महाभारत · अध्याय 4.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.39.1
स राजधान्य निर्याय वैराटिरकुतोभयः ।
प्रयाहीत्यब्रवीत्सूतं यत्र ते कुरवो गताः ॥ ४.३९.१ ॥
राजधानीतून बाहेर पडलेला निर्भय विराटपुत्र सारथ्याला म्हणाला, "जिथे कुरु गेले आहेत तिकडे चला."
4.39.2
समवेतान्कुरून्सर्वाञ्जिगीषूनवजित्य वै ।
गाश्चैताः क्षिप्रमादाय पुनरेष्याम्यहं पुरम् ॥ ४.३९.२ ॥
"विजयाची इच्छा धरून एकत्र जमलेल्या सर्व कुरुंना जिंकून, या गायी लवकर घेऊन मी पुन्हा नगरात येईन."
4.39.3
ततस्तांश्चोदयामास सदश्वान्पाण्डुनन्दनः ॥ ४.३९.३ ॥
मग पांडुपुत्राने त्या उत्तम घोड्यांना हाकले.
4.39.4
ते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसः ।
आलिखन्त इवाकाशमूहुः काञ्चनमालिनः ॥ ४.३९.४ ॥
नरसिंहाने प्रेरित केलेले ते वाऱ्यासारखे वेगवान घोडे, सोन्याच्या माळा घालून आकाश जणू ओरबाडत धावले.
4.39.5
नातिदूरमथो गत्वा मात्स्यपुत्रधनञ्जयौ ।
अवैक्षेतामवित्रस्तौ कुरूणां बलिनां बलम् ॥ ४.३९.५ ॥
फार दूर न जाता मत्स्यपुत्र आणि धनंजय निर्भयपणे बलवान कुरुंच्या सैन्याकडे पाहू लागले.
4.39.6
श्मशानमभितो गत्वा शूरौ ददृशतुःकुरून् ।
तदनीकं महत्तेषां विस्तृतं सागरोपमम् । ॥ ४.३९.६ ॥
स्मशानाजवळ जाऊन त्या दोन्ही शूरांनी कुरुंना पाहिले. त्यांचे ते प्रचंड सैन्य सागराप्रमाणे पसरलेले होते.
4.39.7
सर्पमाणमिवाकाशे वनं बहुलपादपम् ।
ददृशे पार्थिवो रेणुर्जनितस्तेन सर्पता। ॥ ४.३९.७ ॥
आकाशात चालणाऱ्या दाट वृक्षांच्या वनासारखी, चालणाऱ्या सेनेने उडवलेली भूमीची धूळ दिसली.
4.39.8
दृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृक्कुरुसत्तम ।
तदनीकमथो वीक्ष्य गजाश्वरथसंकुलम् । ॥ ४.३९.८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, आकाशाला स्पर्श करणाऱ्या त्या धुळीने प्राण्यांची दृष्टी नष्ट केली. मग हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेली ती सेना पाहून—
4.39.9
कर्णदुर्योधनकृपैर्गुप्तं शान्तनवेन च ।
द्रोणेन सह पुत्रेण महेष्वासेन धीमता ॥ ४.३९.९ ॥
कर्ण, दुर्योधन, कृप यांनी रक्षिलेली, शंतनूच्या पुत्राने (भीष्म) रक्षिलेली, आणि द्रोण व त्यांचा पुत्र, महान धनुर्धर बुद्धिमान यांनी रक्षिलेली ती सेना.
4.39.10
हृष्टरोमा भयोद्विग्नो निमील्य स्वदृशौ तदा ।
कम्पमानशरीरश्च पार्थं वैराटिरब्रवीत् ॥ ४.३९.१० ॥
भयाने उद्विग्न, रोमांचित होऊन, तेव्हा आपले दोन्ही डोळे मिटून, कापणाऱ्या शरीराने विराटपुत्र (उत्तर) पार्थाला म्हणाला—
4.39.11
नोत्सहे कुरुभिर्योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मे ।
बहुप्रवीरमत्युग्रं देवैरपि दुरासदम्।
प्रतियोद्धुं न शक्नोमि कुरुसैन्यं भयानकम् ॥ ४.३९.११ ॥
कुरूंशी युद्ध करण्याचे धैर्य माझ्यात नाही; पाहा, माझे रोम उभे राहिले आहेत. अनेक वीरांनी भरलेली, अत्यंत उग्र, देवांनाही दुर्गम, भयानक कुरुसेनेचा प्रतिकार करण्यास मी समर्थ नाही.
