓના સમૂહથી ઘેરાયેલી કાવેરી તરફ જવું; હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર માણસ હજાર ગાયોનું ફળ મેળવે છે.
3.83.23
ततस्तीरे समुद्रस्य कन्यातीर्थमुपस्पृशेत् ।
तत्तोयं स्पृश्य राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८३.२३ ॥
પછી સમુદ્રના કિનારે કન્યાતીર્થને સ્પર્શવું; હે રાજેન્દ્ર, તેના જળને સ્પર્શીને માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.83.24
अथ गोकर्णमासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
समुद्रमध्ये राजेन्द्र सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ३.८३.२४ ॥
પછી ત્રણે લોકમાં પ્રખ્યાત ગોકર્ણ પહોંચીને, હે રાજેન્દ્ર, સમુદ્રની મધ્યમાં સ્થિત, સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કૃત તેને નમસ્કાર કરવા.
3.83.25
रयत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।
भूतयक्षपिशाचाश्च किन्नराः समहोरगाः ॥ ३.८३.२५ ॥
ત્યાં બ્રહ્માદિ દેવો, તપોધન ઋષિઓ, ભૂત, યક્ષ, પિશાચ, કિન્નરો અને મહાનાગો પણ (ઉપાસના કરે છે).
3.83.26
सिद्धचारणगन्धर्वमानुषाः पन्नगास्तथा ।
सरितः सागराः शैला उपासन्त उमापतिम् ॥ ३.८३.२६ ॥
સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો, મનુષ્યો, પન્નગો, નદીઓ, સાગરો અને પર્વતો ઉમાપતિની ઉપાસના કરે છે.
3.83.27
तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
अश्वमेधमवाप्नोति गाणपत्यं च विन्दति ॥ ३.८३.२७ ॥
ત્યાં ઈશાનની વિધિપૂર્વક પૂજા કરી, ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધનું ફળ પામે છે અને ગાણપત્ય પદ પણ મેળવે છે.
3.83.28
उष्य द्वादशरात्रं तु पूतात्मा च भवेन्नरः ॥ ३.८३.२८ ॥
ત્યાં બાર રાત્રિ રહેનાર મનુષ્યનો આત્મા પવિત્ર થાય છે.
3.83.29
तत एव च गायत्र्याः स्थानं त्रैलोक्यपूजितम् ।
त्रिरात्रमुषितस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्।
निदर्शनं च प्रत्यक्षं ब्राह्मणानां नराधिप ॥ ३.८३.२९ ॥
ત્યાંથી જ ત્રણલોકમાં પૂજિત ગાયત્રીનું સ્થાન છે. ત્યાં ત્રણ રાત્રિ રહેનાર હજાર ગાયોનું ફળ મેળવે છે. હે નરાધિપ, આનું પ્રત્યક્ષ દૃષ્ટાંત બ્રાહ્મણોમાં છે.
3.83.30
गायत्रीं पठते यस्तु योनिसंकरजस्तथा ।
गाथा च गाथिका चापि तस्य संपद्यते नृप ॥ ३.८३.३० ॥
જે ગાયત્રીનો પાઠ કરે છે, ભલે તે વર્ણસંકર જન્મનો હોય, તેને, હે નૃપ, ગાથા અને ગાથિકા પણ સિદ્ધ થાય છે.
3.83.31
अब्राह्मणस्य सावित्रीं पठतस्तु प्रणश्यति ॥ ३.८३.३१ ॥
જે અબ્રાહ્મણ સાવિત્રીનો પાઠ કરે છે, તેનું (ફળ) નષ્ટ થાય છે.
3.83.32
संवर्तस्य तु विप्रर्षेर्वापीमासाद्य दुर्लभाम् ।
रूपस्य भागी भवति सुभगश्च प्रजायते ॥ ३.८३.३२ ॥
વિપ્રર્ષિ સંવર્તની દુર્લભ વાવ સુધી પહોંચેલો (માણસ) રૂપનો ભાગીદાર બને છે અને સૌભાગ્યશાળી તરીકે જન્મે છે.
3.83.33
ततो वेणां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
मयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः ॥ ३.८३.३३ ॥
પછી વેણાએ પહોંચીને ત્રણ રાત ઉપવાસ કરનાર માણસ મોર અને હંસથી જોડાયેલું વિમાન મેળવે છે.
3.83.34
ततो गोदावरीं प्राप्य नित्यं सिद्धनिषेविताम् ।
गवां मेधमवाप्नोति वासुकेर्लोकमुत्तमम् ॥ ३.८३.३४ ॥
પછી સિદ્ધો દ્વારા સદા સેવાયેલી ગોદાવરી સુધી પહોંચનાર (માણસ) ગાયોના યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે અને વાસુકિનો ઉત્તમ લોક પામે છે.
3.83.35
वेणायाः संगमे स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ।
वरदासंगमे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.३५ ॥
વેણાના સંગમમાં સ્નાન કરનારને અશ્વમેધનું ફળ મળે; વરદાના સંગમમાં સ્નાન કરનારને હજાર ગાયોનું ફળ મળે.
3.83.36
ब्रह्मस्थानं समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
गोसहस्रफलं विन्द्यात्स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८३.३६ ॥
બ્રહ્મસ્થાને પહોંચી ત્રણ રાત ઉપવાસ કરનાર માણસ હજાર ગાયોનું ફળ મેળવે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
3.83.37
कुशप्लवनमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
त्रिरात्रमुषितः स्नात्वा अश्वमेधफलं लभेत् ॥ ३.८३.३७ ॥
કુશપ્લવન પહોંચીને, સંયમી બ્રહ્મચારી ત્રણ રાત્રિ રહીને સ્નાન કરે તો અશ્વમેધનું ફળ મેળવે.
