ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.20.1
एवं विलपमानायां पाञ्चाल्यां मत्स्यपुङ्गवः ।
अशक्तः कीचकं तत्र शासितुं बलदर्पितम् ।
विराटराजः मूतं तु सान्त्वेनैव न्यवारयत् ॥ ४.२०.१ ॥
ଏହିପରି ପାଞ୍ଚାଳୀ ବିଳାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବିରାଟ ବଳଦର୍ପିତ କୀଚକକୁ ସେଠାରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ କେବଳ ସାନ୍ତ୍ୱନା ବାକ୍ୟରେ ତାକୁ ନିବାରଣ କଲେ।
4.20.2
कीचकं मत्स्यराजेन कृतागसमनिन्दिता ।
नापराधानुरूपेण दण्डेन प्रतिपादितम् ॥ ४.२०.२ ॥
କୀଚକ ଅପରାଧ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା (ଦ୍ରୌପଦୀ) ଯୋଗୁଁ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ତାର ଅପରାଧ ଅନୁରୂପ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ନଥିଲେ।
4.20.3
पाञ्चालराजस्य सुता दृष्ट्वा सुरसुतोपमा ।
धर्मज्ञा व्यवहाराणां कीचके कृतकिल्बिषे ।
पुनः प्रोवाच राजानं स्मरन्ती धर्ममुत्तमम् ॥ ४.२०.३ ॥
ପାଞ୍ଚାଳରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶା, ବ୍ୟବହାର-ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, କୀଚକର ପାପ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.20.4
संप्रेक्ष्य च वरारोहा सर्वांस्तत्र सभासदः ।
राजानुवर्तनपरान्कीचकं च कृतागसम्।
विराटं चाह पाञ्चाली दुःखेनाविष्टचेतना ॥ ४.२०.४ ॥
ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶୀ ପାଞ୍ଚାଳୀ ସେଠାକାର ସମସ୍ତ ସଭାସଦଙ୍କୁ — ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାରେ ରତ ଲୋକଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅପରାଧୀ କୀଚକକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟଥିତ ଚିତ୍ତରେ ବିରାଟଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.20.5
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके ।
दस्यूनामिव ते धर्मो न सत्सु परिवर्तते ॥ ४.२०.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍! କୀଚକ ପ୍ରତି ଆପଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେବା ପରି କିଛି ଆଚରଣ କରୁନାହାନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ନୁହେଁ; ତାହା ଡକାୟତଙ୍କ ଧର୍ମ ପରି ଦିଶୁଛି।
4.20.6
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन ।
सभासदोऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते ॥ ४.२०.६ ॥
କୀଚକ ନିଜ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ନୁହେଁ; ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସେପରି ନୁହନ୍ତି। ଯେଉଁ ସଭାସଦମାନେ ଏହାକୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ନଜାଣନ୍ତି।
4.20.7
न धर्मं कीचको वेत्ति राजभृत्यास्तथैव च ।
न राजा विनयं ब्रूते अमात्याश्च न जानते ॥ ४.२०.७ ॥
କୀଚକ ଧର୍ମ ଜାଣେ ନାହିଁ, ରାଜଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ରାଜା ବିନୟ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଅମାତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
4.20.8
नोपालभे त्वां नृपते विराटं नृपसंसदि ।
नाहमेतेन युक्ता वै हन्तुं मात्स्य तवान्तिके ॥ ४.२०.८ ॥
ହେ ରାଜା, ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ବିରାଟ, ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ। ହେ ମତ୍ସ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହାକୁ ମାରିବାକୁ ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.20.9
सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकं धर्मलङ्घिनम् ।
विराटनृपते पश्य मामनाथामनागसम् ॥ ४.२०.९ ॥
ସଭାସଦମାନେ ଧର୍ମଲଙ୍ଘନକାରୀ କୀଚକକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ହେ ବିରାଟ ରାଜା, ଅନାଥା ଓ ନିରପରାଧୀ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
4.20.10
न साम फलते दुष्टे दुष्टे दण्डः प्रयुज्यते ॥ ४.२०.१० ॥
ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରତି ସାମ ଫଳପ୍ରଦ ହୁଏ ନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟ ଉପରେ ହିଁ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।
4.20.11
अदण्ड्यान्दण्डयन्राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्डयन् ।
स राजा न भवेल्लोके राजशब्दस्य भाजनम् ॥ ४.२०.११ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ଅଦଣ୍ଡନୀୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଦଣ୍ଡନୀୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଜଗତରେ 'ରାଜା' ଶବ୍ଦର ପାତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
4.20.12
दीनान्धकृपणाशक्तपङ्गुकुब्जजडादिकान् ।
अनाथबालवृद्धांश्च पुरुषान्वा स्त्रियोऽपि वा ।
दुष्टचोराभिभूतांश्च पालयेदवनीपतिः ॥ ४.२०.१२ ॥
