ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.20.1
एवं विलपमानायां पाञ्चाल्यां मत्स्यपुङ्गवः ।
अशक्तः कीचकं तत्र शासितुं बलदर्पितम् ।
विराटराजः मूतं तु सान्त्वेनैव न्यवारयत् ॥ ४.२०.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਚਾਲੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਤਸ੍ਯਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਬਲ-ਗਰਵੀ ਕੀਚਕ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
4.20.2
कीचकं मत्स्यराजेन कृतागसमनिन्दिता ।
नापराधानुरूपेण दण्डेन प्रतिपादितम् ॥ ४.२०.२ ॥
ਕੀਚਕ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਵੱਲੋਂ ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
4.20.3
पाञ्चालराजस्य सुता दृष्ट्वा सुरसुतोपमा ।
धर्मज्ञा व्यवहाराणां कीचके कृतकिल्बिषे ।
पुनः प्रोवाच राजानं स्मरन्ती धर्ममुत्तमम् ॥ ४.२०.३ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਪੁੱਤਰੀ ਵਰਗੀ, ਵਿਹਾਰ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਕੀਚਕ ਦਾ ਪਾਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
4.20.4
संप्रेक्ष्य च वरारोहा सर्वांस्तत्र सभासदः ।
राजानुवर्तनपरान्कीचकं च कृतागसम्।
विराटं चाह पाञ्चाली दुःखेनाविष्टचेतना ॥ ४.२०.४ ॥
ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਪਾਂਚਾਲੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਭਾਸਦਾਂ ਨੂੰ — ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਕੀਚਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
4.20.5
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके ।
दस्यूनामिव ते धर्मो न सत्सु परिवर्तते ॥ ४.२०.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੀਚਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਇਹ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਹੈ।
4.20.6
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन ।
सभासदोऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते ॥ ४.२०.६ ॥
ਕੀਚਕ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ; ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਭਾਸਦ ਇਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
4.20.7
न धर्मं कीचको वेत्ति राजभृत्यास्तथैव च ।
न राजा विनयं ब्रूते अमात्याश्च न जानते ॥ ४.२०.७ ॥
ਕੀਚਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਸੇਵਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਵਿਨੈ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਅਮਾਤਯ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
4.20.8
नोपालभे त्वां नृपते विराटं नृपसंसदि ।
नाहमेतेन युक्ता वै हन्तुं मात्स्य तवान्तिके ॥ ४.२०.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਰਾਟ, ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਹੇ ਮਤਸ੍ਯ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
4.20.9
सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकं धर्मलङ्घिनम् ।
विराटनृपते पश्य मामनाथामनागसम् ॥ ४.२०.९ ॥
ਸਭਾਸਦ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀਚਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ। ਹੇ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ।
4.20.10
न साम फलते दुष्टे दुष्टे दण्डः प्रयुज्यते ॥ ४.२०.१० ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਉੱਤੇ ਸਾਮ ਨੀਤੀ ਫਲਦੀ ਨਹੀਂ; ਦੁਸ਼ਟ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4.20.11
अदण्ड्यान्दण्डयन्राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्डयन् ।
स राजा न भवेल्लोके राजशब्दस्य भाजनम् ॥ ४.२०.११ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਦੰਡਨੀਯ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਡਨੀਯ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਰਾਜਾ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
4.20.12
दीनान्धकृपणाशक्तपङ्गुकुब्जजडादिकान् ।
अनाथबालवृद्धांश्च पुरुषान्वा स्त्रियोऽपि वा ।
दुष्टचोराभिभूतांश्च पालयेदवनीपतिः ॥ ४.२०.१२ ॥
ਦੀਨ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਗ਼ਰੀਬ, ਅਸਮਰਥ, ਲੰਗੜੇ, ਕੁਬੜੇ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਮਰਦਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.20.13
अनाथानां च नाथः स्यादपितॄणां पिता नृपः ।
माता भवेदमातॄणामगुरूणां गुरुर्भवेत्।
अगतीनां गती राजा नृणां राजा परायणम् ॥ ४.२०.१३ ॥
ਰਾਜਾ ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਪਿਤਾਹੀਣਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਤਾਹੀਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗੁਰੂਹੀਣਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੋਵੇ। ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ।
4.20.14
विशेषतः परैर्दुष्टैः परामृष्टं नरोत्तमः ।
स्त्रियं साध्वीमनाथां च पालयेत्स्वसुतामिव ॥ ४.२०.१४ ॥
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਟ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਾਈ ਗਈ, ਸਾਧਵੀ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਔਰਤ ਦੀ ਨਰੋਤਮ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4.20.15
त्वद्गृहावसतिं राजन्नेतावत्कालपर्ययम् ।
अधिकां त्वत्सुतायाश्च पश्य मां कीचकाहतां ॥ ४.२०.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਵਾਂਗ, ਕੀਚਕ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀ ਗਈ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ।
4.20.16
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोरहम् ।
अर्थतत्त्वमविज्ञाय किं स्यादकुशलं मम ॥ ४.२०.१६ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅੱਖੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਅਸਲ ਤੱਥ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਹੋਵੇਗਾ?
4.20.17
येषां न वैरी स्वपिति पदा भूमिमुपस्पृशन् ।
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਸੌਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਣਵੰਤੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
4.20.18
ये च दद्युर्न याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयते भृशम्।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१८ ॥
ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੰਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁੰਦਭੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਧਨੁੱਖ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਸਦਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
4.20.19
तेजस्विनस्तथा क्षान्ता बलवन्तश्च मानिनः ।
महेष्वासा रणे शूरा गर्विता मानतत्पराः।
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१९ ॥
ਓਹ ਤੇਜਸਵੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨੀ ਹਨ; ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮੇ, ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਿਨੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
4.20.20
सर्वलोकमिमं हन्युर्यदि क्रुद्धा महाबलाः ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२० ॥
ਜੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤਾਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
4.20.21
येषां नास्ति समः कश्चिद्वीर्ये सत्ये बले दमे ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२१ ॥
ਵੀਰਤਾ, ਸੱਚ, ਬਲ ਅਤੇ ਦਮ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
4.20.22
येषां न सदृशः कश्चिद्धनाद्यैर्भुवि मानवः ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
4.20.23
तवाग्रतो विशेषेण प्रजानां च हितैषिणः ।
पश्यतो निहता राजंस्तेनेह जगतीपते ॥ ४.२०.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਪਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ; ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਹੋਇਆ।
4.20.24
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम् ।
चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्वनु तेऽद्य महाबलाः ॥ ४.२०.२४ ॥
ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ?
4.20.25
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम् ।
मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तोऽतितेजसः ॥ ४.२०.२५ ॥
ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਕੁੱਟੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਤੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਨਪੁੰਸਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ।
4.20.26
क्वनु तेषाममर्षश्च वीर्यं तेषां च तद्बलम् ।
न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्माना ॥ ४.२०.२६ ॥
ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੋਸ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਉਹ ਬਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
4.20.27
मयाऽपि शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणे ।
मां मर्षंयति यः पश्यन्वध्यमानामनागसम् ॥ ४.२०.२७ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।
4.20.28
धर्मो विद्धो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठति ।
न चेद्विशल्यः क्रियते सर्वे विद्धाः सभासदः ॥ ४.२०.२८ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਧਰਮ ਜਿਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੇ ਉਸਦਾ ਤੀਰ ਨਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਵਿੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
4.20.29
यत्र धर्मो ह्यधर्मेम सत्यं यत्रानृतेन च ।
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ॥ ४.२०.२९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਸੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
