महाभारत · अध्याय 4.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.56.1
ततस्त्रीणि सहस्राणि रथानां च धनुष्मताम् ।
घोराणि कुरुवीराणां पर्यकीर्यन्त भारत ॥ ४.५६.१ ॥
मग कुरुवीरांचे धनुर्धारी रथ तीन हजार भयंकर रीतीने चहूकडे उभे करण्यात आले, हे भारता.
4.56.2
कर्णो रथसहस्रेण प्रत्यगृह्णाद्धनञ्जयम् ।
भीष्मः शान्तनवो धीमान्सहस्रेण पुरस्कृतः ॥ ४.५६.२ ॥
कर्णाने हजार रथांसह धनंजयाला तोंड दिले; बुद्धिमान शंतनुपुत्र भीष्म हजार (रथांनी) पुढे ठेवले गेले.
4.56.3
तथा रथसहस्रेण भ्रातृभिः परिवारितः ।
पश्चाद्दुर्योधनोऽतिष्ठद्यशसा च श्रिया ज्वलन् ॥ ४.५६.३ ॥
तसेच हजार रथांनी आणि बंधूंनी वेढलेला दुर्योधन मागे उभा राहिला; यश आणि तेजाने तळपत.
4.56.4
अतिष्ठन्निवकाशेषु पादाताः सह वाजिभिः ।
भीमरूपाश्च मातङ्गास्तोमराङ्कुशचोदिताः ॥ ४.५६.४ ॥
पायदळ घोड्यांसह मोकळ्या जागांत उभे राहिले; भयंकर रूपाचे हत्ती तोमर आणि अंकुशांनी चालवले जात होते.
4.56.5
तानि दृष्ट्वा ह्यनीकानि विततानि महात्मनाम् ।
वैराटिमुत्तरं तं तु प्रत्यभाषत पाण्डवः ॥ ४.५६.५ ॥
महात्म्यांची ती पसरलेली सेना पाहून पांडव विराटपुत्र उत्तराला उत्तर देता झाला.
4.56.6
जाम्बूनदमयी वेदी ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते ।
शोणाश्चाश्वा रथे युक्ता द्रोण एष प्रकाशते ॥ ४.५६.६ ॥
ज्याच्या ध्वजाग्रावर सोन्याची वेदी दिसते, रथाला लाल घोडे जुंपलेले आहेत — हा द्रोण तळपत आहे.
4.56.7
आचार्यो निपुणो धीमान्ब्रह्मविच्छूरसत्तमः ।
आहवे चाप्रतिद्वन्द्वो दूरपाती महारथः ॥ ४.५६.७ ॥
आचार्य निपुण, बुद्धिमान, ब्रह्मज्ञानी आणि शूरांत श्रेष्ठ आहेत; युद्धात त्यांना प्रतिस्पर्धी नाही, ते दूरवर बाण मारणारे महारथी आहेत.
4.56.8
सुप्रसन्नो महावीरः कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम् ।
अत्रैव चाविरोधेन एष धर्मः सनातनः ॥ ४.५६.८ ॥
महावीर द्रोण कुरूंवर अत्यंत प्रसन्न आहेत; त्यांना उजव्या बाजूस ठेवून प्रदक्षिणा घालावी. येथेही विरोध न करणे हाच हा सनातन धर्म आहे.
4.56.9
यदि मे प्रहरेद्द्रोणः शरीरे मे प्रहृष्यतः ।
ततोऽस्मिन्प्रहरिष्यामि नान्यथा बुद्धिरस्ति मे ॥ ४.५६.९ ॥
द्रोण प्रसन्न होऊन माझ्या शरीरावर प्रहार करतील, तर मीही त्यांच्यावरच प्रहार करीन; माझा निश्चय वेगळा नाही.
