महाभारत · अध्याय 4.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.57.1
अश्वत्थामा ततस्तत्र कर्णं संप्रेक्ष्य वीर्यवान् ।
उवाच स्मयमानोऽसौ सूतपुत्रमरिन्दमम् ॥ ४.५७.१ ॥
तेव्हा पराक्रमी अश्वत्थामा तेथे कर्णाकडे पाहून हसत शत्रूंचे दमन करणाऱ्या सूतपुत्राला म्हणाला.
4.57.2
कर्ण यस्त्वं सभामध्ये बह्वबद्धं विकत्थसे ।
न मे युधि समोऽस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम् ॥ ४.५७.२ ॥
कर्णा! सभेमध्ये युद्धात माझ्या बरोबरीचा कोणी नाही अशा अनावर बढाया तू मारल्या होत्यास; तोच प्रसंग आता तुझ्यासमोर उभा आहे.
4.57.3
एषोऽन्तक इव क्रुद्धः सर्वभूतावमर्दनः ।
संग्रामशिरसो मध्ये दृम्भते केसरी यथा ॥ ४.५७.३ ॥
हा क्रुद्ध यमासारखा सर्व प्राण्यांचा नाश करणारा आहे; युद्धाग्राच्या मध्यभागी सिंहासारखा गर्जना करतो.
4.57.4
शूरोसि यदि संग्रामे दर्शयस्व सभां विना ॥ ४.५७.४ ॥
जर तू युद्धात शूर असशील तर सभेशिवाय (तुझे शौर्य) दाखव.
4.57.5
यद्यशक्तोसि संग्रामे पार्थेनाद्भुतकर्मणा ।
पुनरेव सभां गत्वा धार्तराष्ट्रेण धीमता।
मातुलं परिगृह्याशु मन्त्रयस्व यथासुखम् ॥ ४.५७.५ ॥
अद्भुत कर्मे करणाऱ्या पार्थाशी युद्धात तू असमर्थ असशील तर पुन्हा सभेत जाऊन, बुद्धिमान धृतराष्ट्रपुत्रासह, तुझ्या मामाला धरून, लवकर तुला हवे तसे विचार कर.
4.57.6
एवमुक्तस्तथा कर्णः क्रोधादुद्वृत्य लोचने ।
द्रोणपुत्रमिदं वाक्यमुवाच कुरुसन्निधौ ॥ ४.५७.६ ॥
असे म्हटल्यावर कर्णाने क्रोधाने डोळे फिरवून कौरवांच्या समक्ष द्रोणपुत्राला हे वचन सांगितले.
4.57.7
नाहं बिभेमि बीभत्सोर्न कृष्णाद्देवकीसुतात् ।
पाण्डवेभ्योपि सर्वेभ्यः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ ४.५७.७ ॥
मी बीभत्सूला (अर्जुनाला) भीत नाही, देवकीपुत्र कृष्णालाही भीत नाही, पांडवांपैकी सर्वांनाही भीत नाही; मी क्षत्रधर्माचे पालन करणारा आहे.
4.57.8
सत्वाधिकानां पुंसां तु धनुर्वेदोपजीविनाम् ।
गर्जतां जायते दर्पः स्वरश्च न विषीदति ॥ ४.५७.८ ॥
शौर्यात श्रेष्ठ, धनुर्वेदावर उपजीविका करणाऱ्या पुरुषांना गर्जना करताना अभिमान उत्पन्न होतो; त्यांचा स्वर डगमगत नाही.
4.57.9
पश्यत्वाचार्यपुत्रो मामर्जुनेनातिरंहसा ।
युध्यमानं सुसंयुक्तं जयो वै मय्यवस्थितः ॥ ४.५७.९ ॥
आचार्यपुत्र (अश्वत्थामा) पाहो: अतिवेगाने अर्जुनाशी मी चांगल्या प्रकारे युद्ध करत आहे; विजय खरोखर माझ्यातच स्थिर आहे.
4.57.10
ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथिसत्तमः ॥ ४.५७.१० ॥
तेव्हा हसून, कुंतीपुत्र, श्वेतवाहन, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ बीभत्सू (अर्जुन) आत्मविश्वासाने दिव्य अस्त्र प्रकट करू लागला.