ଦୀନ, ଅନ୍ଧ, ଅସହାୟ ଗରିବ, ଅଶକ୍ତ, ଖଞ୍ଜ, କୁବ୍ଜ, ଜଡ଼ ଆଦି ଲୋକଙ୍କୁ, ଅନାଥ ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ, ପୁରୁଷ ବା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଚୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ରାଜା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
4.20.13
अनाथानां च नाथः स्यादपितॄणां पिता नृपः ।
माता भवेदमातॄणामगुरूणां गुरुर्भवेत्।
अगतीनां गती राजा नृणां राजा परायणम् ॥ ४.२०.१३ ॥
ଅନାଥମାନଙ୍କର ନାଥ, ପିତୃହୀନମାନଙ୍କର ପିତା ରାଜା ହେବା ଉଚିତ। ମାତୃହୀନମାନଙ୍କର ମାତା, ଗୁରୁହୀନମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ହେବା ଉଚିତ। ଅସହାୟମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପରମ ଆଧାର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ।
4.20.14
विशेषतः परैर्दुष्टैः परामृष्टं नरोत्तमः ।
स्त्रियं साध्वीमनाथां च पालयेत्स्वसुतामिव ॥ ४.२०.१४ ॥
ବିଶେଷତଃ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତା, ସାଧ୍ୱୀ ଓ ଅନାଥା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନରୋତ୍ତମ ରାଜା ନିଜ କନ୍ୟା ପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
4.20.15
त्वद्गृहावसतिं राजन्नेतावत्कालपर्ययम् ।
अधिकां त्वत्सुतायाश्च पश्य मां कीचकाहतां ॥ ४.२०.१५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଏତେ ସମୟ ବାସ କରିବା ଠାରୁ ଅଧିକ, ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟା ପରି, କୀଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
4.20.16
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोरहम् ।
अर्थतत्त्वमविज्ञाय किं स्यादकुशलं मम ॥ ४.२०.१६ ॥
ଆପଣ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିବାଦ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଜାଣି ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତ ତଥ୍ୟ ନ ଜାଣି ମୋର କଣ ଅମଙ୍ଗଳ ହେବ?
4.20.17
येषां न वैरी स्वपिति पदा भूमिमुपस्पृशन् ।
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१७ ॥
ଯାହାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ପାଦରେ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରି ମଧ୍ୟ ଶୋଇ ନ ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ମାନିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ସୂତପୁତ୍ର ପାଦରେ ମାରିଲା।
4.20.18
ये च दद्युर्न याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयते भृशम्।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯାଚନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଯାଙ୍କର ଦୁନ୍ଦୁଭି ଘୋଷ ଓ ଧନୁ ଟଙ୍କାର ସର୍ବଦା ଶୁଣାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ସୂତପୁତ୍ର ପାଦରେ ମାରିଲା।
4.20.19
तेजस्विनस्तथा क्षान्ता बलवन्तश्च मानिनः ।
महेष्वासा रणे शूरा गर्विता मानतत्पराः।
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१९ ॥
ସେମାନେ ତେଜସ୍ବୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ବଳବାନ ଓ ମାନୀ; ମହାଧନୁର୍ଧର, ରଣରେ ଶୂର, ଗର୍ବିତ ଓ ମାନରେ ତତ୍ପର। ସେମାନଙ୍କ ମାନିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ସୂତପୁତ୍ର ପାଦରେ ମାରିଲା।
4.20.20
सर्वलोकमिमं हन्युर्यदि क्रुद्धा महाबलाः ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२० ॥
ସେମାନେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାବଳ; ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ସୂତପୁତ୍ର ପାଦରେ ମାରିଲା।
4.20.21
येषां नास्ति समः कश्चिद्वीर्ये सत्ये बले दमे ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२१ ॥
ବୀର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ବଳ ଓ ଦମରେ ଯାହାଙ୍କର ସମକକ୍ଷ କେହି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ସୂତପୁତ୍ର ପାଦରେ ମାରିଲା।
4.20.22
येषां न सदृशः कश्चिद्धनाद्यैर्भुवि मानवः ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२२ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଧନାଦିରେ ଯାହାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ସୂତପୁତ୍ର ପାଦରେ ମାରିଲା।
4.20.23
तवाग्रतो विशेषेण प्रजानां च हितैषिणः ।
पश्यतो निहता राजंस्तेनेह जगतीपते ॥ ४.२०.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତୈଷୀମାନେ ନିହତ ହେଉଥିଲେ ଆପଣ ଦେଖୁଥିଲେ; ହେ ଜଗତ୍ପତି, ସେଥିପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହା ହେଲା।
4.20.24
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम् ।
चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्वनु तेऽद्य महाबलाः ॥ ४.२०.२४ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତ ଏବଂ ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ମହାବଳମାନେ ଆଜି କେଉଁଠି ଲୁଚି ବୁଲୁଛନ୍ତି?
