महाभारत · अध्याय 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
ततो दुर्योधनो राजा श्रुत्वा तेषां वचस्तदा ।
चिरमन्तर्मना भूत्वा इदमाह सभासदः ॥ ४.३०.१ ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने त्यांचे बोलणे ऐकून बराच वेळ मनात विचार केला आणि सभासदांना असे म्हटले.
4.30.2
अशक्यं खलु कार्यस्य गतिं ज्ञातुं हि तत्वतः ।
तस्मात्सर्वे परीक्षध्वं क्वनु स्युः पाण्डवा गताः ॥ ४.३०.२ ॥
कार्याची खरी गती जाणणे खरोखर अशक्य आहे. म्हणून तुम्ही सर्वांनी शोधा की पांडव कुठे गेले असतील.
4.30.3
अल्पावशिष्टः कालस्तु गतो भूयिष्ठ एव च ।
तेषामज्ञातचर्यायामस्मिन्वर्षे त्रयोदशे ॥ ४.३०.३ ॥
अज्ञातवासाच्या या तेराव्या वर्षात त्यांचा बराचसा काळ सरला आहे, थोडाच शिल्लक राहिला आहे.
4.30.4
अपि वर्षस्य शेषं ते ह्यतीयुरिह पाण्डवाः ।
निवृत्तसमयास्ते हि सत्यव्रतपरायणाः ॥ ४.३०.४ ॥
पांडवांनी वर्षाचा उरलेला भागही कदाचित घालवला असेल. त्यांची मुदत पूर्ण झाली आहे; ते सत्यव्रतात तत्पर आहेत.
4.30.5
क्षरन्त इव नागेन्द्राः सर्वे ह्याशीविषोपमाः ।
दुःखाद्भवेयुः संरब्धाः कौरवान्प्रति ते ध्रुवम् ॥ ४.३०.५ ॥
ते सर्व मदस्रावी महागजांसारखे आणि विषारी सर्पांसारखे आहेत; दुःखामुळे ते नक्कीच कौरवांवर संतप्त होतील.
4.30.6
विज्ञातव्या मनुष्येन्द्रास्तर्कया सुप्रणीतया ।
निपुणैश्चारपुरुषैः प्राज्ञैर्दक्षैः सुसंवृतैः ॥ ४.३०.६ ॥
त्या नरेंद्रांचा शोध सुविचारित तर्काने घ्यावा—निपुण, प्राज्ञ, दक्ष आणि चांगले लपलेल्या हेरांमार्फत.
4.30.7
अज्ञातसमये ज्ञाताः कृच्छ्ररूपसमाश्रिताः ।
प्रविशेयुर्जितक्रोधास्तावदेव पुनर्वनम् ॥ ४.३०.७ ॥
अज्ञात काळी ओळखले गेलेले, कष्टाचे रूप धारण केलेले, क्रोध जिंकलेले, तितकाच काळ ते पुन्हा वनात प्रवेश करोत.
4.30.8
तस्मात्क्षिप्रं विचिन्वध्वं यथा चात्यन्तमव्ययम् ।
राज्यं निर्द्वन्द्वमव्यग्रं निःसपत्नं चिरं भवेत् ॥ ४.३०.८ ॥
म्हणून लवकर शोधा, जेणेकरून राज्य अक्षय, द्वंद्वरहित, अव्यग्र आणि शत्रुरहित असे दीर्घकाल राहील.
4.30.9
दुर्योधनेनैवमुक्ते वचनेऽतीव दुःखिना ।
ततः कर्णोऽब्रवीद्वाक्यं सत्यधर्मार्थसंयुतम् ॥ ४.३०.९ ॥
दुर्योधनाने असे अत्यंत दुःखाने बोलल्यावर, कर्ण सत्य, धर्म आणि अर्थ यांनी युक्त वाक्य बोलला.
4.30.10
एते पुनर्न गच्छन्तु अन्ये गच्छन्तु भारत ।
शीघ्रवृत्ता नरा योग्या निपुणाश्छन्नचारिणः ॥ ४.३०.१० ॥
हे भारता, हे पुन्हा जाऊ नयेत, इतर जावेत. शीघ्र वर्तन करणारे, योग्य, निपुण, गुप्तपणे संचार करणारे लोक जावेत.
4.30.11
चरन्तु देशान्विविधान्स्फीताञ्जनपदाकुलान् ।
तत्र गोष्ठीषु रम्यासु सिद्धा ब्राह्मणरूपिणः ॥ ४.३०.११ ॥
ते अनेक समृद्ध, जनपदांनी भरलेल्या देशांत संचार करोत. तेथे रम्य सभांमध्ये ब्राह्मणरूप धारण केलेले सिद्ध असोत.
4.30.12
परिवाहेषु तीर्थेषु विविधेष्वाकरेषु च ।
अन्वेष्टव्या मनुष्येन्द्र पाण्डवाश्छन्नचारिणः ॥ ४.३०.१२ ॥
हे नरेंद्रा, नद्यांच्या प्रवाहांत, तीर्थांत आणि विविध खाणींत गुप्तपणे संचार करणारे पांडव शोधले पाहिजेत.
