মহাভারত · অধ্যায় 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
ततो दुर्योधनो राजा श्रुत्वा तेषां वचस्तदा ।
चिरमन्तर्मना भूत्वा इदमाह सभासदः ॥ ४.३०.१ ॥
তখন রাজা দুর্যোধন তাঁদের কথা শুনে দীর্ঘক্ষণ অন্তরে চিন্তা করে সভাসদদের এই কথা বললেন।
4.30.2
अशक्यं खलु कार्यस्य गतिं ज्ञातुं हि तत्वतः ।
तस्मात्सर्वे परीक्षध्वं क्वनु स्युः पाण्डवा गताः ॥ ४.३०.२ ॥
কাজের প্রকৃত গতি সত্যই জানা অসম্ভব। অতএব তোমরা সবাই খুঁজে দেখো পাণ্ডবরা কোথায় গিয়েছে।
4.30.3
अल्पावशिष्टः कालस्तु गतो भूयिष्ठ एव च ।
तेषामज्ञातचर्यायामस्मिन्वर्षे त्रयोदशे ॥ ४.३०.३ ॥
অজ্ঞাতবাসের এই ত্রয়োদশ বর্ষে তাদের সময়ের অধিকাংশই গত হয়েছে, অল্পই অবশিষ্ট আছে।
4.30.4
अपि वर्षस्य शेषं ते ह्यतीयुरिह पाण्डवाः ।
निवृत्तसमयास्ते हि सत्यव्रतपरायणाः ॥ ४.३०.४ ॥
পাণ্ডবরা বছরের বাকি অংশও হয়তো কাটিয়ে ফেলেছে। তাদের কাল পূর্ণ হয়েছে; তারা সত্যব্রতে নিষ্ঠাবান।
4.30.5
क्षरन्त इव नागेन्द्राः सर्वे ह्याशीविषोपमाः ।
दुःखाद्भवेयुः संरब्धाः कौरवान्प्रति ते ध्रुवम् ॥ ४.३०.५ ॥
তারা সবাই যেন মদস্রাবী মহাহস্তী, বিষধর সর্পের মতো; দুঃখে তারা নিশ্চয় কৌরবদের প্রতি ক্রুদ্ধ হয়ে উঠবে।
4.30.6
विज्ञातव्या मनुष्येन्द्रास्तर्कया सुप्रणीतया ।
निपुणैश्चारपुरुषैः प्राज्ञैर्दक्षैः सुसंवृतैः ॥ ४.३०.६ ॥
সেই নরশ্রেষ্ঠদের সুচিন্তিত যুক্তিতে জানতে হবে—নিপুণ, প্রাজ্ঞ, দক্ষ ও সুগোপন গুপ্তচরদের দ্বারা।
4.30.7
अज्ञातसमये ज्ञाताः कृच्छ्ररूपसमाश्रिताः ।
प्रविशेयुर्जितक्रोधास्तावदेव पुनर्वनम् ॥ ४.३०.७ ॥
অজ্ঞাত সময়ে জ্ঞাত হয়ে, কষ্টের রূপ ধারণ করে, ক্রোধ জয় করে, ততদিন তারা আবার বনে প্রবেশ করুক।
4.30.8
तस्मात्क्षिप्रं विचिन्वध्वं यथा चात्यन्तमव्ययम् ।
राज्यं निर्द्वन्द्वमव्यग्रं निःसपत्नं चिरं भवेत् ॥ ४.३०.८ ॥
অতএব দ্রুত অনুসন্ধান করো, যাতে রাজ্য চিরস্থায়ী, দ্বন্দ্বহীন, অবিচলিত ও শত্রুহীন হয়ে দীর্ঘকাল থাকে।
4.30.9
दुर्योधनेनैवमुक्ते वचनेऽतीव दुःखिना ।
ततः कर्णोऽब्रवीद्वाक्यं सत्यधर्मार्थसंयुतम् ॥ ४.३०.९ ॥
দুর্যোধন এভাবে অত্যন্ত দুঃখিত হয়ে কথা বললে, তখন কর্ণ সত্য, ধর্ম ও অর্থযুক্ত বাক্য বললেন।
4.30.10
एते पुनर्न गच्छन्तु अन्ये गच्छन्तु भारत ।
शीघ्रवृत्ता नरा योग्या निपुणाश्छन्नचारिणः ॥ ४.३०.१० ॥
হে ভারত, এরা আবার যাক না, অন্যরা যাক। দ্রুতকর্মা, যোগ্য, নিপুণ, গোপনে বিচরণকারী মানুষ যাক।
4.30.11
चरन्तु देशान्विविधान्स्फीताञ्जनपदाकुलान् ।
तत्र गोष्ठीषु रम्यासु सिद्धा ब्राह्मणरूपिणः ॥ ४.३०.११ ॥
তারা নানা সমৃদ্ধ, জনপদপূর্ণ দেশে বিচরণ করুক। সেখানে সুন্দর সভায় ব্রাহ্মণরূপী সিদ্ধরা থাকুক।
4.30.12
परिवाहेषु तीर्थेषु विविधेष्वाकरेषु च ।
अन्वेष्टव्या मनुष्येन्द्र पाण्डवाश्छन्नचारिणः ॥ ४.३०.१२ ॥
হে নরেন্দ্র, নদীর প্রবাহে, তীর্থে ও নানা খনিতে গোপনে বিচরণকারী পাণ্ডবদের অনুসন্ধান করতে হবে।
4.30.13
