મહાભારત · અધ્યાય 4.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.57.1
अश्वत्थामा ततस्तत्र कर्णं संप्रेक्ष्य वीर्यवान् ।
उवाच स्मयमानोऽसौ सूतपुत्रमरिन्दमम् ॥ ४.५७.१ ॥
ત્યારે વીર્યવાન અશ્વત્થામાએ ત્યાં કર્ણને જોઈને હસતાં શત્રુઓનું દમન કરનાર સૂતપુત્રને કહ્યું.
4.57.2
कर्ण यस्त्वं सभामध्ये बह्वबद्धं विकत्थसे ।
न मे युधि समोऽस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम् ॥ ४.५७.२ ॥
કર્ણ! સભામાં તું યુદ્ધમાં મારી સમાન કોઈ નથી એમ બેફામ બડાઈ હાંકતો હતો; એ જ આ ક્ષણ હવે તારી સામે આવી પહોંચી છે.
4.57.3
एषोऽन्तक इव क्रुद्धः सर्वभूतावमर्दनः ।
संग्रामशिरसो मध्ये दृम्भते केसरी यथा ॥ ४.५७.३ ॥
આ ક્રોધિત યમ સમાન સર્વ પ્રાણીઓનો સંહાર કરનાર છે; યુદ્ધના અગ્રભાગની વચ્ચે સિંહની જેમ ગર્જે છે.
4.57.4
शूरोसि यदि संग्रामे दर्शयस्व सभां विना ॥ ४.५७.४ ॥
જો તું યુદ્ધમાં શૂર છે, તો સભા વિના (તારું શૌર્ય) બતાવ.
4.57.5
यद्यशक्तोसि संग्रामे पार्थेनाद्भुतकर्मणा ।
पुनरेव सभां गत्वा धार्तराष्ट्रेण धीमता।
मातुलं परिगृह्याशु मन्त्रयस्व यथासुखम् ॥ ४.५७.५ ॥
અદ્ભુત કર્મ કરનાર પાર્થ સાથે યુદ્ધમાં જો તું અસમર્થ હોય, તો ફરી સભામાં જઈને, બુદ્ધિમાન ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર સાથે, તારા મામાને પકડીને ઝડપથી તને ગમે તેમ મંત્રણા કર.
4.57.6
एवमुक्तस्तथा कर्णः क्रोधादुद्वृत्य लोचने ।
द्रोणपुत्रमिदं वाक्यमुवाच कुरुसन्निधौ ॥ ४.५७.६ ॥
આમ કહેવાતા કર્ણે ક્રોધથી આંખો ફેરવીને કૌરવોની સમક્ષ દ્રોણપુત્રને આ વચન કહ્યું.
4.57.7
नाहं बिभेमि बीभत्सोर्न कृष्णाद्देवकीसुतात् ।
पाण्डवेभ्योपि सर्वेभ्यः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ ४.५७.७ ॥
હું બીભત્સુ (અર્જુન)થી ડરતો નથી, દેવકીપુત્ર કૃષ્ણથી પણ ડરતો નથી, પાંડવો સર્વેથી પણ ડરતો નથી; હું ક્ષત્રધર્મનું પાલન કરનાર છું.
4.57.8
सत्वाधिकानां पुंसां तु धनुर्वेदोपजीविनाम् ।
गर्जतां जायते दर्पः स्वरश्च न विषीदति ॥ ४.५७.८ ॥
શૌર્યમાં શ્રેષ્ઠ, ધનુર્વેદથી જીવન ગુજારનારા પુરુષોમાં ગર્જના કરનારાઓને અભિમાન જાગે છે; તેમનો સ્વર ડગમગતો નથી.
4.57.9
पश्यत्वाचार्यपुत्रो मामर्जुनेनातिरंहसा ।
युध्यमानं सुसंयुक्तं जयो वै मय्यवस्थितः ॥ ४.५७.९ ॥
આચાર્યપુત્ર (અશ્વત્થામા) જુએ: અતિ વેગથી અર્જુન સાથે હું સારી રીતે યુદ્ધ કરું છું; ખરેખર વિજય મારામાં સ્થિર છે.
