महाभारत · अध्याय 4.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.38.1
महाजनसमक्षं तु स्त्रीणां मध्ये विशेषतः ।
गवाध्यक्षेण संप्रोक्तो विराटतनयस्तदा ॥ ४.३८.१ ॥
महाजनांसमोर, विशेषतः स्त्रियांमध्ये, तेव्हा गोशाळेच्या अध्यक्षाने विराटपुत्राला म्हटले.
4.38.2
स्त्रीमध्य उक्तस्तेनासौ वाक्यं तेजःप्रवर्धनम् ।
अन्तःपुरे श्लाघमान इदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.३८.२ ॥
स्त्रियांमध्ये त्याला सांगितलेली ते तेज वाढवणारी वाक्ये ऐकून, अंतःपुरात स्वतःची प्रशंसा करत तो हे बोलला.
4.38.3
अद्याहमनुगच्छेयं दृढधन्वा गवां पदम् ।
यदि मे सारथिः कश्चिद्भवेदश्वेषु कोविदः ॥ ४.३८.३ ॥
माझा घोड्यांमध्ये निपुण असा कोणी सारथी असता तर आज मी दृढधनुर्धर होऊन गायींच्या मागोमाग गेलो असतो.
4.38.4
तमेव नाधिगच्छामि यो मे यन्ता समो भवेत् ।
पश्यध्वं सारथिं शीघ्रं मम युक्तं प्रयास्यतः ॥ ४.३८.४ ॥
माझ्यासारखा सारथी मला अजून मिळालेला नाही. पाहा, मी निघणार आहे, माझ्या जोडलेल्या रथासाठी लवकर सारथी शोधा.
4.38.5
अष्टाविंशतिरात्रं वा मासं वा नूनमन्ततः ।
यत्तदासीन्महायुद्धं तत्र मे सारथिर्हतः ॥ ४.३८.५ ॥
अठ्ठावीस रात्री, किंवा निदान एक महिना — त्या वेळी झालेल्या महायुद्धात माझा सारथी मारला गेला.
4.38.6
यद्यहं त्वधिगच्छेयं यो मे यन्ता भवेद्युधि ।
त्वरावानद्य यास्यामि समुच्छ्रितमहाध्वजः ॥ ४.३८.६ ॥
युद्धात माझा सारथी होऊ शकेल असा कोणी मला मिळाला, तर आज मी उंच महाध्वज फडकवत त्वरेने निघेन.
4.38.7
विगाह्य तत्परानीकं गजवाजिरथाकुलम् ।
शस्त्रप्रतापान्निर्वीर्यान्कुरूञ्जित्वाऽऽनये पशून् ॥ ४.३८.७ ॥
हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेल्या त्या शत्रुसैन्यात शिरून, शस्त्रप्रतापाने निर्वीर्य झालेल्या कुरूंना जिंकून मी गुरे परत आणीन.
4.38.8
दुर्योधनं विकर्णं च कर्णं वैकर्तनं कृपम् ।
द्रोणं च सह पुत्रेण महेष्वासान्समागतान् ॥ ४.३८.८ ॥
दुर्योधन, विकर्ण, वैकर्तन कर्ण, कृप आणि आपल्या पुत्रासह द्रोण—येथे जमलेले महान धनुर्धर.
4.38.9
विद्रावयित्वा संग्रामे दानवान्मघवानिव ।
अनेनैव मुहूर्तेन पुनः प्रत्यानये पशून् ॥ ४.३८.९ ॥
युद्धात दानवांना पळवून लावणाऱ्या इंद्राप्रमाणे, याच क्षणी मी पुन्हा गुरे परत आणीन.
4.38.10
शून्यमाज्ञाय कुरवः प्रयान्त्यादाय गोधनम् ।
किं न शक्यं च तैः कर्तुं यदहं तत्र नाभवम् ॥ ४.३८.१० ॥
नगर रिकामे आहे हे जाणून कुरू गोधन घेऊन निघून जात आहेत. मी तेथे नसल्यामुळे त्यांना काय करता आले नसते?
4.38.11
पश्ययुरद्य मे वीर्यं कुरवस्ते समागताः ।
किंनु पार्थोऽर्जुनः साक्षादिति मंस्यन्ति मां परे ॥ ४.३८.११ ॥
येथे जमलेल्या कुरूंनी आज माझे वीर्य पाहावे. इतर मला साक्षात पार्थ अर्जुनच समजतील ना?