4.39.12
नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम् ।
देवैरपि सहेन्द्रेण न शक्यं किंपुनर्नरैः ॥ ४.३९.१२ ॥
भयानक धनुष्य असलेल्या त्या भारत सेनेत प्रवेश करण्याची मला आशा नाही. इंद्रासह देवांनाही जे शक्य नाही, ते मनुष्यांना कसे शक्य होईल?
4.39.13
रथनागाश्वकलिलं पत्तिध्वजसमाकुलम् ।
दृष्ट्वैव हि परानीकं मनः प्रव्यथतीव मे ॥ ४.३९.१३ ॥
रथ, हत्ती आणि घोड्यांनी भरलेले, पायदळ आणि ध्वजांनी गजबजलेले शत्रूचे सैन्य पाहताच माझे मन जणू व्यथित होत आहे.
4.39.14
यत्र द्रोणश्च भीष्मश्च कृपः कर्णो विविंशतिः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
दुर्योधनस्तथा राजा वीरो दुर्मर्षणः परः ॥ ४.३९.१४ ॥
द्रोण आणि भीष्म, कृप, कर्ण, विविंशति, अश्वत्थामा, विकर्ण आणि सोमदत्त, बाह्लीक, राजा दुर्योधन, वीर दुर्मर्षण आणि इतर वीर जिथे आहेत.
4.39.15
नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः ।
मत्ता इव महानागा युक्तध्वजपताकिनः ॥ ४.३९.१५ ॥
नीतिमान, महाधनुर्धर, युद्धनिपुण सर्व वीर मदमत्त महागजांसारखे आहेत, सुसज्ज ध्वज व पताका धारण करणारे.
4.39.16
नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वार्थकृतनिश्चयाः ।
ताञ्जेतुं समरे शूरान्दुर्बुद्धिरहमागतः ॥ ४.३९.१६ ॥
नीतिमान, महाधनुर्धर, सर्व ध्येयांवर निश्चयी अशा त्या शूरांना युद्धात जिंकण्यासाठी मी दुर्बुद्धी येथे आलो आहे.
4.39.17
दृष्ट्वैव हि कुरून्सर्वान्व्यूढानीकान्प्रहारिणः ।
हृषितानि च रोमाणि कश्मलेनाहतं मनः ॥ ४.३९.१७ ॥
व्यूहरचना केलेल्या सेना आणि प्रहार करणाऱ्या वीरांसह सर्व कौरवांना पाहताच माझे रोम उभे राहिले; मोहाने मन आहत झाले.
4.39.18
दृष्ट्वा तु महतीं सेनां कुरूणां दृढधन्विनाम् ।
परिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः ॥ ४.३९.१८ ॥
दृढ धनुर्धर कौरवांची विशाल सेना पाहून मंदबुद्धी मी सव्यसाचीसमोर (अर्जुनासमोर) विलाप करतो.
4.39.19
त्रिगर्तान्मे पिता यातः शून्ये वै प्रणिधाय माम् ।
सर्वां सेनामुपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः ॥ ४.३९.१९ ॥
माझे वडील सर्व सैन्य घेऊन त्रिगर्तांकडे गेले आहेत; रिकाम्या नगरात त्यांनी मला ठेवले आहे. येथे माझे एकही सैनिक नाही.
4.39.20
अहमेको बहून्बालः कृतास्त्रानकृतश्रमः ।
प्रतियोद्धुं न शक्नोति निवर्तय बृहन्नले ॥ ४.३९.२० ॥
मी एकटा, एक बालक आहे; अस्त्रविद्या शिकलेल्या पण श्रम न केलेल्या अनेकांचा प्रतिकार मी करू शकत नाही. बृहन्नळे, रथ परत फिरव.
