મહાભારત · અધ્યાય 4.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.75.1
यद्येष राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कतमोऽस्यार्जुनो भ्राता भीमश्च कतमो बली ॥ ४.७५.१ ॥
જો આ કૌરવ રાજા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર હોય, તો તેમના ભાઈ અર્જુન કયા છે, અને બળવાન ભીમ કયા છે?
4.75.2
नकुलः सहदेवो वा द्रौपदी वा यशस्विनी ।
यदा ह्यक्षैर्जिता ह्येते नान्तरा श्रूयते कथा ॥ ४.७५.२ ॥
નકુળ, સહદેવ કે યશસ્વિની દ્રૌપદી ક્યાં છે? આ બધા પાસાની રમતમાં હાર્યા ત્યારથી મધ્યે કોઈ કથા સાંભળવામાં આવી નથી.
4.75.3
य एष बललोऽभूत्ते सूपकारश्च ते नृप ।
एष भीमो महाभाग भीमवेगपराक्रमः ॥ ४.७५.३ ॥
હે રાજન, તમારો જે બળવાન રસોઈયો હતો, તે જ આ ભીમ છે; હે મહાભાગ, જેનો વેગ અને પરાક્રમ ભયંકર છે.
4.75.4
एष क्रोधवशान्हत्वा पर्वते गन्धमादने ।
सौगन्धिकानि पुष्पाणि कृष्णार्थे समुपानयत् ॥ ४.७५.४ ॥
તેણે ક્રોધને વશ થઈને ગંધમાદન પર્વત પર (શત્રુઓને) મારીને કૃષ્ણા માટે સૌગંધિક પુષ્પો લાવ્યા.
4.75.5
गन्धर्व एष वै हन्ता कीचकानां दुरात्मनाम् ।
व्याघ्रानृक्षान्गजांश्चैव हतवांश्च पुरे तव ॥ ४.७५.५ ॥
આ ગંધર્વ જ છે; દુષ્ટ કીચકોને મારનાર આ જ છે; તમારા નગરમાં વાઘ, રીંછ અને હાથીઓને પણ આણે જ માર્યા હતા.
4.75.6
हिडिम्बं च बकं चैव किर्मीरं च जटासुरम् ।
हत्वा निष्कण्टकं चक्रे अरण्यं सर्वतः शुभम् ॥ ४.७५.६ ॥
હિડિંબ, બક, કિર્મીર અને જટાસુરને મારીને તેણે ચારે તરફનું અરણ્ય કાંટા વગરનું અને શુભ બનાવ્યું.
4.75.7
यश्चासीदश्वबन्धस्ते नकुलोऽयं परन्तप ।
गोसङ्ख्यः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ महाबलौ ॥ ४.७५.७ ॥
હે શત્રુદમન, તારા અશ્વોના રક્ષક આ નકુલ હતા; ગાયોની ગણતરી કરનાર સહદેવ. માદ્રીના આ બે મહાબલી પુત્રો છે.
4.75.8
शृङ्गारवेषारणौ रूपवन्तौ मनस्विनौ ।
नानारथसहस्राणां समर्थौ भरतर्षभौ ॥ ४.७५.८ ॥
શૃંગાર-વેશ ધારણ કરેલા, રૂપવાન, ઉદારમનના; હજારો વિવિધ રથો ચલાવવા સમર્થ — ભરતવંશના બે શ્રેષ્ઠ વીર.
4.75.9
एषा पद्मपलाशाक्षी सुमध्या चारुहासिनी ।
सैरन्ध्री द्रौपदी राजन्यकृते कीचका हताः ॥ ४.७५.९ ॥
કમળની પાંખડી જેવી આંખો, પાતળી કમર અને મધુર હાસ્ય ધરાવતી આ સૈરંધ્રી દ્રૌપદી છે, હે રાજન; એના કારણે જ કીચકો હણાયા.
4.75.10
द्रुपदस्य प्रिया पुत्री धृष्ट्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता द्रौपदी त्ववगम्यताम् ॥ ४.७५.१० ॥
દ્રુપદની પ્રિય પુત્રી, ધૃષ્ટદ્યુમ્નની નાની બહેન, અગ્નિકુંડમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી દ્રૌપદી — આ જાણો.
4.75.11
अस्त्रज्ञो दुर्लभः कश्चित्केवलं पृथिवीमनु ।
धनुर्भृतामतिश्रेष्ठः कौन्तेयोयं धनंजयः ॥ ४.७५.११ ॥
પૃથ્વી પર અસ્ત્રોના જ્ઞાતા દુર્લભ છે; ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ આ કૌન્તેય ધનંજય છે.
4.75.12
एतेन खाण्डवं तस्य ह्यकामस्य शतक्रतोः ।
दग्धं नागवनं चैव सह नागैर्नराधिप ॥ ४.७५.१२ ॥
હે નરાધિપ, ઇન્દ્રની અણગમતી ઇચ્છા છતાં આણે ખાંડવવન બાળ્યું; નાગો સહિત નાગવન પણ બળ્યું.