4.20.30
तस्यास्तत्कृपणं श्रुत्वा सैरन्ध्र्याः परिदेवितम् ।
ततः सभ्यास्तु ते सर्वे भूयः कृष्णामपूजयन्।
साधुसाध्विति चाप्याहुः कीचकं चाप्यगर्हयन् ॥ ४.२०.३० ॥
ਸੈਰੰਧਰੀ ਦਾ ਉਹ ਦੀਨ ਵਿਰਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਦੋਂ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; 'ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ' ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੀਚਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
4.20.31
केचित्कृष्णां प्रशंसन्ति केचिन्निन्दन्ति कीचकम् ।
केचिन्निन्दन्ति राजानं केचिद्देवीं च तां नराः ॥ ४.२०.३१ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਕੀਚਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਸ ਰਾਣੀ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
4.20.32
यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्यादायतेक्षणा ।
परो लाभश्च तस्य स्यान्न स शोचेत्कदाचन ॥ ४.२०.३२ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਇਹ ਸਰਬਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰੇ।
4.20.33
यस्या गात्रं शुभं पीनं मुखं जयति पङ्कजम् ।
गतिर्हंसं स्मितं कुन्दं सौषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३३ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ, ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਕਮਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮੁਖ, ਹੰਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
4.20.34
द्वात्रिंशद्दशना यस्याः श्वेता मांसनिबन्धनाः ।
स्निग्धाश्च मृदवः केशाः सैषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३४ ॥
ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੜੇ ਬੱਤੀ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਚਿਕਣੇ, ਕੋਮਲ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਨਾਰੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
4.20.35
पद्मं चक्रं ध्वजं शङ्खं प्रासादो मकरस्तथा ।
यस्याः पाणितले सन्ति सैषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३५ ॥
ਕਮਲ, ਚੱਕਰ, ਧੁਜਾ, ਸ਼ੰਖ, ਮਹਲ ਅਤੇ ਮਕਰ — ਇਹ ਜਿਸ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
4.20.36
आवर्ताः खलु चत्वारः सर्वे चैव प्रदक्षिणाः ।
समं गात्रं शुभं स्निग्धं यस्या नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३६ ॥
ਚਾਰੇ ਆਵਰਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਵਰਤ ਹਨ; ਸਮ, ਸ਼ੁਭ, ਚਿਕਣਾ ਸਰੀਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
4.20.37
अच्छिद्रहस्तपादा च अच्छिद्रदशना च या ।
कन्या कमलपत्राक्षी कथमर्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਅਤੇ ਦੰਦ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
4.20.38
सेयं लक्षणसंपन्ना पूर्णचन्द्रनिभानना ।
सुरूपिणी सुवदना नेयं योग्या पदा वधम् ॥ ४.२०.३८ ॥
ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
4.20.39
देवदेवीव सुभगा शक्रदेवीव शोभना ।
अप्सरा इव सारूप्यान्नेयं योग्या पदा वधम् ॥ ४.२०.३९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਸੁਭਾਗਣ, ਇੰਦਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ, ਅਪਸਰਾ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
4.20.40
इति स्मापूजसंस्तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः ॥ ४.२०.४० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
4.20.41
सा विनिःश्वस्य सुश्रोणी भूमावन्तर्मुखी स्थिता ।
तूष्णीमासीत्तदा दृष्ट्वा विवक्षन्तं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२०.४१ ॥
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।
4.20.42
युधिष्ठिरस्य कोपात्तु ललाटे स्वेद आस्रवत् ।
अब्रवीद्धर्मपुत्रोऽथ सैरन्ध्रीं महिषीं प्रियाम् ।
