महाभारत · अध्याय 4.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.4.1
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीरस्तथार्जुनो धर्मामृतां वरिष्ठः ।
वाक्यं तथासौ … भूयो नृपोऽपरं भ्रातर…बभाषे ॥ ४.४.१ ॥
असे बोलून पुरुषांमधील श्रेष्ठ वीर, धर्मामृत प्राशन करणाऱ्यांत अग्रगण्य अर्जुनाने ते वाक्य… पुन्हा राजाने दुसऱ्या भावाला… म्हटले.
4.4.2
किंकर्मा किंसमाचारो नकुलोयं भविष्यति ।
सुकुमारश्च शूरश्च दर्शनीयः सुखोचितः ॥ ४.४.२ ॥
हा नकुल कोणते काम व आचरण करणारा असेल? हा सुकुमार, शूर, दर्शनीय आणि सुखास योग्य आहे.
4.4.3
अदुःखार्हश्च बालश्च लालितश्चापि नित्यशः ।
सोयमार्तश्च शान्तश्च किं नु रोचयतात्त्विह ॥ ४.४.३ ॥
हा दुःखास योग्य नाही, बालक आहे आणि नेहमी लाडाने वाढलेला आहे; तरीही हा पीडित आणि शांत आहे. येथे हा कशात रमेल?
4.4.4
किं त्वं नकुल कुर्वाणस्तस्य तात चरिष्यसि ।
कर्म तत्त्वं समाचक्ष्व राज्ये तस्य महीपतेः ॥ ४.४.४ ॥
हे नकुला! त्या महीपतीच्या राज्यात तू कोणते कर्म करून वावरशील, वत्सा? ते कर्म नीट सांग.
4.4.5
अश्वाध्यक्षो भविष्यामि विराटस्येति मे मतिः ।
दामग्रन्थीति नाम्नाऽहं कर्मैतत्सुप्रियं मम ॥ ४.४.५ ॥
मी विराटाचा अश्वाध्यक्ष होईन असा माझा विचार आहे. माझे नाव दामग्रंथी आहे; हेच काम मला अत्यंत प्रिय आहे.
4.4.6
दामग्नन्थी परिज्ञातः कुशलो दामकर्मणि ।
न मां परिभविष्यन्ति जना जात्विह कर्हिचित् ॥ ४.४.६ ॥
दामग्रंथी म्हणून प्रसिद्ध, दोरी बांधण्याच्या कामात कुशल असलेल्या मला येथे लोक कधीही तुच्छ लेखणार नाहीत.
4.4.7
कुशलोत्स्म्यश्वशिक्षायां तथैवाश्वचिकित्सने ।
प्रियाश्च सततं मेऽश्वाः कुरुराजा यथा तव ॥ ४.४.७ ॥
अश्वशिक्षणात आणि तसेच अश्वचिकित्सेत मी कुशल आहे. कुरुराजाला जसे प्रिय तसे मला घोडे सदैव प्रिय आहेत.
4.4.8
न मां परिभविष्यन्ति किशोरा वडवास्तथा ।
न दुष्टाश्च भविष्यन्ति पृष्ठे धुरि च मद्गताः ॥ ४.४.८ ॥
तरुण घोडीही माझा अपमान करणार नाहीत, आणि माझ्या ताब्यात आलेल्या त्या पाठीवर किंवा जुंपणीत दुष्ट होणार नाहीत.
4.4.9
द्रक्ष्यन्ति ये च मां केचिद्विराटनगरे जनाः ।
तेभ्य एवं प्रवक्ष्यामि विहरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.९ ॥
विराटनगरात जे कोणी मला पाहतील, त्यांना मी असे सांगेन — मी ज्या प्रकारे राहीन त्याप्रमाणेच राहीन.
4.4.10
पाण्डवेन ह्यहं तात अश्वेष्वधिकृतः पुरा ।
इति तस्य पुरे छन्नश्चरिष्यामि महीपते ।
इत्येतद्वः प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.१० ॥
हे तात, पूर्वी पांडवाने मला घोड्यांच्या देखरेखीवर नेमले होते. म्हणून हे महीपते, मी त्या नगरात वेष बदलून संचार करीन. हे मी तुम्हाला वचन दिले आहे — मी ज्या प्रकारे राहीन तसाच राहीन.