4.75.13
वर्षं च शरवर्षेण वारितं दुर्जयेन वै ।
करमाहारिताः सर्वे पार्थिवाः पृथिवीतले ॥ ४.७५.१३ ॥
બાણવર્ષાથી વરસાદને પણ રોકનાર તે અજેયે પૃથ્વી પરના સર્વ રાજાઓ પાસેથી કર મેળવ્યો.
4.75.14
स्त्रीवेषं कृतवानेष तव राजन्निवेशने ।
बृहन्नलेति यामाहुरर्जुनं जयतांवरम् ॥ ४.७५.१४ ॥
હે રાજન્, તમારા નિવાસમાં આ વ્યક્તિએ સ્ત્રીવેશ ધારણ કર્યો હતો. જેને બૃહન્નલા કહેવામાં આવે છે તે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન જ છે.
4.75.15
उषिताःस्म सुखं सर्वे तव राजन्निवेशने ।
अज्ञातवासे निभृता गर्भवास इव प्रजाः ॥ ४.७५.१५ ॥
હે રાજન્, તમારા નિવાસમાં અમે સૌ સુખે રહ્યા. અજ્ઞાતવાસમાં ગર્ભવાસના જીવોની જેમ અમે છુપાયેલા રહ્યા.
4.75.16
यदाऽर्जुनेन ते वीराः कथिताः पञ्च पाण्डवाः ।
पुनरेव च तान्पार्थान्दर्शयामास चोत्तरः ॥ ४.७५.१६ ॥
જ્યારે અર્જુને તમારા વીર પાંચ પાંડવોનાં નામ કહ્યાં, ત્યારે ઉત્તરે ફરીથી તે પૃથાપુત્રોને બતાવ્યા.
4.75.17
य एष जाम्बूनदशुद्धगौर-
तनुर्महान्सिंह इव प्रवद्धः ।
प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र-
स्ताम्रायताक्षः कुरुराज एषः ॥ ४.७५.१७ ॥
જાંબૂનદ સોના જેવા શુદ્ધ ગૌર દેહવાળો, સિંહ સમાન મોટો વધેલો, પ્રચંડ નાકવાળો, વિશાળ લાંબી આંખોવાળો, રાતી વિશાળ આંખોવાળો આ કુરુરાજ છે.
4.75.18
अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी ।
प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः।
पृथ्वायतांसो गुरुदीर्घबाहु-
र्वृकोदरः पश्यत पश्यतैनम् ॥ ४.७५.१८ ॥
આ મત્ત ગજરાજની ચાલે ચાલનારો, તપાવેલા સોના જેવો શુદ્ધ ગૌર, વિશાળ લાંબા ખભાવાળો, ભારે લાંબી ભુજાવાળો વૃકોદર છે. જુઓ, આને જુઓ!
4.75.19
यस्त्वेव पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा-
ञ्श्यामो युवा वारणयूथपोपमः ।
सिंहोन्नतांसो गजराजगामी ।
पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः ॥ ४.७५.१९ ॥
તેની પાસે રહેલો, મહાધનુર્ધર, શ્યામ વર્ણનો, યુવાન, હાથીઓના ટોળાના સ્વામી જેવો, સિંહ જેવા ઊંચા ખભાવાળો, ગજરાજ જેવી ચાલવાળો, કમળ જેવી વિશાળ આંખોવાળો આ વીર અર્જુન છે.
4.75.20
राज्ञः समीपे पुरुषोत्तमौ तु ।
यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकलौ।
मनुष्यलोके सकले समोऽस्ति ।
ययोर्न रूपे न बले न शीले ॥ ४.७५.२० ॥
રાજાની પાસેના આ બે પુરુષોત્તમ, જોડિયા ભાઈઓ, વિષ્ણુ અને ઇન્દ્રના અંશ છે. સમગ્ર મનુષ્યલોકમાં તેમની સમાન કોઈ નથી—રૂપમાં, બળમાં કે શીલમાં પણ નહીં.
4.75.21
आभ्यां तु पार्श्वे कनकोत्तमाङ्गी ।
यैषा प्रभा मूर्तिमतीव गौरी।
नीलोत्पलाभा सुरदेवतेव ।
कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः ॥ ४.७५.२१ ॥
તેમની પાસે આ સુવર્ણ અંગોવાળી, મૂર્તિમંત પ્રભા જેવી ગૌરવર્ણી, નીલકમળની આભાવાળી દેવી જેવી—કૃષ્ણા ઊભી છે, મૂર્તિમતી લક્ષ્મી જેવી.
