ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.35.1
तमसाऽभिप्लुते लोके रजसा चैव भारत ।
व्यतिष्ठन्त मुहूर्तं ते व्यूढानीकाः प्रहारिणम् ॥ ४.३५.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਢਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਸਜੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕ ਗਈਆਂ।
4.35.2
ततोऽन्धकारं प्रणुदन्नुदतिष्ठन्निशाकरः ।
कुर्वाणो विमलां रात्रिं दर्शयन्क्षत्रियान्रणे ॥ ४.३५.२ ॥
ਤਦ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚੰਦਰਮਾ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।
4.35.3
ततः प्रकाशमासाद्य पुनर्युद्धमवर्तत ।
घोररूपं तदा तेषामवेक्ष्य तु परस्परम् ॥ ४.३५.३ ॥
ਫਿਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।
4.35.4
तथैव तेषां तुमुलानि तानि क्रुद्धानि चान्योन्यमभिद्रवन्ति ।
गदासिपट्टैश्च परश्वथैश्च प्रासैश्च तीक्ष्णाग्रसुधौतधारैः ॥ ४.३५.४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਰੌਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਈਆਂ — ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰ, ਪੱਟਿਸ਼, ਕੁਹਾੜੇ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ।
4.35.5
बलं तु मात्स्यस्य बलेन राजा सर्वं त्रिगर्ताधिपतिः सुशर्मा ।
प्रमथ्य जित्वा च निपीड्य मत्स्यान्विराटमोजस्विनमभ्यधावत् ॥ ४.३५.५ ॥
ਪਰ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮੱਛਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੱਛਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਵਿਰਾਟ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
4.35.6
मत्ताविव वृषौ तौ तु गजाविव मदोद्धतौ ।
सिंहाविव गजग्राहौ शक्रवृत्राविवोद्धतौ ॥ ४.३५.६ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਸਤ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਦ ਨਾਲ ਉਦੰਡ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵ੍ਰਿੱਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਉਗਰ ਸਨ।
4.35.7
उभौ तुल्यबलोत्साहावुभौ तुल्यपराक्रमौ ।
उभौ तुल्यास्रविक्षेपावुभौ युद्धविशारदौ ॥ ४.३५.७ ॥
ਦੋਵੇਂ ਬਲ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ; ਦੋਵੇਂ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ; ਦੋਵੇਂ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ; ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
4.35.8
तौ निहत्य पृथग्धुर्यानुभयोः पार्ष्णिसारथी ।
आस्तां तुल्यधनुर्ग्राहौ कृष्णकंसाविवोद्धतौ ॥ ४.३५.८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੰਸ ਵਾਂਗ ਉਗਰ।
4.35.9
ततः सुशर्मा त्रैगर्तः सह भ्रात्रा सुवर्मणा ।
अभ्यद्रवन्मत्स्यराजं रथव्रातेन सर्वशः ॥ ४.३५.९ ॥
ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਰਾਜਾ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੁਵਰਮਾ ਸਮੇਤ ਰੱਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
4.35.10
ततो रथाभ्यां प्रस्कन्द्य भ्रातरौ क्षत्रियर्षभौ ।
गदापाणी सुसंरब्धौ समभ्यद्रवतां जवात् ॥ ४.३५.१० ॥
ਫਿਰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਰੱਥਾਂ ਤੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
4.35.11
सुशर्मा परवीरघ्नो बलवान्वीर्यवान्गदी ।
विरथं मत्स्यराजानं जीवग्राहमथाग्रहीत् ॥ ४.३५.११ ॥
ਸ਼ਤਰੂ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ, ਵੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਗਦਾਧਾਰੀ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਰੱਥਹੀਣ ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਫੜ ਲਿਆ।
4.35.12