4.20.25
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम् ।
मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तोऽतितेजसः ॥ ४.२०.२५ ॥
ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତା, ପ୍ରିୟା ଓ ସତୀ ମୋତେ ସେମାନେ କିପରି ସହନ୍ତି? ନପୁଂସକ ପରି ସେମାନେ ସହନ୍ତି; ସେମାନେ ବଳବାନ ଓ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ।
4.20.26
क्वनु तेषाममर्षश्च वीर्यं तेषां च तद्बलम् ।
न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्माना ॥ ४.२०.२६ ॥
ତେବେ ସେମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସେମାନଙ୍କର ବୀରତ୍ୱ ଓ ସେହି ବଳ କୁଆଡ଼େ? ପତ୍ନୀକୁ ପ୍ରହାରିତା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଦୁରାତ୍ମାମାନେ କୁଆଡ଼େ?
4.20.27
मयाऽपि शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणे ।
मां मर्षंयति यः पश्यन्वध्यमानामनागसम् ॥ ४.२०.२७ ॥
ଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା ବିରାଟଙ୍କ ଆଗରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କଣ କରିପାରିବି? ନିରପରାଧ ମୋତେ ପ୍ରହାରିତା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଯିଏ ସହେ।
4.20.28
धर्मो विद्धो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठति ।
न चेद्विशल्यः क्रियते सर्वे विद्धाः सभासदः ॥ ४.२०.२८ ॥
ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଯେଉଁ ସଭାକୁ ଆସେ, ସେଠାରେ ଯଦି ତାହାର ଶଲ୍ୟ କାଢ଼ାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସଭାସଦ ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
4.20.29
यत्र धर्मो ह्यधर्मेम सत्यं यत्रानृतेन च ।
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ॥ ४.२०.२९ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ହତ ହୁଏ, ସଭାସଦମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଏହା ଘଟେ, ସେଠାରେ ସଭାସଦମାନେ ହିଁ ହତ।
4.20.30
तस्यास्तत्कृपणं श्रुत्वा सैरन्ध्र्याः परिदेवितम् ।
ततः सभ्यास्तु ते सर्वे भूयः कृष्णामपूजयन्।
साधुसाध्विति चाप्याहुः कीचकं चाप्यगर्हयन् ॥ ४.२०.३० ॥
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କର ସେହି ଦୀନ ବିଳାପ ଶୁଣି ସଭାସଦମାନେ ପୁଣି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; 'ସାଧୁ, ସାଧୁ' କହିଲେ, ଏବଂ କୀଚକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କଲେ।
4.20.31
केचित्कृष्णां प्रशंसन्ति केचिन्निन्दन्ति कीचकम् ।
केचिन्निन्दन्ति राजानं केचिद्देवीं च तां नराः ॥ ४.२०.३१ ॥
କେହି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କେହି କୀଚକଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, କେହି ରାଜାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ଏବଂ କେହି ସେହି ରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କଲେ।
4.20.32
यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्यादायतेक्षणा ।
परो लाभश्च तस्य स्यान्न स शोचेत्कदाचन ॥ ४.२०.३२ ॥
ଯାହାର ଏହି ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ, ଆୟତନୟନା ପତ୍ନୀ ହେବ, ତାହାର ମହା ଲାଭ ହେବ ଏବଂ ସେ କେବେ ଶୋକ କରିବ ନାହିଁ।
4.20.33
यस्या गात्रं शुभं पीनं मुखं जयति पङ्कजम् ।
गतिर्हंसं स्मितं कुन्दं सौषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३३ ॥
ଯାହାର ସୁନ୍ଦର, ପୁଷ୍ଟ ଶରୀର, କମଳକୁ ଜିଣୁଥିବା ମୁଖ, ହଂସକୁ ଜିଣୁଥିବା ଗତି ଏବଂ କୁନ୍ଦ ଫୁଲକୁ ଜିଣୁଥିବା ହସ ଅଛି, ସେ ପାଦରେ ବଧ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.20.34
द्वात्रिंशद्दशना यस्याः श्वेता मांसनिबन्धनाः ।
स्निग्धाश्च मृदवः केशाः सैषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३४ ॥
ମାଂସରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା ବତ୍ରିଶଟି ଧଳା ଦାନ୍ତ ଏବଂ ଚିକ୍କଣ, କୋମଳ କେଶ ଥିବା ଏହି ନାରୀ ପାଦରେ ବଧ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.20.35
पद्मं चक्रं ध्वजं शङ्खं प्रासादो मकरस्तथा ।
यस्याः पाणितले सन्ति सैषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३५ ॥
ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଧ୍ୱଜ, ଶଙ୍ଖ, ପ୍ରାସାଦ ଏବଂ ମକର — ଏଗୁଡ଼ିକ ଯାହାର ହାତ ତଳେ ଅଛି, ସେ ପାଦରେ ବଧ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.20.36
आवर्ताः खलु चत्वारः सर्वे चैव प्रदक्षिणाः ।
समं गात्रं शुभं स्निग्धं यस्या नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३६ ॥
ଚାରି ଆବର୍ତ୍ତ ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ; ସମ, ଶୁଭ, ଚିକ୍କଣ ଶରୀର ଥିବା ସେ ପାଦରେ ବଧ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.20.37
अच्छिद्रहस्तपादा च अच्छिद्रदशना च या ।
कन्या कमलपत्राक्षी कथमर्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३७ ॥
ଯାହାର ହାତ-ପାଦ ଓ ଦାନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, କମଳପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନା ଏହି କନ୍ୟା ପାଦାଘାତ ଯୋଗ୍ୟା କିପରି ହୋଇପାରେ?
4.20.38
सेयं लक्षणसंपन्ना पूर्णचन्द्रनिभानना ।
सुरूपिणी सुवदना नेयं योग्या पदा वधम् ॥ ४.२०.३८ ॥
ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ପନ୍ନା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖଯୁକ୍ତା, ସୁରୂପା ଓ ସୁବଦନା ଏହି ନାରୀ ପାଦାଘାତ ଯୋଗ୍ୟା ନୁହେଁ।
4.20.39
देवदेवीव सुभगा शक्रदेवीव शोभना ।
अप्सरा इव सारूप्यान्नेयं योग्या पदा वधम् ॥ ४.२०.३९ ॥
ଦେବଦେବୀ ସଦୃଶ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସଦୃଶ ଶୋଭାମୟୀ, ଅପ୍ସରା ସଦୃଶ ରୂପଯୁକ୍ତା ଏହି ନାରୀ ପାଦାଘାତ ଯୋଗ୍ୟା ନୁହେଁ।
4.20.40
इति स्मापूजसंस्तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः ॥ ४.२०.४० ॥
ଏହିପରି କହି ସେଠାରେ ସଭାସଦମାନେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
4.20.41
सा विनिःश्वस्य सुश्रोणी भूमावन्तर्मुखी स्थिता ।
तूष्णीमासीत्तदा दृष्ट्वा विवक्षन्तं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२०.४१ ॥
ସେହି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମୁଖ ଭିତରକୁ ଫେରାଇ ଭୂମିରେ ଠିଆ ହେଲା; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ସେ ନୀରବ ରହିଲା।
4.20.42
युधिष्ठिरस्य कोपात्तु ललाटे स्वेद आस्रवत् ।
अब्रवीद्धर्मपुत्रोऽथ सैरन्ध्रीं महिषीं प्रियाम् ।
कृष्णां तत्र नृपाभ्याशे परिव्राजकरूपधृत् ॥ ४.२०.४२ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଲଲାଟରେ କ୍ରୋଧରୁ ଘାମ ବହିଲା। ତହିଁରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ, ପରିବ୍ରାଜକ ରୂପ ଧରିଥିବା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ପ୍ରିୟ ମହିଷୀ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.20.43
गच्छ सैरन्ध्रि मा भैस्त्वं सुदेष्णाया निवेशनम् ।
राजा ह्ययं धर्मशीलो विराटः परलोकभीः ।
यतस्त्वां न परित्राति सत्ये धर्मपथे स्थितः ॥ ४.२०.४३ ॥
ଯାଅ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ଭୟ କର ନାହିଁ; ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ। ଏହି ରାଜା ବିରାଟ ଧର୍ମଶୀଳ, ପରଲୋକଭୀରୁ; ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା ନକରିବ ଏପରି ନୁହେଁ।
4.20.44
भर्तारमनुरुन्धन्त्यः क्लिश्यन्ते वीरपत्नयः ।
शुश्रूषया क्लिश्यमानाः पतिलोकं जयन्त्युत ॥ ४.२०.४४ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବୀରପତ୍ନୀମାନେ କ୍ଲେଶ ସହନ୍ତି; ସେବାରେ କ୍ଲେଶ ପାଇ ସେମାନେ ପତିଲୋକ ଜିତନ୍ତି।
