महाभारत · अध्याय 3.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.94.1
ततः संप्रस्थितो राजा कौन्तेयो भूरिदक्षिणः ।
अगस्त्याश्रममासाद्य दुर्जयायामुवास ह ॥ ३.९४.१ ॥
नंतर कुंतीपुत्र, अत्यंत दानशूर राजा निघाला आणि अगस्त्याच्या आश्रमात पोहोचून दुर्जयेत राहिला.
3.94.2
तत्रैव लोमशं राजा पप्रच्छ वदतांवरः ।
अगस्त्येनेह वातापिः किमर्थमुपशामितः ॥ ३.९४.२ ॥
तेथेच वक्त्यांत श्रेष्ठ असलेल्या राजाने लोमशांना विचारले: अगस्त्यांनी येथे वातापीला कोणत्या कारणाने शांत केले?
3.94.3
आसीद्वा किंप्रभावश्च स दैत्यो मानवान्तकः ।
किमर्थं चोदितो मन्युरगस्त्यस्य महात्मनः ॥ ३.९४.३ ॥
मानवांचा नाश करणारा तो दैत्य किती प्रभावशाली होता, आणि महात्मा अगस्त्यांचा क्रोध कोणत्या कारणाने जागृत झाला?
3.94.4
इल्वलो नाम दैतेय आसीत्कौरवनन्दना ।
मणिमत्यां पुरि पुरा वातापिस्तस्य चानुजः ॥ ३.९४.४ ॥
हे कौरवनंदना, पूर्वी मणिमती नगरात इल्वल नावाचा दितीचा पुत्र होता; वातापी हा त्याचा धाकटा भाऊ होता.
3.94.5
स ब्राह्मणं तपोयुक्तमुवाच दितिनन्दनः ।
पुत्रं मे भगवानेकमिन्द्रतुल्यं प्रयच्छतु ॥ ३.९४.५ ॥
दितीच्या पुत्राने तपोयुक्त ब्राह्मणाला म्हटले: 'भगवन्, इंद्रासमान एक पुत्र मला द्यावा.'
3.94.6
तस्मै स ब्राह्मणो नादात्पुत्रं वासवसंमितम् ।
चुक्रोध सोऽसुरस्तस्य ब्राह्मणस्य ततो भृशम् ॥ ३.९४.६ ॥
त्या ब्राह्मणाने त्याला इंद्रासमान पुत्र दिला नाही; तेव्हा तो असुर त्या ब्राह्मणावर अत्यंत क्रुद्ध झाला.
3.94.7
तदाप्रभृतिराजेन्द्र इल्वलो ब्रह्महाऽसुरः ।
मन्युमान्भ्रातरं छागं मायावी ह्यकरोत्ततः ॥ ३.९४.७ ॥
हे राजेंद्रा, तेव्हापासून ब्रह्महत्या करणारा असुर इल्वल, क्रोधी आणि मायावी, आपल्या भावाला बकरा बनवत असे.
3.94.8
मेषरूपी च वातापिः कामरूप्यभवत्क्षणात् ।
संस्कृत्यतं भोजयति ततो विप्रं जिधांसति ॥ ३.९४.८ ॥
मेषरूपी वातापि क्षणात इच्छारूपी झाला. त्याला शिजवून तो ब्राह्मणाला जेवण देई, मग त्याला मारू इच्छी.
3.94.9
स चाह्वयति यं वाचा गतं वैवस्वतक्षयम् ।
स पुनर्देहमास्थाय जीवन्स्म प्रत्यदृश्यत ॥ ३.९४.९ ॥
तो वाणीने ज्याला हाक मारी, जो वैवस्वताच्या लोकाला गेला होता, तो पुन्हा देह धारण करून जिवंत दिसे.
3.94.10
ततो वातापिमसुरं छागं कृत्वा सुसंस्कृतम् ।
तं ब्राह्मणं भोजयित्वा पुनरेव समाह्वयत् ॥ ३.९४.१० ॥
मग असुराने वातापीला बकरा करून, चांगले शिजवून, त्या ब्राह्मणाला जेवू घालून पुन्हा हाक मारली.
