મહાભારત · અધ્યાય 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.3.1
एवं निर्दिश्य चात्मानं निश्वसन्नुष्णमार्तिजम् ।
विमुञ्चन्नश्रु नेत्राभ्यां भीमसेनमुवाच ह ॥ ४.३.१ ॥
આ રીતે પોતાનો પરિચય આપીને, દુઃખથી ઉદ્ભવેલા ગરમ નિસાસા નાખતાં, આંખોમાંથી આંસુ વહાવતાં તેમણે ભીમસેનને કહ્યું.
4.3.2
भीमसेन कथं कर्म मात्स्यराष्ट्रे करिष्यसि ।
हत्वा क्रोधवशांस्तत्र पर्वते गन्धमादने ॥ ४.३.२ ॥
હે ભીમસેન, મત્સ્ય રાજ્યમાં તું કેવી રીતે કર્મ કરીશ? ત્યાં ગંધમાદન પર્વત પર ક્રોધને વશ થયેલાઓને તેં માર્યા હતા.
4.3.3
यक्षान्क्रोधाभिताम्राक्षान्राक्षसांश्चापि पौरुषात् ।
प्रादाः पाञ्चालकन्यायै पद्मानि सुबहून्यपि ॥ ४.३.३ ॥
ક્રોધથી લાલ આંખોવાળા યક્ષો અને રાક્ષસોને પણ તેં પોતાના પૌરુષથી જીત્યા; પાંચાલની કન્યા માટે ઘણાં કમળ આપ્યાં.
4.3.4
बकं राक्षसराजानं भीषणं पुरुषादकम् ।
जघ्निवानसि कौन्तेय ब्राह्मणार्थमरिन्दम।
क्षेमा चाभयसंवीता सैकचक्रा त्वया कृता ॥ ४.३.४ ॥
હે કૌંતેય, હે અરિંદમ, બ્રાહ્મણ માટે ભયંકર નરભક્ષક રાક્ષસરાજ બકને તેં માર્યો; એકચક્રાને સલામત અને ભયમુક્ત બનાવી.
4.3.5
हिडिम्बं च महावीर्यं किर्मीरं चैव राक्षसम् ।
त्वया हत्वा महाबाहो वनं निष्कण्टकं कृतम् ॥ ४.३.५ ॥
હે મહાબાહુ, મહાપરાક્રમી હિડિંબ અને રાક્ષસ કિર્મીરને પણ તેં મારીને વનને કંટકરહિત બનાવ્યું.
4.3.6
आपदं चापि संप्राप्ता द्रौपदी चारुहासिनी ।
जटासुरवधं कृत्वा वयं च परिमोक्षिताः ॥ ४.३.६ ॥
સુંદર હસતી દ્રૌપદી પણ આપત્તિમાં પડી હતી; જટાસુરનો વધ કરીને તેં અમને મુક્ત કરાવ્યા.
4.3.7
मत्स्यराजांन्तिके तात वीर्यपूर्णोऽत्यमर्षणः ।
वृकोदर विराटस्य बलीयान्दुर्बलीयसः।
समीपे नगरे तस्य वत्स्यसे केन कर्मणा ॥ ४.३.७ ॥
હે તાત, મત્સ્યરાજની સમીપે, વીર્યથી ભરપૂર અને અતિ ક્રોધી વૃકોદર, વિરાટના બળવાનને દુર્બળની જેમ, તેના નગરમાં કયા કર્મથી વસશો?
4.3.8
सूदोऽहं वललो नाम्ना सूपकारो नराधिप ।
उपस्थास्यामि राजानं विराटमिति रोचये ॥ ४.३.८ ॥
હું વલ્લભ નામે સૂપકાર છું, હે નરાધિપ. રાજા વિરાટની સેવા કરવી મને યોગ્ય લાગે છે.
