મહાભારત · અધ્યાય 4.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.39.1
स राजधान्य निर्याय वैराटिरकुतोभयः ।
प्रयाहीत्यब्रवीत्सूतं यत्र ते कुरवो गताः ॥ ४.३९.१ ॥
રાજધાનીમાંથી નીકળેલો નિર્ભય વૈરાટપુત્ર સારથિને બોલ્યો, "જ્યાં કુરુઓ ગયા છે ત્યાં રથ હાંકો."
4.39.2
समवेतान्कुरून्सर्वाञ्जिगीषूनवजित्य वै ।
गाश्चैताः क्षिप्रमादाय पुनरेष्याम्यहं पुरम् ॥ ४.३९.२ ॥
"વિજયની ઇચ્છાથી એકઠા થયેલા સર્વ કુરુઓને જીતીને, આ ગાયો ઝડપથી લઈને હું ફરી નગરમાં આવીશ."
4.39.3
ततस्तांश्चोदयामास सदश्वान्पाण्डुनन्दनः ॥ ४.३९.३ ॥
પછી પાંડુપુત્રે તે ઉત્તમ ઘોડાઓને હાંક્યા.
4.39.4
ते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसः ।
आलिखन्त इवाकाशमूहुः काञ्चनमालिनः ॥ ४.३९.४ ॥
નરસિંહે પ્રેરેલા તે પવન જેવા વેગવાળા ઘોડા, સોનાની માળા પહેરીને આકાશને જાણે ખંજવાળતા દોડ્યા.
4.39.5
नातिदूरमथो गत्वा मात्स्यपुत्रधनञ्जयौ ।
अवैक्षेतामवित्रस्तौ कुरूणां बलिनां बलम् ॥ ४.३९.५ ॥
બહુ દૂર ગયા વિના, મત્સ્યપુત્ર અને ધનંજય નિર્ભયપણે બળવાન કુરુઓના સૈન્ય તરફ જોવા લાગ્યા.
4.39.6
श्मशानमभितो गत्वा शूरौ ददृशतुःकुरून् ।
तदनीकं महत्तेषां विस्तृतं सागरोपमम् । ॥ ४.३९.६ ॥
સ્મશાનની પાસે જઈને તે બે શૂરવીરોએ કુરુઓને જોયા. તેમનું એ વિશાળ સૈન્ય સાગર જેવું ફેલાયેલું હતું.
4.39.7
सर्पमाणमिवाकाशे वनं बहुलपादपम् ।
ददृशे पार्थिवो रेणुर्जनितस्तेन सर्पता। ॥ ४.३९.७ ॥
આકાશમાં ચાલતા ઘણાં વૃક્ષોવાળા વન જેવી, ચાલતી સેનાએ ઊડાડેલી ભૂમિની ધૂળ દેખાઈ.
4.39.8
दृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृक्कुरुसत्तम ।
तदनीकमथो वीक्ष्य गजाश्वरथसंकुलम् । ॥ ४.३९.८ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, આકાશને સ્પર્શતી એ ધૂળે પ્રાણીઓની દૃષ્ટિ હણી લીધી. પછી હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલી એ સેનાને જોઈને—
4.39.9
कर्णदुर्योधनकृपैर्गुप्तं शान्तनवेन च ।
द्रोणेन सह पुत्रेण महेष्वासेन धीमता ॥ ४.३९.९ ॥
કર્ણ, દુર્યોધન, કૃપ દ્વારા રક્ષિત, શંતનુના પુત્ર (ભીષ્મ) દ્વારા પણ, અને દ્રોણ તથા તેમના પુત્ર, મહાધનુર્ધર બુદ્ધિમાન દ્વારા રક્ષિત એ સેના.
4.39.10
हृष्टरोमा भयोद्विग्नो निमील्य स्वदृशौ तदा ।
कम्पमानशरीरश्च पार्थं वैराटिरब्रवीत् ॥ ४.३९.१० ॥
ભયથી ઉદ્વિગ્ન, રોમાંચિત થઈ, ત્યારે પોતાની બંને આંખો બંધ કરીને, ધ્રૂજતા શરીરે વિરાટપુત્ર (ઉત્તર) પાર્થને કહ્યું—
4.39.11
नोत्सहे कुरुभिर्योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मे ।
बहुप्रवीरमत्युग्रं देवैरपि दुरासदम्।
प्रतियोद्धुं न शक्नोमि कुरुसैन्यं भयानकम् ॥ ४.३९.११ ॥
કુરુઓ સાથે લડવાની મારામાં હિંમત નથી; જુઓ, મારા રોમ ઊભા થઈ ગયા છે. ઘણા વીરોથી ભરેલી, અત્યંત ઉગ્ર, દેવોને પણ દુર્ગમ, ભયાનક કુરુસેનાનો સામનો કરવા હું સમર્થ નથી.
