มหาภารตะ · อัธยายะ 4.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.20.1
एवं विलपमानायां पाञ्चाल्यां मत्स्यपुङ्गवः ।
अशक्तः कीचकं तत्र शासितुं बलदर्पितम् ।
विराटराजः मूतं तु सान्त्वेनैव न्यवारयत् ॥ ४.२०.१ ॥
เมื่อพระนางปาญจาลีกำลังคร่ำครวญอยู่เช่นนั้น พระราชาวิราฏแห่งแคว้นมัตสยะ ผู้ประเสริฐในหมู่มัตสยะ ไม่อาจลงโทษกีจกะผู้หยิ่งในกำลังของตนได้ จึงได้แต่ห้ามปรามไว้ที่นั้นด้วยถ้อยคำปลอบโยนเท่านั้น
4.20.2
कीचकं मत्स्यराजेन कृतागसमनिन्दिता ।
नापराधानुरूपेण दण्डेन प्रतिपादितम् ॥ ४.२०.२ ॥
กีจกะได้กระทำความผิด แต่พระราชาแห่งมัตสยะมิได้ลงทัณฑ์ให้สมกับความผิดของเขา เพราะทรงเกรงใจพระนางผู้ไร้ที่ติ
4.20.3
पाञ्चालराजस्य सुता दृष्ट्वा सुरसुतोपमा ।
धर्मज्ञा व्यवहाराणां कीचके कृतकिल्बिषे ।
पुनः प्रोवाच राजानं स्मरन्ती धर्ममुत्तमम् ॥ ४.२०.३ ॥
พระธิดาแห่งกษัตริย์ปาญจาละ ทรงงามดุจธิดาแห่งเทพ ทรงรู้ธรรมในการดำเนินคดี เมื่อทอดพระเนตรเห็นความผิดของกีจกะ ทรงระลึกถึงธรรมอันสูงสุด จึงตรัสกับพระราชาอีกครั้ง
4.20.4
संप्रेक्ष्य च वरारोहा सर्वांस्तत्र सभासदः ।
राजानुवर्तनपरान्कीचकं च कृतागसम्।
विराटं चाह पाञ्चाली दुःखेनाविष्टचेतना ॥ ४.२०.४ ॥
พระนางผู้มีสะโพกงดงามทอดพระเนตรเห็นบรรดาข้าราชบริพารในที่ประชุมนั้น ผู้มุ่งเอาใจพระราชา และทอดพระเนตรเห็นกีจกะผู้กระทำผิด พระนางผู้มีพระทัยถูกความทุกข์ครอบงำ จึงตรัสกับพระราชาวิราฏ
4.20.5
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके ।
दस्यूनामिव ते धर्मो न सत्सु परिवर्तते ॥ ४.२०.५ ॥
ข้าแต่พระราชา ในเรื่องของกีจกะ พระองค์มิได้ทรงกระทำสิ่งใดให้สมกับความเป็นพระราชาเลย ธรรมของพระองค์มิได้ดำรงอยู่ในหมู่ผู้ประเสริฐ มันเหมือนธรรมของโจรทั้งหลาย
4.20.6
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन ।
सभासदोऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते ॥ ४.२०.६ ॥
กีจกะมิได้ดำรงอยู่ในธรรมของตน และพระราชามัตสยะก็มิได้ดำรงอยู่ในธรรมเช่นกัน แม้บรรดาข้าราชบริพารที่คอยรับใช้เขาก็ไม่รู้จักธรรม
4.20.7
न धर्मं कीचको वेत्ति राजभृत्यास्तथैव च ।
न राजा विनयं ब्रूते अमात्याश्च न जानते ॥ ४.२०.७ ॥
กีจกะไม่รู้จักธรรม และบรรดาข้าราชการของพระราชาก็เช่นเดียวกัน พระราชามิได้ตรัสสอนวินัย และเหล่าอำมาตย์ก็ไม่รู้จักมัน
4.20.8
नोपालभे त्वां नृपते विराटं नृपसंसदि ।
नाहमेतेन युक्ता वै हन्तुं मात्स्य तवान्तिके ॥ ४.२०.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพระองค์มิได้ตำหนิพระองค์ต่อหน้าที่ประชุมของเหล่ากษัตริย์ ข้าแต่พระวิราฏ ข้าพระองค์ไม่สมควรที่จะฆ่าเขาต่อหน้าพระองค์ ข้าแต่มัตสยะ
4.20.9
सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकं धर्मलङ्घिनम् ।
विराटनृपते पश्य मामनाथामनागसम् ॥ ४.२०.९ ॥
ขอให้บรรดาข้าราชบริพารในที่ประชุมได้เห็นกีจกะผู้ละเมิดธรรม ข้าแต่พระราชาวิราฏ ขอพระองค์ทอดพระเนตรข้าพระองค์ ผู้ไร้ที่พึ่งและไร้ความผิด
4.20.10