4.3.9
रसान्नानाविधांश्चापि स्वादूंश्च मधुरांस्तथा ।
सूपांश्चापि करिष्यामि कुशलोस्मि महानसे ॥ ४.३.९ ॥
અનેક પ્રકારના રસયુક્ત અન્ન, સ્વાદિષ્ટ અને મીઠા પદાર્થો તથા સૂપ પણ હું બનાવીશ; હું રસોડામાં કુશળ છું.
4.3.10
कृतपूर्वाणि यान्यस्य व्यञ्जनानि सुशिक्षितैः ।
तान्यप्यभिभविष्यामि प्रीतिं संजनयन्नहम् ॥ ४.३.१० ॥
તેના સુશિક્ષિત રસોઇયાઓએ પહેલાં બનાવેલી વાનગીઓને પણ હું આનંદ ઉત્પન્ન કરીને પાછળ છોડી દઈશ.
4.3.11
पूर्वमप्राशितांस्तेन कर्ता रसगुणान्वितान् ।
स्वादु व्यञ्जनमास्वाद्य मात्स्यः प्रीतो भविष्यति ॥ ४.३.११ ॥
તેના દ્વારા પહેલાં ક્યારેય ન ચાખાયેલી, રસગુણયુક્ત સ્વાદિષ્ટ વાનગી ચાખીને મત્સ્યરાજ પ્રસન્ન થશે.
4.3.12
आहरिष्यामि दारूणां पाटितानां शतंशतम् ।
राजा कर्माणि मे दृष्ट्वा न मां परिभविष्यति ॥ ४.३.१२ ॥
ફાડેલા લાકડાં સેંકડો-સેંકડો હું લાવીશ; મારાં કર્મો જોઈને રાજા મારો તિરસ્કાર નહીં કરે.
4.3.13
ये च तस्य महामल्लाः समरेष्वपराजिताः ।
कृतप्रतापा बहुशो राज्ञः प्रत्यायिता बले ॥ ४.३.१३ ॥
યુદ્ધોમાં અપરાજિત, અનેક વખત પરાક્રમ બતાવનારા, રાજાના સૈન્યમાં વિશ્વાસુ એવા તેના મહામલ્લો —
4.3.14
रङ्गोपजीविनः सर्वे परेषां च भयावहाः ।
तानहं निहनिष्यामि रतिं राज्ञः प्रवर्तयन् ॥ ४.३.१४ ॥
રંગભૂમિ પર જીવિકા મેળવનારા અને શત્રુઓને ભય પમાડનારા તે સૌને હું રાજાને આનંદ આપતાં મારી નાખીશ.
4.3.15
न च तान्युध्यमानोऽहं नयिष्ये यमसादनम् ।
तथा तान्निहनिष्यामि जीविष्यन्ति यथाऽऽतुराः ॥ ४.३.१५ ॥
તેમની સાથે લડતાં હું તેમને યમલોક મોકલીશ નહીં; રોગીઓની જેમ જીવતા રહે તેવી રીતે તેમને હરાવીશ.
4.3.16
वृषो वा महिषो वापि नागो वा षाष्टिहायनः ।
सिंहो व्याघ्रो ग्रहीतव्यो भविष्यति न संशयः ॥ ४.३.१६ ॥
બળદ, ભેંસ, અથવા સાઠ વર્ષનો હાથી, સિંહ કે વાઘ — તેમને પકડવા જ પડશે, એમાં શંકા નથી.
4.3.17
तान्सर्वान्दुर्ग्रहानन्यैराशीविषविषोपमान् ।
बलादहं ग्रहीष्यामि मत्स्यराजस्य पश्यतः ॥ ४.३.१७ ॥
બીજાઓ માટે પકડવા મુશ્કેલ, ઝેરી સર્પના વિષ જેવા તે સૌને હું મત્સ્યરાજની આંખ સામે બળપૂર્વક પકડીશ.
4.3.18
आरालिका वा सूदा वा येऽस्य युक्ता महानसे ।
तानहं प्रीणयिष्यामिं मनुष्यान्स्तेन कर्मणा ॥ ४.३.१८ ॥
તેના રસોડામાં નિયુક્ત આરાલિકો કે સૂદો — તે માણસોને હું ચોરના કૃત્યથી પ્રસન્ન કરીશ.