3.94.11
तामिल्वलेन महता स्वरेण गिरमीरिताम् ।
श्रुत्वाऽतिमायो बालवान्क्षिप्रं ब्राह्मणकण्टकः ॥ ३.९४.११ ॥
इल्वलाच्या मोठ्या स्वराने उच्चारलेले ते वचन ऐकून, अतिमायावी, बलवान, ब्राह्मणांचा काटा असलेला तो लगेच आला.
3.94.12
तस्य पार्श्वं विनिर्भिद्य ब्राह्मणस्य महासुरः ।
वातापिः प्रहसन्राजन्निश्चक्राम विशांपते ॥ ३.९४.१२ ॥
हे राजा, त्या ब्राह्मणाची बरगडी फोडून तो महाअसुर वातापि हसत बाहेर आला, हे विशांपते.
3.94.13
एवं स ब्राह्मणान्राजन्भोजयित्वा पुनःपुनः ।
हिंसयामायस दैतेय इल्वलो दुष्टचेतनः ॥ ३.९४.१३ ॥
हे राजा, अशा प्रकारे तो दैत्य इल्वल ब्राह्मणांना वारंवार भोजन घालून दुष्ट बुद्धीने त्यांना त्रास देत होता.
3.94.14
अगस्त्यश्चापि भगवानेतस्मिन्काल एव तु ।
पितॄन्ददर्श गर्ते वै लम्बमानानधोमुखान् ॥ ३.९४.१४ ॥
त्याच वेळी भगवान अगस्त्यांनीही खड्ड्यात डोके खाली करून लटकलेल्या पितरांना पाहिले.
3.94.15
सोऽपृच्छल्लम्बमानांस्तान्भगवन्तश्च किंपराः ।
किंमर्थं वेह लम्बध्वे गर्ते यूयमधोमुखाः।
संतानहेतोरिति ते प्रत्यूचुर्ब्रह्मवादिनः ॥ ३.९४.१५ ॥
त्याने खड्ड्यात लटकणाऱ्यांना विचारले, 'हे भगवंतांनो, कोणत्या हेतूने तुम्ही येथे खड्ड्यात डोके खाली करून लटकत आहात?' तेव्हा त्या वेदवादींनी उत्तर दिले, 'संततीसाठी.'
3.94.16
ते तस्मै कथयामासुर्वयं ते पितरः स्वकाः ।
गर्तमेतमनुप्राप्ता लम्बामः प्रसवार्थिनः ॥ ३.९४.१६ ॥
ते त्याला म्हणाले, 'आम्ही तुझे स्वतःचे पितर आहोत. या खड्ड्यात पडून, संततीची इच्छा धरून आम्ही लटकत आहोत.'
3.94.17
यदि नो जनयेथास्त्वमगस्त्यापत्यमुत्तमम् ।
स्यान्नोस्मान्निरयान्मोक्षस्त्वं च पुत्राप्नुया गतिम् ॥ ३.९४.१७ ॥
जर तू आमच्यासाठी अगस्त्यांचे एक उत्तम अपत्य जन्माला घातलेस, तर आम्हाला या नरकातून मुक्ती मिळेल आणि तुलाही उत्तम गती लाभेल.
3.94.18
स तानुवाच तेजस्वी सत्यधर्मपरायणः ।
करिष्ये पितरः कामं व्येतु वो मानसो ज्वरः ॥ ३.९४.१८ ॥
तेजस्वी आणि सत्यधर्मपरायण असलेले ते त्यांना म्हणाले, 'हे पितरांनो! मी तुमची इच्छा पूर्ण करीन; तुमचा मानसिक ताप दूर होवो.'
3.94.19
ततः प्रसवसन्तानं चिन्तयन्भगवानृषिः ।
आत्मनः प्रसवस्यार्थे नापश्यत्सदृशीं स्त्रियम् ॥ ३.९४.१९ ॥
तेव्हा भगवान ऋषी वंशपरंपरेचा विचार करीत असताना आपल्या संततीसाठी योग्य स्त्री त्यांना दिसली नाही.
3.94.20
स तस्य तस् सत्वस्य तत्तदङ्गमनुत्तमम् ।
संगृह्यतत्समैरङ्गैर्निर्ममे स्त्रियमुत्तमाम् ॥ ३.९४.२० ॥
त्यांनी त्या सत्त्वाचा प्रत्येक उत्तम अवयव गोळा करून, त्यांच्याच समान अवयवांनी एक उत्तम स्त्री घडवली.