4.57.10
ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथिसत्तमः ॥ ४.५७.१० ॥
ત્યારે હસીને, કુંતીપુત્ર, શ્વેતવાહન, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ બીભત્સુ (અર્જુન) આત્મવિશ્વાસથી દિવ્ય અસ્ત્ર પ્રગટાવ્યું.
4.57.11
महात्मानं मन्दबुद्धिर्निश्वसन्धृतराष्ट्रजः ।
उवाच स महाराज राजा दुर्योधनस्तदा ॥ ४.५७.११ ॥
હે મહારાજ! ત્યારે મંદબુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજા દુર્યોધન તે મહાત્માને (અર્જુનને) જોઈને નિસાસો નાખીને બોલ્યો.
4.57.12
न विद्मो ह्यर्जुनं तत्र वसन्तं मत्स्यवेश्मनि ।
तेनेदं कर्ण मत्स्यानामग्रहीष्म धनं बहु ॥ ४.५७.१२ ॥
અર્જુન મત્સ્યરાજ (વિરાટ)ના ભવનમાં રહે છે તે અમે જાણતા ન હતા; તેથી, હે કર્ણ, અમે મત્સ્યોનું ઘણું ધન લઈ લીધું.
4.57.13
एवं चेत्तर्हि गच्छामो विसृजन्तो धनं बहु ।
अयशो नातिवर्तेत लोकयोरुभयोरपि ॥ ४.५७.१३ ॥
તો ચાલો, આ વિપુલ ધન છોડીને; બંને લોકમાં અપયશ આપણને વટાવશે નહીં.
4.57.14
किं च युद्धात्परं नास्ति क्षत्रियाणां सुखावहम् ।
तस्मात्पार्थेन संग्रामं कुर्महे न पलायनम् ॥ ४.५७.१४ ॥
ક્ષત્રિયો માટે યુદ્ધ કરતાં વધુ સુખદાયક કંઈ નથી; તેથી પાર્થ સાથે સંગ્રામ કરીશું, પલાયન નહીં.
4.57.15
एतावदुक्त्वा राजा वै ह्यभियानमियेष सः ।
तथा दशसहस्राणि वीराणां हि धनुष्मताम् ।
अभ्यद्रवंस्तदा पार्थं शलभा इव पावकम् ॥ ४.५७.१५ ॥
આટલું કહીને રાજાએ આક્રમણની ઇચ્છા કરી; ત્યારે ધનુર્ધારી દસ હજાર વીરો પાર્થ પર પતંગિયાં અગ્નિ પર દોડે તેમ દોડ્યા.
4.57.16
वर्मिता वाजिनस्तत्र संभृताश्च पदातिभिः ।
भीमरूपाश्च मातङ्गास्तोमराङ्कुशपाणिभिः । ॥ ४.५७.१६ ॥
ત્યાં બખ્તરધારી અશ્વો હતા, પાયદળથી ભરેલા; અને હાથમાં તોમર તથા અંકુશ ધારણ કરેલા ભયાનક રૂપના હાથીઓ પણ હતા.
4.57.17
अधिष्ठिताः सुसंयत्तैर्हस्तिशिक्षाविशारदैः ।
अभ्यद्रवन्सुसंक्रुद्धाश्चापहस्तोद्यतायुधाः ॥ ४.५७.१७ ॥
હાથીની તાલીમમાં નિપુણ, સારી રીતે તૈયાર સવારો ચડેલા તેઓ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, હાથમાં ધનુષ્ય અને ઉગામેલાં શસ્ત્રો લઈ દોડ્યા.
4.57.18
पञ्च चैनं रथोदग्रास्त्वरिताः पर्यवारयन् ।
द्रोणो भीष्मश्च कर्णश्च कुरुराजश्च वीर्यवान् ॥ ४.५७.१८ ॥
પાંચ શ્રેષ્ઠ રથીઓએ ઝડપથી તેને ઘેરી લીધો—દ્રોણ, ભીષ્મ, કર્ણ અને પરાક્રમી કુરુરાજ.