4.3.19
आरालिको गोविकर्ता सूपकर्ता नियोधकः ।
आसं युधिष्ठिरस्याहमिति वक्ष्यामि मानवान् ॥ ४.३.१९ ॥
હું રસોઇયો, માંસ કાપનાર, શોરબો બનાવનાર અને મલ્લ છું; હું યુધિષ્ઠિરનો સેવક હતો એમ હું લોકોને કહીશ.
4.3.20
आत्मानमात्मना रक्षंश्चरिष्यामि विशांपते ।
इत्येवं च प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा।
विराटनगरे च्छन्नो विराटस्य समीपतः ॥ ४.३.२० ॥
હે રાજન્, હું પોતે પોતાનું રક્ષણ કરતો વિચરીશ; એવી પ્રતિજ્ઞા કરાઈ છે; વિરાટના નગરમાં, તેની સમીપે છુપાઈને હું વિચરીશ.
4.3.21
अग्निर्ब्राह्मणरूपेण प्रच्छन्नोऽन्नमयाचत ।
महाशनं ब्राह्मणं मां प्रमुञ्चार्जुन खाण्डवे ॥ ४.३.२१ ॥
અગ્નિએ બ્રાહ્મણના રૂપમાં છુપાઈને અન્ન માગ્યું. હે અર્જુન, ખાંડવમાં મહાભોજી બ્રાહ્મણ એવા મને મુક્ત કર.
4.3.22
संशुश्रुवे च धर्मात्मा यस्तमर्थं चकार ह ।
तस्मै ब्राह्मणरूपाय हुताशाय महायशाः ।
विजित्यैकरथेनेन्द्रं हत्वा पन्नगराक्षसान् ॥ ४.३.२२ ॥
જે ધર્માત્માએ તે કાર્ય કર્યું હતું તે સંભળાયું છે. તે મહાયશસ્વીએ બ્રાહ્મણ રૂપે આવેલા હુતાશન માટે, એક જ રથથી ઇન્દ્રને જીતી, નાગો અને રાક્ષસોનો વધ કરીને તે કર્યું.
4.3.23
यस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत् ।
स भीमधन्वा श्वेताश्वः पाण्डवः किं करिष्यति ॥ ४.३.२३ ॥
જેણે એક જ રથથી દેવો અને સર્વ મનુષ્યોને જીત્યા, તે ભયંકર ધનુષધારી, શ્વેતઅશ્વ પાંડવ હવે શું કરશે?
4.3.24
आशीविषसमस्पर्शो नागानामिव वासुकिः ।
दृष्टीविष इवाहीनामग्निस्तेजस्विनामिव ॥ ४.३.२४ ॥
નાગોમાં વાસુકિની જેમ, જેનો સ્પર્શ વિષધર સર્પ જેવો છે; સર્પોમાં દૃષ્ટિવિષ સર્પ જેવો, તેજસ્વીઓમાં અગ્નિ જેવો.
4.3.25
समुद्र इव सिन्धूनां शैलानां हिमवानिव ।
महेन्द्र इव देवानां दानवानां बलिर्यथा ॥ ४.३.२५ ॥
નદીઓમાં સમુદ્ર, પર્વતોમાં હિમવાન, દેવોમાં મહેન્દ્ર અને દાનવોમાં બલિ જેવો (તું છે).
4.3.26
सुप्रतीको गजेन्द्राणां युग्यानां तुरगो यथा ।
कुबेर इव यक्षाणां मृगाणां केसरी यथा ॥ ४.३.२६ ॥
ગજેન્દ્રોમાં સુપ્રતીક, વાહન પશુઓમાં ઘોડો, યક્ષોમાં કુબેર અને મૃગોમાં સિંહ જેવો (તું છે).