4.39.12
नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम् ।
देवैरपि सहेन्द्रेण न शक्यं किंपुनर्नरैः ॥ ४.३९.१२ ॥
ભયંકર ધનુષ્યોવાળી એ ભારત સેનામાં પ્રવેશ કરવાની મને આશા નથી. ઇન્દ્ર સહિત દેવો માટે પણ જે અશક્ય છે, તે મનુષ્યો માટે તો કેવી રીતે શક્ય હોય?
4.39.13
रथनागाश्वकलिलं पत्तिध्वजसमाकुलम् ।
दृष्ट्वैव हि परानीकं मनः प्रव्यथतीव मे ॥ ४.३९.१३ ॥
રથ, હાથી અને ઘોડાઓથી ભરેલી, પાયદળ અને ધ્વજાઓથી વ્યાપ્ત શત્રુ-સેનાને જોતાં જ મારું મન જાણે વ્યથિત થાય છે.
4.39.14
यत्र द्रोणश्च भीष्मश्च कृपः कर्णो विविंशतिः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
दुर्योधनस्तथा राजा वीरो दुर्मर्षणः परः ॥ ४.३९.१४ ॥
દ્રોણ અને ભીષ્મ, કૃપ, કર્ણ, વિવિંશતિ, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને સોમદત્ત, બાહ્લીક, રાજા દુર્યોધન તથા વીર દુર્મર્ષણ અને અન્ય યોદ્ધાઓ જ્યાં છે.
4.39.15
नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः ।
मत्ता इव महानागा युक्तध्वजपताकिनः ॥ ४.३९.१५ ॥
નીતિમાન, મહાધનુર્ધર, યુદ્ધકુશળ સૌ મદમસ્ત મહાગજો જેવા છે, સુસજ્જ ધ્વજા-પતાકા ધારણ કરનારા.
4.39.16
नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वार्थकृतनिश्चयाः ।
ताञ्जेतुं समरे शूरान्दुर्बुद्धिरहमागतः ॥ ४.३९.१६ ॥
નીતિમાન, મહાધનુર્ધર, સર્વ ધ્યેયોમાં દૃઢ નિશ્ચયી એ શૂરવીરોને યુદ્ધમાં જીતવા હું દુર્બુદ્ધિ અહીં આવ્યો છું.
4.39.17
दृष्ट्वैव हि कुरून्सर्वान्व्यूढानीकान्प्रहारिणः ।
हृषितानि च रोमाणि कश्मलेनाहतं मनः ॥ ४.३९.१७ ॥
વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલી સેનાઓ અને પ્રહાર કરતા યોદ્ધાઓ સહિત સર્વ કૌરવોને જોતાં જ મારા રૂંવાડા ઊભા થઈ ગયા; મન મોહથી ઘવાયું.
4.39.18
दृष्ट्वा तु महतीं सेनां कुरूणां दृढधन्विनाम् ।
परिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः ॥ ४.३९.१८ ॥
દૃઢ ધનુર્ધારી કૌરવોની વિશાળ સેના જોઈને, મંદબુદ્ધિ હું સવ્યસાચીની (અર્જુનની) સમક્ષ વિલાપ કરું છું.
4.39.19
त्रिगर्तान्मे पिता यातः शून्ये वै प्रणिधाय माम् ।
सर्वां सेनामुपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः ॥ ४.३९.१९ ॥
મારા પિતા આખી સેના લઈને ત્રિગર્તો તરફ ગયા છે; ખાલી નગરમાં મને મૂકી ગયા છે. અહીં મારી પાસે એક પણ સૈનિક નથી.
4.39.20
अहमेको बहून्बालः कृतास्त्रानकृतश्रमः ।
प्रतियोद्धुं न शक्नोति निवर्तय बृहन्नले ॥ ४.३९.२० ॥
હું એકલો, એક બાળક છું; શસ્ત્રવિદ્યા શીખેલા પણ શ્રમ ન જાણતા ઘણા લોકોનો સામનો હું કરી શકું નહીં. બૃહન્નળા, રથ પાછો વાળ.