4.57.19
अश्वत्थामा महाबाहुर्धनुर्वेदपरायणः ।
इषूंश्च सम्यगस्यन्तो जीमूता इव वार्षिकाः ॥ ४.५७.१९ ॥
મહાબાહુ અશ્વત્થામા, ધનુર્વેદમાં તત્પર, વર્ષાઋતુના મેઘો સમાન બાણો સારી રીતે છોડી રહ્યા હતા.
4.57.20
ते लाभमिव मन्वानाः प्रत्यगृह्णन्धनंजयम् ।
शरौघानभिवर्षन्तो नादयन्तो दिशो दश ॥ ४.५७.२० ॥
તેમણે જાણે લાભ મળ્યો હોય તેમ ધનંજયને પ્રતિઉત્તર આપ્યો; બાણોની વર્ષા કરી દસ દિશાઓ ગજાવી દીધી.
4.57.21
ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
दिव्यमस्त्रं प्रकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथिसत्तमान् ॥ ४.५७.२१ ॥
પછી કુંતીપુત્ર બીભત્સુ, શ્વેતવાહન અર્જુન, હસીને દિવ્ય અસ્ત્ર પ્રયોજી એ શ્રેષ્ઠ રથીઓનો સામનો કરવા લાગ્યા.
4.57.22
यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् ।
तथा गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैराच्छादयद्दिशः ॥ ४.५७.२२ ॥
સૂર્ય જેમ પોતાનાં કિરણોથી પૃથ્વીને ઢાંકે, તેમ ગાંડીવમાંથી છૂટેલા બાણોથી તેણે દિશાઓને ઢાંકી દીધી.
4.57.23
न रथानां न चाश्वानां न ध्वजानां न वर्मिणाम् ।
अतिविद्धैः शितैर्बाणैरासीदद्व्यङ्गुलिरन्तरम् ॥ ४.५७.२३ ॥
રથો, ઘોડા, ધ્વજો, બખ્તરધારીઓ વચ્ચે — તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધાયેલા થઈને — બે આંગળ જેટલું પણ અંતર ન રહ્યું.
4.57.24
दैवयोगाद्धि पार्थस्य हयानामुत्तरस्य च ।
शिक्षाबलोपपन्नत्वादस्त्राणां वै परिक्रमात्।
ध्वजगाण्डीवयोश्चापि दैव्या शक्त्या च मायया ॥ ४.५७.२४ ॥
દૈવયોગથી પાર્થના અને ઉત્તરના ઘોડા, શિક્ષા અને બળથી સંપન્ન હોવાથી, અસ્ત્રોના કુશળ સંચારથી, ધ્વજ અને ગાંડીવની દૈવી શક્તિ તથા માયાથી સુરક્ષિત રહ્યા.
4.57.25
इतस्ततश्च संयाने दूरे वाऽप्यथवाऽन्तिके ।
दुर्गे विषमजाते वा स्थले निम्ने तथा क्षितौ।
न च रुध्येद्गतिस्तस्य रथस्य मनसो यथा ॥ ४.५७.२५ ॥
આમ-તેમ, દોડતા રથમાં, દૂર હોય કે નજીક, દુર્ગમ કે વિષમ ભૂમિ પર, સપાટ કે ખાડામાં, ભૂમિ પર પણ, તેના રથની ગતિ મનની જેમ ક્યાંય રોકાતી ન હતી.
4.57.26
समरेषु तु विद्वांसस्तस्य तांस्तान्परिक्रमान् ।
वीर्यमत्यद्भुतं दृष्ट्वा तथा पार्थस्य तद्बलम् ।
त्रेसुरेवं परे भीताः पराङ्मुखरथा अपि। ॥ ४.५७.२६ ॥
યુદ્ધોમાં કુશળ લોકો તેના તે તે ચક્કર, અતિ અદ્ભુત પરાક્રમ અને પાર્થના તે બળને જોઈને ડરી ગયા; આ રીતે શત્રુઓ ભયભીત થયા, તેમના રથ પણ પીઠ ફેરવીને ભાગ્યા.