4.3.27
राक्षसानां दशग्रीवो दैत्यानामिव शम्बरः ।
रुद्राणामिव कापाली विष्णुर्बलवतामिव ॥ ४.३.२७ ॥
રાક્ષસોમાં દશગ્રીવ, દૈત્યોમાં શંબર, રુદ્રોમાં કાપાલી અને બળવાનોમાં વિષ્ણુ જેવો (તું છે).
4.3.28
रोषामर्षसमायुक्तो भुजङ्गानां च तक्षकः ।
वायुवेगबलोद्धृतो गरुडः पततामिव ॥ ४.३.२८ ॥
ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાથી યુક્ત તક્ષક ભુજંગોમાં અને વાયુવેગના બળથી ઊછળેલો ગરુડ પક્ષીઓમાં (તું છે).
4.3.29
तपतामिव चादित्यः प्रजानां ब्राह्मणो यथा ।
ह्रदानामिव पातालं पर्जन्यो नर्दतामिव ॥ ४.३.२९ ॥
તપનારાઓમાં આદિત્ય, પ્રજાઓમાં બ્રાહ્મણ, સરોવરોમાં પાતાળ અને ગર્જનારાઓમાં પર્જન્ય જેવો (તું છે).
4.3.30
आयुधानां वरो वज्रः ककुद्मांश्च गवां वरः ।
धृतराष्ट्रश्च नागानां हस्तिष्वैरावतो यथा ॥ ४.३.३० ॥
આયુધોમાં વજ્ર શ્રેષ્ઠ, ગાયોમાં ककुद्मान શ્રેષ્ઠ, નાગોમાં ધૃતરાષ્ટ્ર અને હાથીઓમાં ઐરાવત જેવો (તું છે).
4.3.31
पुत्रः प्रियाणामधिको भार्या च सुहृदां वरा ।
गिरीणां प्रवरो मेरुर्देवानां मधुसूदनः।
ग्रहाणां प्रवरश्चन्द्रः सरसां मानसो यथा ॥ ४.३.३१ ॥
પ્રિયજનોમાં પુત્ર અધિક છે, સુહૃદોમાં પત્ની શ્રેષ્ઠ છે. પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ મેરુ, દેવોમાં મધુસૂદન. ગ્રહોમાં શ્રેષ્ઠ ચંદ્ર, સરોવરોમાં માનસ જેવું.
4.3.32
यथैतानि विशिष्टानि स्वस्यां जात्यां वृकोदर । ॥ ४.३.३२ ॥
જેમ આ પોતપોતાની જાતિમાં વિશિષ્ટ છે, હે વૃકોદર.
4.3.33
सोयमिन्द्रादनवमो वासुदेवाच्च भारत ।
उषित्वा पञ्च वर्षाणि सहस्राक्षस्य वेश्मनि।
ब्रह्मचारी व्रते युक्तः सर्वशस्त्रभृतांवरः ॥ ४.३.३३ ॥
આ ઇન્દ્ર કે વાસુદેવથી પણ ઓછો નથી, હે ભારત. સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રના ભવનમાં પાંચ વર્ષ વસીને, બ્રહ્મચર્યવ્રતમાં યુક્ત થઈને, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો.
4.3.34
अवाप चास्त्रमस्त्रज्ञः सर्वज्ञः सर्वसंमतः ।
क्षिप्रं चाणु विचित्रं च ध्रुवं च वदतां वरः ॥ ४.३.३४ ॥
તેણે અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા; અસ્ત્રજ્ઞ, સર્વજ્ઞ, સર્વમાન્ય. ઝડપી, સૂક્ષ્મ, વિચિત્ર અને નિશ્ચિત (અસ્ત્ર છોડવામાં); બોલનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
4.3.35
अनुज्ञातः सुरेन्द्रेण पुनः प्रत्यागतो महीम् ।
धार्तराष्ट्रविनाशाय पाण्डवानां जयाय च ॥ ४.३.३५ ॥
સુરેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) ની અનુમતિથી તે ફરી પૃથ્વી પર પાછો ફર્યો; ધાર્તરાષ્ટ્રોના વિનાશ માટે અને પાંડવોના વિજય માટે.