4.57.11
महात्मानं मन्दबुद्धिर्निश्वसन्धृतराष्ट्रजः ।
उवाच स महाराज राजा दुर्योधनस्तदा ॥ ४.५७.११ ॥
हे महाराज! तेव्हा मंदबुद्धी धृतराष्ट्रपुत्र राजा दुर्योधन त्या महात्म्याकडे (अर्जुनाकडे) पाहून दीर्घ निःश्वास टाकत बोलू लागला.
4.57.12
न विद्मो ह्यर्जुनं तत्र वसन्तं मत्स्यवेश्मनि ।
तेनेदं कर्ण मत्स्यानामग्रहीष्म धनं बहु ॥ ४.५७.१२ ॥
अर्जुन मत्स्यराजाच्या (विराटाच्या) महालात वास करीत आहे हे आम्हांला ठाऊक नव्हते; म्हणूनच, हे कर्णा, आम्ही मत्स्यांचे पुष्कळ धन घेतले.
4.57.13
एवं चेत्तर्हि गच्छामो विसृजन्तो धनं बहु ।
अयशो नातिवर्तेत लोकयोरुभयोरपि ॥ ४.५७.१३ ॥
तर मग चला, हे मोठे धन सोडून; दोन्ही लोकांत अपयश आपल्याला ओलांडणार नाही.
4.57.14
किं च युद्धात्परं नास्ति क्षत्रियाणां सुखावहम् ।
तस्मात्पार्थेन संग्रामं कुर्महे न पलायनम् ॥ ४.५७.१४ ॥
क्षत्रियांना युद्धापेक्षा अधिक सुखदायक काहीही नाही; म्हणून पार्थाशी संग्राम करू, पळ काढणार नाही.
4.57.15
एतावदुक्त्वा राजा वै ह्यभियानमियेष सः ।
तथा दशसहस्राणि वीराणां हि धनुष्मताम् ।
अभ्यद्रवंस्तदा पार्थं शलभा इव पावकम् ॥ ४.५७.१५ ॥
इतके बोलून राजाने आक्रमणाची इच्छा केली; तेव्हा धनुर्धारी दहा हजार वीर पार्थावर पतंगांप्रमाणे अग्नीवर धावले.
4.57.16
वर्मिता वाजिनस्तत्र संभृताश्च पदातिभिः ।
भीमरूपाश्च मातङ्गास्तोमराङ्कुशपाणिभिः । ॥ ४.५७.१६ ॥
तेथे चिलखत घातलेले घोडे होते, पायदळाने भरलेले; आणि हातात तोमर व अंकुश घेतलेले भयानक रूपाचे हत्तीही होते.
4.57.17
अधिष्ठिताः सुसंयत्तैर्हस्तिशिक्षाविशारदैः ।
अभ्यद्रवन्सुसंक्रुद्धाश्चापहस्तोद्यतायुधाः ॥ ४.५७.१७ ॥
हत्ती-प्रशिक्षणात निपुण, चांगल्या तयारीच्या स्वारांनी आरूढ झालेले ते अत्यंत क्रुद्ध होऊन, हातात धनुष्य व उगारलेली शस्त्रे घेऊन धावले.
4.57.18
पञ्च चैनं रथोदग्रास्त्वरिताः पर्यवारयन् ।
द्रोणो भीष्मश्च कर्णश्च कुरुराजश्च वीर्यवान् ॥ ४.५७.१८ ॥
पाच श्रेष्ठ रथी त्वरेने त्याला वेढले—द्रोण, भीष्म, कर्ण आणि पराक्रमी कुरुराज.
4.57.19
अश्वत्थामा महाबाहुर्धनुर्वेदपरायणः ।
इषूंश्च सम्यगस्यन्तो जीमूता इव वार्षिकाः ॥ ४.५७.१९ ॥
महाबाहू अश्वत्थामा, धनुर्वेदात तत्पर, पावसाळ्यातील मेघांप्रमाणे बाण उत्तम प्रकारे सोडत होता.
4.57.20
ते लाभमिव मन्वानाः प्रत्यगृह्णन्धनंजयम् ।
शरौघानभिवर्षन्तो नादयन्तो दिशो दश ॥ ४.५७.२० ॥
त्यांनी जणू लाभ मिळाल्याप्रमाणे धनंजयाला प्रत्युत्तर दिले; बाणांचा वर्षाव करत दहा दिशा दुमदुमवल्या.
