महाभारत · अध्याय 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
प्रत्याख्यातश्च पाञ्चाल्या कीचकः काममोहितः ।
प्रविश्य राजभवनं भगिन्या अग्रतः स्थितः ॥ ४.१८.१ ॥
पांचालीने नाकारलेला कीचक काममोहित होऊन राजभवनात प्रवेश करून बहिणीसमोर उभा राहिला.
4.18.2
सोभिवीक्ष्य सुकेशान्तां सुदेष्णां भगिनीं प्रियाम् ।
अमर्यादेन कामेन घोरेणाभिपरिप्लुतः ॥ ४.१८.२ ॥
त्याने आपली प्रिय बहीण सुदेष्णा, सुंदर केशांची, पाहिली आणि भयंकर, मर्यादाहीन कामाने तो व्यापला गेला.
4.18.3
स तु मूर्ध्र्यञ्जलिं कृत्वा भगिन्याश्चरणावुभौ ।
संमोहाभिहतस्तूर्णं वातोद्धृत इवार्णवः ॥ ४.१८.३ ॥
मग त्याने मस्तकावर अंजली धरून बहिणीच्या दोन्ही चरणांना स्पर्श केला; मोहाने घायाळ होऊन वाऱ्याने हलवलेल्या समुद्राप्रमाणे तो तत्काळ विचलित झाला.
4.18.4
स प्रोवाच सुदुःखार्तो भगिनीं निश्वसन्मुहुः ।
अव्यक्तमृदुना साम्ना शुष्यता च पुनःपुनः ॥ ४.१८.४ ॥
अत्यंत दुःखार्त होऊन तो बहिणीशी बोलला—वारंवार उसासे टाकत, अस्पष्ट, मृदु सामवचनांनी, कोरड्या घशाने, पुन्हा पुन्हा.
4.18.5
यथा सुदेष्णे सैरन्ध्र्या संगच्छेयं सकामया ।
तथा शीघ्रं कुरुष्वाद्य माऽहं प्राणान्प्रहासिषम् ॥ ४.१८.५ ॥
हे सुदेष्णे, कामेच्छा करणाऱ्या सैरंध्रीशी माझे मिलन होईल असे आजच लवकर कर, म्हणजे मी प्राण सोडणार नाही.
4.18.6
यदीयमनवद्याङ्गी न मामद्यापि काङ्क्षते ।
चेतसाऽभिप्रसन्नेन गतोस्मि यमसादनम् ॥ ४.१८.६ ॥
या निर्दोष अंगांच्या स्त्रीने आजही मला इच्छिले नाही, तर प्रसन्न मनाने असलो तरी मी यमलोकाला गेलो आहे असेच समज.
4.18.7
तमुवाच परिष्वज्य सुदेष्णा भ्रातरं प्रियम् ।
भ्रातुर्जीवितरक्षार्थं समाश्वास्यासितेक्षणा ॥ ४.१८.७ ॥
काळ्या डोळ्यांची सुदेष्णा प्रिय बंधूला आलिंगन देऊन, बंधूच्या जीवितरक्षणासाठी त्याला धीर देत म्हणाली.
4.18.8
शरणागतेयं सुश्रोणी मया दत्ताभया च सा ।
शुभाचारा च भद्रं ते नैनां वक्तुमिहोत्सहे ॥ ४.१८.८ ॥
सुंदर कंबरेची ही स्त्री शरण आलेली आहे आणि मी तिला अभय दिले आहे; ती शुभाचरणाची आहे. तुझे कल्याण असो; येथे मला तिला काही बोलण्याचे धैर्य होत नाही.
4.18.9
एषा हि शक्या नान्येन स्प्रष्टुं पापेन चेतसा ।
गन्धर्वाः किल पञ्चेमां रक्षन्ति रमयन्ति च ॥ ४.१८.९ ॥
पापी मनाने कोणीही हिला स्पर्श करू शकत नाही; पाच गंधर्व हिचे रक्षण करतात आणि तिला आनंदित करतात.