4.30.13
नदीकुञ्जेषु तीर्थेषु ग्रामेषु नगरेषु च ।
आश्रमेषु च रम्येषु पर्वतेषु गुहासु च ॥ ४.३०.१३ ॥
नदीकुंजांमध्ये, तीर्थांमध्ये, गावांमध्ये, नगरांमध्ये, आणि रमणीय आश्रमांमध्ये, पर्वतांवर आणि गुहांमध्येही.
4.30.14
विज्ञातव्या मनुष्येन्द्र तर्कया सुविनूतया ।
विविधैस्तत्परैः सम्यङ्विपुणैस्तज्ज्ञसंमतैः ॥ ४.३०.१४ ॥
हे नरेंद्रा, सुपरिष्कृत तर्काने त्यांना जाणले पाहिजे; त्यात निमग्न असलेल्या विविध, निपुण आणि त्याला जाणणाऱ्यांनी मान्य केलेल्यांकडून.
4.30.15
अथाग्रजानन्तरजो भ्रातुः प्रियहिते रतः ।
ज्येष्ठं दुःशासनस्तत्र भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥ ४.३०.१५ ॥
मग मोठ्या भावानंतर जन्मलेला, भावाच्या प्रिय व हितात रत असलेला दुःशासन तेथे आपल्या मोठ्या भावाला म्हणाला.
4.30.16
येषु नः प्रत्ययो राजंश्चारेषु मनुजाधिप ।
ते यान्तु दत्तदेया वै भूयस्तान्परिमार्गितुम् ॥ ४.३०.१६ ॥
हे राजा, हे मनुजाधिपा, ज्या हेरांवर आमचा विश्वास आहे ते हेर जावेत, ज्यांना दिलेले व देण्यायोग्य आहेत, त्यांना पुन्हा पूर्णपणे शोधण्यासाठी.
4.30.17
यदाह कर्णो राजेन्द्र सर्वमेतदवेक्ष्यताम् ।
यथोद्दिष्टं चराः सर्वे मृगयन्तु यतस्ततः ॥ ४.३०.१७ ॥
हे राजेंद्रा, कर्णाने जे सांगितले ते सर्व विचारात घ्यावे; सांगितल्याप्रमाणे सर्व हेरांनी इकडे-तिकडे शोध घ्यावा.
4.30.18
घ्राणैः पश्यन्ति पशवो वेदैरेव द्विजोत्तमाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ४.३०.१८ ॥
पशू वासाने पाहतात; हे उत्तम द्विजांनो, वेदांनीच (ज्ञानाने) पाहतात. राजे हेरांच्या द्वारे पाहतात, इतर लोक डोळ्यांनी पाहतात.
4.30.19
यथोक्ताश्चारपुरुषा मृगयन्तु पुनःपुनः ।
एते चान्ये च बहवो देशांश्च नगराणि च ॥ ४.३०.१९ ॥
पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे ते गुप्तहेर पुन्हा पुन्हा शोधोत. हे आणि इतर अनेक जण देशांमध्ये व नगरांमध्येही शोधोत.
4.30.20
न हि तेषां गतिर्वासः प्रवृत्तिर्वोपलभ्यते ।
अत्यन्तं वा निगूढास्ते पारं वोर्मिमतो गताः ॥ ४.३०.२० ॥
त्यांची हालचाल, निवास किंवा वार्ता काहीही मिळत नाही. ते पूर्णपणे लपले आहेत, किंवा लाटांनी भरलेल्या समुद्राच्या पलीकडे गेले आहेत.
4.30.21
व्यालैर्वाऽपि महारण्ये भक्षिताः शूरमानिनः ।
द्वीपं वा परमं प्राप्ता गिरिदुर्गवनेष्वपि ॥ ४.३०.२१ ॥
किंवा स्वतःला शूर समजणारे ते महाअरण्यात हिंस्र पशूंनी खाल्ले गेले असतील, किंवा दूरच्या बेटावर पोहोचले असतील, किंवा पर्वतदुर्ग वनांतही (लपले असतील).
4.30.22
हीनदर्पा निराशास्ते भक्षिता वाऽपि राक्षसैः ।
अथवा विषमं प्राप्य विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥ ४.३०.२२ ॥
गर्व गमावून, निराश होऊन ते राक्षसांनी खाल्ले गेले असतील, किंवा एखाद्या विषम स्थानी पोहोचून अनंत वर्षांसाठी नष्ट झाले असतील.
4.30.23
तस्मान्मानसमव्यग्रं कृत्वाऽऽत्मानं नियम्य च ।
कुरु कार्यं महोत्साहं मन्यसे यन्नराधिप ॥ ४.३०.२३ ॥
म्हणून मन अविचल ठेवून, स्वतःला संयमित करून, हे नराधिपा, जे कार्य तुम्हाला योग्य वाटते ते मोठ्या उत्साहाने करा.