4.57.27
कालाग्निमिव बीभत्सुं निर्दहन्तमिव प्रजाः ।
नारयः प्रेक्षितुं शेकुर्ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ४.५७.२७ ॥
કાળાગ્નિ સમાન, પ્રજાઓને બાળતા જેવા બીભત્સુ (અર્જુન)ને શત્રુઓ જોઈ શક્યા નહીં; સળગતા અગ્નિની જેમ.
4.57.28
तानि भिन्नान्यनीकानि रेजुरर्जुनमार्गणैः ।
तिग्मांशोश्च घनाभ्राणि व्याप्तानीव गभस्तिभिः ॥ ४.५७.२८ ॥
અર્જુનના બાણોથી ભાંગી પડેલી તે સેનાઓ સૂર્યના કિરણોથી વ્યાપ્ત ઘેરાં વાદળો જેવી ચમકતી હતી.
4.57.29
अशोकाना वनानीव सञ्चितैः कुसुमैः शुभैः ।
पार्थः संरञ्जयामास रुधिरेणाकुलं बलम् ॥ ४.५७.२९ ॥
અશોકવનોને વીણેલાં સુંદર ફૂલોથી રંગી દેવાય તેમ, પાર્થે લોહીથી વ્યાકુળ સેનાને રંગી દીધી.
4.57.30
सहस्रशोऽर्जुनशरैश्छिन्नान्युच्चावचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च खेऽभ्युवाह सदागतिः ॥ ४.५७.३० ॥
અર્જુનના બાણોથી હજારો વાર કપાયેલાં નાનાંમોટાં છત્રો અને ધ્વજો, સદા ગતિશીલ પવને આકાશમાં ઉડાવી દીધાં.
4.57.31
ये ह्यर्जुनबलत्रस्ताः परिपेतुर्दिशो दश ।
रथात्तं देशमुत्सृज्य पार्थच्छिन्नयुगा हयाः ॥ ४.५७.३१ ॥
અર્જુનના બળથી ડરીને જેઓ દસ દિશાઓમાં ભાગ્યા; પાર્થે જેમનું જુવાળ કાપ્યું હતું એવા ઘોડાઓ તે સ્થળે રથ છોડીને ગયા.
4.57.32
निकृत्तपूर्वचरणास्ते निपेतुः शितैः शरैः ।
शिरोभिः प्रथमं जग्मुर्मेदिनीं जघनैर्हयाः ॥ ४.५७.३२ ॥
આગલા પગ કપાયેલા તે ઘોડા તીક્ષ્ણ બાણોથી પડ્યા; પહેલાં માથાથી, પછી પાછળના ભાગથી તેઓ ધરતી પર પડ્યા.
4.57.33
चक्षुर्नासाविषाणेषु दन्तवेष्टेषु च द्विपान् ।
मर्मस्वन्येषु चाहत्य तथा निघ्नन्गजोत्तमाः ॥ ४.५७.३३ ॥
આંખો, નાક, દાંત, દાંતના આવરણો અને અન્ય મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કરીને, એ રીતે શ્રેષ્ઠ હાથીઓને મારતા.
4.57.34
कौरवाणां गजानां च शरीरैर्गतचेतसाम् ।
क्षणेन संवृता भूमिर्मेघैरिव नभस्थलम् ॥ ४.५७.३४ ॥
કૌરવો અને હાથીઓના ચેતના ગુમાવેલા દેહોથી ક્ષણમાં ધરતી ઢંકાઈ ગઈ, જેમ મેઘોથી આકાશ ઢંકાય.