4.4.11
नकुलेनैवमुक्तस्तु धर्मराजोऽब्रवीद्वचः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या नयेनोशनसा समः ॥ ४.४.११ ॥
नकुलाने असे म्हटल्यावर, बुद्धीत बृहस्पतीसमान आणि नीतीत उशनसासमान धर्मराजाने हे वचन सांगितले.
4.4.12
मन्त्रैर्नानाविधैर्नीतः पथ्येषु परिनिष्ठितः ।
सुप्रणीतः सुमार्गस्थो राजतन्त्रमवाप यः ॥ ४.४.१२ ॥
नाना प्रकारच्या मंत्रांनी मार्गदर्शन घेऊन, हितकारक गोष्टींत दृढ राहून, सन्मार्गावर उभा राहून जो राजतंत्र प्राप्त करतो.
4.4.13
न चास्य स्खलितं किंचिद्ददृशुस्तद्विदो जनाः ।
सुनीतिज्ञश्च शूरश्च सर्वमन्त्रविशारदः ॥ ४.४.१३ ॥
त्याच्यात कोणताही दोष त्याला जाणणाऱ्या लोकांनी पाहिला नाही. तो उत्तम नीती जाणणारा, शूर आणि सर्व मंत्रांमध्ये निपुण होता.
4.4.14
अधिको मातुरस्माकं कुन्त्याः प्रियतमः सदा ।
सहदेव कथं कर्म तस्य राज्ञः करिष्यसि।
किं वा त्वं तात कुर्वाणः प्रच्छन्नो विचरिष्यसि ॥ ४.४.१४ ॥
हे सहदेवा, जो आमची माता कुंतीला नेहमी सर्वात प्रिय होता, तू त्या राजाचे काम कसे करशील? किंवा हे वत्सा, गुप्तपणे कोणते काम करत तू फिरशील?
4.4.15
गोसङ्ख्याता भविष्यामि विराटस्येति रोचये ।
प्रतिभोक्ता च दोग्धा च सङ्ख्यानकुशलो गवाम्।
तन्त्रीपालेति मे नाम स्वयं प्रोक्तं भविष्यति ॥ ४.४.१५ ॥
मी विराटाच्या गायींची गणना करणारा होईन अशी माझी इच्छा आहे. मी गायींना चारा देणारा, दूध काढणारा आणि मोजणीत कुशल होईन. 'तंत्रीपाल' हे नाव आपोआपच माझे होईल.
4.4.16
अयोगा बहुलाः पुष्टाः क्षीरवत्यो बहुप्रजाः ।
निष्पन्नसत्त्वाः सुभृता ह्यपेतज्वरकिल्विषाः ॥ ४.४.१६ ॥
त्या गायी रोगरहित, संख्येने अधिक, पुष्ट, दुधाने भरलेल्या आणि पुष्कळ संततीच्या असतील. त्या बलवान, उत्तम पाळलेल्या आणि ताप व रोगदोषांपासून मुक्त राहतील.
4.4.17
दृष्टचोरभया नित्यं व्याधिव्याघ्रविवर्जिताः ।
गावः सुसहिता राजन्निरुद्विग्ना निरामयः ॥ ४.४.१७ ॥
हे राजा, गायी नेहमी चोरांच्या भीतीपासून मुक्त, रोग आणि वाघांपासून रहित, चांगल्या एकत्र, निश्चिंत आणि निरोगी राहतील.
4.4.18
भविष्यन्ति मया गुप्ता विराटनगरे तदा ।
निपुणत्वं चरिष्यामि प्रीतिरत्र परा हि मे ॥ ४.४.१८ ॥
तेव्हा त्या विराटाच्या नगरात माझ्याकडून संरक्षित राहतील. मी कुशलतेने काम करीन, कारण त्यात मला परम आनंद आहे.