तमुन्मथ्य सुशर्मा तु युवतीमिव कामुकः ।
स्यन्दनं स्वं समारोप्य प्रययौ भीमविक्रमः ॥ ४.३५.१२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਾਮੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਜੁਆਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰੋੜ ਕੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
4.35.13
तस्मिन्गृहीते विरथे विराटे बलवत्तरे ।
बलं सर्वं विभग्नं तन्निरुत्साहं निराशकम् ॥ ४.३५.१३ ॥
ਬਲਵਾਨ ਵਿਰਾਟ ਰਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਖਿੱਲਰ ਗਈ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਆਸ ਗੁਆ ਬੈਠੀ।
4.35.14
प्राद्रवन्त भयान्मात्स्यास्त्रिगर्तैरर्दिता रणे ।
विदिक्षुः दिक्षु सर्वासु पलायन्ति च यान्ति च ॥ ४.३५.१४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖੇ ਮਤਸ੍ਯ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਰਹੇ।
4.35.15
तेषु विद्रांव्यमाणेषु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भिमसेनमरिन्दमम् ॥ ४.३५.१५ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਦਮਨ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
4.35.16
मात्स्यराजस्त्रिगर्तेन परामृष्टः सुशर्मणा ।
तं मोक्षय महाबाही मा गमद्द्विषतां वशम् ॥ ४.३५.१६ ॥
ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਓ; ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਓ।
4.35.17
भीमसेनः महाबाहो गृहीतं तु सुशर्मणा ।
त्रायस्व मोचय क्षिप्रमस्मत्प्रीतिकरं नृपम् ॥ ४.३५.१७ ॥
ਹੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਛੁਡਾਓ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
4.35.18
उषिताः स्म सुखं सर्वे सर्वकामैः सुपूजिताः ।
भीमसेन त्वया कार्या तस्य वातस्य निष्कृतिः ॥ ४.३५.१८ ॥
ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ। ਭੀਮਸੇਨ, ਉਸ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚੁਕਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।
4.35.19
तं तथावादिनं तत्र भीमसेनो महाबलः ।
अभ्यभाषत दुर्धर्षो रणमध्ये युधिष्ठिरम् ॥ ४.३५.१९ ॥
ਉੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ, ਅਜੇਯ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਕਿਹਾ।
4.35.20
अहमेनं परित्रास्ये शासनात्तव पार्थिव ।
पश्येदं सुमहत्कर्म युध्यतो मम शत्रुभिः ॥ ४.३५.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਵੇਖੋ।
4.35.21
स्वबाहुबलमाश्रित्य परेषामसमं रणे ।
एकान्तमाश्रितो राजंस्तिष्ठ त्वं भ्रातृभिः सह ॥ ४.३५.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ।
4.35.22
अयं वृक्षो महाशाखो गिरिमात्रो वनस्पतिः ।
अहमेनं समारुज्य पोथयिष्यामि शात्रवान् ॥ ४.३५.२२ ॥
ਇਹ ਰੁੱਖ, ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜ ਜਿੱਡਾ ਉੱਚਾ ਬਨਸਪਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿਆਂਗਾ।
4.35.23
तं मत्तमिव मातङ्गं वीक्षमाणं वनस्पतिम् ।
अब्रवीद्भ्रातरं वीरं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ४.३५.२३ ॥
ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਉਸ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਵੀਰ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ।
4.35.24
भीम मा साहसं कार्षीस्तिष्ठत्वेष वनस्पतिः ॥ ४.३५.२४ ॥
ਭੀਮ, ਦਲੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਦੇ।
4.35.25
मा त्वां वृक्षेण कर्माणि कुर्वन्तमतिमानुषम् ।
जनाः समवबुध्येरन्भीमोऽयमिति भारत ॥ ४.३५.२५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਮਾਨੁਖੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋਕ 'ਇਹ ਭੀਮ ਹੈ' ਐਸਾ ਨਾ ਪਛਾਣ ਲੈਣ।
