ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.61.1
एतस्मिन्नन्तरे तत्र महावीर्यपराक्रमः ।
आजगाम महाबाहुः कृपः शस्त्रभृतांवरः ।
अर्जुनं प्रतियोद्धुं वै युद्धकामो महारथः। ॥ ४.६१.१ ॥
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਥੇ ਮਹਾਂਵੀਰਜ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕ੍ਰਿਪ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ।
4.61.2
अथं द्रौणे रथं त्यक्त्वा कृपस्य रथमुत्तमम् ।
आजगामार्जुनस्तूर्णं सूर्यवैश्वानरप्रभम् ॥ ४.६१.२ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਵੱਲ ਅਰਜੁਨ ਤੁਰੰਤ ਆਇਆ।
4.61.3
तौ वीर सूर्यसंकाशौ योत्स्यमानौ महारथौ ।
वाषिकाविव जीमूतौ व्यरोचेतां व्यवस्थितौ ॥ ४.६१.३ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਮਹਾਰਥੀ, ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗੇ।
4.61.4
श्रगृह्य गाण्डिवं लोके विश्रुतं पुनरर्जुनः ।
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठो विनिघ्नञ्शरमालया ॥ ४.६१.४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਮੁੜ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
4.61.5
कृपश्च धनुरादाय तथैवार्जुनमभ्यगाम् ॥ ४.६१.५ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਵੀ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
4.61.6
प्रगृह्य बलवच्चापं नाराचान्रक्तभोजनान् ।
कृपः पार्थाय चिक्षेप शंतशोऽथ सहस्रशः ॥ ४.६१.६ ॥
ਤਾਕਤਵਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਪਾਰਥ ਉੱਤੇ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਏ।
4.61.7
जीमूत इव धर्मान्ते शरवर्पं विमुञ्चति ।
नन्दयन्सुहृदः सर्वान्प्रत्ययुध्यत फल्गुनम् ॥ ४.६१.७ ॥
ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
4.61.8
विकृष्य बलवच्चापं पाण्डवोऽमितविक्रमः ।
चचार समरे पार्थश्चित्रमार्गान्विदर्शयन् ॥ ४.६१.८ ॥
ਅਮਿੱਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਬਲਵਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖੇ ਮਾਰਗ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਚਰਨਾ ਕੀਤਾ।
4.61.9
सर्वाश्चैव दिशो बाणैः प्रदिशश्च महाबलः ।
एकच्छायमिवाकाशं सर्वतः कृतवान्प्रभुः ॥ ४.६१.९ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਆਕਾਸ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ ਜਾਪਿਆ।
4.61.10
प्राच्छादयदमेयात्मा पार्थः शरशतैः कृपम् ।
उद्गतः समरे मेघो धाराभिरिव पर्वतम् ॥ ४.६१.१० ॥
ਅਮਿੱਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਢਕ ਲਿਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਬੱਦਲ ਜਿਵੇਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
4.61.11
स शरैरर्पितः ऋद्धः शितैरग्निशिखोपमैः ।
कृपो बभूव समरे विधूमोऽग्निरिव ज्वलंम् ॥ ४.६१.११ ॥
ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਕ੍ਰਿਪ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ।
4.61.12
ततः शरसहस्रेण पार्थमप्रतिमौजसम् ।
अर्दयित्वा महाबाहुर्ननाद समरे कृपः ॥ ४.६१.१२ ॥
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਅਨੋਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗਰਜਨਾ ਕੀਤੀ।
4.61.13
ततः कनकपुङ्खेन शरेण नतपर्वणा ।
बिभेद समरे पार्थः कृपस्य ध्वजमुत्तमम् ॥ ४.६१.१३ ॥
ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਅਤੇ ਝੁਕੇ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਪਾਰਥ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪ ਦੀ ਉੱਤਮ ਧਵਜਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।
4.61.14
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान्सूर्यसन्निभान् ।
जग्राह समरे पार्थो भूयो बहुशिलीमुखान् ॥ ४.६१.१४ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪਾਰਥ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਨਾਰਾਚ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣ ਮੁੜ ਚੁੱਕੇ।