4.38.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्त्रीषु चात्मप्रशंसनम् ।
नामर्षयत पाञ्चाली बीभत्सोः परिकीर्तनम् ॥ ४.३८.१२ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून, स्त्रियांमध्ये त्याने स्वतःची प्रशंसा केलेली ऐकून, पांचालीला बीभत्सूच्या (अर्जुनाच्या) गौरवाचे सहन झाले नाही.
4.38.13
श्रुत्वा तदर्जुनो वाक्यमुत्तरेण प्रभाषितम् ।
अतीतसमये काले प्रियां भार्यामभाषत ॥ ४.३८.१३ ॥
उत्तराने बोललेले ते वचन ऐकून अर्जुन, पूर्वीचा काळ आठवून, आपल्या प्रिय पत्नीस म्हणाला.
4.38.14
द्रुपदस्य सुतां राज्ञः पाञ्चालीं रूपसंमताम् ।
सत्यार्जवगुणोपेतां भर्तुः प्रियहितैषिणीम् ।
उवाच रहसि प्रीतः कृष्णां सर्वार्थकोविदः ॥ ४.३८.१४ ॥
राजा द्रुपदाची कन्या, सौंदर्याने सन्मानित, सत्य आणि सरळपणाच्या गुणांनी युक्त, पतीचे प्रिय व हित इच्छिणारी पांचाली कृष्णा हिला, सर्व प्रयोजने जाणणारा अर्जुन प्रसन्न होऊन एकांतात म्हणाला.
4.38.15
उत्तरां ब्रूहि पाञ्चालि गत्वा क्षिप्रं शुचिस्मिते ॥ ४.३८.१५ ॥
हे पांचाली, शुद्ध हास्य असलेली, लवकर जाऊन उत्तरेला सांग.
4.38.16
इयं किल पुरा युद्धे खाण्डवे सव्यसाचिनः ।
सारथिः पाण्डुपुत्रस्य पार्थस्य तु बृहन्नला।
महाञ्जयो भवेद्युद्धे सा चेद्यन्ता बृहन्नला ॥ ४.३८.१६ ॥
पूर्वी खांडववनाच्या युद्धात ही सव्यसाची पांडुपुत्र पार्थाची सारथी होती. ही बृहन्नला युद्धात सारथी झाली तर महान विजय होईल.
4.38.17
सा चोदिता तदा ह्येन ह्यर्जुनेन शुचिस्मिता ।
पाञ्चाली च तदाऽऽगम्य उत्तराया निवेशनम् ॥ ४.३८.१७ ॥
तेव्हा अर्जुनाने प्रेरित केलेली ती शुद्ध हास्य असलेली पांचाली उत्तरेच्या निवासस्थानी आली.
4.38.18
ज्ञात्वा तु समयान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव ।
युधिष्ठिरं धर्मपरं सत्यार्जवपथे स्थितम् ॥ ४.३८.१८ ॥
राहूच्या मुखातून सुटलेल्या चंद्राप्रमाणे, कालाच्या अटीतून मुक्त होऊन धर्मपरायण, सत्य आणि सरळपणाच्या मार्गावर स्थिर असलेल्या युधिष्ठिराला जाणून.
4.38.19
अमर्षयन्ती तद्दुःखं कृष्णा कमललोचना ।
उत्तरामाह वचनं सखीमध्ये विलासिनीम् ॥ ४.३८.१९ ॥
ते दुःख सहन न होऊन कमलनयना कृष्णा सखींमध्ये असलेल्या विलासिनी उत्तरेला हे वचन म्हणाली.
4.38.20
योऽयं युवा वारणयूथपोपमो बृहन्नलाऽस्मीति जनोऽभ्यभाषत ।
पुराऽपि पार्थस्य स सारथिस्तदा धनुर्धराणां प्रवरस्य मन्ये ॥ ४.३८.२० ॥
हत्तींच्या कळपाच्या नायकासारखा हा तरुण स्वतःला 'बृहन्नला' म्हणवतो असे लोक म्हणतात. मला वाटते पूर्वी हाच पार्थाचा (अर्जुनाचा) सारथी होता, आणि त्या काळी तो धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ होता.
4.38.21
एतेन वा सारथिना तदाऽर्जुनः सदेवगन्धर्वमहासुरोरगान् ।
सर्वाणि भूतान्यजयस्तस वीर्यवानतर्पयच्चापि हिरण्यरेतसम् ॥ ४.३८.२१ ॥
याच सारथ्यासह तेव्हा अर्जुनाने देव, गंधर्व, महासुर, नाग यांसह सर्व प्राण्यांना जिंकले; त्या पराक्रमी सारथ्याने हिरण्यरेता (अग्नी) यालाही तृप्त केले.