4.57.21
ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
दिव्यमस्त्रं प्रकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथिसत्तमान् ॥ ४.५७.२१ ॥
नंतर कुंतीपुत्र बीभत्सु, पांढऱ्या घोड्यांचा अर्जुन, हसत दिव्य अस्त्र प्रयोगून त्या श्रेष्ठ रथिकांना प्रत्युत्तर देऊ लागला.
4.57.22
यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् ।
तथा गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैराच्छादयद्दिशः ॥ ४.५७.२२ ॥
सूर्य जसा आपल्या किरणांनी पृथ्वी झाकतो, तसा गांडीवातून सुटलेल्या बाणांनी त्याने दिशा झाकल्या.
4.57.23
न रथानां न चाश्वानां न ध्वजानां न वर्मिणाम् ।
अतिविद्धैः शितैर्बाणैरासीदद्व्यङ्गुलिरन्तरम् ॥ ४.५७.२३ ॥
रथांच्या, घोड्यांच्या, ध्वजांच्या, कवचधारींच्या मध्ये — तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध होऊन — दोन बोटांइतकेही अंतर उरले नाही.
4.57.24
दैवयोगाद्धि पार्थस्य हयानामुत्तरस्य च ।
शिक्षाबलोपपन्नत्वादस्त्राणां वै परिक्रमात्।
ध्वजगाण्डीवयोश्चापि दैव्या शक्त्या च मायया ॥ ४.५७.२४ ॥
दैवयोगाने पार्थाचे आणि उत्तराचे घोडे, शिक्षण आणि बळाने युक्त असल्यामुळे, अस्त्रांच्या कुशल संचालनाने, ध्वज आणि गांडीवाच्या दैवी शक्तीने व मायेने (रक्षिले गेले).
4.57.25
इतस्ततश्च संयाने दूरे वाऽप्यथवाऽन्तिके ।
दुर्गे विषमजाते वा स्थले निम्ने तथा क्षितौ।
न च रुध्येद्गतिस्तस्य रथस्य मनसो यथा ॥ ४.५७.२५ ॥
इकडे तिकडे, धावणाऱ्या रथात, दूर असो वा जवळ, दुर्गम किंवा विषम भूमीवर, सपाट किंवा खळग्यात, जमिनीवरही, त्याच्या रथाची गती मनासारखी कुठेच अडत नव्हती.
4.57.26
समरेषु तु विद्वांसस्तस्य तांस्तान्परिक्रमान् ।
वीर्यमत्यद्भुतं दृष्ट्वा तथा पार्थस्य तद्बलम् ।
त्रेसुरेवं परे भीताः पराङ्मुखरथा अपि। ॥ ४.५७.२६ ॥
युद्धात निपुण असलेले योद्धे त्याच्या त्या त्या फेऱ्या, अत्यंत अद्भुत पराक्रम आणि पार्थाचे ते बल पाहून घाबरले; अशा प्रकारे शत्रू भयभीत झाले, त्यांचे रथही पाठ फिरवून पळाले.
4.57.27
कालाग्निमिव बीभत्सुं निर्दहन्तमिव प्रजाः ।
नारयः प्रेक्षितुं शेकुर्ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ४.५७.२७ ॥
कालाग्नीसारख्या, प्रजांना जाळणाऱ्या भासणाऱ्या बीभत्सूकडे (अर्जुनाकडे) शत्रू पाहू शकले नाहीत; पेटलेल्या अग्नीकडे पाहावे तसे.
4.57.28
तानि भिन्नान्यनीकानि रेजुरर्जुनमार्गणैः ।
तिग्मांशोश्च घनाभ्राणि व्याप्तानीव गभस्तिभिः ॥ ४.५७.२८ ॥
अर्जुनाच्या बाणांनी छिन्नभिन्न झालेली ती सेना सूर्याच्या किरणांनी व्यापलेल्या दाट ढगांसारखी चमकत होती.
4.57.29
अशोकाना वनानीव सञ्चितैः कुसुमैः शुभैः ।
पार्थः संरञ्जयामास रुधिरेणाकुलं बलम् ॥ ४.५७.२९ ॥
अशोकवने सुंदर फुलांनी रंगवावीत तसे, पार्थाने रक्ताने व्याकुळ झालेल्या सैन्याला रंगवून टाकले.