4.61.15
तैस्तदातीं महाबाहुः कृपस्य रथरक्षिणः ।
जघान क्षत्रियश्रेष्ठो युध्यमानान्महारथान् ॥ ४.६१.१५ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਰਥ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਅਤੇ ਲੜ ਰਹੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
4.61.16
चन्द्रकेतुः सुकेतुश्च चित्राश्वो मणिमांस्तद ।
मुञ्जमौलिश्च विक्रान्तो हेमवर्णो भयावहः ॥ ४.६१.१६ ॥
ਚੰਦ੍ਰਕੇਤੁ, ਸੁਕੇਤੁ, ਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਵ, ਮਣਿਮਾਨ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮੁੰਜਮੌਲਿ ਅਤੇ ਭੈਅਦਾਇਕ ਸੋਨੇ ਰੰਗਾ ਵੀਰ,
4.61.17
सुरथोऽतिरथश्चैव सुपेणोऽरिष्ट एव च ।
नृकेतुश्च सहानीकास्ते निषेदुर्गतासवः ॥ ४.६१.१७ ॥
ਸੁਰਥ, ਅਤਿਰਥ, ਸੁਪੇਣ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਕੇਤੁ—ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
4.61.18
तान्निहत्य ततः पार्थो निमेपादिव भारत ।
पुनरन्यान्समाधत्त त्रयोदश शिलीमुखान् ॥ ४.६१.१८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਏ।
4.61.19
अथास्य युगमेकेन चतुर्भिश्चतुरो हयान् ।
षष्ठेन तु शिरः सङ्ख्ये कृपस्य रथसारथेः ॥ ४.६१.१९ ॥
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਰਥ ਦੇ ਜੂਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਬਾਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
4.61.20
त्रिभिस्त्रिवेणुं बलवान्द्वाभ्यामक्षं महाबलः ।
द्वादशेन तु भल्लेन कृपस्य सशरं धनुः ॥ ४.६१.२० ॥
ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਡੰਡਾ, ਦੋ ਨਾਲ ਧੁਰਾ, ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਭੱਲ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਪ ਦਾ ਬਾਣ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
4.61.21
छित्त्वा वज्रनिकाशेन फल्गुनः प्रहसन्निव ।
त्रयोदशेनेन्द्रसमः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ४.६१.२१ ॥
ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਫਲਗੁਨ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹੋਣ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉਸਨੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਪ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
4.61.22
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
अथ शक्तिं परामृश्य सूर्यवैश्वानरप्रभाम् ।
चिक्षेप सहसा क्रुद्धः पार्थायाद्भुतकर्मणे ॥ ४.६१.२२ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ, ਰਥਹੀਣ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਦ ਸੂਰਜ-ਅਗਨੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮੀ ਪਾਰਥ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਸੁੱਟੀ।
4.61.23
तामर्जुनस्तथारूपां शक्तिं हेमपरिष्कृताम् ।
रुरोध सायकैस्तीक्ष्णैरर्धचन्द्रमुखैश्च ताम् ॥ ४.६१.२३ ॥
ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਅਰਧਚੰਦਰਮੁਖ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
4.61.24
आपतन्तीं महोल्काभां चिच्छेद दशभिः शरैः ।
सापतद्दशधा भूमौ पार्थेन निहता शरैः ॥ ४.६१.२४ ॥
ਮਹਾਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ; ਪਾਰਥ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਉਹ ਦਸ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ।
4.61.25
शक्त्यां तु विनिकृत्तायां विरथः शरपीडितः ।
गदापाणिरवप्लुत्य रथात्तूर्णममित्रहा।
गदां चिक्षेप सहसा पार्थायामिततेजसे ॥ ४.६१.२५ ॥
ਸ਼ਕਤੀ ਕੱਟੀ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਥਹੀਣ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ਕ ਰਥੋਂ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਅਮਿਤ-ਤੇਜ ਪਾਰਥ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ।