4.18.10
एवमेषा ममाचष्टे तथा प्रथमसंगमे ।
तथैव गजनासोरूः सत्यमाह ममान्तिके।
ते हि क्रुद्धा महात्मानो नाशयेयुर्हि जीवितम् ॥ ४.१८.१० ॥
पहिल्या भेटीतही ही मला असेच म्हणाली; हत्तीच्या सोंडेसारख्या मांड्यांची ही माझ्यासमोर खरेच बोलली. ते महात्मे क्रुद्ध झाले तर जीवितच नष्ट करतील.
4.18.11
राजा चैव समीक्ष्यैनां संमोहं गतवानिह ।
मया च सत्यवचनैरनुनीतो महीपतिः ॥ ४.१८.११ ॥
राजानेही हिला पाहून येथे मोहात पडला; माझ्या सत्य वचनांनी त्या राजाचे समाधान केले.
4.18.12
सोप्येनामनिशं दृष्ट्वा मनसैवाभ्यनन्दत ।
भयाद्गन्धर्वमुख्यानां जीवितस्योपघातिनाम्।
मनसाऽपि ततस्त्वेनां न चिन्तयति पार्थिवः ॥ ४.१८.१२ ॥
तोही हिला सतत पाहून मनानेच आनंदित होत असे; पण जीवितहानी करणाऱ्या प्रमुख गंधर्वांच्या भयाने तो राजा मनानेही हिचा विचार करत नसे.
4.18.13
ते हि क्रुद्धा महात्मानो गरुडानिलतेजसः ।
दहेयुरपि लोकांस्त्रीन्युगान्तेष्विव भास्करः ॥ ४.१८.१३ ॥
ते महात्मे क्रुद्ध झाले तर गरुड आणि वायूच्या तेजाने युगान्तातील सूर्याप्रमाणे तिन्ही लोक जाळू शकतील.
4.18.14
सैनन्ध्र्या ह्येतदाख्यातं मम तेषां महद्बलम् ।
तव चाहमिदं गुह्यं स्नेहाद्वक्ष्यामि बन्धुवत् ॥ ४.१८.१४ ॥
सैरंध्रीने मला त्यांचे महान बल याविषयी हे सांगितले. तुलाही मी स्नेहाने, बंधूप्रमाणे, हे गुपित सांगेन.
4.18.15
मा गमिष्यसि वै कृच्छ्रां गतिं परमदुर्गमाम् ।
बलिनस्ते रुजं कुर्युः कुलस्य च धनस्य च ॥ ४.१८.१५ ॥
तू त्या कष्टमय, अत्यंत दुर्गम मार्गाने जाऊ नकोस. बलवान लोक तुझ्या कुलाला आणि धनाला हानी पोहोचवतील.
4.18.16
तस्मान्नास्यां मनः कर्तुं यदि प्राणा प्रियास्तव ।
न चिन्तयेथा मागास्त्वं मत्प्रियं च यदीच्छसि ॥ ४.१८.१६ ॥
म्हणून तुला प्राण प्रिय असतील तर तिच्याकडे मन लावू नकोस. तिचा विचारही करू नकोस. माझे प्रिय तुला हवे असेल तर तिकडे जाऊ नकोस.
4.18.17
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा भगिनीं कीचकोऽब्रवीत् ।
गन्धर्वाणां शतं वाऽपि सहस्रमयुतानि वा ।
अहमेको वधिष्यामि गन्धर्वान्पञ्च किं पुनः ॥ ४.१८.१७ ॥
असे सांगितल्यावर दुष्टात्मा कीचक आपल्या बहिणीला म्हणाला — "गंधर्व शंभर असोत, हजार असोत किंवा दहा हजार असोत, मी एकटाच त्यांचा वध करीन; पाच गंधर्वांची काय गोष्ट!"
4.18.18
न च त्वमभिजानीषे स्त्रीणां गुह्यमनुत्तमम् ।
पुत्रं वा किल पौत्रं वा भ्रातरं वा मनस्विनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
स्त्रियांचे ते सर्वोत्तम गुपित तुला ठाऊक नाही — पुत्राला, नातवाला, भावाला, किंवा एखाद्या मनस्वी व्यक्तीला (हानी होते हे).