4.3.36
यं मन्ये द्वादशं रुद्रमादित्यानां त्रयोदशम् ।
वसूनां नवमं मन्ये गिरीणामष्टमः स्मृतः ॥ ४.३.३६ ॥
આદિત્યોમાં બારમો રુદ્ર જેને હું માનું છું, તેરમો (આદિત્ય); વસુઓમાં નવમો, પર્વતોમાં આઠમો સ્મૃત છે.
4.3.37
यस्य दीर्घौ समौ बाहू ज्याघातेन किणीकृतौ ।
दक्षिणश्चैव सव्यश्च बाहू अनडुहो यथा। ॥ ४.३.३७ ॥
જેના લાંબા અને સમાન બંને બાહુઓ ધનુષ્યની દોરીના ઘાથી કઠણ થયા છે, જમણો અને ડાબો બંને, બળદના બાહુ જેવા.
4.3.38
तलाङ्गुलित्राभ्युचितौ नागराजकरोपमौ ।
पीनौ परिघसङ्काशौ मृदुताम्रतलौ शुभौ ॥ ४.३.३८ ॥
હથેળીઓ અને આંગળીઓ ચામડાના આવરણના ચિહ્નોથી સુંદર ઘડાયેલી; ગજરાજની સૂંઢ જેવી; પુષ્ટ, લોખંડના સળિયા જેવી; કોમળ તાંબાવર્ણી હથેળીઓવાળી, શુભ.
4.3.39
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा श्वेताश्वः किरीटी वानरध्वजः ॥ ४.३.३९ ॥
શ્યામ, યુવાન, ઘૂંટાળા વાળવાળો, દર્શનીય પાંડવ, ગાંડીવ ધનુષ્યધારી, શ્વેત અશ્વોવાળો, મુકુટધારી, વાનરધ્વજ.
4.3.40
किंरूपधारी किंकर्मा किंचेष्टः किंपरायणः ।
बीभत्सुर्भीमधन्वा च किं करिष्यति चार्जुनः ।
कुन्तीपुत्रो विराटस्य रमते केन कर्मणा ॥ ४.३.४० ॥
કયું રૂપ ધારણ કરી, કયા કર્મમાં, કઈ ચેષ્ટાથી, કોના આશ્રયમાં? બીભત્સુ, ભીમધનુષ્ય અર્જુન શું કરશે? કુંતીપુત્ર વિરાટ પાસે કયા કાર્યથી રમે છે?
4.3.41
इमौ किणीकृतौ बाहू ज्याघाततलपीडनात् ।
नित्यं कञ्चुकसंछन्नौ नान्यथा गोप्तुमुत्सहे ॥ ४.३.४१ ॥
આ બંને બાહુઓ દોરીના ઘા અને હથેળીના દબાણથી કઠણ થયા છે; હંમેશાં કંચુકથી ઢાંકી રાખું છું; નહીંતર હું એને છુપાવી શકતો નથી.
4.3.42
किं तु कार्यवशादेतदाचरिष्यामि कुत्सितम् ॥ ४.३.४२ ॥
પણ કાર્યની મજબૂરીથી હું આ નિંદનીય કર્મ કરીશ.
4.3.43
बाहू मे भरतश्रेष्ठ महालाञ्छनलक्षितौ ।
ज्याघातेन महान्तौ मे गूहितुं नान्यथोत्सहे ॥ ४.३.४३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મારા બંને બાહુ મોટા નિશાનોથી અંકિત છે; ધનુષ્યની દોરીના આઘાતથી તે મોટા થયા છે. બીજી રીતે તેમને છુપાવવા હું સમર્થ નથી.
4.3.44
उभौ कम्बू प्रतीमुच्य कुण्डले परिपातुके ।
वेणीकृतशिरा भूत्वा भविष्यामि बृहन्नला ॥ ४.३.४४ ॥
બે શંખના કંગન પહેરીને, ચમકતાં કુંડળ ધારણ કરીને, માથે વેણી બાંધીને હું બૃહન્નલા બનીશ.