न साम फलते दुष्टे दुष्टे दण्डः प्रयुज्यते ॥ ४.२०.१० ॥
การประนีประนอมย่อมไม่ให้ผลกับคนชั่ว ทัณฑ์ย่อมต้องใช้กับคนชั่ว
4.20.11
अदण्ड्यान्दण्डयन्राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्डयन् ।
स राजा न भवेल्लोके राजशब्दस्य भाजनम् ॥ ४.२०.११ ॥
พระราชาผู้ลงทัณฑ์แก่ผู้ที่ไม่ควรถูกลงทัณฑ์ และไม่ลงทัณฑ์แก่ผู้ที่ควรถูกลงทัณฑ์ ผู้นั้นไม่ควรได้ชื่อว่าเป็นพระราชาในโลกนี้
4.20.12
दीनान्धकृपणाशक्तपङ्गुकुब्जजडादिकान् ।
अनाथबालवृद्धांश्च पुरुषान्वा स्त्रियोऽपि वा ।
दुष्टचोराभिभूतांश्च पालयेदवनीपतिः ॥ ४.२०.१२ ॥
พระราชาผู้ปกครองแผ่นดินพึงคุ้มครองผู้ยากไร้ ผู้ตาบอด ผู้ขัดสนและไร้กำลัง ผู้พิการขาและหลัง ผู้มีร่างค่อม ผู้เขลา และผู้อื่นทำนองนั้น คุ้มครองเด็กและคนชราที่ไม่มีผู้ดูแล ทั้งบุรุษและสตรี และผู้ที่ถูกคนชั่วและโจรข่มเหง
4.20.13
अनाथानां च नाथः स्यादपितॄणां पिता नृपः ।
माता भवेदमातॄणामगुरूणां गुरुर्भवेत्।
अगतीनां गती राजा नृणां राजा परायणम् ॥ ४.२०.१३ ॥
ขอให้พระราชาเป็นที่พึ่งของผู้ไร้ที่พึ่ง เป็นพ่อของผู้ไร้พ่อ เป็นแม่ของผู้ไร้แม่ และเป็นครูของผู้ไร้ครู ขอให้พระราชาเป็นที่ไปของผู้ไร้ที่ไป และเป็นที่พึ่งอันสูงสุดของมนุษย์
4.20.14
विशेषतः परैर्दुष्टैः परामृष्टं नरोत्तमः ।
स्त्रियं साध्वीमनाथां च पालयेत्स्वसुतामिव ॥ ४.२०.१४ ॥
โดยเฉพาะสตรีผู้ดีงามที่ไร้ที่พึ่งและถูกศัตรูชั่วร้ายรังแก บุรุษผู้ประเสริฐพึงคุ้มครองนางดุจดังธิดาของตนเอง
4.20.15
त्वद्गृहावसतिं राजन्नेतावत्कालपर्ययम् ।
अधिकां त्वत्सुतायाश्च पश्य मां कीचकाहतां ॥ ४.२०.१५ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ทอดพระเนตรข้าพระองค์ผู้ถูกกีจกะทำร้าย ซึ่งอาศัยอยู่ในพระราชวังของพระองค์มาเป็นเวลานานเท่านี้ และขอทรงเห็นข้าพระองค์ดุจดังพระธิดาของพระองค์เอง
4.20.16
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोरहम् ।
अर्थतत्त्वमविज्ञाय किं स्यादकुशलं मम ॥ ४.२०.१६ ॥
ข้าพระองค์มิได้เห็นการทะเลาะวิวาทระหว่างท่านทั้งสองด้วยตาของข้าพระองค์เอง เมื่อไม่รู้ข้อเท็จจริงของเรื่องนั้น จะมีอันตรายอะไรเกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์เล่า
4.20.17
येषां न वैरी स्वपिति पदा भूमिमुपस्पृशन् ।
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१७ ॥
ศัตรูของผู้ใดไม่อาจหลับสนิทได้แม้จะเหยียบพื้นดินด้วยเท้า ภรรยาผู้ภาคภูมิของพวกเขา คือข้าพระองค์ ได้ถูกบุตรของสารถีเตะด้วยเท้า
4.20.18
ये च दद्युर्न याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयते भृशम्।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१८ ॥
ผู้ที่ให้ทานโดยไม่ต้องขอ ผู้เคารพพราหมณ์และพูดความจริง ผู้มีเสียงกลองศึกและเสียงสายธนูดังกึกก้องอย่างยิ่ง ภรรยาผู้เป็นที่รักของพวกเขา คือข้าพระองค์ ได้ถูกบุตรของสารถีเตะด้วยเท้า
4.20.19
तेजस्विनस्तथा क्षान्ता बलवन्तश्च मानिनः ।
महेष्वासा रणे शूरा गर्विता मानतत्पराः।
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.१९ ॥
