महाभारत · अध्याय 4.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.11.1
अथापरोऽदृश्यत वर्णवान्युवा स्त्रीवेषधारी समलंकृतो भृशम् ।
प्रवालचित्रे प्रविमुच्य कुण्डले उभे च कम्बू परिपातुके तथा ॥ ४.११.१ ॥
नंतर आणखी एक दिसला; तेजस्वी वर्णाचा तरुण, स्त्रीवेष धारण केलेला आणि अत्यंत अलंकृत. प्रवाळरंगी अलंकारांची दोन कुंडले, शंखाच्या बांगड्या व मनगटाचे अलंकार त्याने काढून ठेवले होते.
4.11.2
कृष्णे च रक्ते च निबध्य वाससी शरीरवाञ्शुक्रबृहस्पतिप्रभः ।
बहूंश्च दीर्घांश्च विकीर्य मूर्धजान्महाभुजो मत्तगजेन्द्रविक्रमः ॥ ४.११.२ ॥
काळी आणि लाल वस्त्रे नेसलेला, शुक्र व बृहस्पतीप्रमाणे तेजस्वी, देहधारी, दाट व लांब केस विस्कटलेला, महाबाहू, मत्त महागजासारखा पराक्रमी.
4.11.3
क्लैब्येन वेषेण न भति भाति च ग्रहाभिपन्नो नभसीव चन्द्रमाः ।
गतेन चोर्वी परिकम्पयंस्तदा विराटमासाद्य सभासमीपतः ॥ ४.११.३ ॥
नपुंसक वेषाने तो शोभला नाही, तरीही शोभला; आकाशात ग्रहग्रस्त चंद्रासारखा. चालीने पृथ्वी कंपवीत तो तेव्हा विराटाजवळ, सभेच्या समीप पोहोचला.
4.11.4
तं प्रेक्ष्य राजोपगतं सभातले व्याजाप्रतिच्छन्नममित्रमर्दनम् ।
विराजमानं सुरराजवर्चसं सुतं सुरेन्द्रस्य गजेन्द्रविक्रमम् ॥ ४.११.४ ॥
राजाजवळ आलेल्या त्याला सभेच्या फरशीवर पाहून, कपटाने झाकलेला नसलेला, शत्रुमर्दन, देवराजाच्या तेजाने शोभणारा, इंद्रपुत्रासारखा, महागजासारखा पराक्रमी.
4.11.5
सर्वानपृच्छच्च समीपचारिणः कुतोऽयमायाति न मे पुरा श्रुतः ।
न चैनमूचुर्विदितं नरास्तदा सविस्मयं वाक्यमिदं नृपोऽब्रवीत् ॥ ४.११.५ ॥
जवळ असलेल्या सर्वांना त्याने विचारले: 'हा कुठून येत आहे? याबद्दल पूर्वी मी ऐकले नव्हते.' तेथील लोक त्याला ओळखत असूनही काही बोलले नाहीत; तेव्हा राजा विस्मयाने हे वचन बोलला.
4.11.6
गजेन्द्रलीलो मृगराजगामी वृषेक्षणो देवसुतोग्रतेजाः ।
पीनांसबाहुः कनकावदातः कोऽयं नरो मे नगरं प्रविष्टः ॥ ४.११.६ ॥
गजराजासारखी लीला, सिंहासारखी चाल, वृषभासारखे नेत्र, देवपुत्रासारखे उग्र तेज, भरदार खांदे व बाहू, सोन्यासारखी कांती असलेला हा पुरुष कोण, जो माझ्या नगरात प्रविष्ट झाला आहे?
4.11.7
किमेष देवेन्द्रसुतः किमेष ब्रह्मात्मजो वा किमयं स्वयंभूः ।
उमासुतो वैश्रवणात्मजो वा प्रेक्ष्यैनमासीदिति मे वितर्कः ॥ ४.११.७ ॥
हा देवेंद्राचा पुत्र आहे का, ब्रह्मदेवाचा पुत्र आहे का, की स्वयंभू आहे? उमेचा पुत्र आहे का, वैश्रवण (कुबेर) याचा पुत्र आहे? याला पाहून माझ्या मनात असा तर्क येतो.
4.11.8
सभामतिक्रम्य स वासवोपमो निरीक्षमाणो बहुभिः सभागतैः ।
स तत्र राजनममित्रहाऽब्रवीद्बृहन्नलाहं नरदेव नर्तकी ॥ ४.११.८ ॥
सभा ओलांडून, इंद्रासमान तो वीर, सभेत जमलेल्या अनेकांकडे पाहत, तेथे शत्रुसंहारक राजाला म्हणाला: "हे नरदेवा, मी बृहन्नला नावाची नर्तकी आहे."
