મહાભારત · અધ્યાય 4.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.10.1
अथापरस्यां दिशि भीमदर्शनो वृकोदरोऽदृश्यत सिंहविक्रमः ।
असिप्रवेके प्रतिमुच्य शाणिते खजां च दर्वी च करेण धारयन् ॥ ४.१०.१ ॥
પછી પશ્ચિમ દિશામાં ભયંકર દેખાવવાળો, સિંહ સમાન પરાક્રમી વૃકોદર દેખાયો; તીક્ષ્ણ તલવારની મૂઠમાં ભરાવેલી કડછી અને ચમચો હાથમાં ધારણ કરેલા હતા.
4.10.2
त्वचं च गोचर्ममयीं सुमर्दितां समुक्षितां पानकरागषाडवैः ।
किलासमालम्ब्य करेण चायसं सशृङ्गिबेरार्द्रकभूस्तृणाङ्कुरम् ॥ ४.१०.२ ॥
ગાયના ચામડાથી બનેલી, સારી રીતે ઘસેલી અને પીણાં, રંગો તથા મસાલાથી છંટકાવ કરેલી ચામડી તથા હાથમાં લોખંડ, શૃંગિબેર, આદું, માટી અને ઘાસના અંકુર હતા.
4.10.3
गम्भीररूपः परमेण तेजसा रविर्यथा लोकमिमं प्रकाशयन् ।
स कृष्णवासा गिरिराजसारवान् स मत्स्यराजं समुपेत्य तस्थिवान् ॥ ४.१०.३ ॥
ગંભીર રૂપવાળા તે પરમ તેજથી સૂર્યની જેમ આ લોકને પ્રકાશિત કરતા, કાળાં વસ્ત્ર પહેરેલા, પર્વતરાજ સમાન બળવાન થઈને મત્સ્યરાજ પાસે આવી ઊભા રહ્યા.
4.10.4
सभागतो वारणयूथपोपमस्तमिस्रहा रात्रिमिवावभासयन् ।
सहस्रनेत्रावरजान्तकोपमस्त्रिलोकपालाधिपतिर्यथा हरिः ॥ ४.१०.४ ॥
સભામાં આવેલા તે હાથીઓના ટોળાના નાયક સમાન, અંધકારનો નાશ કરીને રાત્રિને પ્રકાશિત કરતા, સહસ્રનેત્રના નાના ભાઈ યમ જેવા, ત્રણ લોકના રક્ષકોના અધિપતિ હરિ સમાન હતા.
4.10.5
तमाव्रजन्तं गजयूथपोपमं निरीक्षमाणो नवसूर्यवर्चसम् ।
भयात्समुद्विग्नविपण्णचेतनो दिशश्च सर्वाः प्रसमीक्ष्य चासकृत् ॥ ४.१०.५ ॥
હાથીઓના ટોળાના નાયક સમાન, નવા ઉગતા સૂર્યની કાંતિવાળા તેને પોતાની તરફ આવતો જોઈને, ભયથી મન ઉદ્વિગ્ન અને વ્યાકુળ થઈ, તેણે સર્વ દિશાઓ વારંવાર જોઈ.
4.10.6
तमेकवस्त्रं परसैन्यवारणं सभाऽविदूरान्नृपतिर्नृपात्मजम् ।
समीक्ष्य वैक्लब्यमुपेयिवाञ्शनैर्जनाश्च भीताः परिसर्पिरे भृशम् ॥ ४.१०.६ ॥
એક જ વસ્ત્ર પહેરેલા, શત્રુસેનાને રોકનાર તે રાજકુમારને સભાની નજીકથી જોઈને રાજા વિહ્વળ થયો; લોકો ભયભીત થઈને ધીમે ધીમે ઘણા દૂર સરકી ગયા.
4.10.7
अथाब्रवीन्मात्स्यपतिः सभागतान् भृशातुरोष्णं परिनिश्वसन्निव ।
कोऽयं युवा वारणराजसन्निभः सभामभिप्रैति हि मामिकामिमाम् ॥ ४.१०.७ ॥
ત્યારે મત્સ્યરાજે સભામાં આવેલા લોકોને, અત્યંત વ્યાકુળ થઈ ગરમ નિસાસા નાખતાં કહ્યું — "ગજરાજ જેવો આ યુવાન કોણ છે, જે એકલો મારી તરફ આ સભામાં આવી રહ્યો છે?"
4.10.8
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं मृगेन्द्रशार्दूलगतिं हि मामकः ।
व्यूढान्तरांसो मृगराडिवोत्कटो य एष दिव्यः पुरुषः प्रकाशते ॥ ४.१०.८ ॥
મારા લોકોમાંથી કોણ પહેલાં તેનું દર્શન જાણે છે? સિંહ અને વાઘ જેવી ચાલવાળો, પહોળા ખભાવાળો, મૃગરાજ જેવો ઉગ્ર આ દિવ્ય પુરુષ પ્રકાશી રહ્યો છે.