4.57.30
सहस्रशोऽर्जुनशरैश्छिन्नान्युच्चावचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च खेऽभ्युवाह सदागतिः ॥ ४.५७.३० ॥
अर्जुनाच्या बाणांनी हजारो वेळा तुटलेली लहान-मोठी छत्रे आणि ध्वज, सदा गतिमान वारा आकाशात वाहून नेत होता.
4.57.31
ये ह्यर्जुनबलत्रस्ताः परिपेतुर्दिशो दश ।
रथात्तं देशमुत्सृज्य पार्थच्छिन्नयुगा हयाः ॥ ४.५७.३१ ॥
अर्जुनाच्या बलाने घाबरून जे दहा दिशांना पळाले; पार्थाने ज्यांचे जू तोडले होते ते घोडे त्या ठिकाणी रथ सोडून गेले.
4.57.32
निकृत्तपूर्वचरणास्ते निपेतुः शितैः शरैः ।
शिरोभिः प्रथमं जग्मुर्मेदिनीं जघनैर्हयाः ॥ ४.५७.३२ ॥
पुढचे पाय तुटलेले ते घोडे तीक्ष्ण बाणांनी पडले; आधी डोक्याने, नंतर मागच्या भागाने ते भूमीवर कोसळले.
4.57.33
चक्षुर्नासाविषाणेषु दन्तवेष्टेषु च द्विपान् ।
मर्मस्वन्येषु चाहत्य तथा निघ्नन्गजोत्तमाः ॥ ४.५७.३३ ॥
डोळे, नाक, दात, दातांच्या आवरणांवर आणि इतर मर्मस्थानी प्रहार करून, अशा प्रकारे श्रेष्ठ हत्तींना ठार करून.
4.57.34
कौरवाणां गजानां च शरीरैर्गतचेतसाम् ।
क्षणेन संवृता भूमिर्मेघैरिव नभस्थलम् ॥ ४.५७.३४ ॥
कौरवांच्या आणि हत्तींच्या चेतना गेलेल्या शरीरांनी क्षणात भूमी व्यापली, जणू मेघांनी आकाश व्यापले जाते.
4.57.35
अस्त्रैर्दिव्यैर्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ।
बडबामुखसंभूतः कालाग्निरिव संवृतः ॥ ४.५७.३५ ॥
दिव्य अस्त्रांनी महाबाहू अर्जुन जणू हसत, बडबामुखातून जन्मलेल्या कालाग्नीप्रमाणे वेढलेला होता.
4.57.36
यथा युगान्तसमये सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
कालपक्वमशेषेण धक्ष्येदुग्रशिखः शिखी ॥ ४.५७.३६ ॥
युगांताच्या काळी, कालाने पिकलेले स्थावर-जंगम सर्व काही, उग्र ज्वालांचा अग्नी शेष न ठेवता जाळतो तसे.
4.57.37
तद्वत्पार्थोऽस्रतेजोभिर्धनुषो निस्वनेन च ।
दैवाद्वीर्याच्च बीभत्सुस्तस्मिन्दौर्योधने बले ॥ ४.५७.३७ ॥
त्याचप्रमाणे पार्थाने आपल्या अस्त्रांच्या तेजाने आणि धनुष्याच्या टणत्काराने, दैवी शक्ती व पराक्रमाने, बीभत्सूने त्या दुर्योधनाच्या सेनेला (भयभीत केले).
4.57.38
रणे शक्तिममित्राणां प्रणीयोपनिनाय सः ।
चेष्टां प्रायेण भूतानां रात्रिः प्राणभृतामिव ॥ ४.५७.३८ ॥
युद्धात त्याने शत्रूंची शक्ती मोडून त्यांना (मृत्यूजवळ) नेले; रात्र जसे प्राणिमात्रांच्या बहुतेक हालचाली थांबवते तसे.
4.57.39
सोऽतीयात्सहसा शत्रून्सहसा तेऽभिपेदिरे ।
शीघ्रादूरं दृढामोघमस्त्रमस्यातिमानुषम् ।
दृष्ट्वा ते कौरवा भीता अतिमानुषविक्रमम् ॥ ४.५७.३९ ॥
तो अचानक शत्रूंना भेदून पुढे गेला; ते अचानक त्याच्यावर तुटून पडले. त्याचे अस्त्र वेगवान व दूरपर्यंत जाणारे, दृढ, अमोघ आणि अतिमानुष होते. त्या अतिमानुष पराक्रमाला पाहून कौरव भयभीत झाले.