4.39.21
तं तथा वादिनं तत्र बीभत्सुः प्रत्यभाषत ।
संप्रहस्य पुनस्तं वै सर्वलोकमहारथः ॥ ४.३९.२१ ॥
એ પ્રમાણે બોલતા તેને બીભત્સુ (અર્જુન), સર્વલોકના મહારથીએ, જોરથી હસીને ફરી ઉત્તર આપ્યો.
4.39.22
भयेन दीनरूपोऽसि द्विषतां हर्षवर्धनः ।
न च तावत्कृतं किंचित्परैः कर्म रणाजिरे ॥ ४.३९.२२ ॥
ભયથી તું દીન દેખાય છે અને શત્રુઓનો આનંદ વધારે છે. રણભૂમિમાં શત્રુઓએ હજુ કંઈ પણ કર્યું નથી.
4.39.23
स्वयमेव च मामात्थ नय मां कौरवान्प्रति ।
सोहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः ॥ ४.३९.२३ ॥
તેં જ મને કહ્યું હતું કે કૌરવો તરફ મને લઈ જા. તેથી જ્યાં આ ઘણી ધ્વજાઓ છે ત્યાં હું તને લઈ જઈશ.
4.39.24
मध्यमामिषगृध्रूनां कुरूणामाततायिनाम् ।
नेष्यामि त्वां महाबाहो मा त्वं हि विमना भव।
समुद्रमिव गम्भीरं कुरुसैन्यमरिन्दम ॥ ४.३९.२४ ॥
મધ્યદેશના માંસના લોભી આતતાયી કૌરવો પાસે હું તને લઈ જઈશ. હે મહાબાહો, ઉદાસ ન થા. હે અરિંદમ, કૌરવસેના સમુદ્રની જેમ ઊંડી છે.
4.39.25
स्त्रीसकाशे प्रतिज्ञाय पुरुषाणां हि शृण्वताम् ।
विकत्थमानो निर्यात्वा ब्रूषि किं नात्र युद्ध्यसे ॥ ४.३९.२५ ॥
સ્ત્રીઓની સામે પ્રતિજ્ઞા લઈને, પુરુષો સાંભળતા હોય ત્યારે બડાઈ મારીને, બહાર જઈને તું કહે છે — અહીં કેમ યુદ્ધ નથી કરતો?
4.39.26
तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु च ।
रथमारुह्य निर्यात्वा किमर्थं नावबुध्यसे ॥ ४.३९.२६ ॥
એ જ રીતે સ્ત્રીઓને પૌરુષનું વચન આપીને, પુરુષોને પણ, રથ પર ચઢીને બહાર જઈને તું કેમ સમજતો નથી?
4.39.27
न चेद्विजित्य गास्त्वं हि नगरं प्रतियास्यसि ।
प्रहसिष्यन्ति वीरास्त्वां नरा नार्यश्च संगताः ॥ ४.३९.२७ ॥
ગાયો જીતીને જો તું નગરમાં પાછો નહીં ફરે, તો વીરો, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ભેગાં થઈને તારા પર હસશે.
4.39.28
अहमप्यस्मि सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणि ।
नाहं शक्नोम्यनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति ॥ ४.३९.२८ ॥
હું પણ સૈરંધ્રી દ્વારા સારથ્યકર્મમાં પ્રશંસિત છું; પરંતુ ગાયોને જીત્યા વિના નગર તરફ જઈ શકતો નથી.
4.39.29
स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास्तव वाक्येन चोदितः ।
कथं न युद्ध्येयमहं कुरूनेतान्स्थिरो भव ॥ ४.३९.२९ ॥
સૈરંધ્રીની પ્રશંસા અને તારા શબ્દોથી પ્રેરિત થઈને હું આ કુરુઓ સાથે કેમ ન લડું? સ્થિર રહે.
4.39.30
कामं हरन्तु मात्स्यानां भूयांसः कुरवो धनम् ।
प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वाऽपि बृहन्नले ॥ ४.३९.३० ॥
મત્સ્યોનું ધન ભલે ઘણા કુરુઓ હરી જાય; સ્ત્રીઓ અને પુરુષો મારા પર હસે, હે બૃહન્નળા.