4.61.26
सा च मुक्ता गदा गुर्वी रूपेणास्य परिष्कृता ।
अर्जुनस्य शरैर्नुन्ना प्रतिमार्गं जगाम सा ॥ ४.६१.२६ ॥
ਉਹ ਭਾਰੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਛੱਡੀ ਜਾਣ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਹ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ।
4.61.27
अथ खङ्गं समुद्धृत्य शतचन्द्रं च भानुमत् ।
इयेष पाण्डवं हन्तुं कृपो लघुपराक्रमः ॥ ४.६१.२७ ॥
ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀ ਸ਼ਤਚੰਦ੍ਰ ਢਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
4.61.28
स शरद्वत्सुतस्तूर्णं महाचार्यः सुशिक्षितः ।
खेचरेव चचारकैः क्रमाच्चर्मासिधृग्भुवि ॥ ४.६१.२८ ॥
ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰੀਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਿਅਤ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ, ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
4.61.29
ततः क्षुरप्रैः कौन्तेयो दशभिः खङ्गचर्मणी ।
निमेषादिव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ४.६१.२९ ॥
ਫਿਰ ਕੌਂਤੇਯ ਨੇ ਦਸ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਸੀ।
4.61.30
विषण्णवदमस्तत्र विनाशात्खङ्गचर्मणोः ।
दन्तैर्दन्तच्छदान्दष्ट्वा चुकोप हृदि दीर्घवत् ॥ ४.६१.३० ॥
ਉੱਥੇ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹ ਚਬਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
4.61.31
भवत्विति पुनश्चोक्त्वा युद्धापगमनोद्यतः ।
अश्वत्थाम्नस्तु स रथं कृपः समभिपुप्लुवे।
स्वस्रीयस्य महातेजा जग्राह च धनुः पुनः ॥ ४.६१.३१ ॥
"ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਇਹ ਫਿਰ ਆਖ ਕੇ, ਜੰਗ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕ੍ਰਿਪ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਏ; ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
4.61.32
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो भीष्मो द्रोणमथाब्रवीत् ।
दृष्ट्वा कृपं फल्गुनेन पीडितं चोर्जितं च तम् ॥ ४.६१.३२ ॥
ਇਸੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
4.61.33
एकैकमस्मान्संग्रामे पराजयति फल्गुनः ।
अहं द्रोणश्च कर्णश्च द्रौणिर्गौतम एव च।
अन्ये च बहवः शूरा वयं जेष्याम वासविम् ॥ ४.६१.३३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫਲਗੁਨ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕਰਨ, ਦ੍ਰੌਣਿ (ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ), ਗੌਤਮ (ਕ੍ਰਿਪ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਮੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਵਾਸਵੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗੇ।
4.61.34
समागम्य ततः सर्वे भीष्मद्रोणमुखा रथाः ।
अर्जुनं सहसा युक्ताः प्रत्ययुध्यन्त भारत ॥ ४.६१.३४ ॥
ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਚਾਨਕ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗੇ।
4.61.35
स सायकमयैर्जालैः सर्वतस्तान्महारथान् ।
प्राच्छादयच्छरौघैस्तान्नीहार इव पर्वतान् ॥ ४.६१.३५ ॥
ਉਸਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਧੁੰਦ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।
4.61.36
नदद्भिश्च महानागैर्हेषमाणैश्च वाजिभिः ।
भेरीशङ्खनिनादैश्च स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ ४.६१.३६ ॥
ਗਰਜਦੇ ਮਹਾਗਜਾਂ, ਹਿਣਕਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਭੇਰੀ-ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ।
4.61.37
नागाश्वकायान्निर्भिद्य लौहानि कवचानि च ।
पार्थस्य शरवर्षाणि न्यपतञ्शतशः क्षितौ ॥ ४.६१.३७ ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
4.61.38
त्वरमाणः शरानस्यन्पाण्डवस्तु प्रकाशते ।