कृष्णां तत्र नृपाभ्याशे परिव्राजकरूपधृत् ॥ ४.२०.४२ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪਸੀਨਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਰਿਵਰਾਜਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਸੈਰੰਧਰੀ, ਪਿਆਰੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
4.20.43
गच्छ सैरन्ध्रि मा भैस्त्वं सुदेष्णाया निवेशनम् ।
राजा ह्ययं धर्मशीलो विराटः परलोकभीः ।
यतस्त्वां न परित्राति सत्ये धर्मपथे स्थितः ॥ ४.२०.४३ ॥
ਜਾ ਸੈਰੰਧ੍ਰੀ, ਡਰ ਨਾ; ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।
4.20.44
भर्तारमनुरुन्धन्त्यः क्लिश्यन्ते वीरपत्नयः ।
शुश्रूषया क्लिश्यमानाः पतिलोकं जयन्त्युत ॥ ४.२०.४४ ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਵੀਰ-ਪਤਨੀਆਂ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਉਹ ਪਤੀ-ਲੋਕ ਜਿੱਤਦੀਆਂ ਹਨ।
4.20.45
मन्ये न कालः क्रोधस्य पश्यन्ति पतयस्तव ।
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः ॥ ४.२०.४५ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੇ।
4.20.46
श्रूयन्तां ते सुकेशान्ते मोक्षधर्माश्रयाः कथाः ।
यथा धर्मः कुलस्त्रीणां दृष्टो धर्मानुरोधनात् ॥ ४.२०.४६ ॥
ਹੇ ਸੁਕੇਸ਼ੀ, ਮੋਕਸ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
4.20.47
नास्ति यज्ञः स्त्रियाः कश्चिन्न श्राद्धं नाप्युपोषणम् ।
या तु भर्तारि शुश्रूषा सा स्वर्गायाभिजायते ॥ ४.२०.४७ ॥
ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਯੱਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ਰਾਧ, ਨਾ ਵਰਤ; ਪਰ ਪਤੀ ਦੀ ਜੋ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਵਰਗ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
4.20.48
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
पुत्रस्तु स्थाविरे भावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ ४.२०.४८ ॥
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸਤਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਨੀ ਨਹੀਂ।
4.20.49
भीरु भर्तृभयात्पत्न्यो न क्रुध्यन्ति कदाचन ।
बहुभिश्च परिक्लेशैरवज्ञाताश्च शत्रुभिः ।
अनन्यभावाः शुद्धाश्च पुण्यलोकं जयन्त्युत ॥ ४.२०.४९ ॥
ਹੇ ਭੀਰੂ, ਪਤੀ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਅਨਨਯ ਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪੁੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦੀਆਂ ਹਨ।
4.20.50
न क्रोधकालं नियतं पश्यन्ति पतयस्तव ।
न क्रुद्धान्प्रतियायाद्वै पतींस्ते वृत्रहा अपि।
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः कामरूपिणः ॥ ४.२०.५० ॥
ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਕ੍ਰੋਧਤ ਪਤੀਆਂ ਕੋਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੇ।
4.20.51
यदि ते समयः कश्चित्कृतो ह्यायतलोचने ।
तं स्मरस्व क्षमाशीले क्षमा धर्मो ह्यनुत्तमः ॥ ४.२०.५१ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਕੋਈ ਵਚਨ-ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ। ਹੇ ਖਿਮਾਸ਼ੀਲ, ਖਿਮਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਹੈ।
4.20.52
क्षमा धर्मः क्षमा सत्यं क्षमा दानं क्षमा तपः ।
क्षमावतामयं लोकः परलोकः क्षमावतांम् ॥ ४.२०.५२ ॥
ਖਿਮਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਖਿਮਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਖਿਮਾ ਹੀ ਦਾਨ ਹੈ, ਖਿਮਾ ਹੀ ਤਪ ਹੈ। ਖਿਮਾਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ, ਖਿਮਾਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਹੈ।
4.20.53
द्व्यंशिनो द्वादशाङ्गस्य चतुर्विंशतिपर्वणः ।
कस्त्रिषष्ठिशतारस्य मासोनस्याक्षमी भवेत् ॥ ४.२०.५३ ॥
ਦੋ ਅੰਸ਼, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗ, ਚੌਵੀ ਪਰਵ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਅਰੇ ਵਾਲੇ (ਕਾਲਚੱਕਰ) ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੌਣ ਅਧੀਰ ਹੋਵੇਗਾ?