พวกเขาเป็นผู้มีเดชรุ่งโรจน์ อดทน มีกำลัง และภาคภูมิ เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ เป็นวีรบุรุษในการรบ มีศักดิ์ศรีและมุ่งมั่นในเกียรติยศ ภรรยาผู้ได้รับเกียรติของพวกเขา คือข้าพระองค์ ได้ถูกบุตรของสารถีเตะด้วยเท้า
4.20.20
सर्वलोकमिमं हन्युर्यदि क्रुद्धा महाबलाः ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२० ॥
หากบรรดาผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้นโกรธขึ้นมา และจะทำลายโลกทั้งใบนี้ได้ บุตรของสารถีก็ยังเตะข้าพระองค์ ภรรยาผู้เป็นที่รักของพวกเขา ด้วยเท้า
4.20.21
येषां नास्ति समः कश्चिद्वीर्ये सत्ये बले दमे ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२१ ॥
ผู้ที่ไม่มีใครเสมอเหมือนในความกล้า ความจริง กำลัง และการข่มใจ ภรรยาอันเป็นที่รักของเขาคือข้า กลับถูกบุตรของสารถีเตะด้วยเท้า
4.20.22
येषां न सदृशः कश्चिद्धनाद्यैर्भुवि मानवः ।
तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ॥ ४.२०.२२ ॥
ผู้ที่ไม่มีมนุษย์ใดบนแผ่นดินเสมอเหมือนในทรัพย์สมบัติและสิ่งอื่นๆ ภรรยาอันเป็นที่รักของเขาคือข้า กลับถูกบุตรของสารถีเตะด้วยเท้า
4.20.23
तवाग्रतो विशेषेण प्रजानां च हितैषिणः ।
पश्यतो निहता राजंस्तेनेह जगतीपते ॥ ४.२०.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา ต่อหน้าพระพักตร์ของพระองค์ และโดยเฉพาะขณะที่พระองค์ทอดพระเนตรผู้ปรารถนาดีต่อราษฎรถูกฆ่า ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน เหตุการณ์นี้จึงเกิดขึ้นที่นี่โดยฝีมือของเขา
4.20.24
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम् ।
चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्वनु तेऽद्य महाबलाः ॥ ४.२०.२४ ॥
ผู้ที่เป็นที่พึ่งของผู้ที่เข้าพึ่งพิง และของผู้แสวงหาที่พึ่ง ผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้นซ่อนตัวเดินอยู่ในโลกที่ไหนในวันนี้เล่า
4.20.25
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम् ।
मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तोऽतितेजसः ॥ ४.२०.२५ ॥
พวกเขาทนดูได้อย่างไร เหมือนขันที ขณะที่ข้าผู้เป็นที่รักและบริสุทธิ์ถูกบุตรของสารถีทำร้าย พวกเขาแข็งแรงและมีรัศมีเรืองมาก
4.20.26
क्वनु तेषाममर्षश्च वीर्यं तेषां च तद्बलम् ।
न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्माना ॥ ४.२०.२६ ॥
แล้วความโกรธของพวกเขาอยู่ที่ไหน ความกล้าหาญของพวกเขาอยู่ที่ไหน และกำลังของพวกเขาอยู่ที่ไหน ผู้มีจิตชั่วร้ายเหล่านั้นอยู่ที่ไหน ที่เห็นภรรยาถูกทำร้ายแล้วกลับไม่ปรารถนาจะปกป้องนาง
4.20.27
मयाऽपि शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणे ।
मां मर्षंयति यः पश्यन्वध्यमानामनागसम् ॥ ४.२०.२७ ॥
ข้าจะทำอะไรได้ แม้แต่ต่อวิราฏะ ผู้ทำลายธรรม ผู้ยอมทนเห็นข้าผู้ไร้ความผิดถูกทำร้าย
4.20.28
धर्मो विद्धो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठति ।