4.4.19
अहं हि भवता गोषु प्रहितः सतत पुरा ।
तत्र मे कौशलं सर्वमनुबद्धं विशांपते ॥ ४.४.१९ ॥
हे प्रजापते, पूर्वी आपण मला नेहमी गाईंकडे पाठवत असत. तेथील माझे सर्व कौशल्य माझ्यातच टिकून आहे.
4.4.20
लक्षणं चरितं चैव गवां यच्चापि मङ्गलम् ।
सत्सर्वं मे सुविदितमन्यच्चापि विशांपते ॥ ४.४.२० ॥
गाईंची लक्षणे, त्यांचे वर्तन आणि जे जे मंगल आहे ते सर्व मला चांगले ठाऊक आहे. इतर गोष्टीही, हे प्रजापते.
4.4.21
वृषभानपि जानामि राजन्पूजितलक्षणान् ।
येषां मूत्रमुपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते ॥ ४.४.२१ ॥
हे राजा, उत्तम लक्षणांचे बैलही मला ठाऊक आहेत; ज्यांचे मूत्र हुंगल्यानेही वांझ गाय वासरू देते.
4.4.22
सोऽहमेवं चरिष्यामि प्रीतिरत्र परा हि मे ।
विराटनगरे गूढो रंस्येऽहं तेन कर्मणा ॥ ४.४.२२ ॥
म्हणून मी असाच वागेन, कारण यात मला परम आनंद आहे. विराट नगरात लपून राहून त्याच कामाने मी आनंदी राहीन.
4.4.23
तोषयिष्ये च राजानां मा भूच्चिन्ता तवानघ ।
न च मां वेत्स्यति परस्तत्ते रोचतु पार्थिव।
इत्येतद्वः प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.२३ ॥
मी राजाला संतुष्ट ठेवीन. हे निष्पाप, तुमची चिंता नसावी. दुसरा कोणी मला ओळखणार नाही; हे पृथ्वीपते, हेच तुम्हाला प्रिय होवो. असाच मी वावरेन, असे मी तुम्हाला वचन दिले आहे.
4.4.24
केनात्र कर्मणा कृष्णा द्रौपदी विचरिष्यति ।
न हि किंचिद्विजानाति कर्म कर्तुं यथा स्त्रियः ॥ ४.४.२४ ॥
येथे कोणत्या कामाने कृष्णा द्रौपदी वावरेल? स्त्रिया करतात तसे कोणतेही काम ती जाणत नाही.
4.4.25
माल्यागन्धानलङ्कारान्वस्त्राणि विविधानि च ।
एतान्येवाभिजानाति यथाजाता च भामिनी ॥ ४.४.२५ ॥
माळा, सुगंध, अलंकार आणि विविध वस्त्रे हे सर्व ती भामिनी जाणते; परंतु ती त्यात जन्मलेली नाही.
4.4.26
पतिव्रता महाभागा कथं नु विचरिष्यति ।
इयं तु नः प्रिया भार्या प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ ४.४.२६ ॥
पतिव्रता, महाभागा ती कशी वावरेल? ही आमची प्रिय भार्या आहे, प्राणांपेक्षाही प्रिय.
4.4.27
मातेव परिपाल्या च पूज्या ज्येष्ठा स्वसेव च ।
सुकुमारी सुशीला च राजपुत्री यशस्विनी ।
कथं वत्स्यति कल्याणी विराटनगरे सती ॥ ४.४.२७ ॥
मातेप्रमाणे जपायला हवी, ज्येष्ठ भगिनीप्रमाणे पूज्य आहे; सुकुमारी, सुशीला, राजकन्या, यशस्विनी, कल्याणी, सती ती विराटनगरात कशी राहील?
4.4.28
अहं वत्स्यामि राजेन्द्र निर्वृतो भव पार्थिव ।
यथा ते मत्कृते शोको न भवेन्नृपते शृणु।
यथा तु मां न जानन्ति यत्करिष्याम्यहं प्रभो ॥ ४.४.२८ ॥
हे राजेंद्रा, मी तेथे राहीन; हे पार्थिवा, निश्चिंत राहा. हे नृपते, माझ्यामुळे तुला शोक होऊ नये म्हणून ऐक; हे प्रभो, ते मला ओळखू नयेत म्हणून मी काय करीन ते ऐक.