नदीकुञ्जेषु तीर्थेषु ग्रामेषु नगरेषु च ।
आश्रमेषु च रम्येषु पर्वतेषु गुहासु च ॥ ४.३०.१३ ॥
নদীকুঞ্জে, তীর্থে, গ্রামে, নগরে, এবং রমণীয় আশ্রমে, পর্বতে ও গুহায়ও।
4.30.14
विज्ञातव्या मनुष्येन्द्र तर्कया सुविनूतया ।
विविधैस्तत्परैः सम्यङ्विपुणैस्तज्ज्ञसंमतैः ॥ ४.३०.१४ ॥
হে নরেন্দ্র, সুপরিশোধিত যুক্তির দ্বারা তাদের জানতে হবে; তাতে নিয়োজিত বিবিধ, দক্ষ, তত্ত্বজ্ঞদের সম্মতিপ্রাপ্ত লোকদের দ্বারা।
4.30.15
अथाग्रजानन्तरजो भ्रातुः प्रियहिते रतः ।
ज्येष्ठं दुःशासनस्तत्र भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ ४.३०.१५ ॥
অতঃপর অগ্রজের পরে জন্মানো, ভ্রাতার প্রিয় ও হিতে রত দুঃশাসন সেখানে জ্যেষ্ঠ ভ্রাতাকে বললেন।
4.30.16
येषु नः प्रत्ययो राजंश्चारेषु मनुजाधिप ।
ते यान्तु दत्तदेया वै भूयस्तान्परिमार्गितुम् ॥ ४.३०.१६ ॥
হে রাজন, হে মনুজাধিপ, যে গুপ্তচরদের উপর আমাদের বিশ্বাস আছে তারাই যাক, যাদের দেওয়া হয়েছে ও দেওয়া যায়, তাদের আবার সম্পূর্ণ অনুসন্ধানের জন্য।
4.30.17
यदाह कर्णो राजेन्द्र सर्वमेतदवेक्ष्यताम् ।
यथोद्दिष्टं चराः सर्वे मृगयन्तु यतस्ततः ॥ ४.३०.१७ ॥
হে রাজেন্দ্র, কর্ণ যা বলেছেন তা সবই বিবেচনা করা হোক; নির্দেশমতো সকল গুপ্তচর এখান-সেখান থেকে খুঁজুক।
4.30.18
घ्राणैः पश्यन्ति पशवो वेदैरेव द्विजोत्तमाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ४.३०.१८ ॥
পশুরা ঘ্রাণে দেখে; হে উত্তম দ্বিজগণ, বেদের দ্বারাই (জ্ঞানে) দেখেন। রাজারা গুপ্তচরের দ্বারা দেখেন, অন্য মানুষেরা চোখে দেখে।
4.30.19
यथोक्ताश्चारपुरुषा मृगयन्तु पुनःपुनः ।
एते चान्ये च बहवो देशांश्च नगराणि च ॥ ४.३०.१९ ॥
পূর্বে যেমন বলা হয়েছে, সেই গুপ্তচর পুরুষেরা বারবার অনুসন্ধান করুক। এরা এবং অন্য বহুজন দেশে ও নগরে (অনুসন্ধান করুক)।
4.30.20
न हि तेषां गतिर्वासः प्रवृत्तिर्वोपलभ्यते ।
अत्यन्तं वा निगूढास्ते पारं वोर्मिमतो गताः ॥ ४.३०.२० ॥
তাদের গতি, বাসস্থান বা সংবাদ কিছুই পাওয়া যাচ্ছে না। হয় তারা সম্পূর্ণ আত্মগোপন করেছে, নয়তো তরঙ্গময় সমুদ্রের পারে চলে গেছে।
4.30.21
व्यालैर्वाऽपि महारण्ये भक्षिताः शूरमानिनः ।
द्वीपं वा परमं प्राप्ता गिरिदुर्गवनेष्वपि ॥ ४.३०.२१ ॥
অথবা নিজেদের বীর বলে অভিমানী তারা মহারণ্যে হিংস্র জন্তুদের দ্বারা ভক্ষিত হয়েছে, অথবা দূরের কোনো দ্বীপে পৌঁছেছে, অথবা পর্বতদুর্গম বনেও (আত্মগোপন করেছে)।
4.30.22
हीनदर्पा निराशास्ते भक्षिता वाऽपि राक्षसैः ।
अथवा विषमं प्राप्य विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥ ४.३०.२२ ॥
দর্প হারিয়ে, নিরাশ হয়ে তারা রাক্ষসদের দ্বারা ভক্ষিত হয়েছে, অথবা কোনো বিষম স্থানে পৌঁছে বহু বছরের জন্য বিনষ্ট হয়েছে।
4.30.23
तस्मान्मानसमव्यग्रं कृत्वाऽऽत्मानं नियम्य च ।
कुरु कार्यं महोत्साहं मन्यसे यन्नराधिप ॥ ४.३०.२३ ॥
অতএব মনকে অবিচল রেখে, নিজেকে সংযত করে, হে নরাধিপ, আপনি যা উচিত মনে করেন সেই কাজ মহা উৎসাহে করুন।