4.3.45
पठन्नाख्यायिकां नाम स्त्रीभावेन पुनः पुनः ।
प्रजानां समुदाचारं बहुनर्मकृतं वदन् ।
रमयिष्यामि राजानमन्यं चान्तःपुरे जनम् ॥ ४.३.४५ ॥
સ્ત્રીરૂપે 'આખ્યાયિકા' નામની કથાઓ વારંવાર વાંચીને, લોકોના આચાર અને ઘણી મજાકભરી વાતો કહીને હું રાજાને અને અંતઃપુરના બીજા લોકોને પ્રસન્ન કરીશ.
4.3.46
नृत्तं गीतं च वादित्रं दिव्यं च विविधं तथा ।
शिक्षयिष्याम्यहं राजन्विराटनगरे स्त्रियः ॥ ४.३.४६ ॥
હે રાજન, નૃત્ય, ગીત, વાદ્ય અને વિવિધ દિવ્ય કળાઓ હું વિરાટનગરમાં સ્ત્રીઓને શીખવીશ.
4.3.47
स्त्रीभावसमुदाचारान्नृत्तगीतकथाश्रयैः ।
छादयिष्यामि राजेन्द्र माययाऽऽत्मानमात्मना ॥ ४.३.४७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, સ્ત્રીભાવના આચરણથી, નૃત્ય, ગીત અને કથાઓના આશ્રયથી હું મારી જાતને મારી જ માયાથી છુપાવીશ.
4.3.48
युधिष्ठिरस्य गेहेऽस्मिन्द्रौपद्याः परिचारिका ।
उषिताऽस्मीति वक्ष्यामि धर्मराजस्य संमता ॥ ४.३.४८ ॥
'આ યુધિષ્ઠિરના ઘરમાં હું દ્રૌપદીની પરિચારિકા તરીકે રહી હતી' એમ હું કહીશ; ધર્મરાજને પણ તે માન્ય થશે.
4.3.49
उर्वश्याश्चापि शापेन प्राप्तोस्मि नृप षण्डताम् ।
शक्रप्रसादान्मुक्तोऽहं वर्षादूर्ध्वं त्रयोदशात्।
इत्येतन्मे प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.३.४९ ॥
હે રાજન, ઉર્વશીના શાપથી મને નપુંસકતા પ્રાપ્ત થઈ છે. ઇન્દ્રની કૃપાથી તેર વર્ષ પછી હું તેમાંથી મુક્ત થઈશ. આ મારી પ્રતિજ્ઞા છે; હવે હું એ રીતે વિચરીશ.
4.3.50
एतेन विधिना छन्नः कृतकेन यथा नलः ।
विहरिष्यामि राजेन्द्र विराटस्य पुरे सुखम् ॥ ४.३.५० ॥
હે રાજેન્દ્ર, નળની જેમ વેશ ધારણ કરીને છુપાઈને, આ રીતે હું વિરાટના નગરમાં સુખપૂર્વક રહીશ.
4.3.51
वासुदेवसमो लोके यशसा विक्रमेण च ।
सोयं राज्ये विराटस्य भवने भरतर्षभः ॥ ४.३.५१ ॥
જગતમાં યશ અને પરાક્રમમાં વાસુદેવ સમાન એવો આ ભરતશ્રેષ્ઠ વિરાટના રાજ્યમાં, તેના ભવનમાં રહેશે.
4.3.52
मेरुः प्रच्छादित इव वसन्वज्रोण मुष्टिना ।
आख्याता षण्डकोस्मीति प्रतिज्ञातं हि पातकं ॥ ४.३.५२ ॥
વજ્રની મુઠ્ઠીથી ઢંકાયેલા મેરુની જેમ તું રહીશ. 'હું ષંઢ છું' એવું કહેવાવું, આ પ્રતિજ્ઞા ખરેખર પાપ છે.