มหาภารตะ · อัธยายะ 4.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.10.1
अथापरस्यां दिशि भीमदर्शनो वृकोदरोऽदृश्यत सिंहविक्रमः ।
असिप्रवेके प्रतिमुच्य शाणिते खजां च दर्वी च करेण धारयन् ॥ ४.१०.१ ॥
ต่อมาในทิศตะวันตก ปรากฏวฤโกทระ มีรูปน่าเกรงขาม มีวิกรมดั่งราชสีห์ ถือทัพพีและช้อนตักที่ติดอยู่กับด้ามของดาบที่ลับแล้ว
4.10.2
त्वचं च गोचर्ममयीं सुमर्दितां समुक्षितां पानकरागषाडवैः ।
किलासमालम्ब्य करेण चायसं सशृङ्गिबेरार्द्रकभूस्तृणाङ्कुरम् ॥ ४.१०.२ ॥
และมีหนังวัวที่ฟอกแล้ว ทาและพรมด้วยเครื่องดื่ม สีย้อม และน้ำปรุง มือถือเหล็กพร้อมพริกไทยดำ ขิง ดิน และยอดหญ้า
4.10.3
गम्भीररूपः परमेण तेजसा रविर्यथा लोकमिमं प्रकाशयन् ।
स कृष्णवासा गिरिराजसारवान् स मत्स्यराजं समुपेत्य तस्थिवान् ॥ ४.१०.३ ॥
มีรูปร่างสง่างาม ส่องแสงโลกนี้ด้วยรัศมีอันยิ่งใหญ่ดั่งพระอาทิตย์ นุ่งผ้าสีคล้ำ แข็งแรงดั่งราชาแห่งภูเขา เข้าไปหากษัตริย์แห่งมัตสยะแล้วยืนอยู่
4.10.4
सभागतो वारणयूथपोपमस्तमिस्रहा रात्रिमिवावभासयन् ।
सहस्रनेत्रावरजान्तकोपमस्त्रिलोकपालाधिपतिर्यथा हरिः ॥ ४.१०.४ ॥
เมื่อเข้ามาในท้องพระโรง ประดุจจ่าฝูงช้าง ทำลายความมืดส่องราตรีให้สว่าง ประดุจยมผู้เป็นน้องของผู้มีพันตา ประดุจหริผู้เป็นใหญ่เหนือโลกบาลทั้งสามโลก
4.10.5
तमाव्रजन्तं गजयूथपोपमं निरीक्षमाणो नवसूर्यवर्चसम् ।
भयात्समुद्विग्नविपण्णचेतनो दिशश्च सर्वाः प्रसमीक्ष्य चासकृत् ॥ ४.१०.५ ॥
เมื่อเห็นเขาเดินเข้ามา ประดุจจ่าฝูงช้าง มีรัศมีดั่งพระอาทิตย์ที่เพิ่งขึ้น เขาซึ่งจิตใจกระวนกระวายและท้อแท้เพราะความกลัว จึงมองทิศทั้งหมดซ้ำแล้วซ้ำเล่า
4.10.6
तमेकवस्त्रं परसैन्यवारणं सभाऽविदूरान्नृपतिर्नृपात्मजम् ।
समीक्ष्य वैक्लब्यमुपेयिवाञ्शनैर्जनाश्च भीताः परिसर्पिरे भृशम् ॥ ४.१०.६ ॥
เมื่อกษัตริย์เห็นเจ้าชายผู้นุ่งผ้าผืนเดียว ผู้ขัดขวางกองทัพของศัตรู ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากท้องพระโรง ก็เกิดความท้อแท้ ผู้คนที่หวาดกลัวก็ค่อย ๆ คลานถอยหนีไปไกล
4.10.7
अथाब्रवीन्मात्स्यपतिः सभागतान् भृशातुरोष्णं परिनिश्वसन्निव ।
कोऽयं युवा वारणराजसन्निभः सभामभिप्रैति हि मामिकामिमाम् ॥ ४.१०.७ ॥