3.83.38
ततो देवह्रदेऽरण्ये कृष्णवेणाजलोद्भवे ।
जातिस्मरह्रदे स्नात्वा भवेज्जातिस्मरो नरः।
यत्र क्रतुशतैरिष्ट्वा देवराजो दिवं गतः ॥ ३.८३.३८ ॥
પછી અરણ્યમાં, કૃષ્ણવેણાના જળમાંથી ઉદ્ભવેલા દેવહ્રદમાં, જાતિસ્મર હ્રદમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય પૂર્વજન્મ સ્મરનારો થાય છે; અહીં સો યજ્ઞ કરીને દેવરાજ સ્વર્ગે ગયો.
3.83.39
अग्निष्टोमफलं विन्द्याद्गमनादेव भारत ।
ततः सर्वह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.३९ ॥
હે ભારત, ત્યાં જવા માત્રથી જ અગ્નિષ્ટોમનું ફળ જાણવું; પછી સર્વહ્રદમાં સ્નાન કરીને હજાર ગોદાનનું ફળ મેળવે.
3.83.40
ततो वापीं महापुण्यां पयोष्णीं सरितां वराम् ।
पितृदेवार्चनरतो गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.४० ॥
પછી નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ પયોષ્ણી નામની મહાપુણ્ય વાપીએ પહોંચીને, પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં રત રહેનાર હજાર ગોદાનનું ફળ મેળવે.
3.83.41
दण्डकारण्यमासाद्य पुण्यं राजन्नुपस्पृशेत् ।
गोसहस्रफलं तस्य स्नातमात्रस्य भारत ॥ ३.८३.४१ ॥
દંડકારણ્યમાં પહોંચીને, હે રાજન, પુણ્ય જળથી આચમન કરવું; હે ભારત, સ્નાન કર્યા માત્રથી તેને હજાર ગોદાનનું ફળ મળે છે.
3.83.42
शरभङ्गाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनः ।
न दुर्गतिमवाप्नोति पुनाति च कुलं नरः ॥ ३.८३.४२ ॥
શરભંગના આશ્રમ અને મહાત્મા શુકના આશ્રમમાં જઈને મનુષ્ય દુર્ગતિ પામતો નથી; તે પોતાના કુળને પણ પવિત્ર કરે છે.
3.83.43
ततः शूर्पारकं गच्छेज्जामदग्न्यनिषेवितम् ।
रामतीर्थे नरः स्नात्वा विन्द्याद्बहु सुवर्णकम् ॥ ३.८३.४३ ॥
પછી માણસે જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) દ્વારા સેવાયેલા શૂર્પારક જવું; રામતીર્થમાં સ્નાન કરીને તે ઘણું સુવર્ણ મેળવે.
3.83.44
सप्तगोदावरे स्नात्वा नियतो नियताशनः ।
महत्पुण्यमवाप्नोति देवलोकं च गच्छति ॥ ३.८३.४४ ॥
સપ્તગોદાવરીમાં સ્નાન કરીને, સંયમી અને નિયમિત આહાર લેનાર માણસ મહાન પુણ્ય મેળવે છે અને દેવલોકમાં જાય છે.
3.83.45
ततो देवपथं गत्वा नियतो नियताशनः ।
देवसत्रस्य यत्पुण्यं तदेवाप्नोति मानवः ॥ ३.८३.४५ ॥
પછી દેવપથ પર જઈને, સંયમી અને નિયમિત આહાર લેનાર માણસ દેવસત્ર યજ્ઞનું જે પુણ્ય છે તે જ પામે છે.
3.83.46
तुङ्गकारण्यमासाद्य ब्र्हमचारी जितेन्द्रियः ।
वेदानध्यापयत्तत्र ऋषिः सारस्वतः पुरा ॥ ३.८३.४६ ॥
તુંગ અરણ્યમાં પહોંચીને, બ્રહ્મચારી અને ઇન્દ્રિયજયી સારસ્વત ઋષિએ પૂર્વકાળમાં ત્યાં વેદોનું અધ્યાપન કર્યું.
3.83.47
तत्र वेदेषु नष्टेषु मुनेरङ्गिरसः सुतः ।
ऋषीणआमुत्तरीयेषु सूपविष्टो यथासुखम् ॥ ३.८३.४७ ॥
ત્યાં વેદો નષ્ટ થયા પછી, અંગિરસ મુનિનો પુત્ર ઋષિઓના ઉત્તરીય વસ્ત્રો પર સુખપૂર્વક બેઠો.
3.83.48
ओंकारेण यथान्यायं सम्यगुच्चारितेन ह ।
येन यत्पूर्वमभ्यस्तं तत्सर्वं समुपस्थितम् ॥ ३.८३.४८ ॥
ઓંકારનો યથાવિધિ અને સમ્યક ઉચ્ચાર કરવાથી, જેણે પૂર્વે જે અભ્યાસ્યું હતું તે બધું તેની સામે ઉપસ્થિત થયું.
3.83.49
ऋषयस्तत्र देवाश्च वरुणोऽग्निः प्रजापतिः ।
हरिर्नारायणस्तत्र महादेवस्तथैव च ॥ ३.८३.४९ ॥
ત્યાં ઋષિઓ અને દેવતાઓ હતા; વરુણ, અગ્નિ, પ્રજાપતિ હતા; ત્યાં હરિ નારાયણ અને એ જ રીતે મહાદેવ પણ હતા.