4.39.21
तं तथा वादिनं तत्र बीभत्सुः प्रत्यभाषत ।
संप्रहस्य पुनस्तं वै सर्वलोकमहारथः ॥ ४.३९.२१ ॥
असे बोलणाऱ्या त्याला बीभत्सु (अर्जुन), सर्व लोकांत महारथी असलेल्याने, मोठ्याने हसून पुन्हा उत्तर दिले.
4.39.22
भयेन दीनरूपोऽसि द्विषतां हर्षवर्धनः ।
न च तावत्कृतं किंचित्परैः कर्म रणाजिरे ॥ ४.३९.२२ ॥
भीतीने तू दीन झाला आहेस आणि शत्रूंचा आनंद वाढवत आहेस. रणभूमीवर शत्रूंनी अजून काहीही केलेले नाही.
4.39.23
स्वयमेव च मामात्थ नय मां कौरवान्प्रति ।
सोहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः ॥ ४.३९.२३ ॥
तूच मला म्हणालास की कौरवांकडे मला घेऊन चल. म्हणून ज्या ठिकाणी या अनेक ध्वजा आहेत तिथे मी तुला घेऊन जाईन.
4.39.24
मध्यमामिषगृध्रूनां कुरूणामाततायिनाम् ।
नेष्यामि त्वां महाबाहो मा त्वं हि विमना भव।
समुद्रमिव गम्भीरं कुरुसैन्यमरिन्दम ॥ ४.३९.२४ ॥
मध्यदेशाच्या मांसाची हाव असलेल्या आततायी कौरवांकडे मी तुला घेऊन जाईन. हे महाबाहो, खिन्न होऊ नकोस. हे अरिंदमा, कौरवसेना समुद्राप्रमाणे गंभीर आहे.
4.39.25
स्त्रीसकाशे प्रतिज्ञाय पुरुषाणां हि शृण्वताम् ।
विकत्थमानो निर्यात्वा ब्रूषि किं नात्र युद्ध्यसे ॥ ४.३९.२५ ॥
स्त्रियांसमोर प्रतिज्ञा करून, पुरुष ऐकत असताना बढाया मारत, बाहेर जाऊन तू म्हणतोस — येथे युद्ध का करत नाहीस?
4.39.26
तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु च ।
रथमारुह्य निर्यात्वा किमर्थं नावबुध्यसे ॥ ४.३९.२६ ॥
तसेच स्त्रियांना पौरुषाचे वचन देऊन, पुरुषांनाही, रथावर चढून बाहेर जाऊन तू का समजून घेत नाहीस?
4.39.27
न चेद्विजित्य गास्त्वं हि नगरं प्रतियास्यसि ।
प्रहसिष्यन्ति वीरास्त्वां नरा नार्यश्च संगताः ॥ ४.३९.२७ ॥
गायी जिंकून तू नगरात परत न आलास, तर वीर, पुरुष आणि स्त्रिया एकत्र जमून तुला हसतील.
4.39.28
अहमप्यस्मि सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणि ।
नाहं शक्नोम्यनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति ॥ ४.३९.२८ ॥
मी देखील सैरन्ध्रीने सारथ्यकर्मात स्तुती केलेला आहे; परंतु गायी जिंकल्याशिवाय नगराकडे जाऊ शकत नाही.
4.39.29
स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास्तव वाक्येन चोदितः ।
कथं न युद्ध्येयमहं कुरूनेतान्स्थिरो भव ॥ ४.३९.२९ ॥
सैरन्ध्रीच्या स्तुतीने आणि तुझ्या शब्दांनी प्रेरित होऊन मी या कुरूंशी का युद्ध करू नये? स्थिर राहा.
4.39.30
कामं हरन्तु मात्स्यानां भूयांसः कुरवो धनम् ।
प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वाऽपि बृहन्नले ॥ ४.३९.३० ॥
मत्स्यांचे धन बहुतेक कौरव हरण करोत; स्त्रिया आणि पुरुष माझ्यावर हसोत, हे बृहन्नले.
4.39.31
संग्रामेण न मे कार्यं गावो गच्छन्तु चापि मे ।
नगरं च प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते बृहन्नले ॥ ४.३९.३१ ॥
मला युद्धाचे काहीही प्रयोजन नाही. माझी गुरेही जाऊ देत. हे बृहन्नले, तू पाहत असतानाच मी नगरात प्रवेश करीन.