4.20.45
मन्ये न कालः क्रोधस्य पश्यन्ति पतयस्तव ।
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः ॥ ४.२०.४५ ॥
ମୁଁ ଭାବେ ଏହା କ୍ରୋଧର ସମୟ ନୁହେଁ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜସ୍ୱୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୁମ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
4.20.46
श्रूयन्तां ते सुकेशान्ते मोक्षधर्माश्रयाः कथाः ।
यथा धर्मः कुलस्त्रीणां दृष्टो धर्मानुरोधनात् ॥ ४.२०.४६ ॥
ହେ ସୁକେଶୀ, ମୋକ୍ଷଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସେହି କଥା ଶୁଣ; ଯେଉଁଥିରେ କୁଳସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଧର୍ମ ଧର୍ମାନୁରୋଧରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
4.20.47
नास्ति यज्ञः स्त्रियाः कश्चिन्न श्राद्धं नाप्युपोषणम् ।
या तु भर्तारि शुश्रूषा सा स्वर्गायाभिजायते ॥ ४.२०.४७ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନାହିଁ, ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ସେବା, ତାହା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
4.20.48
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
पुत्रस्तु स्थाविरे भावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ ४.२०.४८ ॥
ଶୈଶବରେ ପିତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯୌବନରେ ସ୍ୱାମୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ବାର୍ଧକ୍ୟରେ ପୁତ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.20.49
भीरु भर्तृभयात्पत्न्यो न क्रुध्यन्ति कदाचन ।
बहुभिश्च परिक्लेशैरवज्ञाताश्च शत्रुभिः ।
अनन्यभावाः शुद्धाश्च पुण्यलोकं जयन्त्युत ॥ ४.२०.४९ ॥
ହେ ଭୀରୁ, ସ୍ବାମୀର ଭୟରେ ପତ୍ନୀମାନେ କଦାପି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବହୁ କ୍ଲେଶ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଜ୍ଞାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନନ୍ୟଭାବ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ ପୁଣ୍ୟଲୋକ ଜୟ କରନ୍ତି।
4.20.50
न क्रोधकालं नियतं पश्यन्ति पतयस्तव ।
न क्रुद्धान्प्रतियायाद्वै पतींस्ते वृत्रहा अपि।
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः कामरूपिणः ॥ ४.२०.५० ॥
ତୁମ ସ୍ବାମୀମାନେ କ୍ରୋଧର ସମୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରୁଦ୍ଧ ସ୍ବାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ବୃତ୍ରହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଣୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୁମ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
4.20.51
यदि ते समयः कश्चित्कृतो ह्यायतलोचने ।
तं स्मरस्व क्षमाशीले क्षमा धर्मो ह्यनुत्तमः ॥ ४.२०.५१ ॥
ହେ ବିଶାଳନୟନା, ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି କରିଥାଅ, ତେବେ ତାହା ସ୍ମରଣ କର। ହେ କ୍ଷମାଶୀଳା, କ୍ଷମା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ।
4.20.52
क्षमा धर्मः क्षमा सत्यं क्षमा दानं क्षमा तपः ।
क्षमावतामयं लोकः परलोकः क्षमावतांम् ॥ ४.२०.५२ ॥
କ୍ଷମା ହିଁ ଧର୍ମ, କ୍ଷମା ହିଁ ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା ହିଁ ଦାନ, କ୍ଷମା ହିଁ ତପ। କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ, କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରଲୋକ।
4.20.53
द्व्यंशिनो द्वादशाङ्गस्य चतुर्विंशतिपर्वणः ।
कस्त्रिषष्ठिशतारस्य मासोनस्याक्षमी भवेत् ॥ ४.२०.५३ ॥
ଦୁଇ ଅଂଶ, ବାର ଅଙ୍ଗ, ଚବିଶ ପର୍ବ ଓ ତିନି ଶହ ଷାଠି ଅର ବିଶିଷ୍ଟ (କାଳଚକ୍ରର) ଏକ ମାସ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ କିଏ ଅଧୀର ହେବ?