4.57.35
अस्त्रैर्दिव्यैर्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ।
बडबामुखसंभूतः कालाग्निरिव संवृतः ॥ ४.५७.३५ ॥
દિવ્ય અસ્ત્રોથી મહાબાહુ અર્જુન જાણે હસતા હોય તેમ, બડબામુખમાંથી જન્મેલા કાલાગ્નિની જેમ ઘેરાયેલો હતો.
4.57.36
यथा युगान्तसमये सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
कालपक्वमशेषेण धक्ष्येदुग्रशिखः शिखी ॥ ४.५७.३६ ॥
યુગાંતના સમયે, કાળથી પાકેલું સ્થાવર-જંગમ સર્વ, ઉગ્ર જ્વાળાવાળો અગ્નિ શેષ રાખ્યા વિના બાળી નાખે તેમ.
4.57.37
तद्वत्पार्थोऽस्रतेजोभिर्धनुषो निस्वनेन च ।
दैवाद्वीर्याच्च बीभत्सुस्तस्मिन्दौर्योधने बले ॥ ४.५७.३७ ॥
એ જ રીતે પાર્થે પોતાના અસ્ત્રોના તેજથી અને ધનુષ્યના ટંકારથી, દૈવી બળ અને પરાક્રમથી, બીભત્સુએ તે દુર્યોધનની સેનાને (ભયભીત કરી).
4.57.38
रणे शक्तिममित्राणां प्रणीयोपनिनाय सः ।
चेष्टां प्रायेण भूतानां रात्रिः प्राणभृतामिव ॥ ४.५७.३८ ॥
યુદ્ધમાં તેણે શત્રુઓની શક્તિ તોડી તેમને (મૃત્યુ તરફ) લઈ ગયો; જેમ રાત્રિ પ્રાણીઓની મોટાભાગની ચેષ્ટાઓ શાંત કરે છે.
4.57.39
सोऽतीयात्सहसा शत्रून्सहसा तेऽभिपेदिरे ।
शीघ्रादूरं दृढामोघमस्त्रमस्यातिमानुषम् ।
दृष्ट्वा ते कौरवा भीता अतिमानुषविक्रमम् ॥ ४.५७.३९ ॥
તે અચાનક શત્રુઓને ચીરીને આગળ વધ્યો; તેઓ અચાનક તેના પર તૂટી પડ્યા. તેનું અસ્ત્ર ઝડપી, દૂર સુધી જનારું, દૃઢ, અમોઘ અને અતિમાનુષ હતું. તે અતિમાનુષ પરાક્રમ જોઈ કૌરવો ભયભીત થયા.
4.57.40
खगपत्राभिसंवीतैः खाविष्टैः खगमैरिव ।
अर्जुनस्य खमावव्रे लोहितप्राणपैः खगैः ॥ ४.५७.४० ॥
પક્ષીની પાંખવાળાં બાણોથી ભરેલાં, આકાશમાં ફેલાયેલાં, લોહી પીનારાં બાણોએ અર્જુનનું આકાશ ઢાંકી દીધું.
4.57.41
अर्जुनेन विनिर्मुक्ताः शरा गाण्डीवधन्वना ।
तार्क्ष्यवेगा इवाकाशे ससञ्जुः परमर्मसु ॥ ४.५७.४१ ॥
ગાંડીવધારી અર્જુને છોડેલાં બાણો ગરુડના વેગે આકાશમાં ધસીને શત્રુઓનાં મર્મસ્થાનોમાં વાગ્યાં.
4.57.42
वर्माणि सारथिश्चैव हेमजालानि वाजिनाम् ।
किरीटं सूर्यसंकाशं वैयाघ्रमथ चर्म च ॥ ४.५७.४२ ॥
બખ્તર, સારથિ, ઘોડાઓનાં સુવર્ણ-જાળીવાળાં સાજ, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી મુકુટ અને વાઘચર્મની ઢાલ પણ (વીંધાયાં).