4.57.40
खगपत्राभिसंवीतैः खाविष्टैः खगमैरिव ।
अर्जुनस्य खमावव्रे लोहितप्राणपैः खगैः ॥ ४.५७.४० ॥
पक्ष्यांच्या पंखांसारख्या बाणांनी भरलेल्या, आकाशात पसरलेल्या, रक्त पिणाऱ्या बाणांनी अर्जुनाचे आकाश झाकले गेले.
4.57.41
अर्जुनेन विनिर्मुक्ताः शरा गाण्डीवधन्वना ।
तार्क्ष्यवेगा इवाकाशे ससञ्जुः परमर्मसु ॥ ४.५७.४१ ॥
गाण्डीवधारी अर्जुनाने सोडलेले बाण गरुडाच्या वेगाने आकाशात झेपावून शत्रूंच्या मर्मस्थानी लागले.
4.57.42
वर्माणि सारथिश्चैव हेमजालानि वाजिनाम् ।
किरीटं सूर्यसंकाशं वैयाघ्रमथ चर्म च ॥ ४.५७.४२ ॥
चिलखते, सारथी, घोड्यांचे सोन्याच्या जाळीचे साज, सूर्यासारखा तेजस्वी किरीट आणि वाघाच्या कातड्याची ढाल (छिन्नभिन्न झाली).
4.57.43
ततः सर्वाणि गात्राणि रथस्य द्विषतां शरैः ।
नीहारेणेव भूतानि छन्नानीह चकाशिरे ॥ ४.५७.४३ ॥
तेव्हा शत्रूंच्या बाणांनी रथाचे सर्व अवयव झाकले गेले; धुक्याने झाकलेल्या प्राण्यांप्रमाणे ते तेथे चमकले.
4.57.44
सकृदेव न तं शेकुः कथमभ्यसितुं परे ।
अनभ्यस्तः पुनस्तैर्हि रथः सोभिपपात तान् ॥ ४.५७.४४ ॥
शत्रूंना एकदाही त्याच्याशी सामना करता आला नाही; मग त्यांनी अजून स्पर्शही न केलेला तो रथ त्यांच्यावर तुटून पडला.
4.57.45
तच्छरा द्विट्शरीरेषु यथा च न ससञ्जिरे ।
द्विधाऽनीकेषु बीभत्सोर्न ससञ्ज रथस्तथा ॥ ४.५७.४५ ॥
त्याचे बाण शत्रूंच्या शरीरांत अडकत नव्हते; तसेच बीभत्सूचा (अर्जुनाचा) रथ दोन्ही सैन्यांत अडकत नव्हता.
4.57.46
स तद्धि क्षोभयामास विगाह्यारिबलं रथी ।
अनन्तवेगो भुजगः क्रीडन्निव महार्णवे ॥ ४.५७.४६ ॥
त्या रथीने शत्रुसैन्यात घुसून त्याला हादरवून सोडले, जसा अनंत वेगाचा साप महासागरात खेळताना पाणी ढवळतो.
4.57.47
अस्यतो नित्यमत्यर्थं सर्वघोषाधिकस्तथा ।
संनादः श्रूयते भूतैर्धनुषश्च किरीटिनः ॥ ४.५७.४७ ॥
बाण सोडणाऱ्या किरीटीच्या (अर्जुनाच्या) धनुष्याचा ध्वनी नेहमी सर्व आवाजांपेक्षा अधिक होऊन प्राण्यांना ऐकू येत होता.
4.57.48
संच्छिन्नास्तत्र मातङ्गा बाणैरल्पान्तरान्तरैः ।
संस्यूतास्तत्र दृश्यन्ते मेघा इव गभस्तिभिः ॥ ४.५७.४८ ॥
तेथे हत्ती बाणांनी असे छिन्न झाले की त्यांच्यामध्ये थोडीच अंतरे उरली; सूर्यकिरणांनी शिवलेल्या ढगांसारखे ते तेथे दिसत होते.