4.18.19
रहसीह नरं दृष्ट्वा नानागन्धविभूषितम् ।
योनिरुत्स्विद्यते स्त्रीणां सतीनामपि च श्रुतम् ॥ ४.१८.१९ ॥
एकांतात येथे नाना सुगंधांनी विभूषित अशा पुरुषाला पाहून स्त्रियांची योनीही ओलसर होते, असे ऐकिले आहे, सतींचीही.
4.18.20
मां निरीक्ष्यानुलिप्ताङ्गं सर्वाभरणभूषितम् ।
वशमेष्यति सैरन्ध्री मन्मथेनाभिपीडिता।
सा त्वं दृष्ट्वा ब्रूहि चैनां मम चेञ्जीवितं प्रियं ॥ ४.१८.२० ॥
माझे अंग चंदनलिप्त व सर्व अलंकारांनी विभूषित पाहून मदनाने पीडित झालेली ती सैरंध्री माझ्या वशात येईल. तू तिला पाहून सांग, जर माझे जीवन तुला प्रिय असेल तर.
4.18.21
एवमुक्ता सुदेष्णा तु शोकेनाभिप्रपीडिता ।
अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो पापमिति स्मह ॥ ४.१८.२१ ॥
असे सांगितले असता सुदेष्णा शोकाने अत्यंत पीडित झाली. अरेरे दुःख! अरेरे कष्ट! अरेरे पाप! असे ती म्हणाली.
4.18.22
प्रारुदद्भृशदुःखार्ता विपाकं तस्य वीक्ष्य सा ।
पातालेषु पतत्येष विलपन्बडवामुखे ॥ ४.१८.२२ ॥
अत्यंत दुःखाने पीडित झालेली ती त्याचा परिणाम पाहून मोठ्याने रडली. हा विलाप करीत पाताळांत, बडवामुखात पडत आहे.
4.18.23
त्वत्कृते विनशिष्यन्ति भ्रातरः सुहृदश्च मे ।
किंनु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमेवमभिप्लुतः ॥ ४.१८.२३ ॥
तुझ्यामुळे माझे भाऊ व मित्र नष्ट होतील. तू असा बुडालेला असताना मी काय करू शकते?
4.18.24
न च श्रेयोऽभिजानीषे काममेवानुवर्तसे ।
ध्रुवं गतायुस्त्वं पाप यदेवं काममोहितः ।
अकर्तव्ये हि मां पापे नियुनङ्क्षि नराधम ॥ ४.१८.२४ ॥
तू हिताचे जाणत नाहीस, केवळ कामाचेच अनुसरण करतोस. अशा कामाने मोहित झालेला तू, हे पापी, निश्चितच तुझे आयुष्य संपले आहे. हे नराधमा, न करण्याजोग्या कर्मात तू मला ढकलत आहेस!
4.18.25
अपि चैतत्पुरा प्रोक्तं निपुणैर्मनुजोत्तमैः ।
एकस्तु कुरुते पापं स्वजातिस्तेन हन्यते ॥ ४.१८.२५ ॥
हे पूर्वी निपुण श्रेष्ठ मानवांनीही सांगितले आहे — एकजण पाप करतो, आणि त्यामुळे त्याची स्वजाती मारली जाते.
4.18.26
गतस्त्वं धर्मराजस्य विषयं नात्र संशयः ।
अदूषितमिदं सर्वं स्वजनं घातयिष्यसि ॥ ४.१८.२६ ॥
तू धर्मराजाच्या राज्यात गेला आहेस, यात शंका नाही. हे सर्व निर्दोष राज्य तू आपल्या स्वजनांच्या वधाला कारणीभूत करशील.
4.18.27
एतत्तु मे दुःखतरं येनाहं भ्रातृसौहृदात् ।
विदितार्था करिष्यामि तुष्टो भव कुलक्षये ॥ ४.१८.२७ ॥
हेच माझ्यासाठी अधिक दुःखदायक आहे: भावांवरील प्रेमामुळे, हेतू समजून मी हे करीन. कुलनाशात तू समाधानी राहा.