4.39.31
संग्रामेण न मे कार्यं गावो गच्छन्तु चापि मे ।
नगरं च प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते बृहन्नले ॥ ४.३९.३१ ॥
મારે યુદ્ધથી કોઈ કામ નથી. મારી ગાયો પણ જાય. હે બૃહન્નળે, તું જોતી હોય તેમ જ હું નગરમાં પ્રવેશ કરીશ.
4.39.32
इत्युक्त्वा प्राद्रवद्भीतो रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ।
त्यक्त्वा मानं सुसंत्रस्तो विसृज्य सशरं धनुः ॥ ४.३९.३२ ॥
આમ કહીને ભયભીત કુંડલી (ઉત્તર) રથમાંથી કૂદીને ભાગી ગયો. અભિમાન છોડીને, અત્યંત ત્રસ્ત થઈને, બાણ સહિત ધનુષ્ય ફેંકી દીધું.
4.39.33
नैष शूरैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम् ।
श्रेयो हि मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम् ॥ ४.३९.३३ ॥
આ શૂરવીરો દ્વારા ક્ષત્રિયનો ધર્મ ગણાયો નથી — ભાગવું. યુદ્ધમાં મૃત્યુ શ્રેષ્ઠ છે; ભયભીતનું પલાયન નહીં.
4.39.34
एवमुक्त्वा तु कौरव्यः सोऽवप्लुत्य रथोत्तमात् ।
तमन्वधावद्धावन्तं राजपुत्रं धनञ्जयः ।
दीर्घां वेणीं विधून्वानः साधु रक्ते च वाससी ॥ ४.३९.३४ ॥
આમ કહીને તે કૌરવ (અર્જુન) એ ઉત્તમ રથમાંથી કૂદી પડ્યો. ભાગતા એ રાજકુમારની પાછળ દોડ્યો. લાંબી ચોટી હલાવતો, સુંદર લાલ વસ્ત્રો પહેરેલો ધનંજય તેનો પીછો કરતો હતો.
4.39.35
विक्रमन्तं पदन्यासैर्नमयन्तं च भूतलम् ।
विधूय वेणीं धावन्तमजानन्तोऽर्जुनं तदा।
सैनिकाः प्राहसन्केचिद्योषिद्रूपमवेक्ष्य तम् ॥ ४.३९.३५ ॥
પગલાંથી ધરતીને ધ્રુજાવતો, તેને નમાવતો, ચોટી હલાવતો દોડતા અર્જુનને ત્યારે ન ઓળખીને, કેટલાક સૈનિકો તેનું સ્ત્રીરૂપ જોઈને હસ્યા.
4.39.36
तं च शीघ्रं प्रधावन्तं संप्रेक्ष्य कुरवोऽब्रुवन् ।
कोऽयं धावत्यसङ्गेन पूर्वं मुक्त्वा रथोत्तमम् ॥ ४.३९.३६ ॥
તેને ઝડપથી દોડતો જોઈને કૌરવો બોલ્યા, "શ્રેષ્ઠ રથને પહેલાં છોડીને અનાસક્ત રીતે દોડતો આ કોણ છે?"
4.39.37
क एष वेषसंच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः ।
किंचिदस्य यथा पुंसः किंचिदस्य यथा स्त्रियः ॥ ४.३९.३७ ॥
રાખથી ઢંકાયેલા અગ્નિની જેમ વેશથી ઢંકાયેલો આ કોણ છે? તેનો કંઈક ભાગ પુરુષ જેવો અને કંઈક ભાગ સ્ત્રી જેવો છે.
4.39.38
इत्येवं सैनिकाः प्राहुर्द्रोणस्तानिदमब्रवीत् ।
आचार्यः कुरुपाण्डूनां मतौ शुक्राङ्गिरोपमः ॥ ४.३९.३८ ॥
સૈનિકો આ પ્રમાણે બોલ્યા ત્યારે, કૌરવ-પાંડવોના આચાર્ય દ્રોણ, જેમનો મત શુક્ર અને અંગિરસ સમાન હતો, તેમને આમ બોલ્યા.
4.39.39
किं विचारेण वः कार्यमेतेनानुसृतेन वा ।
धावन्तमनुधावंश्च निर्भयो भयविप्लुतम् ।
वेणीकलापं निर्धूय प्रविभाति नरर्षभः ॥ ४.३९.३९ ॥
"આનો વિચાર કરવાથી કે તેનો પીછો કરવાથી તમારે શું કામ? ભયભીત જેવો દોડતો એ જ નિર્ભયપણે પીછો કરનાર છે; વેણીનો ગુચ્છો ઝાટકીને આ નરશ્રેષ્ઠ ઝળહળે છે."