3.94.21
स तां विदर्भराजाय पुत्रकामाय ताम्यते ।
निर्मितामात्मनोऽर्थाय मुनिः प्रादान्महातपाः ॥ ३.९४.२१ ॥
पुत्रकामनेने व्याकुळ झालेल्या विदर्भराजाला महातपस्वी मुनींनी स्वतःसाठी घडवलेली ती स्त्री दिली.
3.94.22
सा तत्र जज्ञे सुभगा विद्युत्सौदामनी यथा ।
विभ्राजमाना वपुषा व्यवर्धत शुभानना ॥ ३.९४.२२ ॥
ती तेथे विजेसारखी सुंदर जन्मली; शरीराच्या तेजाने झळकत, शुभमुखी होऊन वाढली.
3.94.23
जातमात्रां च तां दृष्ट्वा वैदर्भः पृथिवीपतिः ।
प्रहर्षेण द्विजातिभ्यो न्यवेदयत भारत ॥ ३.९४.२३ ॥
हे भारता! जन्मताच तिला पाहून विदर्भराजाने, पृथ्वीपती, आनंदाने ब्राह्मणांना कळवले.
3.94.24
अभ्यनन्दन्त तां सर्वे ब्राह्मणा वसुधाधिप ।
लोपामुद्रेति तस्याश्च चक्रिरे नाम ते द्विजाः ॥ ३.९४.२४ ॥
हे वसुधाधिपा! सर्व ब्राह्मणांनी तिचे अभिनंदन केले; त्या द्विजांनी तिचे नाव 'लोपामुद्रा' ठेवले.
3.94.25
ववृधे सा महाराज बिभ्रती रूपमुत्तमम् ।
अप्स्विवोत्पलिनी शीघ्रमग्नेरिव शिखा शुभा ॥ ३.९४.२५ ॥
हे महाराज, उत्तम रूप धारण करीत ती वाढू लागली; पाण्यातील कमलिनीप्रमाणे, अग्नीच्या शुभ ज्वालेप्रमाणे ती लवकर वाढली.
3.94.26
तां यौवनस्थां राजेन्द्रशतं कन्याः स्वलंकृताः ।
दास्यः शतं च कल्याणीमुपातस्थुर्वशानुगाः ॥ ३.९४.२६ ॥
हे राजेंद्रा, यौवनाला आलेल्या त्या कल्याणीसमोर शंभर सुशोभित कन्या आणि शंभर दासी तिच्या इच्छेनुसार सेवेसाठी उभ्या राहिल्या.
3.94.27
सा स्म दासीशतवृता मध्ये कन्याशतस्य च ।
आरस्ते तेजस्विनी कन्या रोहिणीव दिविप्रभा ॥ ३.९४.२७ ॥
शंभर दासींनी वेढलेली, शंभर कन्यांच्या मध्ये ती तेजस्विनी कन्या आकाशातील रोहिणीच्या प्रभेसारखी शोभली.
3.94.28
यौवनस्थामपि च तां शीलाचारसमन्विताम् ।
न वव्रे पुरुषः कश्चिद्भयात्तस्य महात्मनः ॥ ३.९४.२८ ॥
यौवनात आलेली आणि शील-आचारसंपन्न असूनही, त्या महात्म्याच्या भीतीने कोणताही पुरुष तिला वरला नाही.
3.94.29
सा तु सत्यवती कन्या रूपेणाप्सरसोप्यति ।
तोषयामास पितरं शीलेन स्वजनं तथा ॥ ३.९४.२९ ॥
ती सत्यवती कन्या रूपात अप्सरांनाही मागे टाकणारी होती; तिने आपल्या शीलाने पित्याला आणि स्वजनांना संतुष्ट केले.
3.94.30
वैदर्भी तु तथायुक्तां युवतीं प्रेक्ष्य वै पिता ।
मनसा चिन्तयामास कस्मै दद्यामिमांसुताम् ॥ ३.९४.३० ॥
वैदर्भी अशी यौवनात आलेली पाहून पित्याने मनात विचार केला: 'ही कन्या मी कोणाला द्यावी?'