4.18.28
गच्छ शीघ्रमितस्त्वं हि स्वमेव भवनं शुभम् ।
किंचित्कार्यं समुद्दिश्य सुरामन्नं च कारय ॥ ४.१८.२८ ॥
तू येथून लवकर आपल्या शुभ घरी जा. कोणत्यातरी कार्यासाठी सुरा आणि अन्न तयार करवून घे.
4.18.29
कृते चान्ने सुरायां च प्रेषयिष्यसि मे पुनः ।
तामहं प्रेषयिष्यामि मध्वन्नार्थं तवान्तिकम् ॥ ४.१८.२९ ॥
अन्न आणि सुरा तयार झाल्यावर तू पुन्हा माझ्याकडे पाठवशील; तिला मी मध व अन्नासाठी तुझ्याकडे पाठवीन.
4.18.30
ततः संप्रेषितामेनां विजने निरवग्रहाम् ।
सान्त्वयेथा यथान्यायं यदि साम सहिष्यति ॥ ४.१८.३० ॥
मग तिला पाठवल्यावर, एकांतात, निरंकुशपणे, नियमानुसार तू तिला समजावून सांग; सामनीती ती सहन करील तर (ते योग्य).
4.18.31
सद्यः कृतमिदं सर्वं शेषमत्रानुचिन्तय ॥ ४.१८.३१ ॥
हे सर्व तत्काळ केले आहे; यातील उरलेल्या गोष्टीचा विचार कर.
4.18.32
सुदेष्णयैवमुक्तस्तु कीचकः कालचोदितः ।
त्वरमाणः प्रचक्राम स्वगृहं राजवेश्मनः ॥ ४.१८.३२ ॥
सुदेष्णेने असे सांगितल्यावर कालप्रेरित कीचक त्वरेने राजवाड्यातून आपल्या घरी गेला.
4.18.33
आगम्य च गृहं रम्यं सुरामन्नं चकार ह ।
अजैडकं च सुकृतं बहु चोच्चावचान्मृगान् ॥ ४.१८.३३ ॥
सुंदर घरी येऊन त्याने मद्य आणि अन्न तयार करवले; शेळ्या-मेंढ्यांचे मांस आणि विविध प्रकारच्या हरणांचे मांस उत्तम रीतीने शिजवून घेतले.
4.18.34
भक्षांश्च विविधाकारान्बहूंश्चोच्चावचांस्तदा ।
कारयामास कुशलैरन्नपानैः सुसंस्कृतम् ॥ ४.१८.३४ ॥
तेव्हा त्याने कुशल आचाऱ्यांकडून विविध आकारांचे आणि प्रकारचे अनेक पदार्थ तयार करवले; ते अन्न व पेये यांनी उत्तम रीतीने सजवलेले होते.
4.18.35
त्वरावान्कालपाशेन कण्ठे बद्धः पशुर्यथा ।
नावबुध्यत मूढात्मा मरणं समुपस्थितम् ॥ ४.१८.३५ ॥
कालपाशाने गळ्यात बांधलेल्या पशूप्रमाणे, उतावळा मूढ कीचक जवळ आलेले मरण ओळखू शकला नाही.
4.18.36
आनीतायां सुरायां तु कृते चान्ने सुसंस्कृते ।
कीचकः पुनरागम्य सुदेष्णां वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.१८.३६ ॥
मद्य आणले गेले आणि उत्तम प्रकारे सिद्ध केलेले अन्न तयार झाले, तेव्हा कीचक पुन्हा येऊन सुदेष्णेला हे वचन म्हणाला.
4.18.37
मधु मांसं च बहुधा भक्ष्याश्च बहुधा कृताः ।
सुदेष्णे ब्रूहि सैरन्ध्रीं यथा सा मे गृहं व्रजेत् ॥ ४.१८.३७ ॥
मध, मांस आणि अनेक प्रकारचे खाद्यपदार्थ अनेक प्रकारे तयार केले आहेत. हे सुदेष्णे, सैरंध्रीला सांग की ती माझ्या घरी यावी.
