મહાભારત · અધ્યાય 4.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.71.1
युद्धं तु मानुषं द्रष्टुमागतास्त्रिदशाः पुरा ।
किमकुर्वन्त ते पश्चात्कथयस्व ममानघ ॥ ४.७१.१ ॥
પૂર્વે માનવ યુદ્ધ જોવા આવેલા ત્રિદશો પછી શું કર્યું? હે નિષ્પાપ, મને કહો.
4.71.2
वासवप्रमुखाः सर्वे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
यक्षगन्धर्वसङ्घाश्च गणा अप्सरसां तथा ॥ ४.७१.२ ॥
ઇન્દ્ર મુખ્ય સર્વ દેવો, ઋષિઓને આગળ રાખેલા, યક્ષ-ગંધર્વોના સમૂહો અને અપ્સરાઓના ગણ પણ.
4.71.3
युद्धं तु मानुषं दृष्ट्वा कुरूणां फल्गुनस्य च ।
एकस्य च बहूनां च रौद्रमत्युग्रदर्शनम् ॥ ४.७१.३ ॥
કુરુઓ અને ફલ્ગુન (અર્જુન)નું માનવ યુદ્ધ, એક અને અનેકનું — જોઈને; તે ભયંકર અને અતિ ઉગ્ર દૃશ્ય હતું.
4.71.4
अस्त्राणामथ दिव्यानां प्रयोगानथ संग्रहान् ।
लघु सुष्ठु च चित्रं च कृतीनां च प्रयत्नतः ॥ ४.७१.४ ॥
દિવ્ય અસ્ત્રોના પ્રયોગો અને તેમનો સંગ્રહ, તેમજ કુશળ યોદ્ધાઓની હળવી, સુંદર અને અદ્ભુત ચેષ્ટાઓ — પ્રયત્નપૂર્વક.
4.71.5
भीष्मं शारद्वतं द्रोणं कर्णं गाण्डीवधन्वना ।
जितानन्यान्भूमिपालान्दृष्ट्वा जग्मुर्दिवौकसः ॥ ४.७१.५ ॥
ભીષ્મ, શારદ્વત (કૃપ), દ્રોણ, કર્ણ અને ગાંડીવધારી (અર્જુન) વડે જીતાયેલા અન્ય ભૂપાલોને જોઈ સ્વર્ગવાસીઓ ચાલ્યા ગયા.
4.71.6
सर्वे ते परितुष्टाश्च प्रशस्य च मुहुर्मुहुः ।
असङ्गतिना तेन विमानेनाशुगामिना।
प्रतिजग्मुरसङ्गास्ते त्रिदिवं च दिवौकसः ॥ ४.७१.६ ॥
તેઓ સર્વ સંતુષ્ટ થઈ, વારંવાર પ્રશંસા કરતા, તે અનુપમ, વેગવાન વિમાનમાં, અનાસક્ત થઈને, તે સ્વર્ગવાસીઓ ત્રિદિવે પાછા ફર્યા.
4.71.7
कुरवो निर्जिताः सर्वे भीष्मद्रोणकृपादयः ।
अजय्यास्त्रिदशैः सर्वैः सेन्द्रैः सर्वैः सुरासुरैः ।
पार्थेनैकेन संग्रामे विस्मयो नो महानहो ॥ ४.७१.७ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ વગેરે સર્વ કુરુઓ, જેઓ દેવો, ઇન્દ્ર સહિત સર્વોથી, સુર-અસુરોથી પણ અજેય હતા, તેમને યુદ્ધમાં એકલા પાર્થે જીતી લીધા. અમને આ મોટું આશ્ચર્ય છે, અહો!
4.71.8
कस्मिन्मुहूर्ते संजातः कस्य धर्मस्य वा फलम् ॥ ४.७१.८ ॥
કયા મુહૂર્તમાં જન્મ્યો, અથવા કયા ધર્મનું આ ફળ છે?