ลำดับนั้น กษัตริย์แห่งมัตสยะ ทรงกระวนกระวายยิ่งนักและถอนพระทัยร้อน ตรัสกับผู้ที่มาในท้องพระโรงว่า "ผู้หนุ่มนี้เป็นใคร ดุจช้างพระยา ที่เข้ามาหาข้าในท้องพระโรงนี้เพียงลำพัง"
4.10.8
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं मृगेन्द्रशार्दूलगतिं हि मामकः ।
व्यूढान्तरांसो मृगराडिवोत्कटो य एष दिव्यः पुरुषः प्रकाशते ॥ ४.१०.८ ॥
ใครในหมู่ของข้าเคยเห็นรูปลักษณ์ของเขามาก่อนบ้าง ชายผู้เป็นทิพย์นี้มีท่วงท่าดั่งราชสีห์หรือเสือ มีบ่ากว้าง ดุร้ายดั่งจ้าวแห่งสัตว์ ส่องแสงอยู่
4.10.9
राजश्रिया ह्येष विभाति राजवद्विरोचते रुक्मगिरिप्रभोपमः ।
नाक्षत्रियो नूनमयं भविष्यति सहस्रनेत्रप्रतिमस्तथा ह्यसौ ॥ ४.१०.९ ॥
ด้วยสิริแห่งกษัตริย์ เขาส่องแสงเหมือนพระราชา เปล่งรัศมีดั่งแสงแห่งภูเขาทองคำ แน่นอนว่าเขาจะไม่ใช่คนชั้นต่ำกว่ากษัตริย์ เพราะเขาเหมือนผู้มีพันตานั่นเอง
4.10.10
रूपेण यश्चाप्रतिमो ह्ययं महान्महीमिमां शत्रः इवाभिपालयेत् ।
नाभूमिपोऽयं हि रतिर्ममेति च च्युतः समृद्ध्या नभसीव नाहुषः ॥ ४.१०.१० ॥
ผู้ที่มีรูปงามไม่มีใครเทียบได้ ผู้ยิ่งใหญ่นี้อาจปกครองแผ่นดินนี้ดั่งศัตรู เขาไม่ใช่ผู้ปกครองแผ่นดิน เพราะผู้ที่กล่าวว่า 'นี่คือความยินดีของเรา' ย่อมตกจากความรุ่งเรือง ดั่งนหุษะที่ตกจากท้องฟ้า
4.10.11
वितर्कमाणस्य च तस्य पाण्डवः सभामतिक्रम्य वृकोदरोऽब्रवीत् ।
जयेति राजानमभिप्रमोदयन्सुखेन सभ्यं च सभागतं जनम् ॥ ४.१०.११ ॥
ขณะที่กษัตริย์ทรงครุ่นคิดอยู่นั้น ปาณฑพผู้มีนามว่าวฤโกทระ ก็ก้าวข้ามท้องพระโรงแล้วกล่าวว่า "ขอชัยชนะจงมี!" ทำให้พระราชาและผู้คนที่มาในท้องพระโรงเกิดความปีติยินดี
4.10.12
ततो नृपं वाक्यमुवाच पाण्डवो यथाऽनुपूर्व्यात्कृपयान्वितोत्तरम् ।
त्वां जीवितुं शत्रुहन्नागतोऽहं त्वमेव लोके परमो हि संश्रयः ॥ ४.१०.१२ ॥
จากนั้น ปาณฑพจึงกล่าวกับกษัตริย์ตามลำดับ ด้วยความเมตตาในถ้อยคำที่ตามมา ว่า "ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู ข้ามาเพื่อให้พระองค์ได้มีชีวิตอยู่ ในโลกนี้พระองค์เท่านั้นคือที่พึ่งอันสูงสุด"
4.10.13
नरेन्द्र शूद्रोस्मि चतुर्थवर्णभाग्गुरूपदेशात्परिचारकर्मकृत् ।
जानामि सूपांश्च रसांश्च संस्कृतान्मांसान्यपूपांश्च पचामि शोभनान् ।
रागप्रकाराश्च बहून्फलाश्रयान्महानसे मे न समोस्ति सूपकृत् ॥ ४.१०.१३ ॥