4.39.32
इत्युक्त्वा प्राद्रवद्भीतो रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ।
त्यक्त्वा मानं सुसंत्रस्तो विसृज्य सशरं धनुः ॥ ४.३९.३२ ॥
असे बोलून भयभीत झालेला कुंडली (उत्तर) रथातून उडी मारून पळाला. अभिमान सोडून, अत्यंत घाबरून, बाणांसह धनुष्य टाकून दिले.
4.39.33
नैष शूरैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम् ।
श्रेयो हि मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम् ॥ ४.३९.३३ ॥
हा शूरांनी क्षत्रियाचा धर्म मानलेला नाही — पळून जाणे. युद्धात मरण येणे हेच श्रेयस्कर; घाबरलेल्याचे पलायन नव्हे.
4.39.34
एवमुक्त्वा तु कौरव्यः सोऽवप्लुत्य रथोत्तमात् ।
तमन्वधावद्धावन्तं राजपुत्रं धनञ्जयः ।
दीर्घां वेणीं विधून्वानः साधु रक्ते च वाससी ॥ ४.३९.३४ ॥
असे बोलून तो कौरव (अर्जुन) त्या उत्तम रथातून उडी मारून खाली उतला. पळणाऱ्या त्या राजपुत्राच्या मागे धावला. लांब वेणी हलवत, सुंदर लाल वस्त्रे परिधान करून धनंजय त्याचा पाठलाग करत होता.
4.39.35
विक्रमन्तं पदन्यासैर्नमयन्तं च भूतलम् ।
विधूय वेणीं धावन्तमजानन्तोऽर्जुनं तदा।
सैनिकाः प्राहसन्केचिद्योषिद्रूपमवेक्ष्य तम् ॥ ४.३९.३५ ॥
पावलांनी पृथ्वी दणाणून, ती वाकवत, वेणी हलवत धावणाऱ्या अर्जुनाला तेव्हा न ओळखता, काही सैनिक त्याचे स्त्रीरूप पाहून हसले.
4.39.36
तं च शीघ्रं प्रधावन्तं संप्रेक्ष्य कुरवोऽब्रुवन् ।
कोऽयं धावत्यसङ्गेन पूर्वं मुक्त्वा रथोत्तमम् ॥ ४.३९.३६ ॥
त्याला वेगाने धावताना पाहून कौरव म्हणाले, "श्रेष्ठ रथ आधीच सोडून अनासक्तपणे धावणारा हा कोण आहे?"
4.39.37
क एष वेषसंच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः ।
किंचिदस्य यथा पुंसः किंचिदस्य यथा स्त्रियः ॥ ४.३९.३७ ॥
राखेने झाकलेल्या अग्नीप्रमाणे वेषाने आच्छादलेला हा कोण आहे? याचा काही भाग पुरुषासारखा आणि काही भाग स्त्रीसारखा आहे.
4.39.38
इत्येवं सैनिकाः प्राहुर्द्रोणस्तानिदमब्रवीत् ।
आचार्यः कुरुपाण्डूनां मतौ शुक्राङ्गिरोपमः ॥ ४.३९.३८ ॥
सैनिकांनी असे म्हटल्यावर, कौरव-पांडवांचे आचार्य द्रोण, ज्यांचे मत शुक्र आणि अंगिरसांसारखे होते, त्यांना म्हणाले.
4.39.39
किं विचारेण वः कार्यमेतेनानुसृतेन वा ।
धावन्तमनुधावंश्च निर्भयो भयविप्लुतम् ।
वेणीकलापं निर्धूय प्रविभाति नरर्षभः ॥ ४.३९.३९ ॥
"याचा विचार करण्याने किंवा पाठलाग करण्याने तुम्हाला काय लाभ? भयभीतासारखा धावणाराच निर्भयपणे पाठलाग करणारा आहे; वेणीचा गुच्छ झटकून हा नरश्रेष्ठ चमकतो."
4.39.40
आकारमर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च ।
रूपेण पार्थसदृशः स्त्रीवेषसमलंकृतः ॥ ४.३९.४० ॥
हा अर्जुनासारखा आकार धारण करतो, तरीही नपुंसकाचे रूप घेतो; रूपाने पार्थासारखा, पण स्त्रीवेषाने अलंकृत आहे.
4.39.41
तदेवैतच्छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौ ।
तत्तदेवास्य विक्रान्तं नायमन्यो धनञ्जयात् ॥ ४.३९.४१ ॥
हेच डोके आणि मान, ते दोन्ही बाहू परिघासारखे; त्याचे पराक्रमही तेच आहे. हा धनंजयाशिवाय दुसरा कोणी नाही.
4.39.42
अमरेष्विव देवेन्द्रो मनुष्येषु धनञ्जयः ।
एकः कोस्मानुपायायादन्यो लोके धनञ्जयात् ॥ ४.३९.४२ ॥
देवांमध्ये देवेंद्राप्रमाणे, मनुष्यांमध्ये धनंजय. जगात धनंजयाशिवाय दुसरा कोण एकटा आमच्याकडे येऊ शकेल?
4.39.43
द्रोणेन चैवमुक्तस्तु कर्णः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
एकः पुत्रो विराटस्य शून्ये संनिहितः पुरे ॥ ४.३९.४३ ॥
द्रोणांनी असे म्हटल्यावर बुद्धिमान कर्ण म्हणाला: विराटाचा एकुलता एक पुत्र रिकाम्या नगरात आहे.
4.39.44
स एष किल निर्यातो बालभावान्न पौरुषात् ।
क्लीबं वै सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः ॥ ४.३९.४४ ॥
तो खरोखर बालपणामुळे, पौरुषामुळे नव्हे, नपुंसकाला सारथी करून नगराबाहेर गेला आहे.
4.39.45
छन्नं सत्रेण वै नूनं जानीध्वं यान्तमर्जुनम् ।
ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः ।
कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् ॥ ४.३९.४५ ॥
निश्चयाने जाणा की जाणारा अर्जुन वेष बदलून गेला आहे. ते युद्धात आमचा सामना करू शकणार नाहीत. त्यांच्यापैकी एकटा सर्व कुरूंशी कसा लढेल?
4.39.46
उत्तरः सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः ।
स नो मन्ये ध्वजं दृष्ट्वा भीत एष पलायति ॥ ४.३९.४६ ॥
उत्तराला सारथी करून तो नगराबाहेर गेला आहे. आपला ध्वज पाहून तो घाबरून पळत आहे असे मला वाटते.
4.39.47
नूनं तमेव धावन्तं जिघृक्षति धनञ्जयः ।
सारथिं ह्युत्तरं कृत्वा स्वयं योद्धुमिहेच्छति ॥ ४.३९.४७ ॥
निश्चयाने धनंजय पळणाऱ्यालाच पकडू इच्छितो. उत्तराला सारथी करून तो स्वतः येथे युद्ध करू इच्छितो.
4.39.48
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पृथक्पृथक् ।
न च व्यवसितुं वीरा अर्जुनं शक्नुवन्ति ते ॥ ४.३९.४८ ॥
अशाप्रकारे सर्व कौरव वेगवेगळे विचार करत राहिले; परंतु त्या वीरांना अर्जुनाचा निश्चय करता येईना.
4.39.49
दुर्योधन उवाचेदं सैनिकान्रथसत्तमान् ।
अर्जुनो वासुदेवो वा रामः प्रद्युम्न एव वा।
ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः ॥ ४.३९.४९ ॥
दुर्योधन श्रेष्ठ रथी सैनिकांना म्हणाला — अर्जुन, वासुदेव, राम किंवा प्रद्युम्न, ते युद्धात आम्हाला तोंड देऊ शकणार नाहीत.
4.39.50
अन्यो वै क्लीबरूपेण यद्यागच्छेद्गवां पदम् ।
शस्त्रैस्तीक्ष्णैरर्पयित्वा पातयिष्यामि भूतले ।
कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् ॥ ४.३९.५० ॥
दुसरा कोणी नपुंसक रूपात गोठ्यांच्या ठिकाणी आला तर मी तीक्ष्ण शस्त्रांनी त्याला भूमीवर पाडीन; परंतु त्यांच्यापैकी एक एकटा सर्व कौरवांशी कसा लढेल?
4.39.51
छन्नं तथा तं वेषेण पाण्डवं प्रेक्ष्य सैनिकाः ।
अर्जुनेति च नेत्येव न व्यवस्यन्ति ते पुनः।
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पुनः पुनः ॥ ४.३९.५१ ॥
वेषाने झाकलेल्या त्या पांडवाला पाहूनही 'हा अर्जुन आहे' असा निश्चय सैनिकांना करता आला नाही; सर्व कौरव पुन्हापुन्हा विचार करत राहिले.
4.39.52
दृढेवधी महासत्त्वः शक्रतुल्यपराक्रमः ।
अद्यागच्छति चेद्योद्धुं सर्वं संशयितं बलम् ॥ ४.३९.५२ ॥
दृढ धनुष्य व भाता असलेला, महासाहसी, इंद्रासमान पराक्रमी असा कोणी आज युद्धाला आला तर सारे सैन्य संशयात पडेल.
4.39.53
न चाप्यन्यतरं तत्र व्यवस्यन्ति धनञ्जयात् ॥ ४.३९.५३ ॥
तेथे ते धनंजयाव्यतिरिक्त दुसऱ्या कुणाचाही निश्चय करू शकले नाहीत.
4.39.54
उत्तरं तु प्रधावन्तमनुद्रुत्य धनञ्जयः ।
गत्वा शतपदं तूर्णं केशपक्षे परामृशत् ॥ ४.३९.५४ ॥
पळून जाणाऱ्या उत्तराचा पाठलाग करून धनंजयाने शंभर पावले वेगाने जाऊन त्याच्या केसांची बाजू धरली.
4.39.55
मा मा गृहाण भद्रं ते दासोऽहं ते बृहन्नले ।
इति वादिनमेवाशु धावन्तं तरसाऽग्रहीत्।
विराटपुत्रं बीभत्सुर्बलवानरिमर्दनः ॥ ४.३९.५५ ॥
"मला धरू नकोस, तुझे कल्याण होवो; हे बृहन्नले, मी तुझा दास आहे" असे म्हणत पळणाऱ्या विराटपुत्राला शत्रुमर्दन बलवान बीभत्सूने तात्काळ बळाने धरले.
4.39.56
सोऽर्जुनेन परामृष्टः पर्यदेवयदार्तवत् ।
बहुलं कृपणं चैव वित्तं प्रावेदयद्बहु ॥ ४.३९.५६ ॥
अर्जुनाने धरलेला तो दुःखितासारखा अत्यंत दीनपणे विलाप करू लागला आणि पुष्कळ धनाची माहिती देऊ लागला.
4.39.57
सुवर्णमणिमुक्तानां यद्यदिच्छसि दद्मि ते ।
हस्तिनोश्वान्रथान्गावः स्त्रियश्च समलङ्कृताः ॥ ४.३९.५७ ॥
"सोने, मणी, मोती यांपैकी तुला जे जे हवे ते मी तुला देईन — हत्ती, घोडे, रथ, गायी आणि सुंदर सजवलेल्या स्त्रियाही."
4.39.58
शातकुम्भस्य शुद्धस्य श्रेष्ठस्य रजतस्य च ।
ददामि शतनिष्कं ते मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ॥ ४.३९.५८ ॥
"शुद्ध व उत्तम शातकुंभ (सोने) व चांदीचे शंभर निष्क मी तुला देईन; हे बृहन्नले, मला सोडून दे."
4.39.59
षष्टिं स्वलंकृताः कन्या ग्राममेकं ददामि ते ।
मुञ्च मां त्वं भृशं दीनं विह्वलं भयकम्पितम् ॥ ४.३९.५९ ॥
"सुंदर सजवलेल्या साठ कन्या आणि एक गाव मी तुला देईन; मला सोडून दे — मी अत्यंत दीन, व्याकूळ व भीतीने कापणारा आहे."
4.39.60
मणीनष्टौ च वैडूर्यान्हेमबद्धान्महाप्रभान् ।
हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं तु वाजिभिः ॥ ४.३९.६० ॥
आठ मणी, सोन्यात बसवलेली महातेजस्वी वैडूर्ये, सोन्याच्या दांड्यांनी झाकलेला, घोडे जुंपलेला रथ.
4.39.61
मत्तांश्च दश मातङ्गान्मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ।
गमिष्यामि पुरं षण्ड द्रष्टुं मातरमद्य ताम् ॥ ४.३९.६१ ॥
आणि दहा मदमत्त हत्तीही. हे बृहन्नले, मला सोड. हे षण्ढा, आज मी नगरात जाऊन आईला पाहीन.
4.39.62
एकोऽहमेव मे मातुः कुमारः किं ब्रुवे ततः ।
विधिरेवंविधे काले त्वद्वशं कुरुते हि माम् ॥ ४.३९.६२ ॥
मी आईचा एकुलता एक मुलगा आहे, मग मी आणखी काय सांगू? अशा काळी विधीच मला तुझ्या वशात ठेवतो.
4.39.63
मात्स्यस्य पुत्रो बालोऽहं तेन चास्मि सुपोषितः ।
मातृपार्श्वशयानोऽहमस्पृष्टातपवायुमान् ॥ ४.३९.६३ ॥
मी मत्स्यराजाचा बालपुत्र आहे आणि त्यानेच मला चांगले पोसले आहे. आईच्या बाजूला निजलेला, ऊन व वारा न लागलेला मी आहे.
4.39.64
अदृष्टबालयुद्धोऽहं कुतस्ते कुरवः कुतः ।
मातृपार्श्वं गमिष्यामि मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ॥ ४.३९.६४ ॥
मी बालयुद्ध कधी पाहिलेले नाही. तुझे कौरव कुठे, आणि मी कुठे? मी आईच्या बाजूला जाईन. हे बृहन्नले, मला सोड.
4.39.65
प्रलयार्णवसंकाशं दृश्यते कौरवं बलम् ॥ ४.३९.६५ ॥
प्रलयकालीन समुद्रासारखे कौरव सैन्य दिसत आहे.
4.39.66
स्त्रीणां मध्येऽहमज्ञानाद्वीर्यशौर्याङ्कितां गिरम् ।
उक्तो यौवनगर्वेण को जेतुं शक्नुयात्कुरून् ।
अमुक्त्वा मां यदि नयेर्मरिष्यामि तवाग्रतः ॥ ४.३९.६६ ॥
स्त्रियांमध्ये अज्ञानाने मी वीर्य आणि शौर्याने चिन्हांकित शब्द बोललो; तारुण्याच्या गर्वाने कौरवांना कोण जिंकू शकेल असे म्हणालो. मला सोडल्याशिवाय नेले तर मी तुझ्यासमोरच मरेन.
4.39.67
एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तमचेतसम् ।
प्रसभं पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकमानयत् ॥ ४.३९.६७ ॥
अशी वाक्ये विलाप करणाऱ्या, बेशुद्धसारख्या झालेल्या त्याला पुरुषव्याघ्राने बळजबरीने रथाजवळ आणले.
4.39.68
अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् ॥ ४.३९.६८ ॥
तेव्हा पार्थ (अर्जुन) भयाने पीडित, गोंधळलेल्या मनाच्या त्याला म्हणाला.
4.39.69
अहं योत्स्यामि कौरव्यैर्हयान्संयच्छ मेति माम् ।
आददानः किमर्थं त्वं पलायनपरोऽभवः ॥ ४.३९.६९ ॥
"मी कौरवांशी युद्ध करीन; माझ्यासाठी घोडे आवर." मला धरून तू पळून जाण्यात का मग्न झालास?
4.39.70
युध्यस्व कौरवैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति ।
यस्य यन्तास्म्यहं युद्धे संयच्छामि हयोत्तमान्।
राज्ञो वा राजपुत्रस्य तस्य युद्धे जयो ध्रुवम् ॥ ४.३९.७० ॥
कौरवांसह युद्ध कर; तुझा विजय होईल. युद्धात ज्याचा मी सारथी असतो आणि ज्याचे उत्तम घोडे मी आवरतो, तो राजा असो वा राजपुत्र, त्याचा युद्धात जय निश्चित असतो.