मध्यंदिनगतोऽर्चिष्माञ्छरदीव दिवाकरः ॥ ४.६१.३८ ॥
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੀਰ ਛੱਡਦਾ ਪਾਂਡਵ (ਅਰਜੁਨ) ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇਜ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
4.61.39
अविषह्य शरान्सर्वे पार्थचापच्युपान्रणे ।
उदक्प्रयान्ति विध्वस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदा।
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः ॥ ४.६१.३९ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਬਿਖਰੇ ਰਥੀ ਰਥਾਂ ਤੋਂ, ਘੋੜਸਵਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ।
4.61.40
शरैस्तु ताड्यमानानां कवचानां महात्मनाम् ।
ताम्रराजतलौहानां प्रादुरासीन्महास्वनः ॥ ४.६१.४० ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਤਾਂਬੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਵਚਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ।
4.61.41
छन्नमायोधनं जज्ञे शरीरैर्गतचेतसाम् ।
श्रान्त्या गलितशस्त्राणां पततामश्वसादिनाम् ॥ ४.६१.४१ ॥
ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਹਥਿਆਰ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ, ਡਿੱਗਦੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਢੱਕ ਗਈ।
4.61.42
शून्यान्कुर्वन्रथोपस्थान्मानवैरास्तृणोन्महीम् ।
प्रनृत्यन्निव संग्रामे चापहस्ते धनंजयः ॥ ४.६१.४२ ॥
ਰਥਾਂ ਦੇ ਆਸਨ ਖਾਲੀ ਕਰਦਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕਦਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਜਿਵੇਂ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
4.61.43
शिरांस्यपातयत्सङ्ख्ये क्षत्रियाणां नरर्षभः ।
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विष्णूजितमिवाशने।
त्रस्तानि सर्वसैन्यानि व्यलीयन्त च भागश ॥ ४.६१.४३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਸੁੱਟੇ। ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਖਿੱਲਰ ਗਈਆਂ।
4.61.44
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपस्रजानि च ।
पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि करणमूर्धनि ॥ ४.६१.४४ ॥
ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਪਗੜੀਆਂ ਪਹਿਨੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
4.61.45
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः ।
सहस्ताभरणैश्चान्यैः प्रच्छन्ना भाति मेदिनी ॥ ४.६१.४५ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਸਰੀਰਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਸਮੇਤ ਬਾਹਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਧਰਤੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
4.61.46
शिरसां पात्यमानानां समरे निशितैः शरैः ।
अश्मवृष्टिरिवाकाशादभवद्भरतर्षभ ॥ ४.६१.४६ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।
4.61.47
दर्शयित्वा तदाऽऽत्मानं रौद्रं रौद्रपराक्रमः ।
जघान समरे शूराञ्छतशोऽथ सहस्रशः ॥ ४.६१.४७ ॥
ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
4.61.48
तथावरुद्धश्चारण्ये दशवर्षाणि त्रीणि च ।
क्रोधाग्निमुत्ससर्जाजौ धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः ॥ ४.६१.४८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨੀ ਛੱਡੀ।
4.61.49
तस्य तद्दहतः सैन्यं दृष्ट्वा चास्य पराक्रमम् ।
सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य भारत ॥ ४.६१.४९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
4.61.50
यथा नलवनं नागः प्रभिन्नः षष्टिहायनः ।
एवं सर्वानपामृद्रादर्जुनः शस्त्रतेजसा ॥ ४.६१.५० ॥
ਜਿਵੇਂ ਛੇਆਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀ ਨਲਾਂ ਦੇ ਬਣ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ।
4.61.51
विद्राव्य च ततः सैन्यं त्रासयित्वा महारथान् ।