न चेद्विशल्यः क्रियते सर्वे विद्धाः सभासदः ॥ ४.२०.२८ ॥
เมื่อธรรมถูกอธรรมแทงทะลุ และตั้งอยู่ในที่ประชุม หากไม่ดึงลูกศรออก สมาชิกทั้งปวงของที่ประชุมก็ถูกแทงทะลุไปด้วย
4.20.29
यत्र धर्मो ह्यधर्मेम सत्यं यत्रानृतेन च ।
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ॥ ४.२०.२९ ॥
เมื่อธรรมถูกอธรรมสังหาร และความจริงถูกความเท็จสังหาร ขณะที่สมาชิกในที่ประชุมนั่งดูอยู่ ตรงนั้นสมาชิกในที่ประชุมก็ตายไปแล้ว
4.20.30
तस्यास्तत्कृपणं श्रुत्वा सैरन्ध्र्याः परिदेवितम् ।
ततः सभ्यास्तु ते सर्वे भूयः कृष्णामपूजयन्।
साधुसाध्विति चाप्याहुः कीचकं चाप्यगर्हयन् ॥ ४.२०.३० ॥
เมื่อได้ยินเสียงร่ำไห้อันน่าสงสารของนางไวรันธรี แล้วสมาชิกทั้งปวงของที่ประชุมก็ยกย่องพระกฤษณาอีกครั้ง กล่าวว่า "ดีแล้ว ดีแล้ว" และยังตำหนิกีจกะด้วย
4.20.31
केचित्कृष्णां प्रशंसन्ति केचिन्निन्दन्ति कीचकम् ।
केचिन्निन्दन्ति राजानं केचिद्देवीं च तां नराः ॥ ४.२०.३१ ॥
บางคนสรรเสริญพระกฤษณา บางคนตำหนิกีจกะ บางคนตำหนิพระราชา และบางคนก็ตำหนินางผู้เป็นราชินีนั้นด้วย
4.20.32
यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्यादायतेक्षणा ।
परो लाभश्च तस्य स्यान्न स शोचेत्कदाचन ॥ ४.२०.३२ ॥
ผู้ใดมีสตรีผู้งดงามทุกส่วนร่าง มีดวงตากว้างนี้เป็นภรรยา ผู้นั้นจะได้รับผลประโยชน์อันยิ่งใหญ่ และจะไม่โศกเศร้าเลยสักครั้ง
4.20.33
यस्या गात्रं शुभं पीनं मुखं जयति पङ्कजम् ।
गतिर्हंसं स्मितं कुन्दं सौषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३३ ॥
ร่างกายอันงามและอวบอิ่ม ใบหน้าที่เหนือกว่าดอกบัว ท่วงท่าที่เหนือกว่าหงส์ และรอยยิ้มที่เหนือกว่าดอกกุนทะ นางผู้นี้ไม่สมควรถูกฆ่าด้วยการเตะ
4.20.34
द्वात्रिंशद्दशना यस्याः श्वेता मांसनिबन्धनाः ।
स्निग्धाश्च मृदवः केशाः सैषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३४ ॥
นางผู้มีฟันขาวสามสิบสองซี่ฝังแน่นในเนื้อ และมีเส้นผมเงางามนุ่มนวล นางผู้นี้ไม่สมควรถูกฆ่าด้วยการเตะ
4.20.35
पद्मं चक्रं ध्वजं शङ्खं प्रासादो मकरस्तथा ।
यस्याः पाणितले सन्ति सैषा नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३५ ॥
นางผู้มีดอกบัว จักร ธง สังข์ ปราสาท และมกร อยู่บนฝ่ามือ นางผู้นี้ไม่สมควรถูกฆ่าด้วยการเตะ
4.20.36
आवर्ताः खलु चत्वारः सर्वे चैव प्रदक्षिणाः ।
समं गात्रं शुभं स्निग्धं यस्या नार्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३६ ॥
วงเวียนสี่วงบนฝ่ามือนางล้วนหมุนไปทางขวา นางผู้มีร่างกายเรียบสม งามบริสุทธิ์ และเนียนนุ่ม ไม่สมควรถูกฆ่าด้วยการเตะ
4.20.37
अच्छिद्रहस्तपादा च अच्छिद्रदशना च या ।
कन्या कमलपत्राक्षी कथमर्हति पद्वधम् ॥ ४.२०.३७ ॥
หญิงสาวผู้นี้ มือ เท้า และฟันไร้ตำหนิ มีดวงตาดุจกลีบบัว เหตุใดนางจึงควรถูกเตะด้วยเท้า
4.20.38
सेयं लक्षणसंपन्ना पूर्णचन्द्रनिभानना ।
सुरूपिणी सुवदना नेयं योग्या पदा वधम् ॥ ४.२०.३८ ॥
นางผู้นี้พร้อมด้วยลักษณะมงคล มีใบหน้าดุจจันทร์เพ็ญ มีรูปงาม มีโฉมหน้าน่ารัก ไม่ควรถูกทำร้ายด้วยเท้า