4.10.9
राजश्रिया ह्येष विभाति राजवद्विरोचते रुक्मगिरिप्रभोपमः ।
नाक्षत्रियो नूनमयं भविष्यति सहस्रनेत्रप्रतिमस्तथा ह्यसौ ॥ ४.१०.९ ॥
રાજવૈભવ સાથે આ રાજા જેવો શોભે છે; સુવર્ણ પર્વતની પ્રભા જેવો ઝળહળે છે. આ નિશ્ચયથી ક્ષત્રિય ન હોય એવું નહીં બને; તે સહસ્રનેત્ર (ઇન્દ્ર) જેવો છે.
4.10.10
रूपेण यश्चाप्रतिमो ह्ययं महान्महीमिमां शत्रः इवाभिपालयेत् ।
नाभूमिपोऽयं हि रतिर्ममेति च च्युतः समृद्ध्या नभसीव नाहुषः ॥ ४.१०.१० ॥
સૌંદર્યમાં અજોડ આ મહાન પુરુષ શત્રુની જેમ આ પૃથ્વીનું રક્ષણ કરી શકે; આ પૃથ્વીનો રાજા નથી — "આ મારો આનંદ" કહી — સમૃદ્ધિથી ચ્યુત થયેલા નહુષની જેમ આકાશમાંથી પડેલો જણાય છે.
4.10.11
वितर्कमाणस्य च तस्य पाण्डवः सभामतिक्रम्य वृकोदरोऽब्रवीत् ।
जयेति राजानमभिप्रमोदयन्सुखेन सभ्यं च सभागतं जनम् ॥ ४.१०.११ ॥
તે વિચાર કરતો હતો ત્યારે પાંડવ વૃકોદરે સભા ઓળંગીને 'જય હો!' એમ કહીને રાજાને અને સભામાં આવેલા લોકોને આનંદિત કર્યા.
4.10.12
ततो नृपं वाक्यमुवाच पाण्डवो यथाऽनुपूर्व्यात्कृपयान्वितोत्तरम् ।
त्वां जीवितुं शत्रुहन्नागतोऽहं त्वमेव लोके परमो हि संश्रयः ॥ ४.१०.१२ ॥
ત્યારે પાંડવે રાજાને ક્રમથી, કરુણાસહિત આ વચન કહ્યું: 'હે શત્રુહંતા, તારી રક્ષા કરવા હું આવ્યો છું; જગતમાં તું જ પરમ આશ્રય છે.'
4.10.13
नरेन्द्र शूद्रोस्मि चतुर्थवर्णभाग्गुरूपदेशात्परिचारकर्मकृत् ।
जानामि सूपांश्च रसांश्च संस्कृतान्मांसान्यपूपांश्च पचामि शोभनान् ।
रागप्रकाराश्च बहून्फलाश्रयान्महानसे मे न समोस्ति सूपकृत् ॥ ४.१०.१३ ॥
હે નરેન્દ્ર, હું ચોથા વર્ણનો શૂદ્ર છું; ગુરુના ઉપદેશથી સેવાકર્મ કરનારો. સૂપ (દાળ), સંસ્કારિત રસો, સારાં માંસ અને અપૂપ બનાવતાં આવડે છે; ફળ-આધારિત અનેક પ્રકારના વ્યંજનો પણ જાણું છું. રસોડામાં મારા જેવો રસોઇયો બીજો નથી.
4.10.14
तमब्रवीन्मत्स्यपतिः प्रहृष्टवत्प्रियं प्रगल्भं मधुरं विनीतवत् ।
न शूद्रतां कांचन लक्षयामि ते कुबेरचन्द्रेन्द्रदिवाकरप्रभ ॥ ४.१०.१४ ॥
મત્સ્યપતિએ પ્રસન્ન થઈ, પ્રિય, સાહસી, મધુર અને વિનયપૂર્વક તેને કહ્યું: 'તારામાં શૂદ્રપણું મને કોઈ રીતે દેખાતું નથી; હે કુબેર, ચંદ્ર, ઇન્દ્ર અને સૂર્ય સમા તેજસ્વી.'
4.10.15
हुताशनाशीविषतुल्यतेजसो न कर्म ते योग्यमिदं महानसे ।
न सूपकारो भवितुं त्वमर्हसि सुपर्णगन्धर्वमहोरगोपम ॥ ४.१०.१५ ॥
અગ્નિ અને ઝેરી સર્પ જેવા તેજસ્વી, રસોડાનું આ કામ તારે યોગ્ય નથી. તું રસોઈયો થવાને લાયક નથી; તું ગરુડ, ગંધર્વ અને મહોરગ સમાન છે.
4.10.16
अनीककर्णाग्रधरो ध्वजी रथी भवाद्य मे वारणवाहिनीपतिः ।
न नीचकर्मा भवितुं त्वमर्हसि प्रशासितुं भूमिमिमां त्वमर्हसि ॥ ४.१०.१६ ॥
સેનાના અગ્રભાગને ધારણ કરનાર, ધ્વજધારી અને રથી થા; આજથી મારી હાથીસેનાનો સેનાપતિ થા. નીચ કર્મ કરનારો ન થવું; આ ભૂમિ પર શાસન કરવા તું યોગ્ય છે.
4.10.17
चतुर्थवर्णोस्म्यहमुग्रशासन न वै वृणे त्वामहमीदृशं पदम् ।
जात्याऽस्मि शूद्रो बललेति नाम्ना जिजीविषुस्त्वद्विषयं समागतः ॥ ४.१०.१७ ॥
હે ઉગ્ર શાસક, હું ચોથા વર્ણનો છું. તારી પાસે આવું પદ હું ઇચ્છતો નથી. જન્મથી હું શૂદ્ર છું; નામથી બલ. જીવવાની ઇચ્છાથી હું તારા રાજ્યમાં આવ્યો છું.
4.10.18
युधिष्ठिरस्यास्मि महानसे पुरा बभूव सर्वप्रभुरन्नपानदः ।
अथापि मामुत्सृजसे महीपते व्रजाम्यहं यावदितो यथागतम् ॥ ४.१०.१८ ॥
પૂર્વે હું યુધિષ્ઠિરના રસોડામાં હતો; તે સર્વપ્રભુ અને અન્નપાન આપનારા હતા. તો પણ, હે મહીપતિ, જો તું મને છોડે તો હું જેમ આવ્યો તેમ અહીંથી ચાલ્યો જઈશ.
4.10.19
त्वमन्नसंस्कारविधौ प्रशाधि मां भवामि तेऽहं नरदेव सूपकृत् ।
बलेन तुल्यश्च न विद्यते मया नियुद्धशीलोस्मि सदा हि पार्थिव ॥ ४.१०.१९ ॥
અન્ન બનાવવાની વિધિમાં તું મને શીખવ; હે નરદેવ, હું તારો રસોઈયો થઈશ. બળમાં મારી બરાબરી કોઈ જોવા મળતું નથી; હું હંમેશાં મલ્લયુદ્ધમાં નિપુણ છું, હે પાર્થિવ.
4.10.20
गजांश्च सिंहांश्च समेयिवानहं सदा करिष्यामि तवानघ प्रियम् ।
न नीचकर्मा तव मादृशः प्रभो बलस्य नेताऽप्यबलो भवेदिति ॥ ४.१०.२० ॥
હું હંમેશાં હાથીઓ અને સિંહો સાથે લડીને તમારું પ્રિય કરીશ. હે નિષ્પાપ પ્રભુ, મારા જેવો નીચ કર્મ કરનાર તમારા બળનો નેતા હોય તો પણ નિર્બળ ન થાય.
4.10.21
स्वकर्मतुष्टाश्च वयं नराधिप प्रशाधि मां सूदपदे यदीच्छसि ।
ये सन्ति मल्ला बलवीर्यसंमतास्तानेव योत्स्यामि तवाभिहर्पयन् ॥ ४.१०.२१ ॥
હે નરાધિપ, અમે અમારા કર્મથી સંતુષ્ટ છીએ. જો તમે ઇચ્છો તો મને રસોઇયાના પદે નિયુક્ત કરો. બળ અને પરાક્રમ માટે માન્ય મલ્લોની સાથે તમને આનંદ આપવા હું લડીશ.
4.10.22
तमेवमुक्ते वचने नराधिपः प्रत्यब्रवीन्मत्स्यपतिः प्रहृष्टवत् ।
सोहं न मन्ये तव कर्म तत्समं समुद्रनेमिं पृथिवीं त्वमर्हसि ॥ ४.१०.२२ ॥
તેઓ આમ કહેતાં મત્સ્યરાજ નરાધિપે હર્ષથી ઉત્તર આપ્યો: તમારું કર્મ તેના જેવું છે એમ હું માનતો નથી; સમુદ્રથી વીંટળાયેલી પૃથ્વીને તમે યોગ્ય છો.
4.10.23
त्रिलोकपालो हि यथा विराजसे तथाऽद्य मे विष्णुरिवातिरोचसे ।
यथा तु कामस्तव तत्तथा कृतं महानसे मे भव मे पुरस्कृतः ।
नराश्च मे तत्र मया सदाऽर्चिता भवाद्य तेषामधिपो मया कृतः ॥ ४.१०.२३ ॥
ત્રણ લોકના રક્ષકની જેમ તમે શોભો છો; આજે મારા માટે તમે વિષ્ણુ સમાન તેજસ્વી છો. તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે જ થશે; રસોડામાં તમે મારા માનનીય રહો. ત્યાંના માણસોનો પણ હું સદા આદર કરતો રહ્યો છું; આજે તમને તેમના અધિપતિ મેં બનાવ્યા છે.
4.10.24
तथा स भीमो विहितो महानसे विराटराजस्य बभूव वै प्रियः ।
उवास राजन्न च तं पृथग्जनो बुबोध तस्यानुचरश्च कश्चन ॥ ४.१०.२४ ॥
આ રીતે ભીમ રસોડામાં નિયુક્ત થઈને વિરાટરાજાના પ્રિય બન્યા. હે રાજન, તેઓ ત્યાં રહ્યા; કોઈ સામાન્ય માણસ કે તેમના અનુચરોમાંથી કોઈ પણ તેમને ઓળખી શક્યો નહીં.