3.83.50
पितामहश्च भगवान्देवैः सह महाद्युतिः ।
भृगुं नियोजयामास याजनार्थे महाद्युतिम् ॥ ३.८३.५० ॥
પિતામહ ભગવાને દેવો સાથે, મહાતેજસ્વી, યજ્ઞ કરાવવા માટે મહાતેજસ્વી ભૃગુની નિયુક્તિ કરી.
3.83.51
ततः स चक्रे भगवानृषीणां विधिवत्तदा ।
सर्वेषां पुनराधानं विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ३.८३.५१ ॥
પછી તે ભગવાને ઋષિઓ માટે વિધિપૂર્વક, વિધિમાં જોયેલા કર્મથી સૌનું પુનરાધાન કર્યું.
3.83.52
आज्यभागेन तत्राग्नीं तर्पयित्वा यथाविधि ।
देवाः स्वभवनं याता ऋषयश्च यथाक्रमम् ॥ ३.८३.५२ ॥
ત્યાં ઘીના ભાગથી અગ્નિને વિધિપૂર્વક તૃપ્ત કરીને દેવો પોતાના ભવનો પ્રતિ ગયા; ઋષિઓ પણ ક્રમશઃ ગયા.
3.83.53
तदरण्यं प्रविष्टस्य तुङ्गकं राजसत्तम ।
पापं प्रणश्यत्यखिलं स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ ३.८३.५३ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ! તે અરણ્યમાં તુંગકમાં પ્રવેશનાર સ્ત્રી કે પુરુષનું સમગ્ર પાપ નાશ પામે છે.
3.83.54
तत्रमासं वसेद्धीरो नियतो नियताशनः ।
ब्रह्मलोकं व्रजेद्राजन्कुलं चैव समुद्धरेत् ॥ ३.८३.५४ ॥
ત્યાં ધીર, સંયમી અને નિયમિત આહાર લેનારે એક માસ વસવું; હે રાજન, તે બ્રહ્મલોકે જાય છે અને પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે.
3.83.55
मेधाविकं समासाद्य पितॄन्देवांश्च तर्पयेत् ।
अग्निष्टोममवाप्नोति स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥ ३.८३.५५ ॥
મેધાવિક તીર્થે પહોંચીને પિતૃઓ અને દેવોનું તર્પણ કરવું. તેને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે અને સ્મૃતિ તથા મેધા પ્રાપ્ત થાય છે.
3.83.56
अत्र कालञ्जरं गत्वा पर्वतं लोकविश्रुतम् ।
तत्र देवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.५६ ॥
અહીંથી લોકવિખ્યાત કાલંજર પર્વત પર જઈને ત્યાંના દેવહ્રદમાં સ્નાન કરવાથી હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મળે છે.
3.83.57
आत्मानं स्नापयेत्तत्रगिरौ कालञ्जरे नृप ।
स्वर्गलोके महीयेत नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.८३.५७ ॥
હે રાજા, ત્યાં કાલંજર પર્વત પર પોતાને સ્નાન કરાવવું; મનુષ્ય સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે, એમાં સંશય નથી.
3.83.58
ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशांपते ।
मन्दाकिनीं समासाद्य सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ ३.८३.५८ ॥
પછી, હે નરાધિપ, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ ચિત્રકૂટ પર પહોંચીને સર્વ પાપોનો નાશ કરનારી મંદાકિની નદી પાસે જવું.
3.83.59
तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः ।
अश्वमेधमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत् ॥ ३.८३.५९ ॥
ત્યાં અભિષેક કરીને, પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં રત રહેનાર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે અને પરમ ગતિ પામે છે.
3.83.60
ततो गच्छेत धर्मज्ञ भर्तृस्थानमनुत्तमम् ।
यत्र नित्यं महासेनो गुहः सन्निहितो नृप ॥ ३.८३.६० ॥
હે ધર્મજ્ઞ, પછી સર્વોત્તમ ભર્તૃસ્થાને જવું; જ્યાં સદા મહાસેન ગુહ ઉપસ્થિત રહે છે, હે નૃપ.
3.83.61
तत्र गत्वा नृपश्रेष्ठ गमनादेव सिध्यति ।
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८३.६१ ॥
ત્યાં જવાથી જ, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, સિદ્ધિ મળે છે. કોટિતીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસને હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે.
3.83.62
प्रदक्षिणमुपावृत्य ज्येष्ठस्थानं व्रजेन्नरः ।
अभिगम्य महादेवं विराजति यथा शशी ॥ ३.८३.६२ ॥
મનુષ્યે પ્રદક્ષિણા કરીને જ્યેષ્ઠસ્થાન તરફ જવું. મહાદેવ પાસે પહોંચીને તે ચંદ્રની જેમ શોભે છે.
3.83.63
तत्र कूपे महाराज विश्रुता भरतर्षभ ।
समुद्रास्तत्र चत्वारो निवसन्ति युधिष्ठिर ॥ ३.८३.६३ ॥
ત્યાં, હે મહારાજ, કૂવામાં પ્રસિદ્ધ છે, હે ભરતર્ષભ. હે યુધિષ્ઠિર, ત્યાં ચાર સમુદ્રો વસે છે.
3.83.64
तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र पितृदेवार्चने रतः ।
नियतात्मा नरः पूतो गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८३.६४ ॥
ત્યાં આચમન કરીને, હે રાજેન્દ્ર, પિતૃ-દેવતાઓની પૂજામાં રત, સંયમી મનનો પવિત્ર માણસ પરમ ગતિ પામે.