4.35.26
मा ग्रहीस्त्वमिमं वृक्षं सिंहनादं च मा नद ।
कर्मणा सिंहनादेन विज्ञास्यन्ति जना ध्रुवम् ॥ ४.३५.२६ ॥
ਤੂੰ ਇਹ ਰੁੱਖ ਨਾ ਫੜ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਵੀ ਨਾ ਕਰ; ਕਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪਛਾਣ ਲੈਣਗੇ।
4.35.27
इमं वृक्षं गृहीत्वा त्वं नेमां सेनामभिद्रव ।
वृक्षं च त्वां रुजन्तं वै विज्ञास्यति जनो ध्रुवं ॥ ४.३५.२७ ॥
ਇਹ ਰੁੱਖ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰ; ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪਛਾਣ ਲੈਣਗੇ।
4.35.28
अन्यदेवायुधं गृह्य प्रतिपद्यस्व मानुषम् ।
चापं वा यदि वा शक्तिं निस्त्रिंशं वा परश्वथम् ॥ ४.३५.२८ ॥
ਕੋਈ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ — ਧਨੁਸ਼, ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ, ਜਾਂ ਕੁਹਾੜਾ।
4.35.29
यदेव मानुषं भीम भवेदन्यैरलक्षितम् ।
तदेवायुधमादाय मोचयाशु महीतिम् ॥ ४.३५.२९ ॥
ਹੇ ਭੀਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਹਥਿਆਰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅਣਵੇਖਾ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਲੈ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਸੈਨਾ ਦਾ ਹਮਲਾ ਰੋਕ।
4.35.30
यमौ च चक्ररक्षौ ते भवितारौ महाबलौ ।
व्यायच्छतस्ते समरे मत्स्यराजं परीप्स्रतः ॥ ४.३५.३० ॥
ਤੇਰੇ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚੱਕਰ-ਰੱਖਿਅਕ ਹੋਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਤਸਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰੇਂਗਾ।
4.35.31
भ्रातुर्वचनमादाय भीमो वृक्षं विसृज्य च ।
चापमादाय संप्राप्तो रथमास्थाय पाण्डवः ॥ ४.३५.३१ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਭੀਮ ਨੇ ਰੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
4.35.32
व्यमुञ्चच्छरवर्षाणि सतोय इव तोयदः ।
तं भीमो भीमकर्माणं शुशर्माणमथाऽऽद्रवत् ॥ ४.३५.३२ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਭੀਮ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
4.35.33
विराटमभिवीक्ष्यैनं तिष्ठितिष्ठेति चावदत् ॥ ४.३५.३३ ॥
ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਰੁਕ ਜਾ, ਰੁਕ ਜਾ!'
4.35.34
सुशर्मा चिन्तयामास कालान्तकयमोपमम् ।
तिष्ठतिष्ठेति भाषन्तं पृष्ठतो रथपुङ्गवः ॥ ४.३५.३४ ॥
ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਕਾਲ ਅਤੇ ਯਮ ਵਰਗਾ, ਪਿੱਛੋਂ 'ਰੁਕ ਜਾ, ਰੁਕ ਜਾ' ਆਖਦਾ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥੀ।
4.35.35
पश्यतां सुमहत्कर्म महद्युद्धमुपस्थितम् ।
परावृत्तो धनुर्गृह्य सुशर्मा भ्रातृभिः सह ॥ ४.३५.३५ ॥
ਸਭ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਪਿਆ।
4.35.36
निमेषान्तरमात्रेण भीमसेनेन ते रथाः ।
रथानां च गजानां च वाजिनां च ससादिनां ॥ ४.३५.३६ ॥
ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਥ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ—ਸਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ—...
4.35.37
सहस्रशतसंघाताः शूराणामुग्रधन्विनाम् ।
पातिता भीमसेनेन विराटस्य समीपतः ॥ ४.३५.३७ ॥
ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਉਗਰ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
4.35.38
पत्तयो निहतास्तेषां गदां गृह्य महात्मना ॥ ४.३५.३८ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
4.35.39
तद्दृष्ट्वा तादृशं युद्धं सुशर्मा युद्धदुर्मदः ।
चिन्तयामास मनसा किं शेषं हि बलस्य मे ॥ ४.३५.३९ ॥
ਅਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁੱਧ-ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੀ ਬਚਿਆ ਹੈ?