4.18.38
केनचित्त्वद्य कार्येण त्वर शीघ्रं मम प्रियम् ।
अहं हि शरणं देवं प्रतिपद्ये वृषध्वजम्।
समागमं मे सैरन्ध्र्या मरणं वा दिशेति वै ॥ ४.१८.३८ ॥
कोणत्याही कारणाने आजच लवकर माझे प्रिय काम कर. मी वृषध्वज देवाला शरण जात आहे. सैरंध्रीशी माझा समागम घडव, अन्यथा मरण दे, असे सांग.
4.18.39
सा तमाह विनिःश्वस्य प्रतिगच्छ स्वकं गृहम् ।
एषाऽहमपि सैरन्ध्रीं सुरार्थे तूर्णमादिशे ॥ ४.१८.३९ ॥
ती उसासा टाकून त्याला म्हणाली, 'तू आपल्या घरी परत जा. मीही सैरंध्रीला मद्यासाठी लगेच आज्ञा देते.'
4.18.40
एवमुक्तस्तु पापात्मा कीचकस्त्वरितः पुनः ।
स्वगृहं प्राविशत्तूर्णं सैरन्ध्रीगतमानसः ॥ ४.१८.४० ॥
असे सांगितल्यावर पापी कीचक, सैरंध्रीकडे मन लागलेला, घाईने पुन्हा आपल्या घरात शिरला.
4.18.41
कीचकं तु गतं ज्ञात्वा त्वरमाणं स्वकं गृहम् ।
सैरन्ध्रीं तत आहूय सदेष्णा वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.१८.४१ ॥
कीचक घाईने आपल्या घरी गेला हे जाणून सुदेष्णेने सैरंध्रीला बोलावून हे वचन सांगितले.
4.18.42
गच्छ सैरन्ध्रि मत्प्रीत्यै कीचकस्य निवेशनम् ।
सुरामानय सुश्रोणि तृषिताऽहं विलासिनि ॥ ४.१८.४२ ॥
हे सैरंध्री, माझ्या आनंदासाठी कीचकाच्या निवासस्थानी जा. हे सुंदर कटिप्रदेशाची, मद्य आण; हे विलासिनी, मी तहानलेली आहे.
4.18.43
सुदेष्णयैवमुक्ता सा निःश्वसन्ती नृपात्मजा ।
अब्रवीच्छोकसन्तप्ता नाहं तत्र व्रजामि वैः ॥ ४.१८.४३ ॥
सुदेष्णेने असे सांगितल्यावर दीर्घ निःश्वास सोडत, शोकाने संतप्त झालेली राजकन्या म्हणाली, "मी तेथे जाणार नाही."
4.18.44
सूतपुत्रो हि मां भद्रे कामात्मा चाभिमन्यते ।
न गच्छेयमहं तस्य राजपुत्रि निवेशनम् ।
त्वमेव भद्रे जानासि यथा स निरपत्रपः ॥ ४.१८.४४ ॥
"हे भद्रे, तो सूतपुत्र कामवासनेने ग्रस्त होऊन मला इच्छितो. हे राजकन्ये, मी त्याच्या घरी जाणार नाही. हे भद्रे, तो किती निर्लज्ज आहे हे तूच जाणतेस."
4.18.45
समयश्च कृतो भद्रे यथा प्रथमसंगमे ।
तथा निवसमानायां यथाऽहं नान्यचारिणी ॥ ४.१८.४५ ॥
"हे भद्रे, पहिल्या भेटीत जसा करार झाला होता, तसाच राहत असताना मी दुसऱ्या कोणाकडे जाणारी नाही."
4.18.46
कीचकश्च सुकेशान्ते मूढो मदनगर्वितः ।
स मामिह गतां दृष्ट्वा व्यवस्यति निराकृतिम्।
कथं नु वै तत्र गतां मर्षयेन्मामबान्धवाम् ॥ ४.१८.४६ ॥
"कामगर्वाने मूढ झालेला कीचक, मी येथे आलेले पाहून निंद्य कृत्य करण्याचा निश्चय करील. तेथे गेल्यावर, बांधवहीन अशा मला तो कसे सहन करील?"