4.57.49
दिशोऽनुभ्रमतः सर्वा सव्यदक्षिणमस्यतः ।
सततं दृश्यते युद्धे सायकासनमण्डलम् ॥ ४.५७.४९ ॥
युद्धात सर्व दिशांमध्ये फिरत, डावीकडे व उजवीकडे बाण सोडत असताना, बाण व धनुष्याचे वर्तुळ सतत दिसत होते.
4.57.50
पतन्त्यरूपेषु यथा चक्षूंषि न कदाचन ।
नालक्ष्येषु शराः पेतुस्तस्य गाण्डीवधन्वनः ॥ ४.५७.५० ॥
डोळे कधीही न दिसणाऱ्या वस्तूंवर पडत नाहीत, तसेच गांडीवधारी अर्जुनाचे बाण न दिसणाऱ्या लक्ष्यांवर पडले नाहीत.
4.57.51
महागजसहस्रस्य युगपन्मृद्गतो वनम् ।
कौन्तेयरथमार्गस्तु रणे घोरतरोऽभवत् ॥ ४.५७.५१ ॥
हजारो मोठे हत्ती एकाच वेळी तुडवलेल्या अरण्यासारखा, युद्धात कौंतेयाच्या रथाचा मार्ग अधिकच भयंकर झाला.
4.57.52
नूनं पार्थजयैषित्वाच्छक्रः सर्वामरैः सह ।
हन्त्यस्मानिति मन्यन्ते पार्थेनैवार्दिताः परे ॥ ४.५७.५२ ॥
पार्थाच्या विजयाची इच्छा असल्यामुळे इंद्र सर्व देवांसह आपल्याला मारत आहे, असे पार्थानेच पीडित झालेले शत्रू मानत होते.
4.57.53
घ्नन्तमत्यर्थमहितान्सव्यसाचिनमाहवे ।
कालमर्जुनरूपेण ग्रसन्तमिव च प्रजाः ॥ ४.५७.५३ ॥
युद्धात शत्रूंना अत्यंत मारणारा सव्यसाची, अर्जुनाच्या रूपात काळ जणू प्रजांना गिळत आहे असा दिसत होता.
4.57.54
कुरुसेनाशरीराणि पार्थेनानाहतान्यपि ।
पेतुः पार्थहतानीव पार्थकर्मानुदर्शनात् ॥ ४.५७.५४ ॥
कुरुसेनेची शरीरे पार्थाने प्रहार न केलेली असूनही, पार्थाची कर्मे पाहून पार्थाने मारल्याप्रमाणे पडली.
4.57.55
ओषधीनां शिरांसीव कालपक्तिसमन्वयात् ।
अवनेमुः कुरूणां हि शिरांस्यर्जुनजाद्भयात् ॥ ४.५७.५५ ॥
कालपक्वतेच्या संयोगाने औषधींची शिरे वाकतात, तसेच अर्जुनापासून निर्माण झालेल्या भयाने कुरूंची शिरे नमली.
4.57.56
चकार चार्जुनः क्रोधाद्विमुखान्रुषितानपि ॥ ४.५७.५६ ॥
आणि अर्जुनाने क्रोधाने रागावलेल्यांनाही विमुख केले.
4.57.57
अर्जुनेनापि भिन्नानि बलाग्नाणि पुनः क्वचित् ।
चक्रुर्लोहितधाराभिर्धरणीं लोहितोत्तराम् ॥ ४.५७.५७ ॥
अर्जुनाने पुन्हा भेदलेल्या सैन्याच्या अग्रभागांनी कुठेतरी रक्ताच्या धारांनी धरणी रक्ताने झाकून टाकली.
4.57.58
लोहितेनापि संपृक्तैः पांसुभिः पवनोद्धतैः ।
तेनैव च समुद्धूतैः सूक्ष्मैर्लोहितबिन्दुभिः ॥ ४.५७.५८ ॥
रक्तमिश्रित, वाऱ्याने उडवलेल्या धुळीने आणि त्याच रक्तातून उडालेल्या सूक्ष्म रक्तबिंदूंनीही (धरणी झाकली गेली).
4.57.59
लोहितार्द्रैः प्रहरणैः प्रभग्ना लोहितोक्षिताः ।
लोहितेषु निमग्नास्ते निहताश्च किरीटिना ॥ ४.५७.५९ ॥
रक्ताने भिजलेल्या शस्त्रांनी मोडलेले, रक्ताने शिंपलेले, रक्तात बुडालेले आणि किरीटी (अर्जुन) याने ठार मारलेले ते.