4.38.22
यदस्य संस्थामपि तस्य संयुगे जानामि वीर्यं परवीरमध्यगम् ।
संगृह्य रश्मीनपि चास्य वीर्यवानादाय चापं प्रययौ रथे स्थितः ॥ ४.३८.२२ ॥
युद्धातील त्याचा शेवट मलाही माहीत आहे, आणि शत्रुवीरांच्या मध्ये जाणारा त्याचा पराक्रमही मला माहीत आहे. लगाम धरून, धनुष्य घेऊन, रथावर उभा राहून तो पराक्रमी पुढे गेला.
4.38.23
न सर्वभूतानि न देवदानवा न चापि सर्वे कुरवः समागताः ।
धनं हरेयुस्तव जातु धन्विनो बृहन्नला तूत्तरसारथिर्यदि ॥ ४.३८.२३ ॥
बृहन्नला उत्तराचा सारथी असेल तर सर्व प्राणी, देव-दानव, किंवा सर्व कुरू एकत्र आले तरी तुझे धन कधीही हरण करू शकणार नाहीत; कारण बृहन्नला धनुर्धर आहे.
4.38.24
धनुष्यनवमश्चासीत्तस्य शिष्यो महात्मनः ।
सुदृष्टपूर्वो हि मया चरन्त्या पाण्डवालये ॥ ४.३८.२४ ॥
धनुर्विद्येत तो कोणापेक्षाही कमी नाही, आणि तो त्या महात्म्याचा (अर्जुनाचा) शिष्य आहे. पांडवांच्या घरात फिरताना मी त्याला यापूर्वी चांगले पाहिले आहे.
4.38.25
स चानेन सहायेन खाण्डवं चादहत्पुरा ।
अर्जुनस्य तदाऽनेन संगृहीता हयोत्तमाः ॥ ४.३८.२५ ॥
पूर्वी त्याने या सहाय्यकासह खांडववन जाळले. तेव्हा अर्जुनाचे उत्तम अश्व याच्याकडून आवरले गेले.
4.38.26
तेन सारथिना पार्थः सर्वभूतानि सर्वशः ।
अजयत्खाण्डवप्रस्थे न हि यन्ताऽस्ति तादृशः ॥ ४.३८.२६ ॥
त्या सारथ्यासह पार्थाने खांडवप्रस्थात सर्व प्राण्यांना पूर्णपणे जिंकले. खरोखर असा सारथी दुसरा नाही.
4.38.27
ततः सैरन्ध्रिसहिता उत्तरा भ्रातुरब्रवीत् ।
अभ्यर्थयैनां सारथ्ये वीर शीघ्रं बृहन्नलाम् ॥ ४.३८.२७ ॥
तेव्हा सैरंध्रीसह उत्तरा भावाला म्हणाली: 'वीरा, हिला सारथ्यासाठी बृहन्नलेकडे लवकर माग.'
4.38.28
शिक्षितैषा हि सारथ्ये नर्तने गीतवादिते ।
सैरन्ध्य्राह महाप्राज्ञा स्तुवन्ती वै बृहन्नलाम् ॥ ४.३८.२८ ॥
'ही सारथ्यात, नृत्यात, गीत-वादनात प्रशिक्षित आहे.' महाप्रज्ञ सैरंध्रीने बृहन्नलेची स्तुती करीत हे म्हटले.
4.38.29
सैरन्ध्रि जानासि मम व्रतं हि क्लीबेन पुंसा न हि संवदाम्यहम् ।
सोहं न शक्ष्यामि बृहन्नलां शुभे वक्तुं स्वयं यच्छ हयान्ममेति ॥ ४.३८.२९ ॥
'सैरंध्री, माझे व्रत तुला ठाऊक आहे; षंढ पुरुषाशी मी बोलत नाही. म्हणून शुभे, बृहन्नलेला 'मला घोडे दे' असे मी स्वतः सांगू शकत नाही.'
4.38.30
भयकाले तु संप्राप्ते न व्रतं नाव्रतं पुनः ।
यथा दुःखं प्रतरति कर्तुं युक्तं चरेद्बुधः ।
इति धर्मविदः प्राहुस्तस्माद्वाच्या बृहन्नला ॥ ४.३८.३० ॥
'परंतु भयाचा काळ आल्यावर व्रतही नाही, अव्रतही नाही. ज्याने दुःख तरून जाता येईल तेच शहाण्याने करावे. धर्मज्ञ असेच म्हणतात; म्हणून बृहन्नलेशी बोलले पाहिजे.'