4.39.40
आकारमर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च ।
रूपेण पार्थसदृशः स्त्रीवेषसमलंकृतः ॥ ४.३९.४० ॥
આ અર્જુનના આકાર જેવો છે, છતાં નપુંસકનું રૂપ ધારણ કરે છે; રૂપમાં પાર્થ સમાન, પણ સ્ત્રી-વેશથી શણગારેલો છે.
4.39.41
तदेवैतच्छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौ ।
तत्तदेवास्य विक्रान्तं नायमन्यो धनञ्जयात् ॥ ४.३९.४१ ॥
આ જ માથું અને ગરદન, એ બે હાથ પરિઘ જેવા; તેનો પરાક્રમ પણ એ જ છે. આ ધનંજય વિના બીજો કોઈ નથી.
4.39.42
अमरेष्विव देवेन्द्रो मनुष्येषु धनञ्जयः ।
एकः कोस्मानुपायायादन्यो लोके धनञ्जयात् ॥ ४.३९.४२ ॥
દેવોમાં દેવેન્દ્રની જેમ, મનુષ્યોમાં ધનંજય. જગતમાં ધનંજય સિવાય બીજો કોણ એકલો આપણી પાસે આવી શકે?
4.39.43
द्रोणेन चैवमुक्तस्तु कर्णः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
एकः पुत्रो विराटस्य शून्ये संनिहितः पुरे ॥ ४.३९.४३ ॥
દ્રોણે આમ કહ્યું ત્યારે બુદ્ધિમાન કર્ણ બોલ્યો: વિરાટનો એકમાત્ર પુત્ર ખાલી નગરમાં હાજર છે.
4.39.44
स एष किल निर्यातो बालभावान्न पौरुषात् ।
क्लीबं वै सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः ॥ ४.३९.४४ ॥
તે ખરેખર બાળપણને કારણે, પુરુષાર્થને કારણે નહીં, નપુંસકને સારથી બનાવીને નગરની બહાર ગયો છે.
4.39.45
छन्नं सत्रेण वै नूनं जानीध्वं यान्तमर्जुनम् ।
ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः ।
कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् ॥ ४.३९.४५ ॥
ખરેખર જાણો કે જે જઈ રહ્યો છે તે વેશ છુપાવેલો અર્જુન છે. તેઓ યુદ્ધમાં આપણી સામે ટકી શકશે નહીં. તેમાંથી એક એકલો બધા કુરુઓ સાથે કેવી રીતે લડી શકે?
4.39.46
उत्तरः सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः ।
स नो मन्ये ध्वजं दृष्ट्वा भीत एष पलायति ॥ ४.३९.४६ ॥
ઉત્તરને સારથી બનાવીને તે નગરની બહાર ગયો છે. મને લાગે છે કે આપણી ધ્વજા જોઈને તે ડરીને ભાગી રહ્યો છે.
4.39.47
नूनं तमेव धावन्तं जिघृक्षति धनञ्जयः ।
सारथिं ह्युत्तरं कृत्वा स्वयं योद्धुमिहेच्छति ॥ ४.३९.४७ ॥
ખરેખર ધનંજય દોડતા તેને જ પકડવા ઇચ્છે છે. ઉત્તરને સારથી બનાવીને તે પોતે અહીં યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે.
4.39.48
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पृथक्पृथक् ।
न च व्यवसितुं वीरा अर्जुनं शक्नुवन्ति ते ॥ ४.३९.४८ ॥
આ રીતે બધા કૌરવો જુદા જુદા વિચાર કરતા રહ્યા, પરંતુ તે વીરો અર્જુનને નિશ્ચિતપણે ઓળખી શક્યા નહીં.
4.39.49
दुर्योधन उवाचेदं सैनिकान्रथसत्तमान् ।
अर्जुनो वासुदेवो वा रामः प्रद्युम्न एव वा।
ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः ॥ ४.३९.४९ ॥
દુર્યોધને શ્રેષ્ઠ રથીઓ અને સૈનિકોને કહ્યું — અર્જુન, વાસુદેવ, રામ અથવા પ્રદ્યુમ્ન, તેઓ યુદ્ધમાં આપણો સામનો કરી શકશે નહીં.