4.20.54
गच्छ सैरन्ध्रि गन्धर्वाः करिष्यन्ति तव प्रियम् ।
व्यपनेष्यन्ति ते दुःखं येन ते विप्रियं कृतम् ॥ ४.२०.५४ ॥
ଯାଅ, ହେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ! ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୁମର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଯେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ କରିଛି, ତାହାଠାରୁ ଉପୁଜିଥିବା ଦୁଃଖ ସେମାନେ ଦୂର କରିବେ।
4.20.55
इत्येवमुक्ते तिष्ठन्तीं पुनरेवाह धर्मराट् ।
विघ्नं करोषि वै भद्रे दीव्यतां राजसंसदि ॥ ४.२०.५५ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ତାକୁ ଧର୍ମରାଜ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ, 'ହେ ଭଦ୍ରେ, ରାଜସଭାରେ ଜୁଆ ଖେଳୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ବାଧା ଦେଉଛ।'
4.20.56
तस्मात्त्वमपि सुश्रोणि शैलूषीव विभासि नः ।
एवमुक्ता तु सा भर्त्रा समुद्वीक्ष्याब्रवीदिदम् ॥ ४.२०.५६ ॥
ତେଣୁ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ଜଣେ ନର୍ତ୍ତକୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।' ଏହିପରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଏହା କହିଲେ।
4.20.57
सत्यमुक्तं त्वया विद्वञ्शैलूषीं विद्धि मां पुनः ।
शैलूषकस्य तस्याहं येषां ज्येष्ठोऽक्षकोविदः ॥ ४.२०.५७ ॥
'ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ତୁମେ ସତ କହିଛ। ତଥାପି ମୋତେ ଜଣେ ନଟର ପତ୍ନୀ ବୋଲି ଜାଣ। ମୁଁ ସେହି ନଟର, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପଶା ଖେଳରେ ପାରଙ୍ଗମ।'
4.20.58
एवमुक्त्वा वरारोहा परिमृज्याननं शुभम् ।
केशान्विमुक्तान्संयम्य रुधिरेण समुक्षितान् ॥ ४.२०.५८ ॥
ଏହିପରି କହି ସୁଦର୍ଶନା କଟିବିଶିଷ୍ଟା ସେ ନିଜ ସୁନ୍ଦର ମୁଖ ପୋଛିଲେ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଖୋଲା କେଶ ବାନ୍ଧିଲେ।
4.20.59
पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गी गजराजवधूरिव ।
प्रतस्थे नागनासोरूर्भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ ४.२०.५९ ॥
ସାରା ଅଙ୍ଗରେ ଧୂଳି ଲାଗି, ଗଜରାଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପରି, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଊରୁଯୁକ୍ତା ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି ଚାଲିଲେ।
4.20.60
विमुक्ता मृगशावाक्षी निरन्तरपयोधरा ।
प्रभा नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृता ॥ ४.२०.६० ॥
ମୃଗଶାବକ ପରି ନୟନ ଥିବା, ଘନ ସ୍ତନ ଥିବା ସେ ବିମୁକ୍ତା ହୋଇ ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରରାଜ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପ୍ରଭା କଳା ମେଘରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା।
4.20.61
यस्यार्थे पाण्डवेयास्तु त्यजेयुरपि जीवितम् ।
तां ते दृष्ट्वा तथा कृष्णां क्षमिणो धर्मचारिणः।
समयं नातिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ ४.२०.६१ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ସେଇ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ କ୍ଷମାଶୀଳ ଧର୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜର ସମୟସୀମା ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ମହାସାଗର ନିଜ ତଟ ଲଙ୍ଘନ କରେ ନାହିଁ।
4.20.62
सा प्रविश्य प्रवेपन्ती सुदेष्णाया निवेशनम् ।
रुदन्ती चारुसर्वाङ्गी तस्यास्तस्थावथाग्रतः ॥ ४.२०.६२ ॥
କମ୍ପମାନ ହୋଇ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ।
4.20.63
तामुवाच विराटस्य महिषी शाठ्यमास्थिता ।
किमिदं पद्मसंकाशं सुदन्तोष्ठाक्षिनासिकम् ॥ ४.२०.६३ ॥
ବିରାଟଙ୍କ ପଟ୍ଟମହିଷୀ ପ୍ରବଞ୍ଚନା ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — ପଦ୍ମ ସଦୃଶା, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ଓଠ, ଆଖି ଓ ନାକ ବିଶିଷ୍ଟା, ଏ କ'ଣ?