4.38.31
येयं कुमारी सुश्रोणी भगिनी ते यवीयसी ।
अस्यास्तु वचनं वीर करिष्यति न संशयः ॥ ४.३८.३१ ॥
ही सुंदर कंबरेची कुमारी, तुझी धाकटी बहीण आहे; हे वीरा, तिचे वचन ती निश्चितच पाळेल, यात संशय नाही.
4.38.32
यदि ते सारथिः सा स्यात्कुरून्सर्वान्न संशयः ।
जित्वा गाश्च समादाय ध्रुवमागमनं भवेत् ॥ ४.३८.३२ ॥
ती तुझी सारथी झाली, तर सर्व कुरूंना जिंकून, गाई घेऊन निश्चित परत येता येईल, यात संशय नाही.
4.38.33
एवमुक्तः स सैरन्ध्र्या भगिनीं प्रत्यभाषत ।
गच्छ त्वमनवद्याङ्गि तामानय बृहन्नलाम् ॥ ४.३८.३३ ॥
सैरन्ध्रीने असे सांगितल्यावर तो आपल्या बहिणीला म्हणाला: 'हे निर्दोष अंगांच्या स्त्री, तू जाऊन त्या बृहन्नलेला घेऊन ये.'
4.38.34
सा प्राद्रवत्काञ्चनमाल्यधारिणी ज्येष्ठेन भ्रात्रा प्रहिता यशस्विनी ।
भ्रातुर्नियोगं तु निशम्य सुभ्रुः शुभानना हाटकवज्रभूषिता ॥ ४.३८.३४ ॥
सोन्याच्या माळा धारण केलेली ती यशस्विनी, थोरल्या भावाने पाठवलेली, भावाची आज्ञा ऐकून धावत गेली; सुंदर भुवया व शुभ मुखाची ती सोने व हिऱ्यांनी सजलेली होती.
4.38.35
सा वज्रमुक्तामणिहेमकुण्डला मृदुक्रमा भ्रातृनियोगचोदिता ।
प्रदक्षिणावर्ततनुः शिखण्डिनी पद्मानना पद्मदलायताक्षी ॥ ४.३८.३५ ॥
हिरे, मोती, रत्ने व सोन्याची कुंडले घातलेली, मृदू पावलांची, भावाच्या आज्ञेने प्रेरित झालेली ती; उजवीकडे वळलेले सुंदर शरीर, शिखा असलेली, कमळमुखी, कमळपाकळीसारखे दीर्घ नेत्रांची होती.
4.38.36
तन्वी समाङ्गी मृदुमन्द्रलोचना मात्स्यस्य राज्ञो दुहिता विलासिनी ।
सा नर्तनागारमरालपक्ष्मा शतह्रदा मेघमिवान्वपद्यत ॥ ४.३८.३६ ॥
सडपातळ कमरेची व सुडौल अंगांची, मृदू व खोल नजरेची, मत्स्यराजाची कन्या, विलासिनी ती; वाकलेल्या पापण्यांसह, नृत्यशाळेकडे, शंभर सरोवरांनी युक्त मेघासारखी ती चालली.
4.38.37
सा नागनासोपमसंहितोरूरनिन्दिता वेदिविलग्नमध्या ।
आसाद्य तस्थौ वरमाल्यधारिणी पार्थं शुभा नागवधूरिव द्विपम् ॥ ४.३८.३७ ॥
हत्तीच्या सोंडेसारखे सुडौल मांड्या आणि वेदीसारखी बारीक कंबर असलेली ती निर्दोष, उत्तम माळा धारण करून अर्जुनाजवळ येऊन उभी राहिली, जसे हत्तीणी हत्तीजवळ उभ्या राहतात.
4.38.38
तामागतामायतताम्रलोचनामवेक्ष्य पार्थः समयेऽभ्यभाषत ॥ ४.३८.३८ ॥
ती येत आहे आणि दीर्घ, तांबूस डोळ्यांची आहे हे पाहून पार्थ योग्य वेळी तिच्याशी बोलला.
4.38.39
किमागता काञ्चनमाल्यधारिणी सुगात्रि किंचित्त्वरिताऽसि सुभ्रु ।
किं ते मुखं सुन्दरि न प्रसन्नमाचक्ष्व शीघ्रं मम चारुहासिनि ॥ ४.३८.३९ ॥
हे सुडौल अंगांच्या, सुंदर भुवयांच्या, सोन्याची माळ धारण करून तू का आलीस? तू जरा घाईत दिसतेस. हे सुंदरी, तुझे मुख प्रसन्न का नाही? हे गोड हसणाऱ्या, मला लवकर सांग.