4.39.50
अन्यो वै क्लीबरूपेण यद्यागच्छेद्गवां पदम् ।
शस्त्रैस्तीक्ष्णैरर्पयित्वा पातयिष्यामि भूतले ।
कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् ॥ ४.३९.५० ॥
બીજો કોઈ ક્લીબ રૂપે ગાયોના સ્થાને આવે તો હું તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી તેને ભૂમિ પર પાડીશ; પરંતુ તેઓમાંથી એક જ બધા કૌરવો સામે કેવી રીતે લડી શકે?
4.39.51
छन्नं तथा तं वेषेण पाण्डवं प्रेक्ष्य सैनिकाः ।
अर्जुनेति च नेत्येव न व्यवस्यन्ति ते पुनः।
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पुनः पुनः ॥ ४.३९.५१ ॥
વેશથી છુપાયેલા તે પાંડવને જોઈને પણ સૈનિકો 'આ અર્જુન છે' એવો નિશ્ચય કરી શક્યા નહીં; બધા કૌરવો ફરી ફરી વિચારતા રહ્યા.
4.39.52
दृढेवधी महासत्त्वः शक्रतुल्यपराक्रमः ।
अद्यागच्छति चेद्योद्धुं सर्वं संशयितं बलम् ॥ ४.३९.५२ ॥
દૃઢ ધનુષ અને ભાથાવાળો, મહાસાહસી, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી આજે યુદ્ધે આવે તો આખી સેના સંશયમાં પડશે.
4.39.53
न चाप्यन्यतरं तत्र व्यवस्यन्ति धनञ्जयात् ॥ ४.३९.५३ ॥
ત્યાં તેઓ ધનંજય સિવાય બીજા કોઈનો પણ નિશ્ચય કરી શક્યા નહીં.
4.39.54
उत्तरं तु प्रधावन्तमनुद्रुत्य धनञ्जयः ।
गत्वा शतपदं तूर्णं केशपक्षे परामृशत् ॥ ४.३९.५४ ॥
દોડતા ઉત્તરનો પીછો કરીને ધનંજયે સો પગલાં ઝડપથી જઈ તેના વાળની બાજુ પકડી લીધી.
4.39.55
मा मा गृहाण भद्रं ते दासोऽहं ते बृहन्नले ।
इति वादिनमेवाशु धावन्तं तरसाऽग्रहीत्।
विराटपुत्रं बीभत्सुर्बलवानरिमर्दनः ॥ ४.३९.५५ ॥
"મને ન પકડ, તારું કલ્યાણ થાઓ; હે બૃહન્નલા, હું તારો દાસ છું" એમ બોલતા દોડતા વિરાટપુત્રને શત્રુમર્દન બળવાન બીભત્સુએ તરત બળપૂર્વક પકડી લીધો.
4.39.56
सोऽर्जुनेन परामृष्टः पर्यदेवयदार्तवत् ।
बहुलं कृपणं चैव वित्तं प्रावेदयद्बहु ॥ ४.३९.५६ ॥
અર્જુન દ્વારા પકડાયેલો તે દુઃખીની જેમ અત્યંત દીનતાથી વિલાપ કરવા લાગ્યો અને ઘણું ધન જણાવવા લાગ્યો.
4.39.57
सुवर्णमणिमुक्तानां यद्यदिच्छसि दद्मि ते ।
हस्तिनोश्वान्रथान्गावः स्त्रियश्च समलङ्कृताः ॥ ४.३९.५७ ॥
"સોનું, મણિ, મોતીમાંથી તને જે જે જોઈએ તે હું તને આપીશ — હાથી, ઘોડા, રથ, ગાયો અને સારી રીતે શણગારેલી સ્ત્રીઓ પણ."
4.39.58
शातकुम्भस्य शुद्धस्य श्रेष्ठस्य रजतस्य च ।
ददामि शतनिष्कं ते मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ॥ ४.३९.५८ ॥
"શુદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ શાતકુંભ (સોનું) અને ચાંદીના સો નિષ્ક હું તને આપીશ; હે બૃહન્નલા, મને છોડી દે."
4.39.59
षष्टिं स्वलंकृताः कन्या ग्राममेकं ददामि ते ।
मुञ्च मां त्वं भृशं दीनं विह्वलं भयकम्पितम् ॥ ४.३९.५९ ॥
"સારી રીતે શણગારેલી સાઠ કન્યાઓ અને એક ગામ હું તને આપીશ; મને છોડી દે — હું ઘણો દીન, વિહ્વળ અને ભયથી કંપતો છું."