4.18.47
बह्व्यः सन्ति तव प्रेष्या राजपुत्रि वशानुगाः ।
अन्यां प्रेषय कैकेयि संरक्ष्याऽहमिह त्वया ॥ ४.१८.४७ ॥
"हे राजकन्ये, तुझ्याकडे आज्ञाधारक अनेक दासी आहेत. हे कैकेयी, दुसऱ्या कोणाला तरी पाठव; येथे तूच माझे रक्षण करावेस."
4.18.48
कीचकस्यालयं देवि न यामि भयकम्पिता ।
यद्यदन्यच्च मे कर्म करोमि च सुदुष्करम् ॥ ४.१८.४८ ॥
"हे देवी, भयाने कापत मी कीचकाच्या घरी जाणार नाही. मी जी इतर कोणतीही अत्यंत कठीण कामे करते, तीही मी करेन."
4.18.49
एवमुक्ता तु पाञ्चाल्या दैवयोगेन कैकयी ।
तां विराटस्य माहिषी क्रुद्धा भूयोऽन्वशासत ॥ ४.१८.४९ ॥
दैवयोगाने पाञ्चालीने असे सांगितल्यावर, विराटाची पट्टराणी कैकेयी क्रोधित होऊन तिला पुन्हा उपदेश करू लागली.
4.18.50
कीचकं चैव गच्छ त्वं बलात्कारे चोदिता ।
नास्ति मेऽन्या त्वया तुल्या सा त्वं शीघ्रतरं व्रज ॥ ४.१८.५० ॥
कीचकाकडेच जा, तू बलात्कारासाठी प्रेरित केलेली आहेस. माझ्यासाठी तुझ्यासारखी दुसरी कोणी नाही; म्हणून तू लवकर जा.
4.18.51
अवश्यं त्वेव गन्तव्यं किमर्थं मां विवक्षसि ।
शीघ्रं गच्छ त्वरस्वेति मत्प्रीतिवशमाचर ॥ ४.१८.५१ ॥
तुला अवश्य जावेच लागेल; माझ्याशी का वाद घालतेस? लवकर जा, घाई कर, माझ्या प्रीतीनुसार वाग.
4.18.52
न हीदृशो मम भ्राता किं त्वं समभिशङ्कसे ।
उक्त्वा चैनां बलाच्चैव विनियुज्य प्रभुत्वतः ॥ ४.१८.५२ ॥
माझा भाऊ असा नाही; तू का शंका घेतेस? असे बोलून आणि आपल्या अधिकाराने बलपूर्वक तिला पाठवून.
4.18.53
भाजनं प्रददौ चास्यै सपिधानं हिरण्मयम् ।
या सुजाता सुगन्धा च तामानय सुरामिति ॥ ४.१८.५३ ॥
झाकणासह एक सोन्याचे पात्र तिला दिले आणि म्हणाली, 'जी सुजात आणि सुगंधी आहे, तिला सुरा आणायला बोलाव.'
4.18.54
सा शङ्कमाना रुदती वेपन्ती द्रुपदात्मजा ।
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा श्वशुरेभ्यस्तथाऽब्रवीत् ॥ ४.१८.५४ ॥
शंका घेत, रडत, थरथरत ती द्रुपदकन्या देवतांना नमस्कार करून श्वशुरांना असे म्हणाली.
4.18.55
यथाऽहमन्यं पार्थेभ्यो नाभिजानापि मानवम् ।
तेन सत्येन मां दृष्ट्वा कीचको मा वशं नयेत् ॥ ४.१८.५५ ॥
मी पांडवांखेरीज इतर कोणत्याही पुरुषाला ओळखत नाही, त्या सत्याच्या बळावर मला पाहून कीचक मला आपल्या वशात आणू शकू नये.
4.18.56
यथाऽहं पाण्डुपुत्रेभ्यः पञ्चभ्यो नान्यगामिनी ।
तेन सत्येन मां दृष्ट्वा कीचको मा वशं नयेत् ॥ ४.१८.५६ ॥
मी पांडूच्या पाच पुत्रांखेरीज इतर कोणाकडेही जात नाही, त्या सत्याच्या बळावर मला पाहून कीचक मला आपल्या वशात आणू शकू नये.