4.71.9
किमाश्चर्यं फल्गुनेऽस्मिन्यो रुद्रेण न्ययोधयत् ।
निवातकवचानाजौ यस्त्रिंशत्कोटिसंमितान् ॥ ४.७१.९ ॥
આ ફાલ્ગુનમાં શું આશ્ચર્ય છે? જેણે રુદ્ર સાથે યુદ્ધમાં ત્રીસ કરોડ નિવાતકવચોને પરાસ્ત કર્યા.
4.71.10
तस्य चैतत्किमाश्चर्यं स्तुवन्त इति ते सुराः ।
जग्मुः सुरालयं हृष्टा विस्मयाविष्टचेतसः ॥ ४.७१.१० ॥
તેના માટે આમાં શું આશ્ચર્ય છે એમ સ્તુતિ કરતા, હર્ષિત અને વિસ્મયથી ભરેલા મનવાળા તે દેવો દેવલોક તરફ ગયા.
4.71.11
कुरवोऽर्जुनबाणैश्च ताडिताः शरविक्षताः ।
कुरूनभिमुखां याताः समग्रबलवाहनाः ॥ ४.७१.११ ॥
અર્જુનના બાણોથી પ્રહારિત, બાણોથી ઘાયલ કૌરવો, પોતાના સમગ્ર સૈન્ય અને વાહનો સાથે કુરુઓ તરફ સામે ગયા.
4.71.12
विराटनगराच्चैव गजाश्वरथसंकुलाः ।
योधैः क्षत्रियदायादैर्बलवद्भिरधिष्ठिताः ॥ ४.७१.१२ ॥
વિરાટનગરમાંથી પણ હાથી, ઘોડા, રથોથી ભરેલા, ક્ષત્રિય વંશના બળવાન યોદ્ધાઓથી અધિષ્ઠિત.
4.71.13
विराटप्रहिता सेना नगराच्छीघ्रयायिनी ।
उत्तरं सह सूतेन प्रत्ययात्तमरिन्दमम् ॥ ४.७१.१३ ॥
વિરાટે મોકલેલી સેના નગરમાંથી ઝડપથી નીકળી; સારથિ સાથે શત્રુદમન ઉત્તર પણ નીકળ્યો.
4.71.14
तस्मिंस्तूर्यशताकीर्णे हस्त्यश्चरथसंकुले ।
प्रहर्षः स्त्रीकुमाराणां तुमुलः समपद्यत ॥ ४.७१.१४ ॥
સેંકડો વાજાંઓથી ભરેલા, હાથી-ઘોડા-રથોથી ભરેલા તે સ્થળે સ્ત્રીઓ અને બાળકોમાં તુમુલ હર્ષ ઉત્પન્ન થયો.
4.71.15
अर्जुनस्तु ततो दृष्ट्वा सैन्यरेणुं समुत्थितम् ।
सैन्यध्वजं निशम्याथ वैराटिं समभाषत ॥ ४.७१.१५ ॥
ત્યારે અર્જુને ઊઠેલી સેનાની ધૂળ જોઈ, સેનાધ્વજ સાંભળ્યો અને વિરાટપુત્ર સાથે વાત કરી.
4.71.16
नगरे तुमुलः शब्दो रेणुश्चाक्रमते नभः ।
किंनु खल्वपयातास्ते कुरवो नगरं गताः ॥ ४.७१.१६ ॥
નગરમાં તુમુલ અવાજ છે, ધૂળ આકાશમાં ફેલાય છે. શું કૌરવો પાછા ફરીને નગરમાં ગયા?
4.71.17
ते चैव निर्जिताऽस्माभिर्महेष्वासाः सुतेजसः ।
आमुञ्च कवचं वीर चोदयस्व च वाजिनः ।
जवेनाभिप्रपद्यस्व विराटनगरं प्रति ॥ ४.७१.१७ ॥
તે મહાન ધનુર્ધરો અને તેજસ્વી યોદ્ધાઓ તો અમારાથી પરાજિત થયા છે. હે વીર, કવચ ધારણ કર, ઘોડા હાંક, વેગથી વિરાટનગર તરફ આગળ વધ.