4.39.60
मणीनष्टौ च वैडूर्यान्हेमबद्धान्महाप्रभान् ।
हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं तु वाजिभिः ॥ ४.३९.६० ॥
આઠ મણિ, સોનામાં જડેલા મહાપ્રભ વૈડૂર્ય, સોનાના દંડોથી ઢાંકેલો, ઘોડા જોડેલો રથ.
4.39.61
मत्तांश्च दश मातङ्गान्मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ।
गमिष्यामि पुरं षण्ड द्रष्टुं मातरमद्य ताम् ॥ ४.३९.६१ ॥
અને દસ મદોન્મત્ત હાથી પણ. હે બૃહન્નળા, મને છોડ. હે ષંઢ, આજે હું નગરમાં જઈને માતાને જોઈશ.
4.39.62
एकोऽहमेव मे मातुः कुमारः किं ब्रुवे ततः ।
विधिरेवंविधे काले त्वद्वशं कुरुते हि माम् ॥ ४.३९.६२ ॥
હું માતાનો એકલો પુત્ર છું, તો હું બીજું શું કહું? આવા સમયે વિધિ જ મને તારા વશમાં મૂકે છે.
4.39.63
मात्स्यस्य पुत्रो बालोऽहं तेन चास्मि सुपोषितः ।
मातृपार्श्वशयानोऽहमस्पृष्टातपवायुमान् ॥ ४.३९.६३ ॥
હું મત્સ્યરાજનો બાળપુત્ર છું, અને તેમના વડે હું સારી રીતે પોષાયો છું. માતાની બાજુમાં સૂતેલો, તડકો અને પવન ન લાગેલો હું છું.
4.39.64
अदृष्टबालयुद्धोऽहं कुतस्ते कुरवः कुतः ।
मातृपार्श्वं गमिष्यामि मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ॥ ४.३९.६४ ॥
મેં બાળકોનું યુદ્ધ ક્યારેય જોયું નથી. તારા કૌરવો ક્યાં, અને હું ક્યાં? હું માતાની પાસે જઈશ. હે બૃહન્નળા, મને છોડ.
4.39.65
प्रलयार्णवसंकाशं दृश्यते कौरवं बलम् ॥ ४.३९.६५ ॥
પ્રલયકાલના સાગર જેવું કૌરવ સૈન્ય દેખાય છે.
4.39.66
स्त्रीणां मध्येऽहमज्ञानाद्वीर्यशौर्याङ्कितां गिरम् ।
उक्तो यौवनगर्वेण को जेतुं शक्नुयात्कुरून् ।
अमुक्त्वा मां यदि नयेर्मरिष्यामि तवाग्रतः ॥ ४.३९.६६ ॥
સ્ત્રીઓ વચ્ચે અજ્ઞાનથી મેં વીર્ય અને શૌર્યથી અંકિત વચનો કહ્યાં; યૌવનના ગર્વથી કહ્યું કે કૌરવોને કોણ જીતી શકે. જો તું મને છોડ્યા વિના લઈ જઈશ તો હું તારી સામે જ મરી જઈશ.
4.39.67
एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तमचेतसम् ।
प्रसभं पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकमानयत् ॥ ४.३९.६७ ॥
આવાં વચનો વિલાપ કરતા, બેભાન જેવા તેને પુરુષવ્યાઘ્રે બળપૂર્વક રથની પાસે લાવ્યો.
4.39.68
अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् ॥ ४.३९.६८ ॥
ત્યારે પાર્થ (અર્જુન) ભયથી પીડિત, ચિત્ત ગુમાવી બેઠેલા તેને બોલ્યો.
4.39.69
अहं योत्स्यामि कौरव्यैर्हयान्संयच्छ मेति माम् ।
आददानः किमर्थं त्वं पलायनपरोऽभवः ॥ ४.३९.६९ ॥
"હું કૌરવો સાથે યુદ્ધ કરીશ; મારા માટે ઘોડાઓને સંભાળ." મને લઈને તું કેમ ભાગવામાં લાગ્યો?
4.39.70
युध्यस्व कौरवैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति ।
यस्य यन्तास्म्यहं युद्धे संयच्छामि हयोत्तमान्।
राज्ञो वा राजपुत्रस्य तस्य युद्धे जयो ध्रुवम् ॥ ४.३९.७० ॥
કૌરવો સાથે યુદ્ધ કર; તારો વિજય થશે. યુદ્ધમાં હું જેનો સારથિ હોઉં અને જેના ઉત્તમ ઘોડાઓને હું સંભાળું, તે રાજા હોય કે રાજકુમાર, તેનો યુદ્ધમાં જય નિશ્ચિત છે.