4.57.60
बभूवुर्लोहितास्तत्र भृशमादित्यरश्मयः ।
आकाशं तत्क्षणेनासीत्सन्ध्याभ्रमिव लोहितं ॥ ४.५७.६० ॥
तेथे सूर्यकिरण अत्यंत लाल झाले; त्याच क्षणी आकाश संध्याकाळच्या ढगासारखे लाल झाले.
4.57.61
अप्यस्तं प्राप्य चादित्यो निवर्तेत न पाण्डवः ।
निवर्तन्ते न जित्वारिं नित्यजल्पविचक्षणाः ॥ ४.५७.६१ ॥
सूर्य अस्ताला पोहोचूनही परत फिरेल, पण पाण्डव परत फिरणार नाहीत; शत्रूला जिंकल्याशिवाय ते परत फिरत नाहीत, ते सदैव व्यर्थ बडबडीत कुशल नाहीत.
4.57.62
तान्सर्वान्समरे शूरान्पौरुषे पर्यवस्थितान् ।
दिव्यैरस्त्रैरमोघात्मा सर्वानार्च्छद्धनुर्धरान् ॥ ४.५७.६२ ॥
युद्धात पराक्रमात स्थिर उभ्या असलेल्या त्या सर्व शूरांना, अमोघ लक्ष्याच्या त्याने दिव्य अस्त्रांनी सर्व धनुर्धरांवर प्रहार केला.
4.57.63
स तु द्रोणं त्रिसप्तत्या नाराचानां समार्पयत् ।
अशीत्या शकुनिं चैव द्रौणिमप्याशु सप्तभिः ॥ ४.५७.६३ ॥
त्याने द्रोणाला त्र्याहत्तर नाराच बाणांनी, शकुनीला ऐंशीने आणि द्रोणपुत्रालाही त्वरित सात बाणांनी मारले.
4.57.64
दुःसहं दशभिर्बाणैरर्जुनः समविध्यत ।
दुश्यासनं द्वादशभिः कृपं शारद्वतं त्रिभिः।
भीष्मं शान्तनवं षष्ट्या प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ४.५७.६४ ॥
अर्जुनाने दुःसहाला दहा बाणांनी, दुःशासनाला बारा बाणांनी, शारद्वत कृपाला तीन बाणांनी, आणि शंतनूपुत्र भीष्माला साठ बाणांनी छातीच्या मध्यभागी विंधले.
4.57.65
स कर्णं कर्णिनाऽविध्यत्पीतेन निशितेन च ।
वासविर्द्विषतां मध्ये विव्याध परमेषुणा ॥ ४.५७.६५ ॥
त्याने कर्णाला कर्णी बाणाने, पिवळ्या आणि तीक्ष्ण बाणाने विंधले; शत्रूंच्या मध्ये वासवीने परम बाणाने प्रहार केला.
4.57.66
स कर्णं सतनुत्राणं निर्भिद्य निशितः शरः ।
अगच्छद्दानयन्भूमिं चोदितो दृढधन्वना ॥ ४.५७.६६ ॥
चिलखनासह कर्णाला भेदून तो तीक्ष्ण बाण, दृढधन्व्याने प्रेरित होऊन, भूमी फाडत पुढे गेला.
4.57.67
ततोऽस्य वाहान्व्यहनच्चतुर्भिश्चतुरः क्षुरैः ।
सारथेश्च शिरः कायादपाहरदरिन्दमः ।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद चापं तस्य करे स्थितम् ॥ ४.५७.६७ ॥
नंतर त्याने त्याचे चार घोडे चार क्षुरप्र बाणांनी मारले; शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्याने सारथ्याचे मस्तक शरीरापासून तोडले. अर्धचंद्र बाणाने त्याच्या हातातले धनुष्य तोडले.
4.57.68
तस्मिन्विद्धे महाभागे कर्णे सर्वास्त्रपारगे ।
हताश्वसूते विरथे ततोऽनीकमभज्यत ॥ ४.५७.६८ ॥
महाभाग, सर्व अस्त्रांत पारंगत कर्ण विद्ध झाला, घोडे आणि सारथी मारले गेले आणि तो रथहीन झाला, तेव्हा सैन्य मोडून पळाले.