अर्जुनो जयतांश्रेष्ठः पर्यावर्तत भारत ॥ ४.६१.५१ ॥
ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੁੜ ਪਿਆ।
4.61.52
तस्य मार्गान्विचरतो निघ्नतश्च रणाजिरे ।
प्रावर्तत नदी घोरा शोणितान्त्रतरङ्गिणी ॥ ४.६१.५२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਆਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਵਹਿ ਤੁਰੀ।
4.61.53
अस्थिशैवालसंबाधां संग्रामे पार्थनिर्मिताम् ।
शरचापप्लवां घोरां मांसशोणितकर्दमाम् ॥ ४.६१.५३ ॥
ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕਾਈ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੈਰਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਸੀ।
4.61.54
रथोडुपां चान्त्रसर्पां केशशैवालशाड्वलाम् ।
करवालासिपाठीनां चामरोष्णीषफेनिलाम् ॥ ४.६१.५४ ॥
ਰਥ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਆਂਦਰਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਸੱਪ, ਵਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਈ ਅਤੇ ਘਾਹ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਛੁਰੀਆਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਚਾਮਰ ਤੇ ਪੱਗਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਝੱਗ, ਉਹ ਨਦੀ ਸੀ।
4.61.55
अश्वग्रीवामहावर्तां कबन्धजलमानुषाम् ।
काककङ्करुतां तीव्रां सारसक्रौञ्चनादिताम् ॥ ४.६१.५५ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਭੌਰ ਸਨ, ਧੜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਨ, ਕਾਂਵਾਂ ਤੇ ਕੰਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਸਾਰਸ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ।
4.61.56
सिंहनादमहानादां शङ्खस्वनमहास्वनाम् ।
वीरोत्तमाङ्गपद्माढ्यां शरचापमहानलाम् ॥ ४.६१.५६ ॥
ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਸਿਰਾਂ ਰੂਪੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ।
4.61.57
पदातिमत्स्यकलुषां गजशीर्षककच्छपाम् ।
गोमायुगसंघुष्टां मांसमञ्जाभिकर्दमाम् ॥ ४.६१.५७ ॥
ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਰੂਪੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਗੰਦਲੀ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਰੂਪੀ ਕੱਛੂਆਂ ਵਾਲੀ, ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਮਾਸ ਤੇ ਮੱਜ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰੀ।
4.61.58
प्रावर्तयन्नदीं घोरां पिशाचगणसेविताम् ।
अपारामनिवासां च रक्तोदां सर्वतो वृताम् ॥ ४.६१.५८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
4.61.59
अभीक्ष्णमकरोत्पार्थो नदीमुत्तमशोणिताम् ।
गजवर्ममहाद्वीपामश्वदेहमहाशिलाम् ॥ ४.६१.५९ ॥
ਪਾਰਥ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਕਵਚ ਸਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਨ।
4.61.60
पदातिदेहसंघाटां रथावलिमहातरुम् ।
केशशाद्वलसंछन्नां सुतरां भीतिदां नृणाम् ॥ ४.६१.६० ॥
ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।
4.61.61
अगाधरक्तोदवहां यमसागरगामिनीम् ।
दुस्तरां भीरुमर्त्यानां शूराणां सुतरां नृप।
प्रावर्तयन्नदीमेवं भीषणां पाकशासनिः ॥ ४.६१.६१ ॥
ਅਥਾਹ ਲਹੂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਹਾਉਂਦੀ, ਯਮ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ, ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਯੋਗ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਕਸ਼ਾਸਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ।
4.61.62
तस्याददानस्य शरान्सन्दधानस्य मुञ्चतः ।
विकर्षतश्च गाण्डीवं न किंचिद्ददृशेऽन्तरम् ॥ ४.६१.६२ ॥
ਤੀਰ ਚੁੱਕਦੇ, ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ, ਛੱਡਦੇ ਅਤੇ ਗਾਂਡੀਵ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿੱਥ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।