4.20.54
गच्छ सैरन्ध्रि गन्धर्वाः करिष्यन्ति तव प्रियम् ।
व्यपनेष्यन्ति ते दुःखं येन ते विप्रियं कृतम् ॥ ४.२०.५४ ॥
ਜਾ, ਹੇ ਸੈਰੰਧ੍ਰੀ! ਗੰਧਰਵ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰਨਗੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਉੱਠਿਆ ਦੁੱਖ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
4.20.55
इत्येवमुक्ते तिष्ठन्तीं पुनरेवाह धर्मराट् ।
विघ्नं करोषि वै भद्रे दीव्यतां राजसंसदि ॥ ४.२०.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈਂ।'
4.20.56
तस्मात्त्वमपि सुश्रोणि शैलूषीव विभासि नः ।
एवमुक्ता तु सा भर्त्रा समुद्वीक्ष्याब्रवीदिदम् ॥ ४.२०.५६ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਚੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
4.20.57
सत्यमुक्तं त्वया विद्वञ्शैलूषीं विद्धि मां पुनः ।
शैलूषकस्य तस्याहं येषां ज्येष्ठोऽक्षकोविदः ॥ ४.२०.५७ ॥
'ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਤੂੰ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝ। ਮੈਂ ਉਸ ਨਟ ਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।'
4.20.58
एवमुक्त्वा वरारोहा परिमृज्याननं शुभम् ।
केशान्विमुक्तान्संयम्य रुधिरेण समुक्षितान् ॥ ४.२०.५८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਪੂੰਝਿਆ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਸਮੇਟ ਲਏ।
4.20.59
पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गी गजराजवधूरिव ।
प्रतस्थे नागनासोरूर्भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ ४.२०.५९ ॥
ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਗਜਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਤੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਣ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ।
4.20.60
विमुक्ता मृगशावाक्षी निरन्तरपयोधरा ।
प्रभा नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृता ॥ ४.२०.६० ॥
ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੰਘਣੇ ਉਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਮਾਨੋ ਨਛੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
4.20.61
यस्यार्थे पाण्डवेयास्तु त्यजेयुरपि जीवितम् ।
तां ते दृष्ट्वा तथा कृष्णां क्षमिणो धर्मचारिणः।
समयं नातिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ ४.२०.६१ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸਬਰ ਵਾਲੇ ਧਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਆਪਣਾ ਕਿਨਾਰਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।
4.20.62
सा प्रविश्य प्रवेपन्ती सुदेष्णाया निवेशनम् ।
रुदन्ती चारुसर्वाङ्गी तस्यास्तस्थावथाग्रतः ॥ ४.२०.६२ ॥
ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ।
4.20.63
तामुवाच विराटस्य महिषी शाठ्यमास्थिता ।
किमिदं पद्मसंकाशं सुदन्तोष्ठाक्षिनासिकम् ॥ ४.२०.६३ ॥
ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਪਟਰਾਣੀ ਨੇ ਛਲ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਕਮਲ ਵਰਗੀ, ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਨੱਕ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ?
4.20.64
रुदन्त्या अवमृष्टास्रं पूर्णेन्दुसमवर्चसम् ।
बिम्बोष्ठं कृष्णताराभ्यामत्यन्तरुचिरप्रभम्।
नयनाभ्यामजिह्याभ्यां मुखं ते मुञ्चते जलम् ॥ ४.२०.६४ ॥
ਰੋਂਦਿਆਂ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦਾ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਬਿੰਬਫਲ ਵਰਗੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਲੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.20.65
कस्त्वाऽवधीद्वरारोहे कस्माद्रोदिषि शोभने ।
को विप्रयुज्यते दारैः सपुत्रैः सहबान्धवैः ॥ ४.२०.६५ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ? ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਵਿਛੜਿਆ ਹੈ?
4.20.66
कस्याद्य राजा कुपितो वधमाज्ञापयिष्यति ।
ब्रूहि किं ते प्रियं कर्म कं त्यजे घातयामि वा ॥ ४.२०.६६ ॥
ਅੱਜ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਧ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇਗਾ? ਦੱਸ, ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਾਂ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰਵਾਵਾਂ?
4.20.67
तां निःश्वस्याब्रवीत्कृष्णा जानन्ती नाम पृच्छसि ।
भ्रातुस्त्वं मामनुप्रेष्य किमेवं हि विकत्थसे ॥ ४.२०.६७ ॥
ਉਸਨੇ ਹਾਉਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ?"