4.4.29
छन्ना वत्स्याम्यहं यन्मां न विजानन्ति केचन ।
वृत्तं तच्च समाख्यास्ये शर्म तेस्तु विशांपते ॥ ४.४.२९ ॥
मी लपून राहीन, जेणेकरून मला कोणीही ओळखू नये. तो वर्तनक्रम मी सांगेन; हे विशांपते, तुला शांती लाभो.
4.4.30
सैरन्ध्रीजातिसंपन्ना नाम्नाऽहं व्रतचारिणी । ॥ ४.४.३० ॥
मी सैरंध्री जातीत जन्मलेली आहे; नावाने मी व्रतचारिणी आहे.
4.4.31
सैरन्ध्र्यो रक्षिताः स्त्रीणां भुजिष्याः सन्ति भारत ।
एकपत्न्यः स्त्रियश्चैता इति लोकस्य निश्चयः ॥ ४.४.३१ ॥
हे भारता, सैरन्ध्री स्त्रियांच्या संरक्षणात असतात. या स्त्रिया एकपत्नीव्रता आहेत, हे जगाचे निश्चित मत आहे.
4.4.32
साऽहं ब्रुवाणा सैरन्ध्री कुशला केशकर्मणि ।
प्रमदाहरिका लोके पुरुषाणां प्रवासिनाम् ॥ ४.४.३२ ॥
मी सैरन्ध्री म्हणून ओळख सांगून केशरचनेत कुशल आहे. जगात प्रवासी पुरुषांच्या स्त्रियांचे मन हरण करणारी आहे.
4.4.33
युधिष्ठिरस्य वै गेहे द्रौपद्याः परिचारिका ।
उषिताऽस्मीति वक्ष्यामि पृष्टा राज्ञा च भारत।
आत्मगुप्ता चरिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ४.४.३३ ॥
युधिष्ठिराच्या घरी द्रौपदीची परिचारिका म्हणून राहिले, असे मी सांगेन. हे भारता, राजाने विचारले तरीही तसेच. तू मला विचारतोस तसे, मी स्वतःला गुप्त ठेवून वावरेन.
4.4.34
नाहं तत्र भविष्यामि दुर्भरा राजवेश्मनि ।
कृत्वा चैव सदा रक्षां व्रतेनैव नराधिप ॥ ४.४.३४ ॥
हे नराधिपा, राजवाड्यात राहणे कठीण आहे, म्हणून मी तेथे राहणार नाही. व्रतानेच सदैव स्वतःचे रक्षण करीन.
4.4.35
सुदेष्णां प्रत्युपस्थास्ये राजभार्यां यशस्विनीम् ।
सा रक्षिष्यति मां प्राप्तां मा ते भूद्दुःखमीदृशम् ॥ ४.४.३५ ॥
यशस्विनी राणी सुदेष्णेची मी सेवा करीन. आलेल्या मला ती संरक्षण देईल. तुला असे दुःख होऊ नये.
4.4.36
अथ गुप्ता चरिष्यामि युष्माभिस्तत्र तस्थुषी ।
इत्येवं वः प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.४.३६ ॥
मग तुमच्या संरक्षणात तेथे राहून मी वावरेन. अशी मी तुम्हांला प्रतिज्ञा केली आहे; जसे मी राहीन तसेच वागेन.
4.4.37
यथा नो दुर्हृदः पापा भवन्ति सुखिनः पुनः ।
कुर्यास्तथा त्वं कल्याणि लक्षयेयुर्न ते जनाः ॥ ४.४.३७ ॥
आमचे पापी शत्रू पुन्हा सुखी होऊ नयेत म्हणून, हे कल्याणी, तू तसेच कर; लोक तुला ओळखू शकू नयेत.
4.4.38
कल्याणं भाषसे कृष्णे यथा कौलेयकी तथा ।
न पापमभिजानासि साध्वी साधुव्रते स्थिता ॥ ४.४.३८ ॥
हे कृष्णे, तू कल्याणाचेच बोलतेस, कौलेयकीप्रमाणे; तुला पाप ठाऊक नाही. तू साध्वी आहेस, साधुव्रतात स्थिर आहेस.