4.71.18
न तावत्तलनिर्घोषं गाण्डीवस्य च निस्वनम् ।
ध्वजं वा दर्शयिष्यामि अथवा स्वजनो भवेत् ॥ ४.७१.१८ ॥
હજુ તલનો ઘોષ કે ગાંડીવનો નાદ સંભળાતો નથી; હું હજુ મારો ધ્વજ બતાવતો નથી. અથવા તેઓ સ્વજનો હોઈ શકે.
4.71.19
सेनाग्रमेतन्मात्स्यानां गणिकाश्च स्वलंकृताः ।
कन्या रथेषु दृश्यन्ते योधा विविधवाससः ॥ ४.७१.१९ ॥
આ મત્સ્યોની સેનાનો અગ્રભાગ છે; સુશોભિત ગણિકાઓ અને રથો પર કન્યાઓ દેખાય છે, વિવિધ વસ્ત્રો પહેરેલા યોદ્ધાઓ પણ દેખાય છે.
4.71.20
उत्तरामत्र पश्यामि सखीभिः परिवारिताम् ।
अनीकिन्यः प्रदृश्यन्ते हस्तिनोश्वाश्च वर्मिताः ॥ ४.७१.२० ॥
અહીં સખીઓથી ઘેરાયેલી ઉત્તરાને હું જોઉં છું; સેનાઓ, બખ્તરધારી હાથીઓ અને ઘોડાઓ દેખાય છે.
4.71.21
रथिनश्च पदाताश्च बहवो न च शस्त्रिणः ।
विराटवचनात्सर्वे संहृष्टाः प्रतिभान्ति मे।
न च मेऽत्र प्रतीघातश्चित्तस्य स्वजने यथा ॥ ४.७१.२१ ॥
રથીઓ અને પદાતિઓ, ઘણા શસ્ત્રધારીઓ, વિરાટની આજ્ઞાથી બધા હર્ષિત દેખાય છે; સ્વજનોની વચ્ચે હોય તેમ મારા મનને અહીં કોઈ અવરોધ નથી.
4.71.22
ततः शीघ्रं समासाद्य उत्तरं स्वजनो बहु ।
परस्परममित्रघ्नं सस्वजे तं समागतम् ॥ ४.७१.२२ ॥
પછી ઝડપથી નજીક જઈ, ઘણા સ્વજનોએ આવેલા શત્રુહંતા ઉત્તરને આલિંગન આપ્યું.
4.71.23
प्रीतिमान्पुरुषव्याघ्रो हर्षयुक्तः पुनः पुनः ।
दिष्ट्या जयसि भद्रं ते दिष्ट्या सूतो बृहन्नलाः।
दिष्ट्या संग्राममागम्य भयं तव न किंचन ॥ ४.७१.२३ ॥
પ્રસન્ન, હર્ષથી ભરેલો પુરુષવ્યાઘ્ર વારંવાર બોલ્યો: ભાગ્યથી તું જીતે છે, તારું કલ્યાણ થાઓ; ભાગ્યથી સારથિ બૃહન્નળા છે; ભાગ્યથી યુદ્ધમાં આવીને પણ તને કોઈ ભય નથી.
4.71.24
अजैषीदेष जाञ्जिष्णुः कुरूनेकरथो रणे ।
एतस्यक बाहुवीर्यं तद्येन गावो जिता मया।
कुरवो निर्जिता यस्मात्सग्रामेऽमिततेजसः ॥ ४.७१.२४ ॥
એકરથી આ જિષ્ણુ (અર્જુન)એ રણમાં કુરુઓને જીત્યા. તેના બાહુબળથી જ મેં ગાયો જીતી; અમિતતેજસ્વી એવા તેના દ્વારા જ યુદ્ધમાં કુરુઓ પરાજિત થયા.