ข้าแต่จอมคน ข้าเป็นศูทร เป็นผู้อยู่ในวรรณะที่สี่ ทำงานรับใช้ตามคำสอนของอาจารย์ ข้ารู้จักแกงและรสปรุงแต่ง ข้าทำเนื้อที่ปรุงแล้วและขนมอร่อย ๆ ได้ ข้ารู้วิธีปรุงอาหารจากผลไม้มากมาย ในครัวของข้าไม่มีพ่อครัวใดเทียบเท่า
4.10.14
तमब्रवीन्मत्स्यपतिः प्रहृष्टवत्प्रियं प्रगल्भं मधुरं विनीतवत् ।
न शूद्रतां कांचन लक्षयामि ते कुबेरचन्द्रेन्द्रदिवाकरप्रभ ॥ ४.१०.१४ ॥
กษัตริย์แห่งมัตสยะ ทรงปีติยินดีดุจทรงพอพระทัย ตรัสกับเขาด้วยถ้อยคำที่น่ารัก กล้าหาญ หวาน และถ่อมตน ว่า "ข้าไม่เห็นความเป็นศูทรในตัวเจ้าเลย ข้าแต่ผู้มีรัศมีดุจกุเวร จันทร์ อินทร์ และพระอาทิตย์"
4.10.15
हुताशनाशीविषतुल्यतेजसो न कर्म ते योग्यमिदं महानसे ।
न सूपकारो भवितुं त्वमर्हसि सुपर्णगन्धर्वमहोरगोपम ॥ ४.१०.१५ ॥
ผู้มีเดชดุจไฟและงูพิษ การงานในครัวนี้ไม่เหมาะกับเจ้า เจ้าไม่ควรเป็นพ่อครัว เจ้าดุจสุบรรณ คันธรรพ์ และงูใหญ่
4.10.16
अनीककर्णाग्रधरो ध्वजी रथी भवाद्य मे वारणवाहिनीपतिः ।
न नीचकर्मा भवितुं त्वमर्हसि प्रशासितुं भूमिमिमां त्वमर्हसि ॥ ४.१०.१६ ॥
เป็นผู้ถือหน้ากระบวนทัพ ถือธงและเป็นสารถี วันนี้จงเป็นจ่าทัพช้างของข้า เจ้าไม่ควรทำงานต่ำต้อย เจ้าสมควรปกครองแผ่นดินนี้
4.10.17
चतुर्थवर्णोस्म्यहमुग्रशासन न वै वृणे त्वामहमीदृशं पदम् ।
जात्याऽस्मि शूद्रो बललेति नाम्ना जिजीविषुस्त्वद्विषयं समागतः ॥ ४.१०.१७ ॥
ข้าแต่ผู้ปกครองผู้เกรียงไกร ข้าเป็นคนวรรณะที่สี่ ข้าไม่ขอตำแหน่งเช่นนี้จากพระองค์ ข้าเกิดมาเป็นศูทร ชื่อว่าพละ ข้ามาสู่แดนของพระองค์เพราะปรารถนาจะมีชีวิตรอด
4.10.18
युधिष्ठिरस्यास्मि महानसे पुरा बभूव सर्वप्रभुरन्नपानदः ।
अथापि मामुत्सृजसे महीपते व्रजाम्यहं यावदितो यथागतम् ॥ ४.१०.१८ ॥
ข้าเคยอยู่ในครัวของยุธิษฐิระ ผู้เป็นใหญ่เหนือทุกสิ่ง ผู้ให้อาหารและเครื่องดื่ม ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน หากพระองค์ปล่อยข้าไป ข้าจะกลับไปจากที่นี่ดังที่ข้ามาเถิด
4.10.19
त्वमन्नसंस्कारविधौ प्रशाधि मां भवामि तेऽहं नरदेव सूपकृत् ।
बलेन तुल्यश्च न विद्यते मया नियुद्धशीलोस्मि सदा हि पार्थिव ॥ ४.१०.१९ ॥
ขอพระองค์ทรงสอนข้าในวิธีการปรุงอาหาร แล้วข้าจะเป็นพ่อครัวของพระองค์ ข้าแต่จอมคน ไม่มีใครเทียบข้าได้ในด้านกำลัง และข้าชำนาญการปล้ำอยู่เสมอ ข้าแต่พระราชา