4.11.9
वेणीं प्रकुर्यां रुचिरे च कुण्डले ग्रथे स्रजः प्रावरणानि संहरे ।
स्नानं चरेयं विमृजे च दर्पणं विशेषकेष्वेव च कौशलं मम ॥ ४.११.९ ॥
सुंदर वेणी घालू शकते, सुंदर कुंडले घालू शकते, फुलांच्या माळा गुंफू शकते, वस्त्रे नीट करू शकते, स्नान घालू शकते, आरसा पुसू शकते; शृंगाराच्या टिळ्यांतही माझे कौशल्य आहे.
4.11.10
क्लीबेषु बालेषु जनेषु नर्तने शिक्षाप्रदानेषु च योग्यता मम ।
करोमि वेणीषु च पुष्पपूरकं न मे स्त्रियः कर्मणि कौशलाधिकाः ॥ ४.११.१० ॥
नपुंसक, बालके व इतर लोकांना नृत्य शिकवण्याची व शिक्षण देण्याची माझी योग्यता आहे. वेणीत मी फुले भरते; स्त्रिया आपल्या कामात माझ्यापेक्षा अधिक कुशल नाहीत.
4.11.11
इत्यर्जुनस्तं नरदेवमोजसा विज्ञाप्य तस्थौ विधिनाऽऽत्मनः क्रियाम् ।
तमब्रवीत्प्रांशुमुदीक्ष्य विस्मितो विराटराजोपसृतं महायशाः ॥ ४.११.११ ॥
अशा प्रकारे अर्जुनाने त्या नरदेवाला तेजाने आपली ओळख करून देऊन विधिपूर्वक आपले कार्य स्वीकारून उभा राहिला. विराटराजाजवळ आलेल्या त्या उंच व्यक्तीला पाहून महायशस्वी राजा विस्मित होऊन त्याच्याशी बोलला.
4.11.12
नार्हस्तु वेषोऽयमनूर्जितस्ते नापुंस्त्वमर्हं नरदेवसिंह ।
तवैव वेषः शुभवेषभूषणैर्विभूषितो भूतपतेरिव प्रभो ॥ ४.११.१२ ॥
हा वेष तुला अयोग्य नाही; हे नरदेवांमधील सिंहा, तुला नपुंसकत्वही शोभत नाही. हे प्रभो, तुझा हा वेष शुभ वस्त्रे आणि अलंकारांनी भूतपतीसारखा सजलेला आहे.
4.11.13
विभाति भानोरिव रश्मिमालिनो घनावरुद्धे गगने घनैरिव ।
धनुर्हि मन्ये तव शोभयेद्भुजौ तथाहि पीनावतिमात्रमायतौ ॥ ४.११.१३ ॥
किरणमाळा धारण केलेल्या सूर्यासारखा, मेघांनी झाकलेल्या आकाशात मेघांप्रमाणे तू शोभतोस. धनुष्य तुझ्या बाहूंना शोभा देईल असे मला वाटते; कारण तुझे बाहू अतिशय भरीव आणि लांब आहेत.
4.11.14
प्रगृह्य चापं त्वनुरूपमात्मनो रक्षस्व देशं पुरमद्य सुस्थिरः ।
पुत्रेण तुल्यो भव मे बृहन्नले वृद्धोस्मि वित्तं प्रतिपादयामि ते ॥ ४.११.१४ ॥
धनुष्य घेऊन, तुला योग्य शस्त्र धारण करून, आजच दृढपणे या नगराचे व देशाचे रक्षण कर. हे बृहन्नले, माझ्या पुत्रासारखा हो; मी वृद्ध आहे, मी तुला धन देईन.
4.11.15
त्वं रक्ष मे सर्वमिदं पुरं प्रभो न षण्डतां कांचन लक्षयामि ते ।
प्रशाधि मत्स्यांस्तरसा विवर्धयन्ददामि राज्यं तव सत्यवागहम् ॥ ४.११.१५ ॥
हे प्रभो, माझ्या या संपूर्ण नगराचे तू रक्षण कर; तुझ्यात नपुंसकता मला दिसत नाही. मत्स्यांवर राज्य कर आणि बळाने त्यांची वृद्धी कर. मी सत्यवादी आहे; तुला राज्य देईन.
4.11.16
तस्याग्रतः स्वानि धनूंषि पार्थिवो बहूनि दीर्घाणि च वर्णवन्ति च ।
ददौ स सज्यानि बलान्वितानि जिज्ञासमानः किमयं करिष्यति ॥ ४.११.१६ ॥
राजाने त्याच्यासमोर आपली अनेक लांब, रंगीत, दोरी लावलेली, बलवान धनुष्ये ठेवली, हा काय करेल हे जाणून घेण्याच्या इच्छेने.