4.20.68
कीचको माऽवधीत्तत्र सुराहारीमितोगताम् ।
सभायां पश्यतो राज्ञो यथा वै निर्जने वने ॥ ४.२०.६८ ॥
ਉੱਥੇ ਕੀਚਕ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ—ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਮੈਨੂੰ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ।
4.20.69
घातयामि सुदन्तोष्ठि कीचकं यदि मन्यसे ।
भ्राता यद्येष मे व्यक्तं योऽतीतो धर्मचारिणीम्।
यस्त्वां कामाभिभूतात्मा दुर्लभामवमन्यते ॥ ४.२०.६९ ॥
ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਏ! ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀਚਕ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿਆਂਗੀ। ਧਰਮਚਾਰਿਣੀ ਤੈਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਮਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਦੁਰਲਭ ਤੈਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ—ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।
4.20.70
अद्यैव तं हनिष्यन्ति येषामागस्करो हि सः ।
मन्येऽहमद्य वा श्वो वा परलोकं गमिष्यति ॥ ४.२०.७० ॥
ਅੱਜ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਓਹੀ। ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਜਾਵੇਗਾ।
4.20.71
भ्रातुः प्रयच्छ त्वरिता जीवच्छ्राद्धं त्वमद्य वै ।
सुहृष्टं कुरु वै चैनं नासून्मन्ये धरिष्यति ॥ ४.२०.७१ ॥
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਜਲਦੀ ਜੀਵਤ-ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ—ਅੱਜ ਹੀ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ; ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਟਿਕਾ ਸਕੇਗਾ।
4.20.72
तेषां हि मम भर्तॄणां पञ्चानां धर्मचारिणाम् ।
एको दुर्धषणोऽत्यर्थं बले चाप्रतिमो भुवि ॥ ४.२०.७२ ॥
ਮੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਧਰਮਚਾਰੀ ਪੰਜ ਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ—ਬਹੁਤ ਦੁਰਧਰਸ਼, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ।
4.20.73
निर्मनुष्यमिमं लोकं कुर्यात्क्रुद्धो निशामिमाम् ।
न स संक्रुध्यते तावद्गन्धर्वः कामरूपधृत् ॥ ४.२०.७३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
4.20.74
नूनं ज्ञास्यति यावद्वै ममैतत्पादघातनम् ।
तत्क्षणात्कीचकः पापः सपुत्रभ्रातृबान्धवः।
विनशिष्यति दुष्टात्मा यथा दुष्कृतकर्मकृत् ॥ ४.२०.७४ ॥
ਮੇਰੀ ਇਸ ਲੱਤ ਦੀ ਠੋਕਰ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ, ਉਸੇ ਪਲ ਪਾਪੀ ਕੀਚਕ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ।
4.20.75
अपि चैतत्पुरा प्रोक्तं निपुणैर्मनुजोत्तमैः ।
एकस्तु कुरुते पापं कालपाशवशं गतः।
नीचेनात्मापराधेन कुलं तेन विनश्यति ॥ ४.२०.७५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਹੀ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਕਾਲ-ਪਾਸ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੀਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਕੁਲ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
4.20.76
सुदेष्णामेवमुक्त्वा तु सैरन्ध्री दुःखमोहिता ।
कीचकस्य वधार्थाय व्रतदीक्षामुपागमत् ॥ ४.२०.७६ ॥
ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸੈਰੰਧਰੀ ਕੀਚਕ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਵਰਤ ਦੀਕਸ਼ਾ ਲੈਣ ਲੱਗੀ।
4.20.77
अभ्यर्थिता च नारीभिर्मानिता च सुदेष्णया ।
न च स्नाति न चाश्नाति न पांसून्परिमार्जति।
रुधिरक्लिन्नवदना बभूव मृदितेक्षणा ॥ ४.२०.७७ ॥
ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਾ ਨਹਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਖਾਂਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਧੂੜ ਪੂੰਝਦੀ ਸੀ; ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਮਸਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਹੋ ਗਈ।
4.20.78
तां तथा शोकसन्तप्तां दृष्ट्वा प्ररुदितां स्त्रियः ।
कीचकस्य वधं सर्वा मनोभिश्च शशंसिरे ॥ ४.२०.७८ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੀ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀਚਕ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।