3.83.65
ततो गच्छेत राजेन्द्र शृङ्गबेरपुरं महत् ।
यत्रतीर्णो महाराज रामो दाशरथिः पुरा ॥ ३.८३.६५ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, શૃંગબેરપુર નામના મહાનગરે જવું; હે મહારાજ, પૂર્વે દશરથપુત્ર રામે ત્યાં પાર કર્યું હતું.
3.83.66
रकतस्मिंस्तीर्थे महाबाहो स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते ।
गङ्गायां तु नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८३.६६ ॥
રક્ત તીર્થમાં, હે મહાબાહુ, સ્નાન કરવાથી માણસ પાપોથી મુક્ત થાય છે. પરંતુ ગંગામાં, બ્રહ્મચારી અને એકાગ્ર મનથી સ્નાન કરનાર માણસ...
3.83.67
विधूतपाप्मा भवति वाजपेयं च विन्दति ।
ततो मुञ्जवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ॥ ३.८३.६७ ॥
પાપ દૂર થઈને તે વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પામે છે. પછી બુદ્ધિમાન દેવના સ્થાન મુંજવટ જવું જોઈએ.
3.83.68
अभिगम्य महादेवमभिवाद्य च भारत ।
प्रदक्षिणमुपावृत् यगाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ ३.८३.६८ ॥
હે ભારત, મહાદેવ પાસે જઈ, પ્રણામ કરી, પ્રદક્ષિણા કરીને તેણે ગાણપત્ય પદ પ્રાપ્ત કરવું.
3.83.69
तस्मिंस्तीर्थे तु जाह्नव्यां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रयागमृषिसंस्तुतम् ॥ ३.८३.६९ ॥
તે તીર્થમાં જાહ્નવીમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય પાપોથી મુક્ત થાય છે. પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઋષિઓ દ્વારા સ્તુત પ્રયાગ જવું જોઈએ.
3.83.70
यत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः ।
लोकपालाश्च साध्याश्च पितरो लोकसंमताः ॥ ३.८३.७० ॥
જ્યાં બ્રહ્માદિ દેવો, દિશાઓ અને દિગ્પાલો, લોકપાલો, સાધ્યો અને લોકમાન્ય પિતૃઓ છે.
3.83.71
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः ।
अङ्गिरःप्रमुखाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥ ३.८३.७१ ॥
સનત્કુમાર જેમાં પ્રમુખ છે એવા પરમ ઋષિઓ, અંગિરા પ્રમુખ નિર્મળ બ્રહ્મર્ષિઓ પણ ત્યાં છે.
3.83.72
तथा नागाः सुपर्णश्च सिद्धाश्चक्रचरास्तथा ।
सरितः सागराश्चैव गन्धर्वाप्सरसोऽपि च ॥ ३.८३.७२ ॥
તેમ જ નાગો, સુપર્ણ (ગરુડ), સિદ્ધો, આકાશચારીઓ, નદીઓ, સાગરો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ છે.
3.83.73
हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः ।
तत्र त्रीण्यग्निकुण्डानि येषां मध्येन जाह्नवी ॥ ३.८३.७३ ॥
ત્યાં ભગવાન હરિ પ્રજાપતિ દ્વારા સન્માનિત થઈને વસે છે. ત્યાં ત્રણ અગ્નિકુંડ છે, જેમની વચ્ચેથી જાહ્નવી (ગંગા) વહે છે.
3.83.74
प्रयागादभिनिष्क्रान्ता सर्वतीर्थपुरस्कृता ।
तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ३.८३.७४ ॥
પ્રયાગથી નીકળેલી, સર્વ તીર્થોમાં આગળ સન્માનિત, સૂર્યની પુત્રી દેવી (યમુના) ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત છે.
3.83.75
यमुना गङ्गया सार्धं संगता लोकपावनी ।
गङ्गायमुनयोर्मध्यं पृथिव्या जघनं स्मृतम् ॥ ३.८३.७५ ॥
યમુના ગંગા સાથે મળીને લોકોને પવિત્ર કરે છે. ગંગા અને યમુનાની વચ્ચેનો ભાગ પૃથ્વીનો કટિપ્રદેશ (જઘન) કહેવાયો છે.
3.83.76
प्रयागं जघनस्थानमुपस्थमृषयो विदुः ।
प्रयागं सप्रतिष्ठानं कम्बलाश्वतरौ तथा ॥ ३.८३.७६ ॥
ઋષિઓ પ્રયાગને જઘનસ્થાન અને ઉપસ્થ (પવિત્ર કેન્દ્ર) તરીકે જાણે છે. પ્રતિષ્ઠાન સહિત પ્રયાગ, તથા કંબલ અને અશ્વતર પણ તેવા જ છે.
3.83.77
तीर्थं भोगवती चैव वेदिरेषा प्रजापतेः ।
तत्रवेदाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमन्तो युधिष्ठिर ॥ ३.८३.७७ ॥
ભોગવતી પણ તીર્થ છે; આ પ્રજાપતિની વેદી છે. ત્યાં, હે યુધિષ્ઠિર, વેદો અને યજ્ઞો મૂર્તિમંત રૂપે છે.
3.83.78
प्रजापतिमुपासन्ते ऋषयश्च तपोधनाः ।
यजन्ते क्रतुभिर्देवास्तथा चक्रधरा नृपाः ॥ ३.८३.७८ ॥
તપ જ જેનું ધન છે તેવા ઋષિઓ પ્રજાપતિની ઉપાસના કરે છે. દેવો યજ્ઞોથી તેમની પૂજા કરે છે; ચક્રધર રાજાઓ પણ તેવી રીતે.