4.11.17
ततोऽर्जुनः क्लीबतरं वचोऽब्रवीन्न मे धनुर्धारितमीदृशं विभो ।
न चापि दृष्टं धनुरीदृशं क्वचिन्न मादृशाः सन्ति धनुर्धरा भुवि ॥ ४.११.१७ ॥
मग अर्जुन अत्यंत दीन शब्द बोलला: हे प्रभो, मी असे धनुष्य कधी धारण केले नाही; कुठेही असे धनुष्य पाहिले नाही; पृथ्वीवर माझ्यासारखे धनुर्धर नाहीत.
4.11.18
नृत्याम गायामि च वादयाम्यहं प्रानर्तने कौशलनैपुणं मम ।
तदुत्तरायाः परिधत्स्व नर्तने भवामि देव्या नरदेव नर्तकी ॥ ४.११.१८ ॥
मी नाचतो, गातो आणि वाद्ये वाजवतो; नृत्यात मला कौशल्य आणि निपुणता आहे. म्हणून हे नरदेवा, उत्तरेला नाच शिकवण्यासाठी मी राणीची नर्तकी होईन.
4.11.19
ददामि ते तं हि वरं बृहन्नले सुतां हि मे नर्तय याश्च तादृशीः ।
ततो विराटः स्वयमाह्वयत्सुतां नराधिपस्तां च सुमध्यसुन्दरीम् ॥ ४.११.१९ ॥
बृहन्नले, तो वर मी तुला देतो; माझ्या कन्येला आणि अशाच इतर स्त्रियांना नृत्य शिकव. मग नराधिप विराटाने स्वतः आपल्या कन्येला बोलावले, त्या सुमध्यमा सुंदरीला.
4.11.20
उवाच चैनां मुदितेन चेतसा बृहन्नला नाम सखी भवत्वियम् ।
सुगात्रि संप्रीतिसुबद्धसौहृदा तवाङ्गने प्राणसमा च नित्यदा ॥ ४.११.२० ॥
आनंदी मनाने तिला म्हणाला: "सुगात्री, ही बृहन्नला तुझी सखी होवो; परस्पर प्रेम आणि स्नेहाने घट्ट बांधली गेलेली, हे अंगने, ती नेहमी तुला प्राणासमान प्रिय होवो."
4.11.21
प्रकामभक्ष्याभरणाम्बरा शुभा चरत्वियं सर्वजनेष्ववारिता ।
न दुष्कुलानामियमाकृतिर्भवेन्न वृत्तभेदी भवतीदृशो जनः ॥ ४.११.२१ ॥
ही शुभ स्त्री इच्छेनुसार अन्न, अलंकार आणि वस्त्रे घेऊन सर्व लोकांमध्ये अडथळ्याविना संचार करो. हिचे रूप नीच कुलातील लोकांचे असू शकत नाही; असा माणूस आचार मोडणारा नसतो.
4.11.22
संमन्त्र्य राजा विविधैः स्वमन्त्रिभिः परीक्ष्य चैनं प्रमदाभिराशु वै ।
अपुंस्त्वमप्यस्य निशम्य च स्थिरं ततः कुमारीपुरमुत्ससर्ज तम् ॥ ४.११.२२ ॥
राजाने आपल्या विविध मंत्र्यांशी सल्ला घेऊन, स्त्रियांकरवी याची लवकर परीक्षा घेतली आणि याच्यात षंढत्व नाही हे निश्चितपणे ऐकून त्याला कुमारींच्या अंतःपुरात पाठवले.
4.11.23
स शिक्षयामास च गीतवदनं सुतां विराटस्य धनंजयः प्रभुः ।
सखीश्च तस्याः परिचारिकास्तथा प्रियश्च तस्याः स बभूव पाण्डवः ॥ ४.११.२३ ॥
समर्थ धनंजयाने विराटाच्या कन्येला गीत आणि नृत्य शिकवले; तिच्या सख्यांना आणि दासींनाही तो पांडव प्रिय झाला.
4.11.24
तथा स तत्रैव धनंजयोऽवसत्प्रियाणि कुर्वन्त्सह ताभिरात्मवान् ।
तथा गतं तत्र न जझिरे जना बहिश्चरा वाऽप्यथवेतरे जनाः ॥ ४.११.२४ ॥
अशा रीतीने तो धनंजय तेथेच राहिला; त्यांच्याबरोबर प्रिय गोष्टी करत, आत्मसंयमी होऊन. तेथे त्याचे असे राहणे बाहेर फिरणाऱ्या लोकांना किंवा इतरांनाही कळले नाही.