4.56.10
भारताचार्यमुख्येन ब्राह्मणेन महात्मना ।
तेन मे युध्यमानस्य मन्दं वाहय सारथे ॥ ४.५६.१० ॥
भारतांचे प्रमुख आचार्य, महात्मा ब्राह्मण यांच्याशी मी युद्ध करत आहे; हे सारथी, रथ हळू चालव.
4.56.11
ध्वजाग्रे सिंहलाङ्गूलो दिक्षु सर्वासु शोभते ।
भारताचार्यपुत्रस्तु सोऽश्वत्थामा विराजते ॥ ४.५६.११ ॥
ध्वजेच्या टोकावर सिंहपुच्छाचे चिन्ह सर्व दिशांना शोभते; भारतांच्या आचार्यांचे पुत्र तो अश्वत्थामा झळकत आहे.
4.56.12
ध्वजाग्रं दृश्यते यत्र बालसूर्यसमप्रभम् ।
दुर्जयः सर्वसैन्यानां देवैरपि सवासवैः ।
तेन मे युध्यमानस्य मन्दं वाहय सारथे ॥ ४.५६.१२ ॥
उगत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी ध्वजाग्र जिथे दिसते, ते सर्व सैन्यांना अजिंक्य आहे; इंद्रासह देवांनाही ते जिंकता येत नाही. त्याच्याशी युद्ध करणाऱ्या माझा रथ हळू चालव, हे सारथी.
4.56.13
ध्वजाग्रे गोवृषो यस्य काञ्चनोऽभिविराजते ।
आचार्यवरमुख्यस्तु कृप एष महारथः ॥ ४.५६.१३ ॥
ज्याच्या ध्वजाच्या अग्रभागी सोनेरी वृषभ तेजाने झळकतो, आचार्यांमध्ये श्रेष्ठ असा हा महारथी कृप आहे.
4.56.14
द्रोणेन च समो वीर्ये पितुर्मे परमः सखा ।
तेन मे युध्यमानस्य मन्दं वाहय सारथे ॥ ४.५६.१४ ॥
पराक्रमात द्रोणाइतका समान, माझ्या पित्याचा परम मित्र — त्याच्याशी युद्ध करताना, हे सारथी, रथ हळू चालव.
4.56.15
यस्य काञ्चनकम्बूभिर्हस्तिकक्ष्यापरिष्कृतः ।
ध्वजः प्रकाशते दूराद्रथे विद्युद्गणोपमः ॥ ४.५६.१५ ॥
सोनेरी शंख आणि हत्तीच्या दोर्‍यांनी सजलेला ज्याचा ध्वज दुरून रथावर विजांच्या समूहासारखा झळकतो.
4.56.16
एष वैकर्तनः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् ।
दृढवैरी सदाऽस्माकं नित्यं कटुकभाषणः ॥ ४.५६.१६ ॥
हा वैकर्तन कर्ण, धनुर्धरांचा आदर्श; आमचा सदैव दृढ वैरी, नेहमी कटू बोलणारा.
4.56.17
यस्याश्रयबलादेव धार्तराष्ट्रः ससौबलः ।
अस्मान्निरस्य राज्याच्च पुनरद्यापि योत्स्यति ॥ ४.५६.१७ ॥
ज्याच्या आश्रयाच्या बळावरच धृतराष्ट्राचा पुत्र सौबलासह आपल्याला राज्यातून हाकलून आजही पुन्हा लढेल.
4.56.18
एष वै स्पर्धते नित्यं मया सह सुदुर्जयः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य शिष्यो ह्येष महारथः ॥ ४.५६.१८ ॥
हा नेहमी माझ्याशी स्पर्धा करतो, अत्यंत दुर्जय; हा जामदग्न्य रामाचा शिष्य, महारथी आहे.
4.56.19
सर्वास्त्रकुशलः कर्णः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
युद्धेऽप्रतिमवीर्यश्च दृढवेधी पराक्रमी ॥ ४.५६.१९ ॥
सर्व अस्त्रांत कुशल कर्ण, सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ; युद्धात अतुलनीय वीर्याचा, दृढ लक्ष्यवेधी, पराक्रमी.