4.38.40
सा वज्रवैडूर्यविकारकुण्डला विनिद्रपद्मोत्पलपन्नगन्धिनी ।
प्रसन्नताराधिपसंनिभानना पार्थे कुमारी वचनं बभाषे ॥ ४.३८.४० ॥
हिरे व वैडूर्य यांची कुंडले घातलेली, उमललेल्या कमळ व नीलकमळाच्या सुगंधाची, निर्मळ चंद्रासारख्या मुखाची ती कुमारी पार्थाला म्हणाली.
4.38.41
हरन्ति वित्तं कुरवाः पितुर्मे शतं सहस्राणि गवां बृहन्नले ।
सा भ्रातुरश्वान्मम संयमस्व पुरा परे दूरतरं हरन्ति गाः ॥ ४.३८.४१ ॥
हे बृहन्नले, कौरव माझ्या वडिलांचे धन, शेकडो हजारो गायी, हरण करून नेत आहेत. माझ्या भावाचे घोडे आवर; इतर गायींना अधिक दूर नेण्यापूर्वी.
4.38.42
सैरन्ध्रिराख्याति बृहन्नले त्वां सुशिक्षिता संग्रहणे रथाश्वयोः ।
अहं मरिष्यामि न मेऽत्र संशयो मया वृता तत्र न चेद्गमिष्यसि ॥ ४.३८.४२ ॥
बृहन्नले, सैरन्ध्रीने तुझ्याविषयी सांगितले आहे की रथ आणि घोडे सांभाळण्यात तू अत्यंत निपुण आहेस. जर तू तिथे गेली नाहीस तर मी मरेन, यात संशय नाही, कारण मी तुलाच वरले आहे.
4.38.43
तथा नियुक्तो नरदेवकन्यया नरोत्तमः प्रीतमना धनञ्जयः ।
उवाच पार्थः शुभमन्द्रया गिरा शुभाननां शुक्लदतीं शुचिस्मिताम् ॥ ४.३८.४३ ॥
राजकन्या उत्तरेने असे आज्ञापिल्यावर, नरश्रेष्ठ, प्रसन्न मनाचा धनंजय, पृथेचा पुत्र अर्जुन, शुभमुखी, शुभ्र दातांची, पवित्र हास्य करणाऱ्या तिला मधुर वाणीत म्हणाला.
4.38.44
गच्छामि यत्रेच्छसि चारुहासिनि हुताशनं प्रज्वलितं विशामि वा ।
इच्छामि तेऽहं वरगात्रि जीवितं करोमि किं ते प्रियमद्य सुन्दरि।
न मत्कृते द्रक्ष्यसि तत्पुरं प्रिये वैवस्वतं प्रेतपतेर्महाभयम् ॥ ४.३८.४४ ॥
हे चारुहासिनी, तू जिथे इच्छिशील तिथे मी जाईन, किंवा प्रज्वलित अग्नीत प्रवेश करीन. हे वरगात्री, मी तुझ्या जीवनाचीही इच्छा करतो; हे सुंदरी, आज तुला कोणते प्रिय करू? प्रिये, माझ्यामुळे तू ते नगर पाहणार नाहीस—यमाचे, प्रेतपतीचे महाभय असलेले ते नगर.
4.38.45
एतावदुक्त्वा कुरुवीरपुङ्गवो विलासिनीं शुक्लदतीं शुचिस्मिताम् ।
बृहन्नलारूपविभूषिताननो विराटपुत्रस्य समीपमाव्रजत् ॥ ४.३८.४५ ॥
एवढे बोलून, कुरुवीरांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुन, बृहन्नलेच्या रूपाने सजलेल्या मुखाने, त्या विलासिनी, शुभ्र दातांच्या, पवित्र हास्य करणाऱ्या स्त्रीपासून विराटपुत्राजवळ गेला.
4.38.46
तथा व्रजन्तं वरभूषणैर्वृतं महाप्रभं वारणयूथपोपमम् ।
गजेन्द्रबाहुं कमलायतेक्षणं कवाटवक्षस्थलमुन्नतांसम् ॥ ४.३८.४६ ॥
असा जाणारा तो उत्तम अलंकारांनी सजलेला, महान तेजस्वी, हत्तींच्या कळपाच्या नेत्यासारखा होता. गजराजासारखे बाहू, कमळासारखे विशाल डोळे, दरवाज्याच्या फळीसारखी छाती आणि उंच खांदे असलेला.