4.20.39
देवदेवीव सुभगा शक्रदेवीव शोभना ।
अप्सरा इव सारूप्यान्नेयं योग्या पदा वधम् ॥ ४.२०.३९ ॥
นางโชคดีดุจเทพีแห่งเหล่าเทพ งดงามดุจชายาของพระอินทร์ เสมอด้วยอัปสรในความงาม นางไม่ควรถูกทำร้ายด้วยเท้า
4.20.40
इति स्मापूजसंस्तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः ॥ ४.२०.४० ॥
ที่ประชุมขุนนางกล่าวเช่นนี้ แล้วมองดูพระกฤษณาและเริ่มยกย่องนาง
4.20.41
सा विनिःश्वस्य सुश्रोणी भूमावन्तर्मुखी स्थिता ।
तूष्णीमासीत्तदा दृष्ट्वा विवक्षन्तं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२०.४१ ॥
นางถอนลมหายใจยาว มีสะโพกงาม ยืนอยู่บนพื้นดินโดยหน้าหันเข้าด้านใน และนิ่งเงียบ เมื่อเห็นยุธิษฐิระกำลังจะพูด
4.20.42
युधिष्ठिरस्य कोपात्तु ललाटे स्वेद आस्रवत् ।
अब्रवीद्धर्मपुत्रोऽथ सैरन्ध्रीं महिषीं प्रियाम् ।
कृष्णां तत्र नृपाभ्याशे परिव्राजकरूपधृत् ॥ ४.२०.४२ ॥
เพราะความโกรธ เหงื่อจึงไหลออกบนหน้าผากของยุธิษฐิระ แล้วพระโอรสของธรรมก็กล่าวกับเซารันธรี กฤษณาผู้เป็นมเหสีที่รัก ซึ่งยืนอยู่ใกล้พระราชาในคราบนักบวชพเนจร
4.20.43
गच्छ सैरन्ध्रि मा भैस्त्वं सुदेष्णाया निवेशनम् ।
राजा ह्ययं धर्मशीलो विराटः परलोकभीः ।
यतस्त्वां न परित्राति सत्ये धर्मपथे स्थितः ॥ ४.२०.४३ ॥
ไปเถิดเซารันธรี อย่ากลัวเลย จงไปยังที่พำนักของสุเดษณา พระราชาวิราฏนี้มีศีลในธรรม และเกรงกลัวโลกหน้า ยึดมั่นอยู่บนทางแห่งความจริงและธรรม พระองค์จะคุ้มครองนางแน่นอน
4.20.44
भर्तारमनुरुन्धन्त्यः क्लिश्यन्ते वीरपत्नयः ।
शुश्रूषया क्लिश्यमानाः पतिलोकं जयन्त्युत ॥ ४.२०.४४ ॥
ภรรยาของวีรบุรุษย่อมตามสามี แม้ต้องทนความลำบาก เมื่อทนความทุกข์ในการรับใช้ ก็ย่อมชนะโลกของสามี
4.20.45
मन्ये न कालः क्रोधस्य पश्यन्ति पतयस्तव ।
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः ॥ ४.२०.४५ ॥
ข้าเห็นว่านี่ไม่ใช่เวลาแห่งความโกรธ สามีของเจ้ากำลังเฝ้าดูอยู่ และเพราะเหตุนั้น คนธรรพ์ผู้รุ่งโรจน์ดั่งดวงอาทิตย์จึงไม่รีบเข้าหาเจ้า
4.20.46
श्रूयन्तां ते सुकेशान्ते मोक्षधर्माश्रयाः कथाः ।
यथा धर्मः कुलस्त्रीणां दृष्टो धर्मानुरोधनात् ॥ ४.२०.४६ ॥
จงฟังเรื่องราวเหล่านี้เถิด ผู้มีกุนตลงาม ซึ่งตั้งอยู่บนธรรมแห่งโมกษะ ที่ซึ่งธรรมของสตรีผู้มีตระกูลได้ปรากฏแล้วด้วยการดำรงตามธรรม
4.20.47
नास्ति यज्ञः स्त्रियाः कश्चिन्न श्राद्धं नाप्युपोषणम् ।
या तु भर्तारि शुश्रूषा सा स्वर्गायाभिजायते ॥ ४.२०.४७ ॥
สำหรับสตรีแล้วไม่มียัญใด ไม่มีศราทธ และแม้การอดอาหารก็ไม่มี แต่การรับใช้สามีนั้นเป็นสิ่งที่นำไปสู่สวรรค์
4.20.48
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
पुत्रस्तु स्थाविरे भावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ ४.२०.४८ ॥
ในวัยเด็กบิดาคุ้มครอง ในวัยสาวสามีคุ้มครอง และในวัยชราบุตรคุ้มครอง สตรีไม่สมควรมีเสรีภาพ
4.20.49
भीरु भर्तृभयात्पत्न्यो न क्रुध्यन्ति कदाचन ।
बहुभिश्च परिक्लेशैरवज्ञाताश्च शत्रुभिः ।
अनन्यभावाः शुद्धाश्च पुण्यलोकं जयन्त्युत ॥ ४.२०.४९ ॥
ดูกรผู้ขี้กลัว ภรรยาย่อมไม่โกรธเลยเพราะความกลัวต่อสามี แม้ถูกความลำบากมากมายและถูกศัตรูดูหมิ่น หญิงผู้มีจิตใจไม่แยกเป็นสอง และบริสุทธิ์ ย่อมชนะโลกแห่งบุญ
4.20.50
न क्रोधकालं नियतं पश्यन्ति पतयस्तव ।
न क्रुद्धान्प्रतियायाद्वै पतींस्ते वृत्रहा अपि।
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः कामरूपिणः ॥ ४.२०.५० ॥
สามีของเจ้าไม่ได้เฝ้าดูเวลาแห่งความโกรธที่กำหนดไว้ และแม้แต่พระอินทร์ผู้สังหารวฤตรา ก็ไม่ควรเข้าหาสามีที่กำลังโกรธ เพราะเหตุนั้น คนธรรพ์ผู้แปลงกายได้ตามใจปรารถนาจึงไม่รีบเข้าหาเจ้า
4.20.51
यदि ते समयः कश्चित्कृतो ह्यायतलोचने ।
तं स्मरस्व क्षमाशीले क्षमा धर्मो ह्यनुत्तमः ॥ ४.२०.५१ ॥
ดูกรผู้มีนัยน์ตากว้าง หากเจ้าได้ทำข้อตกลงบางประการไว้ ก็จงระลึกถึงข้อตกลงนั้นเถิด ดูกรผู้มีความอดทน ความอดทนคือธรรมอันสูงสุด
4.20.52
क्षमा धर्मः क्षमा सत्यं क्षमा दानं क्षमा तपः ।
क्षमावतामयं लोकः परलोकः क्षमावतांम् ॥ ४.२०.५२ ॥
ความอดทนคือธรรม ความอดทนคือความจริง ความอดทนคือการให้ ความอดทนคือตบะ โลกนี้เป็นของผู้มีความอดทน และโลกหน้าก็เป็นของผู้มีความอดทนเช่นกัน
4.20.53
द्व्यंशिनो द्वादशाङ्गस्य चतुर्विंशतिपर्वणः ।
कस्त्रिषष्ठिशतारस्य मासोनस्याक्षमी भवेत् ॥ ४.२०.५३ ॥
ใครเล่าจะไม่อดทนต่อวงล้อแห่งปีที่ขาดไปเพียงหนึ่งเดือน วงล้อที่มีสองส่วน สิบสององค์ ยี่สิบสี่ข้อต่อ และซี่ล้อสามร้อยหกสิบซี่
4.20.54
गच्छ सैरन्ध्रि गन्धर्वाः करिष्यन्ति तव प्रियम् ।
व्यपनेष्यन्ति ते दुःखं येन ते विप्रियं कृतम् ॥ ४.२०.५४ ॥
ไปเถิดเซารันธรี คนธรรพ์จะทำในสิ่งที่เป็นที่รักของเจ้า และจะขจัดความทุกข์ที่เจ้าได้รับ ซึ่งเกิดจากผู้ที่ได้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจแก่เจ้า
4.20.55
इत्येवमुक्ते तिष्ठन्तीं पुनरेवाह धर्मराट् ।
विघ्नं करोषि वै भद्रे दीव्यतां राजसंसदि ॥ ४.२०.५५ ॥
เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว ขณะที่นางยืนอยู่ ธรรมราชก็ตรัสอีกครั้งว่า "ดูกรผู้มีความงาม เจ้ากำลังขัดขวางผู้ที่กำลังเล่นพนันในที่ประชุมของกษัตริย์"
4.20.56
तस्मात्त्वमपि सुश्रोणि शैलूषीव विभासि नः ।
एवमुक्ता तु सा भर्त्रा समुद्वीक्ष्याब्रवीदिदम् ॥ ४.२०.५६ ॥
เพราะเหตุนั้น ดูกรผู้มีสะโพกงาม เจ้าก็ปรากฏแก่พวกเราประดุจนักแสดง" เมื่อสามีกล่าวอย่างนี้ นางจึงมองพวกเขาแล้วกล่าวคำนี้
4.20.57
सत्यमुक्तं त्वया विद्वञ्शैलूषीं विद्धि मां पुनः ।
शैलूषकस्य तस्याहं येषां ज्येष्ठोऽक्षकोविदः ॥ ४.२०.५७ ॥
"ดูกรผู้รู้ ท่านพูดความจริงแล้ว แต่จงรู้ว่าข้าเป็นภรรยาของนักแสดงอีกครั้ง ข้าเป็นของนักแสดงผู้นั้น ซึ่งผู้อาวุโสที่สุดในหมู่พวกเขาเป็นผู้ชำนาญในการเล่นลูกเต๋า"
4.20.58
एवमुक्त्वा वरारोहा परिमृज्याननं शुभम् ।
केशान्विमुक्तान्संयम्य रुधिरेण समुक्षितान् ॥ ४.२०.५८ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว หญิงผู้มีสะโพกงามก็เช็ดใบหน้าอันงดงาม และรวบผมที่หลุดลุ่ยซึ่งเปรอะเปื้อนด้วยโลหิต
4.20.59
पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गी गजराजवधूरिव ।
प्रतस्थे नागनासोरूर्भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ ४.२०.५९ ॥
ร่างกายทุกส่วนของนางหม่นหมองด้วยฝุ่น ดุจชายาของพระราชาแห่งช้าง นางมีต้นขาดั่งงวงช้าง เมื่อรู้คำสั่งของสามีแล้วก็ออกเดินไป
4.20.60
विमुक्ता मृगशावाक्षी निरन्तरपयोधरा ।
प्रभा नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृता ॥ ४.२०.६० ॥
นางมีนัยน์ตาดั่งลูกกวาง มีเต้านมอิ่มเต็มไม่ขาดสาย ได้รับการปลดปล่อยแล้ว นางส่องประกายดั่งรัศมีของราชาแห่งดวงดาวที่ถูกเมฆดำปกคลุม
4.20.61
यस्यार्थे पाण्डवेयास्तु त्यजेयुरपि जीवितम् ।
तां ते दृष्ट्वा तथा कृष्णां क्षमिणो धर्मचारिणः।
समयं नातिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ ४.२०.६१ ॥
เพื่อประโยชน์ของพระนางนั้น บรรดาปาณฑพอาจยอมสละแม้ชีวิต เมื่อเห็นพระกฤษณาเช่นนั้น บุรุษผู้อดทนและดำเนินตามธรรมย่อมไม่ล่วงเลยกำหนดเวลา เหมือนมหาสมุทรที่ไม่ล้นฝั่ง
4.20.62
सा प्रविश्य प्रवेपन्ती सुदेष्णाया निवेशनम् ।
रुदन्ती चारुसर्वाङ्गी तस्यास्तस्थावथाग्रतः ॥ ४.२०.६२ ॥
นางสั่นเทาเดินเข้าไปในที่พักของสุเทษณา ร่ำไห้ มีรูปงามทั่วทุกส่วนพระกาย แล้วยืนอยู่ตรงหน้านาง
4.20.63
तामुवाच विराटस्य महिषी शाठ्यमास्थिता ।
किमिदं पद्मसंकाशं सुदन्तोष्ठाक्षिनासिकम् ॥ ४.२०.६३ ॥
มเหสีเอกของท้าววิราฏ แสร้งทำเป็นไม่รู้เรื่อง ตรัสกับนางว่า "ผู้มีดวงหน้าดั่งดอกบัว มีฟันงาม ริมฝีปาก ดวงตา และจมูกงดงาม นี่เกิดอะไรขึ้น"
4.20.64
रुदन्त्या अवमृष्टास्रं पूर्णेन्दुसमवर्चसम् ।
बिम्बोष्ठं कृष्णताराभ्यामत्यन्तरुचिरप्रभम्।
नयनाभ्यामजिह्याभ्यां मुखं ते मुञ्चते जलम् ॥ ४.२०.६४ ॥
เมื่อเจ้าร้องไห้ เจ้าเช็ดน้ำตา ใบหน้าของเจ้าซึ่งงามดั่งพระจันทร์เพ็ญ มีริมฝีปากดั่งผลตำลึง มีรัศมีงดงามยิ่งนัก พร้อมด้วยแก้วตาดำที่ไม่เหลือบไปมา ก็หลั่งน้ำตาออกมาจากดวงตาทั้งสองนั้น
4.20.65
कस्त्वाऽवधीद्वरारोहे कस्माद्रोदिषि शोभने ।
को विप्रयुज्यते दारैः सपुत्रैः सहबान्धवैः ॥ ४.२०.६५ ॥
ใครทำร้ายเจ้า ผู้มีสะโพกงาม เหตุใดเจ้าจึงร้องไห้ ผู้งดงาม ใครพลัดพรากจากภรรยา บุตร และญาติพี่น้อง
4.20.66
कस्याद्य राजा कुपितो वधमाज्ञापयिष्यति ।
ब्रूहि किं ते प्रियं कर्म कं त्यजे घातयामि वा ॥ ४.२०.६६ ॥
วันนี้พระราชาผู้โกรธเคืองจะสั่งประหารใคร จงบอกข้าเถิดว่าเจ้าปรารถนากิจใด ข้าจะละทิ้งใคร หรือให้ฆ่าใคร
4.20.67
तां निःश्वस्याब्रवीत्कृष्णा जानन्ती नाम पृच्छसि ।
भ्रातुस्त्वं मामनुप्रेष्य किमेवं हि विकत्थसे ॥ ४.२०.६७ ॥
นางถอนใจแล้วตอบว่า "เจ้าทั้งที่รู้ยังถามอยู่หรือ เมื่อใช้ข้าให้ทำการแทนพี่ชายของเจ้า เหตุใดเจ้าจึงคุยโวเช่นนี้"
4.20.68
कीचको माऽवधीत्तत्र सुराहारीमितोगताम् ।
सभायां पश्यतो राज्ञो यथा वै निर्जने वने ॥ ४.२०.६८ ॥
กีจกะได้ลบหลู่ข้าที่นั่น ตอนที่ข้ามาในหมู่ผู้ดื่มสุรา ต่อหน้าพระราชาในที่ประชุมนั่นเอง เหมือนการกระทำในป่าเปลี่ยวที่ไม่มีผู้ใด
4.20.69