4.10.20
गजांश्च सिंहांश्च समेयिवानहं सदा करिष्यामि तवानघ प्रियम् ।
न नीचकर्मा तव मादृशः प्रभो बलस्य नेताऽप्यबलो भवेदिति ॥ ४.१०.२० ॥
ข้าจะต่อสู้กับช้างและราชสีห์เพื่อให้พระองค์พอพระทัยเสมอ ข้าแต่ผู้ไร้บาป ขอให้คนที่ทำงานต่ำต้อยอย่างข้า แม้ได้เป็นผู้นำกองกำลังของพระองค์ อย่าได้อ่อนแอเลย ข้าแต่เจ้านาย
4.10.21
स्वकर्मतुष्टाश्च वयं नराधिप प्रशाधि मां सूदपदे यदीच्छसि ।
ये सन्ति मल्ला बलवीर्यसंमतास्तानेव योत्स्यामि तवाभिहर्पयन् ॥ ४.१०.२१ ॥
ข้าแต่พระราชา พวกเราพอใจในหน้าที่ของตนเอง หากพระองค์ปรารถนา ขอให้ทรงแต่งตั้งข้าพระองค์ให้ดำรงตำแหน่งพ่อครัว ข้าพระองค์จะต่อสู้กับนักมวยปล้ำทั้งหลายที่เป็นที่ยกย่องในกำลังและความกล้าหาญ ให้พระองค์ทรงพอพระทัย
4.10.22
तमेवमुक्ते वचने नराधिपः प्रत्यब्रवीन्मत्स्यपतिः प्रहृष्टवत् ।
सोहं न मन्ये तव कर्म तत्समं समुद्रनेमिं पृथिवीं त्वमर्हसि ॥ ४.१०.२२ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำเช่นนั้นแล้ว พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ คือท้าวมัตสยปติ ตรัสตอบด้วยความยินดียิ่ง ข้าพเจ้าไม่คิดว่าการกระทำของท่านจะเทียบเท่าสิ่งนั้นได้ ท่านควรได้ปกครองแผ่นดินที่มีมหาสมุทรล้อมรอบ
4.10.23
त्रिलोकपालो हि यथा विराजसे तथाऽद्य मे विष्णुरिवातिरोचसे ।
यथा तु कामस्तव तत्तथा कृतं महानसे मे भव मे पुरस्कृतः ।
नराश्च मे तत्र मया सदाऽर्चिता भवाद्य तेषामधिपो मया कृतः ॥ ४.१०.२३ ॥
เหมือนดังที่ท่านรุ่งเรืองดุจผู้รักษาโลกทั้งสาม วันนี้ท่านก็ส่องประกายต่อหน้าข้าพเจ้าดุจพระวิษณุ ตามที่ท่านปรารถนา ก็ให้เป็นไปดังนั้น ขอท่านจงเป็นผู้ที่ข้าพเจ้าให้ความสำคัญในห้องครัวนี้ คนเหล่านั้นที่นั่นข้าพเจ้าก็เคยให้เกียรติเสมอมา วันนี้ข้าพเจ้าจะแต่งตั้งท่านให้เป็นผู้นำของพวกเขา
4.10.24
तथा स भीमो विहितो महानसे विराटराजस्य बभूव वै प्रियः ।
उवास राजन्न च तं पृथग्जनो बुबोध तस्यानुचरश्च कश्चन ॥ ४.१०.२४ ॥
ดังนั้น ภีมะผู้ได้รับมอบหมายให้ดูแลห้องครัว จึงเป็นที่รักของพระราชาวิราฏ ข้าแต่พระราชา ท่านพำนักอยู่ที่นั่น และไม่มีคนสามัญคนใด หรือแม้แต่ข้ารับใช้คนใดของพระราชา ที่จำท่านได้