4.38.47
तमागतं पार्थममित्रकर्शनं महाबलं नागमिव प्रमाथिनम् ।
वैराटिरामन्त्र्य ततो बृहन्नलां गवां निनीषन्पदमुत्तरोऽब्रवीत् ॥ ४.३८.४७ ॥
शत्रूंचे दमन करणारा, महाबलवान, मदोन्मत्त हत्तीसारखा येणारा पार्थ पाहून, विराटपुत्र उत्तर बृहन्नलेला संबोधून, गायी हाकून नेण्याच्या इच्छेने म्हणाला.
4.38.48
तमाव्रजन्तं त्वरितं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
अन्वगच्छद्विशालाक्षी गजं गजवधूरिव ॥ ४.३८.४८ ॥
वेगाने येणाऱ्या मदोन्मत्त हत्तीसारख्या त्याला, विशाल नेत्रांची बृहन्नला, हत्तिणी हत्तीच्या मागे जाते तसे मागे गेली.
4.38.49
दूरादेव तु संप्रेक्ष्य राजपुत्रोऽभ्यभाषत ।
त्वया सारथिना पार्थः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ॥ ४.३८.४९ ॥
दुरूनच पाहून राजपुत्र म्हणाला: 'तू सारथी असताना पार्थाने खांडववनात अग्नीला तृप्त केले.'
4.38.50
पृथिवीं चाजयत्कृत्स्नां कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
सैरन्ध्री त्वां ममाचष्ट सा हि जानाति पाण्डवान् ॥ ४.३८.५० ॥
कुंतीपुत्र धनंजयाने सारी पृथ्वी जिंकली होती. सैरंध्रीने तुझ्याविषयी मला सांगितले; तीच पांडवांना ओळखते.
4.38.51
देवेन्द्रसारथिर्वीरो मातलिः ख्यातविक्रमः ।
सुमहो जामदग्नेश्च विष्णोर्यन्ता च दारुकः ॥ ४.३८.५१ ॥
देवेंद्राचा सारथी, प्रसिद्ध पराक्रमी वीर मातली; महान जामदग्न्याचा (परशुरामाचा) आणि विष्णूचा सारथी दारुक (प्रसिद्ध आहेत).
4.38.52
सुमन्त्रो वा दाशरथेः सूर्ययन्ता तथाऽरुणः ।
सर्वे सारथयः ख्याता न बृहन्नलया समाः ॥ ४.३८.५२ ॥
दशरथपुत्राचा सारथी सुमंत्र किंवा सूर्याचा सारथी अरुण, हे सर्व प्रसिद्ध सारथी आहेत; पण ते बृहन्नळेच्या बरोबरीचे नाहीत.
4.38.53
इत्युक्तोऽहं च सैरन्ध्र्या तेन त्वामाह्वयामि वै ।
आहुता त्वं मया सार्धं योद्धुं याहि बृहन्नले ॥ ४.३८.५३ ॥
सैरंध्रीने असे सांगितल्यामुळे मी तुला बोलावतो. हे बृहन्नळे, माझ्याकडून आवाहन झालेली तू माझ्याबरोबर युद्ध करण्यास ये.
4.38.54
दूराद्दूरतरं गावो भवन्ति कुरुभिर्हृताः ।
तथोक्ता प्रत्युवाचेदं राजपुत्रं बृहन्नला ॥ ४.३८.५४ ॥
कौरवांनी हरण केलेल्या गायी दुरून अधिकाधिक दूर जात आहेत. असे सांगितल्यावर बृहन्नळेने राजपुत्राला हे उत्तर दिले.
4.38.55
का शक्तिर्मम सारथ्यं कर्तुं संग्राममूर्धनि ।
नृत्तं वा यदि वा गीतं वादित्रं वा पृथग्विधम् ।
तत्करिष्यामि भद्रं ते सारथ्यं तु कुतो मम ॥ ४.३८.५५ ॥
युद्धाच्या आघाडीवर सारथ्य करण्याची शक्ती माझ्यात कुठे? नृत्य असो, गीत असो किंवा विविध प्रकारची वाद्ये असोत, ते मी करीन. तुझे कल्याण होवो; पण मला सारथ्य कसे शक्य आहे?
