महाभारत · अध्याय 4.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.71.1
युद्धं तु मानुषं द्रष्टुमागतास्त्रिदशाः पुरा ।
किमकुर्वन्त ते पश्चात्कथयस्व ममानघ ॥ ४.७१.१ ॥
पूर्वी मानवी युद्ध पाहण्यासाठी आलेल्या त्रिदशांनी नंतर काय केले? हे निष्पाप, मला सांगा.
4.71.2
वासवप्रमुखाः सर्वे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
यक्षगन्धर्वसङ्घाश्च गणा अप्सरसां तथा ॥ ४.७१.२ ॥
इंद्रप्रमुख सर्व देव, ऋषींना पुढे ठेवलेले, यक्ष-गंधर्वांचे समूह आणि अप्सरांचे गणही.
4.71.3
युद्धं तु मानुषं दृष्ट्वा कुरूणां फल्गुनस्य च ।
एकस्य च बहूनां च रौद्रमत्युग्रदर्शनम् ॥ ४.७१.३ ॥
कुरूंचे आणि फल्गुनाचे (अर्जुन) मानवी युद्ध, एकाचे आणि अनेकांचे — पाहून; ते भयानक आणि अत्यंत उग्र दृश्य होते.
4.71.4
अस्त्राणामथ दिव्यानां प्रयोगानथ संग्रहान् ।
लघु सुष्ठु च चित्रं च कृतीनां च प्रयत्नतः ॥ ४.७१.४ ॥
दिव्य अस्त्रांचे प्रयोग आणि त्यांचा संग्रह, तसेच कुशलांचे हलके, सुंदर आणि अद्भुत कृत्य — प्रयत्नपूर्वक.
4.71.5
भीष्मं शारद्वतं द्रोणं कर्णं गाण्डीवधन्वना ।
जितानन्यान्भूमिपालान्दृष्ट्वा जग्मुर्दिवौकसः ॥ ४.७१.५ ॥
भीष्म, शारद्वत (कृप), द्रोण, कर्ण आणि गांडीवधारी (अर्जुन) याने जिंकलेले इतर भूपाल पाहून स्वर्गवासी निघून गेले.
4.71.6
सर्वे ते परितुष्टाश्च प्रशस्य च मुहुर्मुहुः ।
असङ्गतिना तेन विमानेनाशुगामिना।
प्रतिजग्मुरसङ्गास्ते त्रिदिवं च दिवौकसः ॥ ४.७१.६ ॥
ते सर्व संतुष्ट होऊन, वारंवार प्रशंसा करत, त्या अतुलनीय, वेगवान विमानातून, अनासक्त होऊन, ते स्वर्गवासी त्रिदिवात परतले.
4.71.7
कुरवो निर्जिताः सर्वे भीष्मद्रोणकृपादयः ।
अजय्यास्त्रिदशैः सर्वैः सेन्द्रैः सर्वैः सुरासुरैः ।
पार्थेनैकेन संग्रामे विस्मयो नो महानहो ॥ ४.७१.७ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादी सर्व कुरु, जे देव, इंद्रासह सर्वांना आणि सुरासुरांना अजेय होते, त्यांना युद्धात एकट्या पार्थाने जिंकले. आम्हाला हे फार मोठे आश्चर्य आहे, अहो!
4.71.8
कस्मिन्मुहूर्ते संजातः कस्य धर्मस्य वा फलम् ॥ ४.७१.८ ॥
कोणत्या मुहूर्तावर जन्मला, किंवा हे कोणत्या धर्माचे फळ आहे?
4.71.9
किमाश्चर्यं फल्गुनेऽस्मिन्यो रुद्रेण न्ययोधयत् ।
निवातकवचानाजौ यस्त्रिंशत्कोटिसंमितान् ॥ ४.७१.९ ॥
या फाल्गुनात कोणते आश्चर्य आहे? ज्याने रुद्रासह युद्धात तीस कोटी निवातकवचांना पराभूत केले.
4.71.10
तस्य चैतत्किमाश्चर्यं स्तुवन्त इति ते सुराः ।
जग्मुः सुरालयं हृष्टा विस्मयाविष्टचेतसः ॥ ४.७१.१० ॥
त्याच्यासाठी यात काय आश्चर्य आहे, असे स्तुती करत ते देव आनंदित आणि विस्मयाने भरलेल्या मनाने देवलोकास गेले.
4.71.11
कुरवोऽर्जुनबाणैश्च ताडिताः शरविक्षताः ।
कुरूनभिमुखां याताः समग्रबलवाहनाः ॥ ४.७१.११ ॥
अर्जुनाच्या बाणांनी ताडित, बाणांनी जखमी झालेले कौरव, आपल्या संपूर्ण सैन्य व वाहनांसह कुरूंकडे तोंड करून गेले.
4.71.12
विराटनगराच्चैव गजाश्वरथसंकुलाः ।
योधैः क्षत्रियदायादैर्बलवद्भिरधिष्ठिताः ॥ ४.७१.१२ ॥
विराट नगरातूनही हत्ती, घोडे, रथांनी भरलेले, क्षत्रिय वंशातील बलवान योद्ध्यांनी अधिष्ठित.
4.71.13
विराटप्रहिता सेना नगराच्छीघ्रयायिनी ।
उत्तरं सह सूतेन प्रत्ययात्तमरिन्दमम् ॥ ४.७१.१३ ॥
विराटाने पाठवलेली सेना नगरातून वेगाने निघाली; सारथ्यासह शत्रुदमन उत्तरही निघाला.
4.71.14
तस्मिंस्तूर्यशताकीर्णे हस्त्यश्चरथसंकुले ।
प्रहर्षः स्त्रीकुमाराणां तुमुलः समपद्यत ॥ ४.७१.१४ ॥
शेकडो वाद्यांनी भरलेल्या, हत्ती-घोडे-रथांनी गजबजलेल्या त्या स्थितीत स्त्रिया आणि मुलांमध्ये तुमुल हर्ष उत्पन्न झाला.
4.71.15
अर्जुनस्तु ततो दृष्ट्वा सैन्यरेणुं समुत्थितम् ।
सैन्यध्वजं निशम्याथ वैराटिं समभाषत ॥ ४.७१.१५ ॥
तेव्हा अर्जुनाने उठलेली सैन्याची धूळ पाहिली, सैन्यध्वज ओळखला आणि विराटपुत्राशी बोलला.
4.71.16
नगरे तुमुलः शब्दो रेणुश्चाक्रमते नभः ।
किंनु खल्वपयातास्ते कुरवो नगरं गताः ॥ ४.७१.१६ ॥
नगरात तुमुल गोंधळ आहे, धूळ आकाशात पसरत आहे. कौरव माघारी फिरून नगरात गेले काय?
4.71.17
ते चैव निर्जिताऽस्माभिर्महेष्वासाः सुतेजसः ।
आमुञ्च कवचं वीर चोदयस्व च वाजिनः ।
जवेनाभिप्रपद्यस्व विराटनगरं प्रति ॥ ४.७१.१७ ॥
ते महान धनुर्धर आणि तेजस्वी योद्धे आमच्याकडून आधीच पराभूत झाले आहेत. हे वीरा, कवच धारण कर, घोडे हाक आणि वेगाने विराटनगराकडे चल.
4.71.18
न तावत्तलनिर्घोषं गाण्डीवस्य च निस्वनम् ।
ध्वजं वा दर्शयिष्यामि अथवा स्वजनो भवेत् ॥ ४.७१.१८ ॥
अजून तलाचा घोष किंवा गाण्डीवाचा नाद ऐकू येत नाही; मी अजून माझा ध्वज दाखवत नाही. किंवा ते आपले स्वजन असतील.
4.71.19
सेनाग्रमेतन्मात्स्यानां गणिकाश्च स्वलंकृताः ।
कन्या रथेषु दृश्यन्ते योधा विविधवाससः ॥ ४.७१.१९ ॥
हा मत्स्यांच्या सैन्याचा अग्रभाग आहे; सुशोभित गणिका आणि रथांवर कन्या दिसत आहेत, विविध वस्त्रे परिधान केलेले योद्धेही दिसत आहेत.
4.71.20
उत्तरामत्र पश्यामि सखीभिः परिवारिताम् ।
अनीकिन्यः प्रदृश्यन्ते हस्तिनोश्वाश्च वर्मिताः ॥ ४.७१.२० ॥
येथे सखींनी वेढलेली उत्तरा मला दिसत आहे; सैन्ये, कवचधारी हत्ती आणि घोडेही दिसत आहेत.
4.71.21
रथिनश्च पदाताश्च बहवो न च शस्त्रिणः ।
विराटवचनात्सर्वे संहृष्टाः प्रतिभान्ति मे।
न च मेऽत्र प्रतीघातश्चित्तस्य स्वजने यथा ॥ ४.७१.२१ ॥
रथी, पायदळ आणि अनेक शस्त्रधारी, विराटाच्या आज्ञेने सर्वजण आनंदित दिसत आहेत; स्वजनांमध्ये असते तसा माझ्या मनाला येथे अडथळा नाही.
4.71.22
ततः शीघ्रं समासाद्य उत्तरं स्वजनो बहु ।
परस्परममित्रघ्नं सस्वजे तं समागतम् ॥ ४.७१.२२ ॥
मग लवकर जवळ जाऊन, बहुसंख्य स्वजनांनी आलेल्या शत्रुघ्न उत्तराला आलिंगन दिले.
4.71.23
प्रीतिमान्पुरुषव्याघ्रो हर्षयुक्तः पुनः पुनः ।
दिष्ट्या जयसि भद्रं ते दिष्ट्या सूतो बृहन्नलाः।
दिष्ट्या संग्राममागम्य भयं तव न किंचन ॥ ४.७१.२३ ॥
प्रसन्न, हर्षाने भरलेला पुरुषव्याघ्र पुन्हा पुन्हा म्हणाला: नशिबाने तू जिंकत आहेस, तुझे कल्याण असो; नशिबाने सारथी बृहन्नला आहे; नशिबाने युद्धात येऊनही तुला कोणतीही भीती नाही.
4.71.24
अजैषीदेष जाञ्जिष्णुः कुरूनेकरथो रणे ।
एतस्यक बाहुवीर्यं तद्येन गावो जिता मया।
कुरवो निर्जिता यस्मात्सग्रामेऽमिततेजसः ॥ ४.७१.२४ ॥
एकरथी असलेल्या या जिष्णूने (अर्जुनाने) रणांगणात कुरूंना जिंकले. त्याच्या बाहुबलानेच मी गायी जिंकल्या; अमिततेजस्वी अशा त्याच्यामुळेच युद्धात कुरू पराजित झाले.
4.71.25
अकार्षीदेष तत्कर्म देवपुत्रोपमो युवा ।
एष तत्पुरुषव्याघ्रो विक्षोभ्य कुरुमण्डलम्।
गावः प्रसह्य विजिता रणे मां चाभ्यपालयत् ॥ ४.७१.२५ ॥
देवपुत्राप्रमाणे असलेल्या या तरुणाने ते कर्म केले. या पुरुषव्याघ्राने कुरुमंडळाला क्षुब्ध करून रणात बळाने गायी जिंकल्या आणि मलाही सांभाळले.
4.71.26
उत्तरस्य वचः श्रुत्वा शंसमानस्य चार्जुनम् ।
चोदिता राजपुत्रेण जयं मङ्गलवादिनः ॥ ४.७१.२६ ॥
अर्जुनाची स्तुती करणाऱ्या उत्तराचे शब्द ऐकून, राजपुत्राने प्रेरित केलेल्या मंगलवादकांनी जयजयकार केला.
4.71.27
ततो गन्धैश्च माल्यैश्च धूपैश्च वसुसंभृतैः ।
कन्याः पार्थममित्रघ्नं किरन्त्यः समपूजयन् ॥ ४.७१.२७ ॥
मग सुगंध, माला आणि भरपूर धूप घेऊन कन्यांनी शत्रुनाशक पार्थाला (अर्जुनाला) फुले उधळत पूजले.
4.71.28
आपूर्यमाणो माल्यैश्च गन्धैश्च विविधैः शुभैः ।
संपूज्यमानो लोकेन नगरद्वारमागमत् ॥ ४.७१.२८ ॥
माळा आणि विविध शुभ सुगंधांनी भरलेला, लोकांकडून पूजला जात तो नगरद्वारी आला.
4.71.29
भेर्यश्च तूर्याणि च वेणवश्च ।
विचित्रवेषाः प्रमदाजनाश्च।
पुरो विराटस्य महाबलस्य ।
निष्क्रम्य भूमिंजयमभ्यनन्दनम् ॥ ४.७१.२९ ॥
भेरी, वाद्ये आणि बासऱ्या, तसेच विचित्र वेषातील स्त्रिया महाबली विराटासमोर बाहेर पडून भूमिंजयाचे (अर्जुनाचे) अभिनंदन करू लागल्या.
4.71.30
प्रशस्यमानस्तु जयेन तत्र ।
पुत्रो विराटस्य न हृष्यति स्म।
संभाष्यमाणस्तु जयेन तत्र ।
सोऽन्तर्मनाः पाण्डवमीक्षमाणः ॥ ४.७१.३० ॥
तेथे जयाने प्रशंसिला जात असतानाही विराटाचा पुत्र आनंदित झाला नाही. तेथे जयाने संबोधिला जात असतानाही तो मनातून व्यथित होऊन पाण्डवाकडे पाहत राहिला.
4.71.31
पुत्र्यै विराटस्य ततो वराणि ।
वस्त्राण्यदात्पाण्डुसुतः सखीभ्यः।
सभाजयंश्चापि समागतास्ता ।
दृष्ट्वा जयं तच्च बलं कुमार्यः ॥ ४.७१.३१ ॥
नंतर पाण्डुपुत्राने विराटाच्या कन्येला आणि तिच्या सख्यांना उत्तम वस्त्रे दिली. तेथे जमलेल्या त्या कुमारींनी जयाला आणि त्या सैन्याला पाहून त्यांचा सन्मानही केला.