4.57.43
ततः सर्वाणि गात्राणि रथस्य द्विषतां शरैः ।
नीहारेणेव भूतानि छन्नानीह चकाशिरे ॥ ४.५७.४३ ॥
ત્યારે શત્રુઓના બાણોથી રથનાં બધાં અંગો ઢંકાઈ ગયાં; ધુમ્મસથી ઢંકાયેલાં પ્રાણીઓની જેમ તે ત્યાં ચમક્યાં.
4.57.44
सकृदेव न तं शेकुः कथमभ्यसितुं परे ।
अनभ्यस्तः पुनस्तैर्हि रथः सोभिपपात तान् ॥ ४.५७.४४ ॥
શત્રુઓ એક વાર પણ તેનો સામનો કરી શક્યા નહીં; પછી જેને તેમણે હજી અડકી પણ ન હતી તે રથ તેમના પર ધસી પડ્યો.
4.57.45
तच्छरा द्विट्शरीरेषु यथा च न ससञ्जिरे ।
द्विधाऽनीकेषु बीभत्सोर्न ससञ्ज रथस्तथा ॥ ४.५७.४५ ॥
તેનાં બાણો શત્રુઓનાં શરીરમાં ચોંટતાં ન હતાં; તેમ જ બીભત્સુ (અર્જુન)નો રથ બંને સેનાઓની વચ્ચે અટકતો ન હતો.
4.57.46
स तद्धि क्षोभयामास विगाह्यारिबलं रथी ।
अनन्तवेगो भुजगः क्रीडन्निव महार्णवे ॥ ४.५७.४६ ॥
તે રથીએ શત્રુસેનામાં પ્રવેશીને તેને હલાવી નાખી, જેમ અનંત વેગવાળો સર્પ મહાસાગરમાં ક્રીડા કરતાં જળને હલાવી દે.
4.57.47
अस्यतो नित्यमत्यर्थं सर्वघोषाधिकस्तथा ।
संनादः श्रूयते भूतैर्धनुषश्च किरीटिनः ॥ ४.५७.४७ ॥
બાણ છોડતા કિરીટધારી (અર્જુન)ના ધનુષનો ધ્વનિ સદા બધા અવાજો કરતાં અતિશય વધુ થઈ પ્રાણીઓ દ્વારા સંભળાતો હતો.
4.57.48
संच्छिन्नास्तत्र मातङ्गा बाणैरल्पान्तरान्तरैः ।
संस्यूतास्तत्र दृश्यन्ते मेघा इव गभस्तिभिः ॥ ४.५७.४८ ॥
ત્યાં હાથીઓ બાણોથી એવા છિન્ન થયા કે તેમની વચ્ચે થોડાં જ અંતર રહ્યાં; સૂર્યકિરણોથી સીવેલા મેઘોની જેમ તેઓ ત્યાં દેખાતા હતા.
4.57.49
दिशोऽनुभ्रमतः सर्वा सव्यदक्षिणमस्यतः ।
सततं दृश्यते युद्धे सायकासनमण्डलम् ॥ ४.५७.४९ ॥
યુદ્ધમાં બધી દિશાઓમાં ફરતા, ડાબે-જમણે બાણ છોડતા, બાણ અને ધનુષ્યનું વર્તુળ સતત દેખાતું હતું.
4.57.50
पतन्त्यरूपेषु यथा चक्षूंषि न कदाचन ।
नालक्ष्येषु शराः पेतुस्तस्य गाण्डीवधन्वनः ॥ ४.५७.५० ॥
આંખો ક્યારેય ન દેખાતી વસ્તુઓ પર પડતી નથી, તેમ ગાંડીવધારીના બાણ ન દેખાતા લક્ષ્યો પર પડ્યા નહીં.
4.57.51
महागजसहस्रस्य युगपन्मृद्गतो वनम् ।
कौन्तेयरथमार्गस्तु रणे घोरतरोऽभवत् ॥ ४.५७.५१ ॥
હજાર મોટા હાથીઓએ એક સાથે કચડેલા જંગલ જેવો, યુદ્ધમાં કૌંતેયના રથનો માર્ગ વધુ ભયાનક બન્યો.
4.57.52
नूनं पार्थजयैषित्वाच्छक्रः सर्वामरैः सह ।
हन्त्यस्मानिति मन्यन्ते पार्थेनैवार्दिताः परे ॥ ४.५७.५२ ॥
પાર્થની જીત ઇચ્છતો હોવાથી ઇન્દ્ર બધા દેવો સાથે આપણને મારે છે, એમ પાર્થથી જ પીડિત શત્રુઓ માનતા હતા.
4.57.53
घ्नन्तमत्यर्थमहितान्सव्यसाचिनमाहवे ।
कालमर्जुनरूपेण ग्रसन्तमिव च प्रजाः ॥ ४.५७.५३ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુઓને અતિશય મારતા સવ્યસાચીને, અર્જુનના રૂપમાં કાળ જાણે પ્રજાઓને ગળી રહ્યો હોય તેમ જોવાતો હતો.
4.57.54
कुरुसेनाशरीराणि पार्थेनानाहतान्यपि ।
पेतुः पार्थहतानीव पार्थकर्मानुदर्शनात् ॥ ४.५७.५४ ॥
કુરુ સેનાના શરીરો, પાર્થથી પ્રહાર ન પામેલા છતાં પણ, પાર્થનાં કર્મો જોઈને પાર્થથી હણાયેલાની જેમ પડ્યાં.
4.57.55
ओषधीनां शिरांसीव कालपक्तिसमन्वयात् ।
अवनेमुः कुरूणां हि शिरांस्यर्जुनजाद्भयात् ॥ ४.५७.५५ ॥
કાળના પાકના સંયોગથી ઔષધિઓના માથા નમે તેમ, અર્જુનથી ઉત્પન્ન ભયથી કુરુઓના માથા નમી ગયા.
4.57.56
चकार चार्जुनः क्रोधाद्विमुखान्रुषितानपि ॥ ४.५७.५६ ॥
અને અર્જુને ક્રોધથી ગુસ્સે થયેલાઓને પણ વિમુખ કરી દીધા.
4.57.57
अर्जुनेनापि भिन्नानि बलाग्नाणि पुनः क्वचित् ।
चक्रुर्लोहितधाराभिर्धरणीं लोहितोत्तराम् ॥ ४.५७.५७ ॥
અર્જુન દ્વારા ફરી ભેદાયેલી સેનાની આગળની હરોળોએ ક્યાંક રક્તધારાઓથી ધરતીને લોહીથી ઢાંકી દીધી.
4.57.58
लोहितेनापि संपृक्तैः पांसुभिः पवनोद्धतैः ।
तेनैव च समुद्धूतैः सूक्ष्मैर्लोहितबिन्दुभिः ॥ ४.५७.५८ ॥
લોહીમાં ભળેલી, પવનથી ઉડાડેલી ધૂળથી, અને તે જ લોહીમાંથી ઊડેલા સૂક્ષ્મ રક્તબિંદુઓથી પણ (ધરતી ઢંકાઈ ગઈ).
4.57.59
लोहितार्द्रैः प्रहरणैः प्रभग्ना लोहितोक्षिताः ।
लोहितेषु निमग्नास्ते निहताश्च किरीटिना ॥ ४.५७.५९ ॥
લોહીથી ભીના શસ્ત્રોથી ભાંગી પડેલા, લોહીથી છંટાયેલા, લોહીમાં ડૂબેલા, અને કિરીટી (અર્જુન) દ્વારા મરાયેલા તેઓ.
4.57.60
बभूवुर्लोहितास्तत्र भृशमादित्यरश्मयः ।
आकाशं तत्क्षणेनासीत्सन्ध्याभ्रमिव लोहितं ॥ ४.५७.६० ॥
ત્યાં સૂર્યના કિરણો અત્યંત લાલ થઈ ગયા; તે જ ક્ષણે આકાશ સંધ્યાના વાદળ જેવું લાલ થયું.
4.57.61
अप्यस्तं प्राप्य चादित्यो निवर्तेत न पाण्डवः ।
निवर्तन्ते न जित्वारिं नित्यजल्पविचक्षणाः ॥ ४.५७.६१ ॥
સૂર્ય અસ્તને પામીને પાછો ફરે, પણ પાંડવો પાછા ફરશે નહીં; શત્રુને જીત્યા વિના તેઓ પાછા ફરતા નથી, તેઓ સદા વ્યર્થ બકવાસમાં કુશળ નથી.
4.57.62
तान्सर्वान्समरे शूरान्पौरुषे पर्यवस्थितान् ।
दिव्यैरस्त्रैरमोघात्मा सर्वानार्च्छद्धनुर्धरान् ॥ ४.५७.६२ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમમાં અડગ ઊભેલા તે સર્વ શૂરોને, અમોઘ લક્ષ્યવાળા તેણે દિવ્ય અસ્ત્રોથી સર્વ ધનુર્ધરો પર પ્રહાર કર્યો.
4.57.63
स तु द्रोणं त्रिसप्तत्या नाराचानां समार्पयत् ।
अशीत्या शकुनिं चैव द्रौणिमप्याशु सप्तभिः ॥ ४.५७.६३ ॥
તેણે દ્રોણને ત્યોતેર નારાચ બાણોથી વીંધ્યા; શકુનિને એંસીથી, અને દ્રોણપુત્રને પણ ઝડપથી સાતથી.
4.57.64
दुःसहं दशभिर्बाणैरर्जुनः समविध्यत ।
दुश्यासनं द्वादशभिः कृपं शारद्वतं त्रिभिः।
भीष्मं शान्तनवं षष्ट्या प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ४.५७.६४ ॥
અર્જુને દુઃસહને દસ બાણોથી વીંધ્યો; દુઃશાસનને બાર વડે, શારદ્વત કૃપને ત્રણ વડે, શંતનુપુત્ર ભીષ્મને સાઠ વડે છાતીની વચ્ચે વીંધ્યો.
4.57.65
स कर्णं कर्णिनाऽविध्यत्पीतेन निशितेन च ।
वासविर्द्विषतां मध्ये विव्याध परमेषुणा ॥ ४.५७.६५ ॥
તેણે કર્ણને કર્ણી બાણથી, પીળા અને તીક્ષ્ણ બાણથી વીંધ્યો; શત્રુઓની વચ્ચે વાસવીએ પરમ બાણથી પ્રહાર કર્યો.
4.57.66
स कर्णं सतनुत्राणं निर्भिद्य निशितः शरः ।
अगच्छद्दानयन्भूमिं चोदितो दृढधन्वना ॥ ४.५७.६६ ॥
બખ્તર સહિત કર્ણને ભેદીને તે તીક્ષ્ણ બાણ, દૃઢધન્વાથી પ્રેરાઈને, ધરતીને ચીરતું આગળ ગયું.
4.57.67
ततोऽस्य वाहान्व्यहनच्चतुर्भिश्चतुरः क्षुरैः ।
सारथेश्च शिरः कायादपाहरदरिन्दमः ।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद चापं तस्य करे स्थितम् ॥ ४.५७.६७ ॥
પછી તેણે તેના ચાર ઘોડાઓને ચાર ક્ષુરપ્ર બાણોથી મારી પાડ્યા; શત્રુઓનું દમન કરનારે સારથિનું મસ્તક ધડથી કાપી નાખ્યું. અર્ધચંદ્ર બાણથી તેના હાથમાં રહેલું ધનુષ્ય કાપ્યું.
4.57.68
तस्मिन्विद्धे महाभागे कर्णे सर्वास्त्रपारगे ।
हताश्वसूते विरथे ततोऽनीकमभज्यत ॥ ४.५७.६८ ॥
મહાભાગ, સર્વાસ્ત્રોમાં પારંગત કર્ણ વીંધાયો, ઘોડા અને સારથિ હણાયા અને તે રથવિહીન થયો, ત્યારે સેના ભાંગી પડી.