4.20.64
रुदन्त्या अवमृष्टास्रं पूर्णेन्दुसमवर्चसम् ।
बिम्बोष्ठं कृष्णताराभ्यामत्यन्तरुचिरप्रभम्।
नयनाभ्यामजिह्याभ्यां मुखं ते मुञ्चते जलम् ॥ ४.२०.६४ ॥
କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଲୁହ ପୋଛୁଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ, ବିମ୍ବଫଳ ପରି ଓଠ ବିଶିଷ୍ଟ, କଳା ତାରାଯୁକ୍ତ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭାର ତୁମ ମୁଖ ସିଧା ଆଖିରୁ ଜଳ ଝରାଉଛି।
4.20.65
कस्त्वाऽवधीद्वरारोहे कस्माद्रोदिषि शोभने ।
को विप्रयुज्यते दारैः सपुत्रैः सहबान्धवैः ॥ ४.२०.६५ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶ ବିଶିଷ୍ଟା, ତୁମକୁ କିଏ ମାରିଲା? ହେ ଶୋଭନା, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କଠାରୁ କିଏ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି?
4.20.66
कस्याद्य राजा कुपितो वधमाज्ञापयिष्यति ।
ब्रूहि किं ते प्रियं कर्म कं त्यजे घातयामि वा ॥ ४.२०.६६ ॥
ଆଜି କାହା ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜା ବଧର ଆଦେଶ ଦେବେ? କୁହ, ତୁମ ପ୍ରିୟ କର୍ମ କ'ଣ? କାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, କିମ୍ବା କାହାକୁ ବଧ କରାଇବି?
4.20.67
तां निःश्वस्याब्रवीत्कृष्णा जानन्ती नाम पृच्छसि ।
भ्रातुस्त्वं मामनुप्रेष्य किमेवं हि विकत्थसे ॥ ४.२०.६७ ॥
ସେ ଦୀର୍ଘନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "ଜାଣି ମଧ୍ୟ ପଚାରୁଛ? ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋତେ ପଠାଇ ଏମିତି କାହିଁକି ଗର୍ବ କରୁଛ?"
4.20.68
कीचको माऽवधीत्तत्र सुराहारीमितोगताम् ।
सभायां पश्यतो राज्ञो यथा वै निर्जने वने ॥ ४.२०.६८ ॥
ସେଠାରେ କୀଚକ ମୋତେ ଅପମାନିତ କଲା—ମଦ୍ୟପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ମୋତେ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଭାରେ ହିଁ, ନିର୍ଜନ ବନରେ ଯେପରି କରାଯାଏ।
4.20.69
घातयामि सुदन्तोष्ठि कीचकं यदि मन्यसे ।
भ्राता यद्येष मे व्यक्तं योऽतीतो धर्मचारिणीम्।
यस्त्वां कामाभिभूतात्मा दुर्लभामवमन्यते ॥ ४.२०.६९ ॥
ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ ଥିବା ନାରୀ! ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମୁଁ କୀଚକକୁ ମାରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେବି। ଧର୍ମଚାରିଣୀ ତୁମକୁ ଲଂଘି, କାମରେ ମନ ବଶ ହୋଇ ଦୁର୍ଲଭ ତୁମକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା ଏ—ମୋ ଭାଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୋଷୀ।
4.20.70
अद्यैव तं हनिष्यन्ति येषामागस्करो हि सः ।
मन्येऽहमद्य वा श्वो वा परलोकं गमिष्यति ॥ ४.२०.७० ॥
ଆଜି ହିଁ ତାକୁ ମାରିବେ—ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ଅପରାଧୀ ସେମାନେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ଆଜି କି କାଲି ସେ ପରଲୋକ ଯିବ।
4.20.71
भ्रातुः प्रयच्छ त्वरिता जीवच्छ्राद्धं त्वमद्य वै ।