4.35.40
अपरो दृश्यते सैन्ये पुरा मग्नो महाबले ।
आकर्णपूर्णेन तदा धनुषा प्रत्यदृश्यत ॥ ४.३५.४० ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਸਿਆ; ਤਦ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਖਿੱਚੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
4.35.41
सुशर्मा सायकांस्तीक्ष्णान्क्षिपते च पुनःपुनः ॥ ४.३५.४१ ॥
ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।
4.35.42
ततः समस्तास्ते सर्वे तुरगानभ्यचोदयन् ।
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणास्त्रिगर्तान्प्रत्यमर्षणाः ॥ ४.३५.४२ ॥
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਕਣ ਲੱਗੇ; ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ।
4.35.43
तान्निवृत्तरथान्दृष्ट्वा पाण्डवास्तां महाचमूम् ।
वैराटिः परमक्रुद्धो युयुधे परमाद्भुतम् ॥ ४.३५.४३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਉਸ ਮਹਾਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਲੜਿਆ।
4.35.44
त्रिगर्ताः समभिक्रम्य अयुध्यन्त जयैषिणः ।
तान्भीमसेनः संक्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
वैराटिः परमक्रुद्धो युयुधे परमाद्भुतम् ॥ ४.३५.४४ ॥
ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਮਸੇਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਲੜਿਆ।
4.35.45
सहस्रं प्राहिणीद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलश्चापि सप्तैव शतानि प्राहिणोच्छरैः ॥ ४.३५.४५ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਧੇ ਭੇਜੇ। ਨਕੁਲ ਨੇ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸੌ ਯੋਧੇ ਭੇਜੇ।
4.35.46
शतानि त्रीणि शूराणां सहदेवः प्रतापवान् ।
युधिष्ठिरसमादिष्टो निजघ्ने पुरुषर्षभः ॥ ४.३५.४६ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨਾਲ (ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ) ਮਾਰਿਆ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਸੀ।
4.35.47
प्रविश्य महतीं सेनां त्रिगर्तानां महाबलः ।
क्षोभयन्सर्वभूतानि सिंहः क्षुद्रमृगानिव ॥ ४.३५.४७ ॥
ਮਹਾਬਲੀ (ਭੀਮ) ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣ ਲੱਗਾ।
4.35.48
ततो युधिष्ठिरो राजा त्वरमाणो महाबलः ।
अभिद्रुत्य सुशर्माणं शरैरभ्यहनद्धृशम् ॥ ४.३५.४८ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
4.35.49
सुशर्माऽपि सुसंक्रुद्धस्त्वराणो युधिष्ठिरम् ।
अविध्यद्दशभिर्बाणैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ ४.३५.४९ ॥
ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ; ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
4.35.50
ततो राजन्क्षिप्रकारी कुन्तीऽपुत्रो वृकोदरः ।
समासाद्य सुशर्माणमश्वांस्तस्य न्यपातयत् ॥ ४.३५.५० ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫੁਰਤੀਲੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
4.35.51
पृष्ठगोषौ च तस्याथ हत्वा परमसायकैः ।
अथास्य सारथिं क्रुद्धो रथोपस्थादपतयत् ॥ ४.३५.५१ ॥
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਰੱਥ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
4.35.52
चक्ररक्षस्तु शूरश्च शोणाश्वो नाम नामतः ।
स भयाद्विरथं दृष्ट्वा त्रैगर्तं व्याजहात्तदा ॥ ४.३५.५२ ॥
ਪਰ ਚੱਕਰ-ਰੱਖਿਅਕ ਸ਼ੋਣਾਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਸੂਰਮਾ ਰੱਥਹੀਣ ਤ੍ਰੈਗਰਤ (ਸੁਸ਼ਰਮਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਕਾਰ ਉੱਠਿਆ।
4.35.53
ततो विराटः प्रस्कन्द्य रथादथ सुशर्मणः ।
गदामस्य परामृश्य तमेवाभ्यहनद्बली ॥ ४.३५.५३ ॥
ਫਿਰ ਵਿਰਾਟ ਰੱਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
4.35.54
स चचार गदापाणिर्वृद्धोऽपि तरुणो यथा ॥ ४.३५.५४ ॥
ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਵਾਨ ਵਾਂਗ।
4.35.55
भीमस्तु भीमसंकाशो रथात्प्रस्कन्द्य वीर्यवान् ।
उत्प्लुत्य गत्वा वेगेन तद्रथे विनिपत्य च।
सुशर्मणः शिरोऽगुह्णात्पुनराश्वास्य युध्यतः ॥ ४.३५.५५ ॥
ਭੀਮ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ, ਪਰਾਕਰਮੀ ਭੀਮ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਉਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਲੜਦੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਫੜ ਲਿਆ।
4.35.56
अग्राद्गिरेर्विनिक्षिप्य सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ।
ऊर्ध्वमुत्प्लृत्य मार्जार आखोर्यद्वच्छिरो रुषा ॥ ४.३५.५६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਲੀ ਉੱਪਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚੂਹੇ ਦਾ ਸਿਰ ਫੜਦੀ ਹੈ।
4.35.57
समुद्यम्य तु रोषात्तं निष्पिपेष महीतले ।
यदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः ॥ ४.३५.५७ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੁ ਨੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
4.35.58
तस्य जानु ददौ भीमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः ॥ ४.३५.५८ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗੋਡੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉੱਤਮ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
4.35.59
तस्मिन्वीरे गृहीते तु त्रिगर्तानां महारथे ।
अभज्यत बलं सर्वं त्रिगर्तानां भयातुरम् ॥ ४.३५.५९ ॥
ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਵੀਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਈ।
4.35.60
निवृत्य गास्ततः सर्वाः पाण्डुपुत्रा महारथाः ।
अवजित्य सुशर्माणं धनं चादाय सर्वशः ॥ ४.३५.६० ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਮੋੜ ਕੇ, ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤ ਆਏ।
4.35.61
स्वबाहुबलसंपन्ना ह्रीनिषेवा यतव्रताः ।
विराटस्य महात्मानः परिक्लेशविनाशनाः।
स्थिताः समक्षं ते सर्वे त्वथ भीमोऽभ्यभाषत ॥ ४.३५.६१ ॥
ਆਪਣੀ ਬਾਹੂ-ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਲਜਾਲੂ, ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਭ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ; ਤਦ ਭੀਮ ਬੋਲਿਆ।
4.35.62
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
गले गृहीत्वा राजानमानीय विवशं वशम् ॥ ४.३५.६२ ॥
ਇਹ ਪਾਪੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜਿਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਦਯਾਵਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਗਲਾ ਫੜ ਕੇ, ਬੇਵੱਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ —
4.35.63
तत एनं विचेष्टन्तं बद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुगुण्ठितम् ॥ ४.३५.६३ ॥
ਤਦ ਤੜਫਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਬੜੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।
4.35.64
अभ्येत्य रणमध्यस्थमभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम् ।
दर्शयामास भीमस्तु सुशर्माणं नराधिपम् ॥ ४.३५.६४ ॥
ਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਭੀਮ ਨੇ ਨਰਾਧਿਪ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ।
4.35.65
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रो भीममाहवशोभिनम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतां वै नराधमः ॥ ४.३५.६५ ॥
ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ (ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ) ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।"
4.35.66
एवमुक्तोऽब्रवीद्भीमः सुशर्माणं महाबलम् ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ ४.३५.६६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭੀਮ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਹੇ ਮੂਰਖ, ਜੇ ਤੂੰ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕਹਿਣਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ।"
4.35.67
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं ते जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः ॥ ४.३५.६७ ॥
'ਮੈਂ ਦਾਸ ਹਾਂ' ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਹ ਯੁੱਧ-ਜੇਤੂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
4.35.68
तमुवाच ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चमुञ्चाधमाचारं प्रमाणं यदि ते वयम् ॥ ४.३५.६८ ॥
ਤਦ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: 'ਛੱਡ, ਛੱਡ ਇਸ ਨੀਚ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਾਂ।'
4.35.69
दासभावं गतो ह्येष विराटस्य महीपतेः ।
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः कदाचन ॥ ४.३५.६९ ॥
ਇਹ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਦਾਸਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਾਸ ਨਹੀਂ, ਜਾ, ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈਂ; ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀਂ।
4.35.70
एवमुक्ते तु सव्रीडः सुशर्माऽसीदधोमुखः ।
स मुक्तोऽभ्येत्य राजानमभिवाद्य प्रतस्थिवान् ॥ ४.३५.७० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
4.35.71
विसृज्य तु सुशर्माणं पाण्डवास्ते हतद्विषः ।
स्वबाहुबलसंपन्ना हीनिषेवा यतव्रताः ।
संग्रामशिरसो मध्ये तां रात्रिं सुखिनोऽवसन् ॥ ४.३५.७१ ॥
ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੀਚ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੇ।