મહાભારત · અધ્યાય 4.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.4.1
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीरस्तथार्जुनो धर्मामृतां वरिष्ठः ।
वाक्यं तथासौ … भूयो नृपोऽपरं भ्रातर…बभाषे ॥ ४.४.१ ॥
આમ કહીને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ વીર, ધર્મામૃતનું પાન કરનારાઓમાં અગ્રણી અર્જુને તે વાક્ય… ફરીથી રાજાએ બીજા ભાઈને… કહ્યું.
4.4.2
किंकर्मा किंसमाचारो नकुलोयं भविष्यति ।
सुकुमारश्च शूरश्च दर्शनीयः सुखोचितः ॥ ४.४.२ ॥
આ નકુલ કયું કામ અને આચરણ ધરાવનારો હશે? આ સુકુમાર, શૂર, દર્શનીય અને સુખને યોગ્ય છે.
4.4.3
अदुःखार्हश्च बालश्च लालितश्चापि नित्यशः ।
सोयमार्तश्च शान्तश्च किं नु रोचयतात्त्विह ॥ ४.४.३ ॥
આ દુઃખને યોગ્ય નથી, બાળક છે અને હંમેશાં લાડમાં ઉછરેલો છે; છતાં આ પીડિત અને શાંત છે. અહીં એ શેમાં આનંદ લેશે?
4.4.4
किं त्वं नकुल कुर्वाणस्तस्य तात चरिष्यसि ।
कर्म तत्त्वं समाचक्ष्व राज्ये तस्य महीपतेः ॥ ४.४.४ ॥
હે નકુલ! તે મહીપતિના રાજ્યમાં તું કયું કામ કરીને વર્તીશ, વત્સ? તે કામ બરાબર કહે.
4.4.5
अश्वाध्यक्षो भविष्यामि विराटस्येति मे मतिः ।
दामग्रन्थीति नाम्नाऽहं कर्मैतत्सुप्रियं मम ॥ ४.४.५ ॥
હું વિરાટનો અશ્વાધ્યક્ષ બનીશ એવો મારો વિચાર છે. મારું નામ દામગ્રંથિ છે; આ જ કામ મને અતિશય પ્રિય છે.
4.4.6
दामग्नन्थी परिज्ञातः कुशलो दामकर्मणि ।
न मां परिभविष्यन्ति जना जात्विह कर्हिचित् ॥ ४.४.६ ॥
દામગ્રંથિ તરીકે પ્રસિદ્ધ, દોરી બાંધવાના કામમાં કુશળ એવા મને અહીં લોકો ક્યારેય તુચ્છ ગણશે નહીં.
4.4.7
कुशलोत्स्म्यश्वशिक्षायां तथैवाश्वचिकित्सने ।
प्रियाश्च सततं मेऽश्वाः कुरुराजा यथा तव ॥ ४.४.७ ॥
અશ્વશિક્ષણ અને એ જ રીતે અશ્વચિકિત્સામાં હું કુશળ છું. કુરુરાજાને જેમ પ્રિય તેમ મને ઘોડા સદા પ્રિય છે.
4.4.8
न मां परिभविष्यन्ति किशोरा वडवास्तथा ।
न दुष्टाश्च भविष्यन्ति पृष्ठे धुरि च मद्गताः ॥ ४.४.८ ॥
યુવાન ઘોડીઓ મારું અપમાન કરશે નહીં, અને મારા અધીન થયેલી તે પીઠ પર કે ધૂંસરીમાં દુષ્ટ થશે નહીં.
4.4.9
द्रक्ष्यन्ति ये च मां केचिद्विराटनगरे जनाः ।
तेभ्य एवं प्रवक्ष्यामि विहरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.९ ॥
વિરાટનગરમાં મને જોનારા કેટલાક લોકોને હું આ પ્રમાણે કહીશ — હું જે રીતે રહીશ તે રીતે જ રહીશ.
4.4.10
पाण्डवेन ह्यहं तात अश्वेष्वधिकृतः पुरा ।
इति तस्य पुरे छन्नश्चरिष्यामि महीपते ।
इत्येतद्वः प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.१० ॥
હે તાત, પૂર્વે પાંડવ દ્વારા હું ઘોડાઓની દેખરેખ પર નિમાયેલો હતો. તેથી હે મહીપતિ, હું તે નગરમાં વેશ બદલીને વિચરીશ. આ મેં તમને વચન આપ્યું છે — હું જે રીતે રહીશ તે રીતે રહીશ.
4.4.11
नकुलेनैवमुक्तस्तु धर्मराजोऽब्रवीद्वचः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या नयेनोशनसा समः ॥ ४.४.११ ॥
નકુલે આમ કહ્યું ત્યારે, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન અને નીતિમાં ઉશનસ સમાન ધર્મરાજે આ વચન કહ્યું.
4.4.12
मन्त्रैर्नानाविधैर्नीतः पथ्येषु परिनिष्ठितः ।
सुप्रणीतः सुमार्गस्थो राजतन्त्रमवाप यः ॥ ४.४.१२ ॥
અનેક પ્રકારના મંત્રોથી માર્ગદર્શન પામી, હિતકર બાબતોમાં દૃઢ રહીને, સન્માર્ગે સ્થિર રહીને જેણે રાજતંત્ર પ્રાપ્ત કર્યું.
4.4.13
न चास्य स्खलितं किंचिद्ददृशुस्तद्विदो जनाः ।
सुनीतिज्ञश्च शूरश्च सर्वमन्त्रविशारदः ॥ ४.४.१३ ॥
તેનામાં કોઈ ખામી તેને જાણનારા લોકોએ જોઈ નહોતી. તે સારી નીતિ જાણનારો, શૂરવીર અને સર્વ મંત્રણાઓમાં નિપુણ હતો.
4.4.14
अधिको मातुरस्माकं कुन्त्याः प्रियतमः सदा ।
सहदेव कथं कर्म तस्य राज्ञः करिष्यसि।
किं वा त्वं तात कुर्वाणः प्रच्छन्नो विचरिष्यसि ॥ ४.४.१४ ॥
હે સહદેવ, જે આપણી માતા કુંતીને હંમેશાં સૌથી પ્રિય હતો, તું તે રાજાનું કામ કેવી રીતે કરીશ? અથવા હે તાત, છુપાઈને કયું કામ કરતો તું ફરીશ?
4.4.15
गोसङ्ख्याता भविष्यामि विराटस्येति रोचये ।
प्रतिभोक्ता च दोग्धा च सङ्ख्यानकुशलो गवाम्।
तन्त्रीपालेति मे नाम स्वयं प्रोक्तं भविष्यति ॥ ४.४.१५ ॥
હું વિરાટની ગાયોની ગણતરી કરનારો થઈશ એવી મારી ઇચ્છા છે. હું ગાયોનો ચારો આપનાર, દૂધ દોહનાર અને ગણતરીમાં કુશળ રહીશ. 'તંત્રીપાલ' નામ મારું આપમેળે બોલાશે.
4.4.16
अयोगा बहुलाः पुष्टाः क्षीरवत्यो बहुप्रजाः ।
निष्पन्नसत्त्वाः सुभृता ह्यपेतज्वरकिल्विषाः ॥ ४.४.१६ ॥
તે ગાયો રોગરહિત, સંખ્યામાં વધુ, પુષ્ટ, દૂધથી ભરેલી અને ઘણાં સંતાનવાળી હશે. તેઓ બળવાન, સારી રીતે પાળેલી અને તાવ તથા રોગદોષથી મુક્ત રહેશે.
4.4.17
दृष्टचोरभया नित्यं व्याधिव्याघ्रविवर्जिताः ।
गावः सुसहिता राजन्निरुद्विग्ना निरामयः ॥ ४.४.१७ ॥
હે રાજન, ગાયો હંમેશાં ચોરના ભયથી મુક્ત, રોગ અને વાઘથી રહિત, સારી રીતે એકત્ર, નિશ્ચિંત અને નીરોગી રહેશે.
4.4.18
भविष्यन्ति मया गुप्ता विराटनगरे तदा ।
निपुणत्वं चरिष्यामि प्रीतिरत्र परा हि मे ॥ ४.४.१८ ॥
ત્યારે તે વિરાટના નગરમાં મારા વડે સુરક્ષિત રહેશે. હું કુશળતાથી કાર્ય કરીશ, કારણ કે તેમાં મને પરમ આનંદ છે.
4.4.19
अहं हि भवता गोषु प्रहितः सतत पुरा ।
तत्र मे कौशलं सर्वमनुबद्धं विशांपते ॥ ४.४.१९ ॥
હે પ્રજાપતિ, પહેલાં આપે મને હંમેશાં ગાયો પાસે મોકલ્યો હતો. ત્યાંનું મારું સઘળું કૌશલ્ય મારામાં જ રહેલું છે.
4.4.20
लक्षणं चरितं चैव गवां यच्चापि मङ्गलम् ।
सत्सर्वं मे सुविदितमन्यच्चापि विशांपते ॥ ४.४.२० ॥
ગાયોનાં લક્ષણો, તેમનું વર્તન અને જે કંઈ મંગળકારી છે, તે સઘળું મને સારી રીતે જાણીતું છે. બીજું પણ, હે પ્રજાપતિ.
4.4.21
वृषभानपि जानामि राजन्पूजितलक्षणान् ।
येषां मूत्रमुपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते ॥ ४.४.२१ ॥
હે રાજન, ઉત્તમ લક્ષણોવાળા બળદોને પણ હું જાણું છું, જેમનું મૂત્ર સૂંઘવાથી વાંઝણી ગાય પણ વિયાય છે.
4.4.22
सोऽहमेवं चरिष्यामि प्रीतिरत्र परा हि मे ।
विराटनगरे गूढो रंस्येऽहं तेन कर्मणा ॥ ४.४.२२ ॥
તેથી હું આ રીતે વર્તીશ, કારણ કે અહીં મને પરમ આનંદ છે. વિરાટ નગરમાં છુપાઈને હું તે જ કાર્યથી આનંદ પામીશ.
4.4.23
तोषयिष्ये च राजानां मा भूच्चिन्ता तवानघ ।
न च मां वेत्स्यति परस्तत्ते रोचतु पार्थिव।
इत्येतद्वः प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.२३ ॥
હું રાજાને પ્રસન્ન રાખીશ. હે નિષ્પાપ, આપની ચિંતા ન થાઓ. બીજું કોઈ મને ઓળખશે નહીં; હે પૃથ્વીપતિ, આ આપને ગમે. હું આ રીતે વિચરીશ એવું મેં આપને વચન આપ્યું છે.
4.4.24
केनात्र कर्मणा कृष्णा द्रौपदी विचरिष्यति ।
न हि किंचिद्विजानाति कर्म कर्तुं यथा स्त्रियः ॥ ४.४.२४ ॥
અહીં કયા કાર્યથી કૃષ્ણા દ્રૌપદી વિચરશે? સ્ત્રીઓ કરે છે તેમ તે કોઈ પણ કામ જાણતી નથી.
4.4.25
माल्यागन्धानलङ्कारान्वस्त्राणि विविधानि च ।
एतान्येवाभिजानाति यथाजाता च भामिनी ॥ ४.४.२५ ॥
માળા, સુગંધ, અલંકારો અને વિવિધ વસ્ત્રો એ બધું એ ભામિની જાણે છે; પણ તે તેમાં જન્મી-ઉછરી નથી.
4.4.26
पतिव्रता महाभागा कथं नु विचरिष्यति ।
इयं तु नः प्रिया भार्या प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ४.४.२६ ॥
પતિવ્રતા, મહાભાગા તે કેવી રીતે વિચરશે? આ અમારી પ્રિય ભાર્યા છે, પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય.
4.4.27
मातेव परिपाल्या च पूज्या ज्येष्ठा स्वसेव च ।
सुकुमारी सुशीला च राजपुत्री यशस्विनी ।
कथं वत्स्यति कल्याणी विराटनगरे सती ॥ ४.४.२७ ॥
માતા સમાન રક્ષણ કરવા યોગ્ય, જ્યેષ્ઠ બહેન સમાન પૂજનીય; સુકુમારી, સુશીલા, રાજપુત્રી, યશસ્વિની, કલ્યાણી, સતી તે વિરાટનગરમાં કેવી રીતે વસશે?
4.4.28
अहं वत्स्यामि राजेन्द्र निर्वृतो भव पार्थिव ।
यथा ते मत्कृते शोको न भवेन्नृपते शृणु।
यथा तु मां न जानन्ति यत्करिष्याम्यहं प्रभो ॥ ४.४.२८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હું ત્યાં રહીશ; હે પાર્થિવ, નિશ્ચિંત થાઓ. હે નૃપતિ, મારે કારણે તમને શોક ન થાય તે માટે સાંભળો; હે પ્રભુ, તેઓ મને ઓળખે નહીં તે માટે હું શું કરીશ તે સાંભળો.
4.4.29
छन्ना वत्स्याम्यहं यन्मां न विजानन्ति केचन ।
वृत्तं तच्च समाख्यास्ये शर्म तेस्तु विशांपते ॥ ४.४.२९ ॥
હું છુપાઈને રહીશ, જેથી મને કોઈ ઓળખે નહીં. એ આચરણની વાત હું કહીશ; હે વિશાંપતિ, તમને શાંતિ થાઓ.
4.4.30
सैरन्ध्रीजातिसंपन्ना नाम्नाऽहं व्रतचारिणी । ॥ ४.४.३० ॥
હું સૈરંધ્રી જાતિમાં જન્મેલી છું; નામથી હું વ્રતચારિણી છું.
4.4.31
सैरन्ध्र्यो रक्षिताः स्त्रीणां भुजिष्याः सन्ति भारत ।
एकपत्न्यः स्त्रियश्चैता इति लोकस्य निश्चयः ॥ ४.४.३१ ॥
હે ભારત, સૈરંધ્રીઓ સ્ત્રીઓ દ્વારા રક્ષિત હોય છે. આ સ્ત્રીઓ એકપત્નીવ્રતા છે, એવો લોકનો નિશ્ચય છે.
4.4.32
साऽहं ब्रुवाणा सैरन्ध्री कुशला केशकर्मणि ।
प्रमदाहरिका लोके पुरुषाणां प्रवासिनाम् ॥ ४.४.३२ ॥
હું સૈરંધ્રી તરીકે ઓળખ આપતી, કેશ-સજાવટમાં કુશળ છું. જગતમાં પ્રવાસી પુરુષોની સ્ત્રીઓનું મન હરનારી છું.
4.4.33
युधिष्ठिरस्य वै गेहे द्रौपद्याः परिचारिका ।
उषिताऽस्मीति वक्ष्यामि पृष्टा राज्ञा च भारत।
आत्मगुप्ता चरिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ४.४.३३ ॥
યુધિષ્ઠિરના ઘરમાં દ્રૌપદીની પરિચારિકા તરીકે રહી હતી, એમ હું કહીશ. હે ભારત, રાજા પૂછે તોય એમ જ. તું મને પૂછે છે તેમ, હું મારી જાતને ગુપ્ત રાખીને ફરીશ.
4.4.34
नाहं तत्र भविष्यामि दुर्भरा राजवेश्मनि ।
कृत्वा चैव सदा रक्षां व्रतेनैव नराधिप ॥ ४.४.३४ ॥
હે નરાધિપ, રાજમહેલમાં રહેવું કઠિન છે, તેથી હું ત્યાં રહીશ નહીં. વ્રત દ્વારા જ હું સદા મારી રક્ષા કરીશ.
4.4.35
सुदेष्णां प्रत्युपस्थास्ये राजभार्यां यशस्विनीम् ।
सा रक्षिष्यति मां प्राप्तां मा ते भूद्दुःखमीदृशम् ॥ ४.४.३५ ॥
યશસ્વી રાજરાણી સુદેષ્ણાની હું સેવા કરીશ. આવેલી મારું તે રક્ષણ કરશે. તને આવું દુઃખ ન થાઓ.
4.4.36
अथ गुप्ता चरिष्यामि युष्माभिस्तत्र तस्थुषी ।
इत्येवं वः प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.३६ ॥
પછી તમારા દ્વારા રક્ષિત થઈને ત્યાં રહીને હું ફરીશ. આ રીતે મેં તમને વચન આપ્યું છે; હું જેમ રહીશ તેમ જ વિહરીશ.
4.4.37
यथा नो दुर्हृदः पापा भवन्ति सुखिनः पुनः ।
कुर्यास्तथा त्वं कल्याणि लक्षयेयुर्न ते जनाः ॥ ४.४.३७ ॥
અમારા પાપી શત્રુઓ ફરી સુખી ન થાય તે માટે, હે કલ્યાણી, તું તેમ જ કર; લોકો તને ઓળખી ન શકે.
4.4.38
कल्याणं भाषसे कृष्णे यथा कौलेयकी तथा ।
न पापमभिजानासि साध्वी साधुव्रते स्थिता ॥ ४.४.३८ ॥
હે કૃષ્ણે, તું કલ્યાણની વાત જ કરે છે, કૌલેયકીની જેમ; તું પાપ જાણતી નથી. તું સાધ્વી છે, સાધુવ્રતમાં સ્થિત છે.