4.38.56
त्वं नर्तको वा यदि वाऽपि गायकः क्षिप्रं तनुत्रं परिधत्स्व भानुमत् ।
अभीक्ष्णमाहुस्तव कर्म पौरुषं स्त्रियः प्रशंसन्ति ममाद्य चान्तिके ॥ ४.३८.५६ ॥
तू नर्तक असो वा गायक, लवकर तेजस्वी कवच धारण कर. तुझ्या पौरुषाच्या कृत्यांची लोक वारंवार स्तुती करतात; आज माझ्या जवळच्या स्त्रियाही त्यांची प्रशंसा करत आहेत.
4.38.57
इत्येवमुक्त्वा नृपसूनुसत्तमस्तदा स्मयित्वाऽर्जुनमभ्यनन्दयत् ।
अथोत्तरः पारशवं शताक्षिमत्सुवर्णचित्रं परिगृह्य भानुमत् ॥ ४.३८.५७ ॥
असे बोलून राजपुत्रांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या उत्तराने हसून अर्जुनाचे अभिनंदन केले. मग उत्तराने सोन्याने चित्रित, शंभर डोळ्यांसारख्या आकृती असलेले, तेजस्वी पारशव कवच उचलले.
4.38.58
बृहन्नलायै प्रददौ स्वयं तदा विराटपुत्रः परवीरघातिने ।
तदाज्ञया मात्स्यसुतस्य वीर्यवानकर्तुकामेव समाददे तदा ॥ ४.३८.५८ ॥
तेव्हा विराटपुत्र उत्तराने स्वतः शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या बृहन्नलेला (कवच) दिले. त्याच्या आज्ञेने तो पराक्रमी, जणू करू इच्छित नसल्यासारखा, ते स्वीकारला.
4.38.59
यद्यस्ति च रणे शौर्यं शक्यः स्याद्द्विषतां वधः ।
अहं त्वामभिगच्छामि यत्र त्वं यासि तत्र भो ॥ ४.३८.५९ ॥
युद्धात जर शौर्य असेल आणि शत्रूंचा वध शक्य असेल, तर तू जिथे जाशील तिथे मी तुझ्या मागोमाग येईन, हे मित्रा.
4.38.60
ततः स नर्मसंयुक्तमकरोत्पाण्डवो बहु ।
उत्तरायाः प्रमुखतः सर्वं जानन्नरिन्दमः ॥ ४.३८.६० ॥
तेव्हा तो अरिंदम पांडव, सर्व काही जाणत असून, उत्तरेसमोर पुष्कळ विनोदी कृती करू लागला.
4.38.61
तमाददानं प्रमदा जहासिरे ह्यधोमुखं वीरवरोऽभ्यधारयत् ।
ततस्तिरश्चीनकृतं सपत्नहा ह्यधोमुखं कवचमथाभ्यकर्षत ॥ ४.३८.६१ ॥
ते कवच उचलताना ते खाली तोंड करून होते म्हणून स्त्रिया हसल्या. वीरश्रेष्ठाने ते सावरले. मग शत्रुसंहारक त्याने तिरपे बनवलेले, खाली तोंड असलेले कवच ओढले.
4.38.62
सम्यक्प्रजानन्नपि सत्यविक्रमो ह्यज्ञातवत्सर्वकुरुप्रवीरः ।
ऊर्ध्वं क्षिपन्वीरतरोऽभ्यधारयत्पुनश्च यन्ता कवचं धनञ्जयः ॥ ४.३८.६२ ॥
उत्तम प्रकारे जाणूनही, खरा पराक्रमी, जणू काही माहीतच नसल्यासारखा, सर्व कुरुवीरांमध्ये श्रेष्ठ, अधिक वीर धनंजयाने कवच वर फेकून पुन्हा उचलले.
4.38.63
एवंप्रकाराणि बहूनि कुर्वति तस्मिन्कुमार्यः प्रमदा जहासिरे ।
तथापि कुर्वन्तममित्रकर्शनं नैवोत्तरः पर्यभवद्धनञ्जयम् ॥ ४.३८.६३ ॥
तो अशी अनेक कृत्ये करत असताना कुमारी व तरुण स्त्रिया हसल्या. तरीही शत्रूंना पीडणाऱ्या धनंजयाला असे करताना पाहूनही उत्तर त्याला हरवू शकला नाही.
4.38.64
तं राजपुत्रः समनाहयत्स्वयं जाम्बूनदान्तेन शुभेन वर्मणा ।
कृशानुतप्तप्रतिमेन भास्वता जाज्वल्यमानेन सहस्ररश्मिना ॥ ४.३८.६४ ॥
राजपुत्राने स्वतःच ते सुंदर सोन्याच्या कडांचे कवच घातले; ते अग्नीत तापलेल्या वस्तूसारखे, तेजस्वी आणि सहस्र किरणांनी झळाळणारे होते.