4.56.20
अद्याहं युद्धमेतेन करिष्ये सूतबन्धुना ।
द्रष्टा त्वमावयोर्युद्धं बलिवासवयोरिव ॥ ४.५६.२० ॥
आज मी या सूतबंधूशी युद्ध करीन; बलि आणि वासव यांच्या युद्धाप्रमाणे तू आमच्या दोघांच्या युद्धाचा साक्षी होशील.
4.56.21
महारथेन शूरेण सूतपुत्रेण धन्विना ।
तेन मे युध्यमानस्य शीघ्रं वाहय सारथे ॥ ४.५६.२१ ॥
महारथी, शूर, सूतपुत्र, धनुर्धर अशा त्याच्याशी मी युद्ध करत असता, हे सारथी, लवकर रथ हाका.
4.56.22
यस्य चैव रथोपस्थे नागो मणिमयो ध्वजः ।
एष दुर्योधनस्तत्र कौरवो यशसा वृतः ॥ ४.५६.२२ ॥
ज्याच्या रथाच्या आसनावर मणिमय नागध्वज आहे, तेथे यशाने वेढलेला हा कौरव दुर्योधन आहे.
4.56.23
लब्धलक्षो दृढं वेधी लघुहस्तः प्रतापवान् ।
तेन मे युध्यमानस्य शीघ्रं वाहय सारथे ॥ ४.५६.२३ ॥
लक्ष्यवेधात निष्णात, दृढ लक्ष्यवेधी, चपळ हातांचा, प्रतापी अशा त्याच्याशी मी युद्ध करत असता, हे सारथी, लवकर रथ हाका.
4.56.24
यस्तु श्वेतावदातेन पञ्चतालेन केतुना ।
वैडूर्यमयदण्डेन तालवृक्षेण राजते ॥ ४.५६.२४ ॥
जो शुभ्र पाच ताडवृक्षांच्या ध्वजाने आणि वैडूर्यदंडाच्या तालवृक्ष-चिन्हाने शोभतो.
4.56.25
हस्तावापी बृहद्धन्वा सेनां तिष्ठति हर्षयन् ।
रामेण जामदग्न्येन द्वैरथेनाजितः पुरा ॥ ४.५६.२५ ॥
हस्तकौशल्य असलेला, मोठे धनुष्य धारण करणारा तो सेनेला आनंदित करीत उभा आहे; पूर्वी जमदग्नीचा पुत्र राम याच्याकडून द्वंद्वयुद्धात पराजित झाला होता.
4.56.26
शीघ्रश्च लगुवेधी च लघुहस्तः प्रतापवान् ।
एष शान्तनवो भीष्मः सर्वेषां नः पितामहः ॥ ४.५६.२६ ॥
वेगवान, लक्ष्यभेदात कुशल, लघुहस्त व पराक्रमी हा शंतनुपुत्र भीष्म आहे; आपणा सर्वांचा पितामह.
4.56.27
ककुदः सर्वसैन्यानां सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
जयश्रियाऽवबद्धस्तु सुयोधनवशानुगः ।
पश्चादेष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत् ॥ ४.५६.२७ ॥
सर्व सेनांचा शिरोमणी, सर्व शस्त्रधार्‍यांत श्रेष्ठ, जयलक्ष्मीने बद्ध झालेला, पण सुयोधनाच्या अधीन चालणारा हा; नंतर याला मागे घ्यावे, तो माझ्या कार्यात विघ्न करणारा होऊ नये.
4.56.28
इत्येतांस्त्वरितः पार्थः कथयित्वा तु चोत्तरे ।
रूपतश्चिह्नतश्चैव युद्धाय त्वरते पुनः ॥ ४.५६.२८ ॥
अशा प्रकारे त्वरेने पार्थाने उत्तराला यांचे वर्णन करून, रूप व चिन्हांवरून ओळख सांगून, पुन्हा युद्धासाठी घाई केली.