3.83.79
ततः पुण्यतमं नाम त्रिषु लोकेषु भारत ।
प्रयागं सर्वतीर्थेभ्यः प्रवदन्त्यधिकं विभो ॥ ३.८३.७९ ॥
પછી ત્રણે લોકમાં 'પુણ્યતમ' નામનું પ્રયાગ, હે ભારત, સર્વ તીર્થો કરતાં અધિક કહેવાય છે, હે વિભો.
3.83.80
श्रवणात्तस्य तीर्थस् नामसंकीर्तनादपि ।
मृत्युकालभयाच्चापि नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ ३.८३.८० ॥
તે તીર્થનું શ્રવણ કરવાથી, તેનું નામસંકીર્તન કરવાથી, મૃત્યુકાળના ભયથી પણ મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે.
3.83.81
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे लोकविश्रुते ।
पुण्यं स फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥ ३.८३.८१ ॥
લોકવિખ્યાત તે સંગમમાં જે અભિષેક કરે છે, તે રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોનું પુણ્યફળ પામે છે.
3.83.82
एषा यजनभूमिर्हि देवानामभिसंस्कृता ।
तत्र रदत्तं सूक्ष्ममपि महद्भवति भारत ॥ ३.८३.८२ ॥
આ દેવોની યજ્ઞભૂમિ છે, ત્યાં સંસ્કારિત થયેલી. ત્યાં આપેલું નાનું દાન પણ મહાન બને છે, હે ભારત.
3.83.83
न वेदवचनात्तात न लोकवचनादपि ।
मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति ॥ ३.८३.८३ ॥
હે તાત, વેદવચનથી કે લોકવચનથી પણ પ્રયાગમાં મરણના તારા નિશ્ચયને છોડવો ન જોઈએ.
3.83.84
दशतीर्तसहस्राणि षष्टिः कोट्यस्तथाऽपराः ।
येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्तितं कुरुन्दन ॥ ३.८३.८४ ॥
દસ હજાર તીર્થો અને સાઠ કરોડ અન્ય તીર્થો — જેમની ઉપસ્થિતિ અહીં જ કહેવાઈ છે, હે કુરુનંદન.
3.83.85
चतुर्विद्ये च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत् ।
स्नात एव तदाप्नोति गङ्गायमुनसंगमे ॥ ३.८३.८५ ॥
ચાર વેદોમાં જે પુણ્ય છે અને સત્યવાદીઓમાં જે પુણ્ય છે, તે ગંગા-યમુનાના સંગમમાં સ્નાન કરવાથી જ મળે છે.
3.83.86
तत्र भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम् ।
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ३.८३.८६ ॥
ત્યાં વાસુકિનું ઉત્તમ તીર્થ ભોગવતી નામે છે; ત્યાં અભિષેક કરનારને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે.
3.83.87
तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
दशाश्वमेधिकं चैव गङ्गायां कुरुनन्दन ॥ ३.८३.८७ ॥
ત્યાં ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ હંસપ્રપતન નામનું તીર્થ છે; ગંગામાં તે દસ અશ્વમેધ સમાન છે, હે કુરુનંદન.
3.83.88
कुरुक्षेत्रसमा गङ्गा यत्रतत्रावगाहिता ।
विशेषो वै कनखले प्रयागे परमं महत् ॥ ३.८३.८८ ॥
ગંગામાં જ્યાં ક્યાંય સ્નાન કરાય તે કુરુક્ષેત્ર સમાન છે; પણ કનખલ અને પ્રયાગમાં તે વિશેષ રીતે પરમ અને મહાન છે.
3.83.89
यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतंगङ्गावसेचनम् ।
सर्वं तत्तस्य गङ्गापो दहत्यग्निरिवेन्धनम् ॥ ३.८३.८९ ॥
કોઈ સો અકાર્યો કરીને પણ ગંગાજળથી અભિષેક કરે, તો ગંગાનું જળ તેનું બધું અગ્નિ બળતણને બાળે તેમ બાળી નાખે છે.
3.83.90
सर्वं कृतयुगे पुण्यंत्रेतायां पुष्करं स्मृतम् ।
द्वापरेऽपि कुरुक्षेत्रं गङ्गा कलियुगे स्मृता ॥ ३.८३.९० ॥
કૃતયુગમાં સર્વ પુણ્ય છે; ત્રેતામાં પુષ્કર સ્મરાય છે; દ્વાપરમાં પણ કુરુક્ષેત્ર, અને કલિયુગમાં ગંગા સ્મરાય છે.
3.83.91
पुष्करे तु तपस्तप्येद्दानं दद्यान्महालये ।
मलये त्वग्निमारोहेद्भृगुतुन्दे त्वनाशनम् ॥ ३.८३.९१ ॥
પુષ્કરમાં તપ કરે, મહાલયમાં દાન આપે. મલય પર અગ્નિમાં ચઢે, ભૃગુતુંડ પર ઉપવાસ કરે.
3.83.92
पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे रगङ्गायां मगधेषु च ।
स्नात्वा तारयते जन्तुः सप्तसप्तावरांस्तथा ॥ ३.८३.९२ ॥
પુષ્કર, કુરુક્ષેત્ર, ગંગા અને મગધમાં સ્નાન કરનાર માણસ પોતાની આગળ અને પાછળની સાત-સાત પેઢીઓને તારે છે.
3.83.93
पुनाति कीर्तिता पापं दृष्टा भद्रं प्रयच्छति ।
अवगाढा च पीता च पुनात्यासप्तमं कुलम् ॥ ३.८३.९३ ॥
કીર્તન કરવાથી પાપ શુદ્ધ કરે છે, દર્શનથી કલ્યાણ આપે છે. તેમાં સ્નાન કરી પાણી પીવાથી સાતમી પેઢી સુધી કુળને પવિત્ર કરે છે.
3.83.94
यावदस्थि मनुष्यस् गङ्गायाः स्पृशते जलम् ।
तावत्स पुरुषो राजन्स्वर्गलोके महीपते ॥ ३.८३.९४ ॥
માણસનું હાડકું ગંગાના જળને જ્યાં સુધી સ્પર્શે છે, હે રાજન, હે મહીપતિ, ત્યાં સુધી તે પુરુષ સ્વર્ગલોકમાં રહે છે.
3.83.95
यथा पुण्यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
उपास्य पुण्यं लब्ध्वा च भवत्यमरलोकभाक् ॥ ३.८३.९५ ॥
જેમ પવિત્ર તીર્થો અને પવિત્ર આયતનો છે, તેમની ઉપાસના કરીને અને પુણ્ય મેળવીને માણસ અમરલોકનો અધિકારી બને છે.
3.83.96
न गङ्गासदृशं तीर्थं न देवः केशवात्परः ।
ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति एवमाह पितामहः ॥ ३.८३.९६ ॥
ગંગા સમાન તીર્થ નથી; કેશવથી શ્રેષ્ઠ દેવ નથી; બ્રાહ્મણોથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી — એમ પિતામહે કહ્યું છે.
3.83.97
यत्र गङ्गा महाराज स देशस्तत्तपोकवनम् ।
सिद्धिक्षेत्रं च तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम् ॥ ३.८३.९७ ॥
હે મહારાજ, જ્યાં ગંગા છે તે દેશ તપોવન છે; ગંગાતીરે આશ્રિત તે સિદ્ધિક્ષેત્ર જાણવું.
3.83.98
इदं सत्यंद्विजातीनां साधूनामात्मनोपि च ।
सुहृदां च जपेत्कर्मे शिष्यस्यानुगतस्य च ॥ ३.८३.९८ ॥
આ દ્વિજો માટે, સાધુઓ માટે, પોતાને માટે પણ સત્ય છે; મિત્રોને માટે પણ; કર્મમાં તેનો જપ કરવો, શિષ્ય અને અનુગામી માટે પણ.
3.83.99
इदं धन्यमिदं मेध्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सुखम् ।
इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्म्यमुत्तमम् ॥ ३.८३.९९ ॥
આ ધન્ય છે, આ પવિત્ર છે, આ સ્વર્ગદાયક છે, આ સુખદાયક છે; આ પુણ્ય, રમ્ય, પાવન, ધર્મ્ય અને ઉત્તમ છે.
3.83.100
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम् ।
अधीत्यद्विजमध्ये च निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात् ॥ ३.८३.१०० ॥
આ મહર્ષિઓનું ગુહ્ય રહસ્ય છે, સર્વ પાપોથી મુક્ત કરનાર; દ્વિજો વચ્ચે એનો અભ્યાસ કરીને નિર્મળ થઈ સ્વર્ગ પામે છે.
3.83.101
श्रीमत्स्वर्ग्यं तथा पुण्यं सपत्नशमनं शिवम् ।
मेधाजननमग्र्यं वै तीर्थवंशानुकीर्तनम् ॥ ३.८३.१०१ ॥
આ શ્રીમાન, સ્વર્ગદાયક, પુણ્યદાયક, શત્રુઓને શાંત કરનાર, શિવકારી; બુદ્ધિ ઉત્પન્ન કરનાર, અગ્ર્ય — આ તીર્થવંશોનું કીર્તન છે.
3.83.102
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात् ।
शूद्रो यथेप्सितान्कामान्ब्राह्मणः पारगः पठन्।
महीं विजयते राजा वैश्यो धनमवाप्नुयात् ॥ ३.८३.१०२ ॥
અપુત્ર પુત્ર પામે છે, નિર્ધન ધન પામે છે; શૂદ્ર ઇચ્છિત કામનાઓ પામે છે, બ્રાહ્મણ એમાં પારંગત થઈ પાઠ કરે તો; રાજા પૃથ્વી જીતે છે, વૈશ્ય ધન પામે છે.
3.83.103
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थपुण्यं नरः शुचिः ।
जातीः स स्मरते बह्वीर्नाकपृष्ठे च मोदते ॥ ३.८३.१०३ ॥
જે શુદ્ધ મનુષ્ય નિત્ય તીર્થપુણ્યનું આ વર્ણન સાંભળે છે, તે પોતાના અનેક જન્મો સ્મરે છે અને સ્વર્ગપૃષ્ઠે આનંદ પામે છે.
3.83.104
गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमानि च ।
मनसा तानि गच्छेत सर्वतीर्थसमीक्षया ॥ ३.८३.१०४ ॥
જે તીર્થો ગમ્ય છે અને જે અગમ્ય કહ્યાં છે, તેમની પણ સર્વ તીર્થોના દર્શનની ભાવનાથી મનથી યાત્રા કરવી.
3.83.105
एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः ।
ऋषिभिर्देवकल्पैश्च स्नातानि सुकृतैषिभिः ॥ ३.८३.१०५ ॥
આ તીર્થોમાં વસુઓ, સાધ્યો, આદિત્યો, મરુતો અને અશ્વિનીકુમારોએ તથા દેવસમાન ઋષિઓએ સુકૃત ઇચ્છનારાઓ સાથે સ્નાન કર્યું છે.
3.83.106
एवं त्वमपि कौरव्य विधिनाऽनेन सुव्रत ।
व्रत तीर्थानि नियतः पुण्यं पुण्येन वर्धयन् ॥ ३.८३.१०६ ॥
હે કૌરવ્ય, હે સુવ્રત, આ જ વિધિ પ્રમાણે તું પણ વ્રતો સહિત સંયમપૂર્વક તીર્થોમાં જા, પુણ્યથી પુણ્યને વધારતો.