4.38.65
अथास्य शीघ्रं प्रसमीक्ष्य भोजयद्रथे हयान्काञ्चनजालसंवृतान् ।
सुवर्णजालान्तरयोक्तभूषणं सिंहं च सौवर्णमुपाश्रयद्रथे ॥ ४.३८.६५ ॥
मग त्याने पाहणी करून भोजयद्रथाच्या रथातील सोन्याच्या जाळ्यांनी झाकलेले घोडे, जाळ्यांच्या मध्ये जोडलेली सोन्याची भूषणे आणि रथावर सोन्याचे सिंहचिन्ह बसवले.
4.38.66
धनूंषि च विचित्राणि बाणांश्च रुचिरान्बहून् ।
आयुधानि च वै तत्र रथोपस्थे च स न्यसत् ॥ ४.३८.६६ ॥
तेथे त्याने रथाच्या तळाशी विचित्र धनुष्ये, अनेक सुंदर बाण आणि इतर आयुधे ठेवली.
4.38.67
आरुह्य प्रययौ वीरः सबृहन्नलसारथिः ।
अथोत्तरा च कन्याश्च स ख्यश्चैवाब्रुवंस्तदा ॥ ४.३८.६७ ॥
वीर बृहन्नलेला सारथी करून रथावर चढून निघाला. तेव्हा उत्तरा, कन्या आणि सख्या यांनी बोलल्या.
4.38.68
बृहन्नले आनयेथा वासांसि रुचिराणि नः ।
पाञ्चालिकार्थं सूक्ष्माणि रत्नानि विविधानि च ।
विजित्य संग्रामगतान्भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ॥ ४.३८.६८ ॥
बृहन्नले, आमच्यासाठी सुंदर वस्त्रे आण; पांचालीसाठी सूक्ष्म व विविध रत्नेही आण; भीष्म-द्रोण यांच्या नेतृत्वाखाली युद्धाला आलेल्या कौरवांना जिंकून.
4.38.69
अथ ता ब्रुवतीः कन्याः सहिताः कुरुनन्दनः ।
प्रत्युवाच हसन्पार्थो मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ ४.३८.६९ ॥
तेव्हा एकत्र बोलणाऱ्या त्या कन्यांना कुरुनंदन पार्थ मेघदुंदुभीसारख्या स्वराने हसत उत्तरला.
4.38.70
यद्युत्तरोऽयं संग्रामे विजेष्यति महारथान् ।
अथाहरिष्ये वासांसि सूक्ष्माण्याभरणानि च ॥ ४.३८.७० ॥
जर हा उत्तर युद्धात महारथींना जिंकेल, तर मी सूक्ष्म वस्त्रे आणि अलंकार आणीन.
4.38.71
अथोत्तरो वर्म महाप्रभावं सुवर्णवैडूर्यपरिष्कृतं शुभम् ।
आमुच्य वीरः प्रययौ रथोत्तमं धनञ्जयं सारथिनं प्रगृह्य ॥ ४.३८.७१ ॥
तेव्हा उत्तराने महाप्रभावी, सोन्याने व वैडूर्याने सजवलेले शुभ कवच घालून श्रेष्ठ रथाकडे गमन केले; धनंजयाला सारथी म्हणून घेतले.
4.38.72
तमुत्तरं प्रेक्ष्य रथोत्तमे स्थितं बृहन्नलां चैव महाजनस्तदा ।
स्त्रियश्च कन्याश्च द्विजाश्च सुव्रताः प्रदक्षिणं मङ्गलिनोऽभ्यपूजयन् ॥ ४.३८.७२ ॥
उत्तम रथावर उभ्या असलेल्या उत्तराला आणि बृहन्नलेला पाहून, तेव्हा महाजन, स्त्रिया, कन्या आणि व्रतनिष्ठ द्विज प्रदक्षिणा घालून मंगल वचने बोलत त्यांची पूजा करू लागले.
4.38.73
यदर्जुनस्यर्षभतुल्यगामिनः पुराऽभवत्खाण्डवदाहमङ्गलम् ।
कुरून्समासाद्य रणे बृहन्नले सहोत्तरेणास्तु तवाद्य मङ्गलम् ॥ ४.३८.७३ ॥
पूर्वी वृषभासारखा चालणाऱ्या अर्जुनासाठी खांडवदाह मंगलकारी झाला होता, त्याप्रमाणे हे बृहन्नले, उत्तरासह युद्धात कुरूंजवळ पोहोचून आज तुझेही मंगल होवो.