सुहृष्टं कुरु वै चैनं नासून्मन्ये धरिष्यति ॥ ४.२०.७१ ॥
ତୁମ ଭାଇ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଜୀବିତ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର—ଆଜି ହିଁ। ଆନନ୍ଦରେ ତାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଆଉ ପ୍ରାଣ ଧରି ରଖିପାରିବ ନାହିଁ।
4.20.72
तेषां हि मम भर्तॄणां पञ्चानां धर्मचारिणाम् ।
एको दुर्धषणोऽत्यर्थं बले चाप्रतिमो भुवि ॥ ४.२०.७२ ॥
ମୋର ସେହି ଧର୍ମଚାରୀ ପାଞ୍ଚ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ପୃଥିବୀରେ ବଳରେ ଅତୁଳନୀୟ।
4.20.73
निर्मनुष्यमिमं लोकं कुर्यात्क्रुद्धो निशामिमाम् ।
न स संक्रुध्यते तावद्गन्धर्वः कामरूपधृत् ॥ ४.२०.७३ ॥
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସେ ଏହି ରାତ୍ରିରେ ଏହି ଜଗତକୁ ମନୁଷ୍ୟଶୂନ୍ୟ କରିପାରିଥାଆନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେହି ଗନ୍ଧର୍ବ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
4.20.74
नूनं ज्ञास्यति यावद्वै ममैतत्पादघातनम् ।
तत्क्षणात्कीचकः पापः सपुत्रभ्रातृबान्धवः।
विनशिष्यति दुष्टात्मा यथा दुष्कृतकर्मकृत् ॥ ४.२०.७४ ॥
ମୋ ଏହି ପାଦ ପ୍ରହାର ବିଷୟରେ ସେ ଜାଣିବା ମାତ୍ରେ ପାପୀ କୀଚକ ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା ଓ ଜ୍ଞାତିବନ୍ଧୁ ସହିତ ସେହି କ୍ଷଣରେ ବିନଷ୍ଟ ହେବ, ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମକାରୀ ପରି।
4.20.75
अपि चैतत्पुरा प्रोक्तं निपुणैर्मनुजोत्तमैः ।
एकस्तु कुरुते पापं कालपाशवशं गतः।
नीचेनात्मापराधेन कुलं तेन विनश्यति ॥ ४.२०.७५ ॥
ପୂର୍ବରୁ ନିପୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କହିଛନ୍ତି: ଜଣେ ହିଁ ପାପ କରି କାଳପାଶର ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ, ନୀଚ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କୁଳକୁ ବିନଷ୍ଟ କରେ।
4.20.76
सुदेष्णामेवमुक्त्वा तु सैरन्ध्री दुःखमोहिता ।
कीचकस्य वधार्थाय व्रतदीक्षामुपागमत् ॥ ४.२०.७६ ॥
ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି ଦୁଃଖରେ ମୋହିତ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ କୀଚକର ବଧ ନିମନ୍ତେ ବ୍ରତଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
4.20.77
अभ्यर्थिता च नारीभिर्मानिता च सुदेष्णया ।
न च स्नाति न चाश्नाति न पांसून्परिमार्जति।
रुधिरक्लिन्नवदना बभूव मृदितेक्षणा ॥ ४.२०.७७ ॥
ନାରୀମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଏବଂ ସୁଦେଷ୍ଣା ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ତଥାପି ସେ ସ୍ନାନ କରୁ ନଥିଲେ, ଭୋଜନ କରୁ ନଥିଲେ, ଧୂଳି ପୋଛୁ ନଥିଲେ; ରକ୍ତରେ ଭିଜା ମୁଖ ଓ ମଳିତ ଆଖି ନେଇ ସେ ହେଲେ।
4.20.78
तां तथा शोकसन्तप्तां दृष्ट्वा प्ररुदितां स्त्रियः ।
कीचकस्य वधं सर्वा मनोभिश्च शशंसिरे ॥ ४.२०.७८ ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନାରୀ ମନରେ କୀଚକଙ୍କ ବଧ କାମନା କଲେ।