3.83.107
भाषितैः करणैः पूर्वमास्तिक्याच्छ्रुतिदर्शनात् ।
प्राप्यन्ते तानि तीर्तानि सद्भिः शास्त्रार्थदर्शिभिः।
सद्भिः शास्त्रार्थतत्वज्ञैर्ब्राह्मणैः सह गम्यताम् ॥ ३.८३.१०७ ॥
પહેલાં વચનો અને કર્મોથી, આસ્તિક્યથી, શ્રુતિના દર્શનથી તે તીર્થો પ્રાપ્ત થાય છે; શાસ્ત્રાર્થ જોનારા સજ્જનો અને શાસ્ત્રાર્થતત્ત્વ જાણનારા બ્રાહ્મણો સાથે જાઓ.
3.83.108
नाव्रती नाकृतात्मा च नाशुचिर्न च तस्करः ।
स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः ॥ ३.८३.१०८ ॥
હે કૌરવ્ય, જે વ્રતહીન, અકૃતાત્મા, અશુચિ, ચોર કે વક્ર બુદ્ધિવાળો મનુષ્ય છે, તે તીર્થોમાં સ્નાન કરતો નથી.
3.83.109
त्वया तु सम्यग्वृत्तेन नित्यं धर्मार्थदर्शिना ।
पितरस्तात सर्वे च तारिताः प्रपितामहाः ॥ ३.८३.१०९ ॥
હે તાત, તેં સદા સમ્યક્ આચરણ અને ધર્મ-અર્થને જોતાં સર્વ પિતૃઓ અને પ્રપિતામહોનો ઉદ્ધાર કર્યો છે.
3.83.110
पिता पितामहस्चैव सर्वे च प्रपितामहाः ।
पितामहपुरोगाश्च देवाः सर्षिगणा नृप।
तव धर्मेण धर्मज्ञ नित्यमेवाभितोषितः ॥ ३.८३.११० ॥
પિતા, પિતામહ અને સર્વ પ્રપિતામહ, પિતામહને આગળ રાખીને દેવો અને ઋષિગણો, હે નૃપ, હે ધર્મજ્ઞ, તારા ધર્મથી સદા સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ છે.
3.83.111
अवाप्स्यसि त्वं लोकान्वै वसूनां वासवोपम ।
कीर्तिं च महातीं भीष्म प्राप्स्यसे भुविशाश्वतीं ॥ ३.८३.१११ ॥
હે વાસવ સમાન, તું વસુઓના લોક પામીશ; હે ભીષ્મ, પૃથ્વી પર શાશ્વત મહાન કીર્તિ પામીશ.
3.83.112
एवमुक्त्वाऽभ्यनुज्ञाय पुलस्त्यो भगवानृषिः ।
प्रीतः प्रीतेन मनसा तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.८३.११२ ॥
એમ કહીને અનુમતિ આપી, ભગવાન ઋષિ પુલસ્ત્ય પ્રસન્ન મનથી ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયા.
3.83.113
भीष्मश्च कुरुशार्दूल शास्त्रतत्त्वार्थदर्शिवान् ।
पुलस्त्यवचनाच्चैव पृथिवीं परिचक्रमे ॥ ३.८३.११३ ॥
હે કુરુશાર્દૂલ, શાસ્ત્રતત્ત્વાર્થને જોનારા ભીષ્મે પુલસ્ત્યના વચનથી જ પૃથ્વીની પરિક્રમા કરી.
3.83.114
एवमेषा महाभागा प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठिता ।
तीर्थयात्रा महापुण्या सर्वपापप्रमोचनी ॥ ३.८३.११४ ॥
એ રીતે આ મહાભાગ્યવતી તીર્થયાત્રા પ્રતિષ્ઠાનમાં સ્થાપિત થઈ; તે મહાપુણ્યદાયી અને સર્વ પાપોથી મુક્ત કરનારી છે.
3.83.115
अनेन विधिना यस्तु पृथिवीं संचरिष्यति ।
अश्वमेधशतं साग्रं फलं प्रेत्य स भोक्ष्यति ॥ ३.८३.११५ ॥
આ વિધિથી જે પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરશે, તે મૃત્યુ પછી સો અશ્વમેધ યજ્ઞોથી પણ વધુ ફળ ભોગવશે.
3.83.116
ततश्चाष्टगुणं पार्थ प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम् ।
भीष्मः कुरूणां प्रवरो यथा पूर्वमवाप्तवान् ॥ ३.८३.११६ ॥
પછી, હે પાર્થ, તું આઠ ગણો ઉત્તમ ધર્મ પામીશ, જેમ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે પૂર્વે પામ્યો હતો.
3.83.117
नेता च त्वमृषीन्यस्मात्तेन तेऽष्टगुणं फलम् ।
रक्षोगणबिकीर्णानि तीर्थान्येतानि भारत।
अगम्यानि मनुष्येन्द्रैस्त्वामृते कुरुनन्दन ॥ ३.८३.११७ ॥
તું ઋષિઓનો નેતા હોવાથી તને આઠ ગણું ફળ મળશે. હે ભારત, આ તીર્થો રાક્ષસગણોથી વ્યાપ્ત છે; હે કુરુનંદન, તારા સિવાય મનુષ્યેન્દ્રો પણ ત્યાં જઈ શકતા નથી.