4.39.71
सर्वथोत्तर युध्यस्व यन्त्रा सह मया कुरून् ।
जित्वा महीं यशः प्राप्य भोक्ष्यसे सकलामिमाम् ॥ ४.३९.७१ ॥
ઉત્તર, સર્વ પ્રકારે મારા સારથિ સાથે રહીને કૌરવો સાથે યુદ્ધ કર. કુરુઓને જીતીને, યશ મેળવીને, તું આ સમગ્ર પૃથ્વીનો ભોગ કરીશ.
4.39.72
हतो वा प्राप्ससे स्वर्गं न श्रेयस्ते पलायनम् ॥ ४.३९.७२ ॥
મરાઈને સ્વર્ગ પામીશ; તારા માટે પલાયન શ્રેયસ્કર નથી.
4.39.73
अद्य सर्वान्कुरूञ्जित्वा यथा जयमवाप्स्यसि ।
तथाऽहं प्रयतिष्येऽत्र सहायोऽत्र मतो ह्यहम् ॥ ४.३९.७३ ॥
આજે બધા કૌરવોને જીતીને જેમ તું વિજય પામીશ, તેમ હું પણ અહીં પ્રયત્ન કરીશ; અહીં હું જ સહાયક ગણાયો છું.
4.39.74
यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन ।
एहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः ॥ ४.३९.७४ ॥
હે શત્રુદમન, જો તારામાં શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરવાનું સાહસ ન હોય, તો આવ, હું શત્રુઓ સાથે લડતો હોઉં ત્યારે મારા ઘોડાઓની લગામ પકડ.
4.39.75
प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुपरिरक्षितः ।
अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं घोरैर्महारथैः ।
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परंतप ॥ ४.३९.७५ ॥
મારા બાહુઓ વડે રક્ષિત થઈને આ રથસેનામાં આગળ વધ; તે અત્યંત અજેય, ભયંકર છે અને ભયંકર મહારથીઓથી સુરક્ષિત છે. ડરીશ નહીં, રાજપુત્ર, શ્રેષ્ઠ; તું ક્ષત્રિય છે, હે શત્રુતાપન.
4.39.76
अहं तैः कुरुभिर्योत्स्ये प्रत्यानेष्यामि ते पशून् ।
प्रविशैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम् ॥ ४.३९.७६ ॥
હું તે કૌરવો સાથે લડીશ અને તારાં પશુઓ પાછાં લાવીશ. આ રથસેનામાં પ્રવેશ કર; તે અજેય અને દુર્ગમ છે.
4.39.77
यन्ता भव नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह ।
शूरान्समरचण्डांश्च नयिष्ये यमसादनम् ॥ ४.३९.७७ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, સારથિ બન; હું કૌરવો સાથે લડીશ અને યુદ્ધમાં પ્રચંડ શૂરવીરોને યમલોક મોકલીશ.
4.39.78
एवं ब्रुवाणो वैराटिं बीभत्सुरपराजितः ।
समाश्वास्य भयार्तं तमुत्तरं भरतर्षभः ॥ ४.३९.७८ ॥
આ રીતે બોલતા અપરાજિત બીભત્સુ (અર્જુન)એ ભયથી પીડાયેલા વિરાટપુત્ર ઉત્તરને આશ્વાસન આપ્યું; ભરતવંશના વૃષભે એમ કર્યું.
4.39.79
इतस्ततो विवेष्टन्तमकामं भयपीडितम् ।
रथमारोपमायास पार्थः परपुरंजयः ॥ ४.३९.७९ ॥
આમતેમ તરફડતા, અનિચ્છુક, ભયથી પીડાયેલા તેને શત્રુનગરો જીતનાર પાર્થે રથમાં ચઢાવ્યો.
4.39.80
तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनञ्जयः ।
गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति। ॥ ४.३९.८० ॥
તેને રથની બેઠક પર ચઢાવીને, વિલાપ કરતા તેની સાથે, ધનંજયે ગાંડીવ ધનુષ લેવા તે શમી વૃક્ષ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
4.39.81
उत्तरं तं समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः ॥ ४.३९.८१ ॥
ઉત્તરને આશ્વાસન આપીને અર્જુને તેને સારથિ બનાવ્યો.