4.39.71
सर्वथोत्तर युध्यस्व यन्त्रा सह मया कुरून् ।
जित्वा महीं यशः प्राप्य भोक्ष्यसे सकलामिमाम् ॥ ४.३९.७१ ॥
उत्तरा, सर्व प्रकारे माझ्या सारथ्यासह कौरवांशी युद्ध कर. कुरूंना जिंकून, कीर्ती मिळवून, तू ही संपूर्ण पृथ्वी भोगशील.
4.39.72
हतो वा प्राप्ससे स्वर्गं न श्रेयस्ते पलायनम् ॥ ४.३९.७२ ॥
मारला जाऊन स्वर्ग मिळवशील; तुझ्यासाठी पलायन श्रेयस्कर नाही.
4.39.73
अद्य सर्वान्कुरूञ्जित्वा यथा जयमवाप्स्यसि ।
तथाऽहं प्रयतिष्येऽत्र सहायोऽत्र मतो ह्यहम् ॥ ४.३९.७३ ॥
आज सर्व कौरवांना जिंकून जसा तू विजय मिळवशील, तसाच मी येथे प्रयत्न करीन; येथे मीच सहाय्यक मानला गेला आहे.
4.39.74
यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन ।
एहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः ॥ ४.३९.७४ ॥
हे शत्रुकर्शना, शत्रूंशी युद्ध करण्याचे धैर्य तुझ्यात नसेल तर ये, मी शत्रूंशी लढत असताना माझ्या घोड्यांचा लगाम धर.
4.39.75
प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुपरिरक्षितः ।
अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं घोरैर्महारथैः ।
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परंतप ॥ ४.३९.७५ ॥
माझ्या बाहूंनी रक्षिलेला तू या रथसेनेत पुढे जा, जी अत्यंत अजेय, भयंकर आणि भयंकर महारथींनी रक्षिलेली आहे. भिऊ नकोस, राजपुत्रा, श्रेष्ठा; तू क्षत्रिय आहेस, हे शत्रुतापना.
4.39.76
अहं तैः कुरुभिर्योत्स्ये प्रत्यानेष्यामि ते पशून् ।
प्रविशैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम् ॥ ४.३९.७६ ॥
मी त्या कौरवांशी लढेन आणि तुझी गुरे परत आणीन. या रथसेनेत प्रवेश कर; ती अजेय आणि दुर्गम आहे.
4.39.77
यन्ता भव नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह ।
शूरान्समरचण्डांश्च नयिष्ये यमसादनम् ॥ ४.३९.७७ ॥
हे नरश्रेष्ठा, सारथी हो; मी कौरवांशी लढेन आणि युद्धात उग्र शूरवीरांना यमलोकी पाठवीन.
4.39.78
एवं ब्रुवाणो वैराटिं बीभत्सुरपराजितः ।
समाश्वास्य भयार्तं तमुत्तरं भरतर्षभः ॥ ४.३९.७८ ॥
असे बोलणारा अपराजित बीभत्सु (अर्जुन) भयाने पीडित झालेल्या विराटपुत्र उत्तराचे सांत्वन करीत होता; भरतश्रेष्ठ तसे करीत होता.
4.39.79
इतस्ततो विवेष्टन्तमकामं भयपीडितम् ।
रथमारोपमायास पार्थः परपुरंजयः ॥ ४.३९.७९ ॥
इकडे-तिकडे तडफडणाऱ्या, अनिच्छुक, भयाने पीडित झालेल्या त्याला शत्रुनगरे जिंकणाऱ्या पार्थाने रथावर चढवले.
4.39.80
तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनञ्जयः ।
गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति। ॥ ४.३९.८० ॥
त्याला रथाच्या बैठकीवर चढवून, विलाप करणाऱ्या त्याच्यासह धनंजयाने गांडीव धनुष्य घेण्यासाठी त्या शमीवृक्षाकडे प्रयाण केले.
4.39.81
उत्तरं तं समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः ॥ ४.३९.८१ ॥
उत्तराचे सांत्वन करून अर्जुनाने त्याला सारथी केले.