4.71.25
अकार्षीदेष तत्कर्म देवपुत्रोपमो युवा ।
एष तत्पुरुषव्याघ्रो विक्षोभ्य कुरुमण्डलम्।
गावः प्रसह्य विजिता रणे मां चाभ्यपालयत् ॥ ४.७१.२५ ॥
દેવપુત્ર સમાન આ યુવાને એ કર્મ કર્યું. આ પુરુષવ્યાઘ્રે કુરુમંડળને ખળભળાવીને યુદ્ધમાં બળપૂર્વક ગાયો જીતી અને મારું પણ રક્ષણ કર્યું.
4.71.26
उत्तरस्य वचः श्रुत्वा शंसमानस्य चार्जुनम् ।
चोदिता राजपुत्रेण जयं मङ्गलवादिनः ॥ ४.७१.२६ ॥
અર્જુનની પ્રશંસા કરતા ઉત્તરના વચન સાંભળીને, રાજપુત્રથી પ્રેરાયેલા મંગલવાદકોએ વિજયની ઘોષણા કરી.
4.71.27
ततो गन्धैश्च माल्यैश्च धूपैश्च वसुसंभृतैः ।
कन्याः पार्थममित्रघ्नं किरन्त्यः समपूजयन् ॥ ४.७१.२७ ॥
પછી સુગંધ, માળાઓ અને પુષ્કળ ધૂપ લઈને કન્યાઓએ શત્રુઘાતી પાર્થ (અર્જુન)ને ફૂલ વેરીને પૂજ્યા.
4.71.28
आपूर्यमाणो माल्यैश्च गन्धैश्च विविधैः शुभैः ।
संपूज्यमानो लोकेन नगरद्वारमागमत् ॥ ४.७१.२८ ॥
માળાઓ અને વિવિધ શુભ સુગંધોથી ભરાયેલા, લોકો દ્વારા પૂજાતા, તેઓ નગરદ્વાર પર આવ્યા.
4.71.29
भेर्यश्च तूर्याणि च वेणवश्च ।
विचित्रवेषाः प्रमदाजनाश्च।
पुरो विराटस्य महाबलस्य ।
निष्क्रम्य भूमिंजयमभ्यनन्दनम् ॥ ४.७१.२९ ॥
ભેરીઓ, વાજાં અને વાંસળીઓ, તથા વિચિત્ર વેશધારી સ્ત્રીઓ મહાબલી વિરાટની સામે બહાર આવીને ભૂમિંજય (અર્જુન)નું અભિનંદન કરવા લાગી.
4.71.30
प्रशस्यमानस्तु जयेन तत्र ।
पुत्रो विराटस्य न हृष्यति स्म।
संभाष्यमाणस्तु जयेन तत्र ।
सोऽन्तर्मनाः पाण्डवमीक्षमाणः ॥ ४.७१.३० ॥
ત્યાં જય દ્વારા પ્રશંસા પામવા છતાં વિરાટનો પુત્ર હર્ષિત ન થયો. ત્યાં જય દ્વારા સંબોધાતાં પણ તે મનમાં વ્યથિત થઈ પાંડવ તરફ જોતો રહ્યો.
4.71.31
पुत्र्यै विराटस्य ततो वराणि ।
वस्त्राण्यदात्पाण्डुसुतः सखीभ्यः।
सभाजयंश्चापि समागतास्ता ।
दृष्ट्वा जयं तच्च बलं कुमार्यः ॥ ४.७१.३१ ॥
પછી પાંડુના પુત્રે વિરાટની પુત્રીને અને તેની સખીઓને શ્રેષ્ઠ વસ્ત્રો આપ્યાં. ત્યાં એકઠી થયેલી તે કુમારીઓએ જય અને તે સેનાને જોઈને તેમનું સન્માન પણ કર્યું.