घातयामि सुदन्तोष्ठि कीचकं यदि मन्यसे ।
भ्राता यद्येष मे व्यक्तं योऽतीतो धर्मचारिणीम्।
यस्त्वां कामाभिभूतात्मा दुर्लभामवमन्यते ॥ ४.२०.६९ ॥
ผู้มีฟันงาม ริมฝีปากงาม หากเจ้าเห็นสมควร ข้าจะให้กีจกะถูกฆ่า หากพี่ชายคนนี้ของข้า ผู้ล่วงเกินสตรีผู้ประพฤติธรรม และผู้มีจิตถูกความใคร่ครอบงำ ดูหมิ่นเจ้าผู้หาได้ยาก แล้วชัดเจนว่าเขามีความผิด…
4.20.70
अद्यैव तं हनिष्यन्ति येषामागस्करो हि सः ।
मन्येऽहमद्य वा श्वो वा परलोकं गमिष्यति ॥ ४.२०.७० ॥
วันนี้เอง ผู้ที่เขาทำผิดต่อจะต้องฆ่าเขาแน่ ข้าคิดว่าวันนี้หรือพรุ่งนี้เขาจะไปสู่โลกหน้า
4.20.71
भ्रातुः प्रयच्छ त्वरिता जीवच्छ्राद्धं त्वमद्य वै ।
सुहृष्टं कुरु वै चैनं नासून्मन्ये धरिष्यति ॥ ४.२०.७१ ॥
จงรีบจัดพิธีศราทธให้พี่ชายของเจ้าขณะที่เขายังมีชีวิตอยู่ วันนี้เถิด จงทำให้เขาร่าเริงยินดี ข้าคิดว่าเขาจะกลั้นลมหายใจไว้ไม่ได้อีกนาน
4.20.72
तेषां हि मम भर्तॄणां पञ्चानां धर्मचारिणाम् ।
एको दुर्धषणोऽत्यर्थं बले चाप्रतिमो भुवि ॥ ४.२०.७२ ॥
ในหมู่สามีทั้งห้าของข้าผู้ประพฤติธรรม มีผู้หนึ่งที่ยากจะต้านทานยิ่งนัก และไม่มีใครเทียบได้ในกำลังบนแผ่นดินนี้
4.20.73
निर्मनुष्यमिमं लोकं कुर्यात्क्रुद्धो निशामिमाम् ।
न स संक्रुध्यते तावद्गन्धर्वः कामरूपधृत् ॥ ४.२०.७३ ॥
เมื่อโกรธแล้ว เขาอาจทำให้โลกนี้ปราศจากมนุษย์ได้ในคืนนี้เอง แต่คันธรรพ์ผู้แปลงรูปได้ตามปรารถนาคนนั้นยังไม่โกรธเคือง
4.20.74
नूनं ज्ञास्यति यावद्वै ममैतत्पादघातनम् ।
तत्क्षणात्कीचकः पापः सपुत्रभ्रातृबान्धवः।
विनशिष्यति दुष्टात्मा यथा दुष्कृतकर्मकृत् ॥ ४.२०.७४ ॥
แน่นอน เมื่อใดที่เขารู้เรื่องการเตะด้วยเท้าของข้านี้ กีจกะผู้ชั่วร้ายจะพินาศในทันที พร้อมด้วยบุตร พี่น้อง และญาติ เหมือนคนใจชั่วผู้กระทำกรรมชั่ว
4.20.75
अपि चैतत्पुरा प्रोक्तं निपुणैर्मनुजोत्तमैः ।
एकस्तु कुरुते पापं कालपाशवशं गतः।
नीचेनात्मापराधेन कुलं तेन विनश्यति ॥ ४.२०.७५ ॥
และสิ่งนี้เคยกล่าวไว้แต่โบราณโดยบุรุษผู้ฉลาดและประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ว่า เมื่อคนเพียงคนเดียวกระทำบาป และตกอยู่ใต้บ่วงแห่งกาล คนต่ำช้านั้นย่อมทำลายตระกูลของตนด้วยความผิดของตนเอง
4.20.76
सुदेष्णामेवमुक्त्वा तु सैरन्ध्री दुःखमोहिता ।
कीचकस्य वधार्थाय व्रतदीक्षामुपागमत् ॥ ४.२०.७६ ॥
เมื่อพูดกับสุเทษณาเช่นนั้นแล้ว สัยรันธรีผู้ถูกความเศร้าโศกครอบงำ ได้เข้าปฏิบัติพิธีถือศีลเพื่อการฆ่ากีจกะ
4.20.77
अभ्यर्थिता च नारीभिर्मानिता च सुदेष्णया ।
न च स्नाति न चाश्नाति न पांसून्परिमार्जति।
रुधिरक्लिन्नवदना बभूव मृदितेक्षणा ॥ ४.२०.७७ ॥
แม้หญิงทั้งหลายจะอ้อนวอน และสุเทษณาจะให้เกียรติ นางก็ไม่อาบน้ำ ไม่กินอาหาร ไม่ปัดฝุ่นออกจากกาย ใบหน้าของนางเปียกด้วยเลือด ดวงตาดูอ่อนล้า
4.20.78
तां तथा शोकसन्तप्तां दृष्ट्वा प्ररुदितां स्त्रियः ।
कीचकस्य वधं सर्वा मनोभिश्च शशंसिरे ॥ ४.२०.७८ ॥
เมื่อเห็นนางถูกความโศกเผาไหม้ และร้องไห้อย่างหนัก หญิงทั้งปวงต่างปรารถนาในใจให้กีจกะตาย