3.83.118
इदं देवर्षिचरितं सर्वतीर्ताभिसंवृतम् ।
यः पठेच्छृणुयाद्वाऽपिसर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८३.११८ ॥
સર્વ તીર્થોથી યુક્ત આ દેવર્ષિચરિત જે વાંચે કે સાંભળે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.83.119
ऋषिमुख्याः सदा यत्रवाल्मीकिस्त्वथ कश्यपः ।
आत्रेयः कुण्डजठरो विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥ ३.८३.११९ ॥
જ્યાં સદા મુખ્ય ઋષિઓ વસે છે — વાલ્મીકિ, કશ્યપ, આત્રેય, કુંડજઠર, વિશ્વામિત્ર અને ગૌતમ.
3.83.120
असितो देवलश्चैव मार्कण्डेयोऽथ गालवः ।
भरद्वाजो वसिष्ठश्च मुनिरुद्दालकस्तथा ॥ ३.८३.१२० ॥
અસિત, દેવલ અને માર્કંડેય, ગાલવ, ભરદ્વાજ, વસિષ્ઠ અને મુનિ ઉદ્દાલક પણ તેવી રીતે.
3.83.121
शौनकः सह पुत्रेण व्यासश्च तपतांवरः ।
दुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो जाबालिश्च महातपाः ॥ ३.८३.१२१ ॥
પુત્ર સાથે શૌનક, તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ વ્યાસ, મુનિશ્રેષ્ઠ દુર્વાસા અને મહાતપસ્વી જાબાલિ.
3.83.122
एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्षास्तपोधनाः ।
एभिः सह महाराज तीर्थान्येतान्यनुव्रज ॥ ३.८३.१२२ ॥
આ સર્વ શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, તપોધન, તારી પ્રતીક્ષા કરે છે. હે મહારાજ, તેમની સાથે આ તીર્થોની યાત્રા કર.
3.83.123
एष ते लोमशो नाम महर्षिरमितद्युतिः ।
समेष्यति महाराज तेन सार्धमनुव्रज ॥ ३.८३.१२३ ॥
આ છે તારા લોમશ નામના મહર્ષિ, અમિત તેજવાળા. હે મહારાજ, તેઓ તને મળશે; તેમની સાથે જા.
3.83.124
मयाऽपिसह धर्मज्ञ तीर्थान्येतान्यनुक्रमात् ।
प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं यथा राजा महाभिषक् ॥ ३.८३.१२४ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, મારી સાથે પણ આ તીર્થોની ક્રમશઃ યાત્રા કરીશ તો તને મહાન કીર્તિ મળશે, જેમ રાજા મહાભિષકને મળી હતી.
3.83.125
यथा ययातिर्धर्मात्मा यथा राजा पुरूरवाः ।
तथा त्वं कुरुशार्दूल स्वेन धर्मेण शोभसे ॥ ३.८३.१२५ ॥
ધર્માત્મા યયાતિ અને રાજા પુરૂરવા જેવા હતા, તેમ જ હે કુરુશાર્દૂલ, તું તારા સ્વધર્મથી શોભે છે.
3.83.126
यथा भगीरथो राजा यथा रामश्च विश्रुतः ।
तथा त्वं सर्वराजभ्यो भ्राजसे रश्मिवानिव ॥ ३.८३.१२६ ॥
રાજા ભગીરથ અને પ્રખ્યાત રામ જેવા હતા, તેમ જ તું સર્વ રાજાઓમાં કિરણવાન સૂર્યની જેમ શોભે છે.
3.83.127
यथा मनुर्यथेक्ष्वाकुर्यथा पूरुर्महायशाः ।
यथा वैन्यो महाराज तथा त्वमपि विश्रुतः ॥ ३.८३.१२७ ॥
મનુ, ઇક્ષ્વાકુ, મહાયશસ્વી પુરુ, વૈન્યની જેમ, હે મહારાજ, એ જ રીતે તું પણ વિખ્યાત છે.
3.83.128
यथा च वृत्रहा सर्वान्सपत्नान्निर्दहन्पुरा ।
त्रैलोक्यं पालयामास देवराड्विगतज्वरः ॥ ३.८३.१२८ ॥
પૂર્વે વૃત્રહંતા બધા શત્રુઓને બાળીને, દેવરાજ થઈને, ચિંતારહિત બની ત્રણે લોકનું પાલન કરતા હતા.
3.83.129
तथा शत्रुक्षयं कृत्वा त्वं प्रजाः पालयिष्यसि ।
स्वधर्मविजितामुर्वीं प्राप्य राजीवलोचन।
ख्यातिं यास्यसि धर्मेण कार्तवीर्यार्जुनो यथा ॥ ३.८३.१२९ ॥
એ જ રીતે શત્રુઓનો નાશ કરીને તું પ્રજાનું પાલન કરીશ; સ્વધર્મથી જીતેલી પૃથ્વી મેળવીને, હે કમલનયન, કાર્તવીર્યાર્જુનની જેમ ધર્મથી ખ્યાતિ પામીશ.
3.83.130
एवमाश्वास्य राजानं नारदो भगवानृषिः ।
अनुज्ञाप्य महाराज तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.८३.१३० ॥
આ રીતે રાજાને આશ્વાસન આપીને ભગવાન ઋષિ નારદ, હે મહારાજ, વિદાય લઈને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
3.83.131
युधिष्ठिरोषि धर्मात्मा तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
तीर्थयात्राश्रितं पुण्यमृषीणां प्रत्यवेदयत् ॥ ३.८३.१३१ ॥
ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિરે પણ એ જ વિષય પર વિચાર કરતાં, ઋષિઓને તીર્થયાત્રા સંબંધી પુણ્યની વાત જણાવી.