4.75.22
एवं निवेद्य तान्पार्थान्पाण्डवान्पञ्च भूपतेः ।
ततोऽर्जुनस्य वैराटिः कथयामास विक्रमम् ॥ ४.७५.२२ ॥
આ રીતે રાજાને તે પાંચ પાંડવોનો પરિચય આપીને, વિરાટપુત્રે અર્જુનનો પરાક્રમ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
4.75.23
अयं स द्विषतां मध्ये मृगाणामिव केसरी ।
अचरद्रथबृन्देषु निघ्नंस्तेषां परावरान् ॥ ४.७५.२३ ॥
આ એ જ છે, જે શત્રુઓ વચ્ચે, મૃગો વચ્ચે સિંહની જેમ, રથસમૂહોમાં વિચરતો, તેમાંના મોટા-નાનાને મારતો હતો.
4.75.24
अनेन विद्धा मातङ्गा महामेघोपमास्तदा ।
हिरण्यकक्ष्याः संग्रामे दन्ताभ्यामगमन्महीम् ॥ ४.७५.२४ ॥
તેના વડે વિંધાયેલા, મહામેઘ જેવા, સુવર્ણ કટિબંધવાળા હાથીઓ ત્યારે યુદ્ધમાં દાંતોથી ધરતી પર પડ્યા.
4.75.25
अनेन विजिता गावो निर्जिताः कुरवो युधि ।
अस्य शङ्खस्य शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ ॥ ४.७५.२५ ॥
આણે ગાયો જીતી લીધી; યુદ્ધમાં કૌરવો હાર્યા; આ શંખના અવાજથી મારા કાન બહેરા થઈ ગયા.
4.75.26
जायते रोमर्षो मे संस्मृत्यास्य धनुर्ध्वनिम् ।
ध्वजस्य वानरं भूतैराक्रोशन्तं सहानुगैः ॥ ४.७५.२६ ॥
તેના ધનુષ્યના ટંકારને યાદ કરીને મારામાં રોમાંચકારી ક્રોધ જાગે છે; ધ્વજ પરનો વાનર પોતાના અનુચર ભૂતો સાથે ગર્જતો હતો.
4.75.27
नाददानं शरान्घोरान्न मुञ्चन्तं शरोत्करान् ।
न कार्मुकं विकर्षन्तमेनं पश्यामि संयुगे ॥ ४.७५.२७ ॥
ભયંકર બાણો લેતા નહીં, બાણોનો વરસાદ વરસાવતા નહીં, ધનુષ્ય ખેંચતા નહીં — યુદ્ધમાં હું આને જોતો નથી.
4.75.28
एतद्धनुःप्रमुक्ताश्च शराः पुङ्खानुपुङ्खिनः ।
नालक्ष्येषु रणे पेतुर्नाराचा रक्तभोजनाः ॥ ४.७५.२८ ॥
આ ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા પીંછાંવાળા બાણો — યુદ્ધમાં ન દેખાતા લક્ષ્યો પર પડ્યા; લોહીનું ભોજન કરનારા લોખંડી બાણો પણ પડ્યા.
4.75.29
तीक्ष्णनाराचसंकृत्तशिरोबाहूरुवक्षसाम् ।
कलेबराणि दृश्यन्ते योधानां साश्वसादिनां ॥ ४.७५.२९ ॥
તીક્ષ્ણ લોખંડી બાણોથી કપાયેલાં માથાં, ભુજાઓ, જાંઘો અને છાતીવાળા યોદ્ધાઓ તથા અશ્વારોહીઓનાં શબ દેખાય છે.
4.75.30
अनेन तटिनी तत्र शोणिताम्बुप्रवाहिनी ।
प्रवर्तिता भीमरूपा यां स्मृत्वाऽद्यापि मे मनः।
प्रकम्पते चण्डवायुकम्पिता कदली यथा ॥ ४.७५.३० ॥
તેણે ત્યાં લોહીના જળનો પ્રવાહ વહાવતી ભયંકર નદી વહેવડાવી; તેને યાદ કરીને આજે પણ મારું મન પ્રચંડ વાયુથી કંપતા કેળ જેવું કંપે છે.
4.75.31
अनेन राजन्वीरेण भीष्मद्रोणमुखा रथाः ।
दुर्योधनेन सहिता निर्जिता भीमकर्मणा ॥ ४.७५.३१ ॥
આ રાજવીર દ્વારા ભીષ્મ-દ્રોણના નેતૃત્વવાળા રથીઓ, દુર્યોધન સહિત, ભયંકર કર્મ કરનાર આ વીર વડે પરાજિત થયા.
4.75.32
अयं भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत् ।
यस्य बाहुबलेनास्मि जीवन्प्रत्यागतः पुरम् ॥ ४.७५.३२ ॥
ભયથી ભાગતા મને આ દેવપુત્રે રોક્યો; જેના બાહુબળથી હું જીવતો નગરે પાછો ફર્યો.
4.75.33
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मात्स्यराजः प्रतापवान् ।
धनंजयं परिष्वज्य पाण्डवानथ सर्वशः ॥ ४.७५.३३ ॥
તેમનું તે વચન સાંભળીને પરાક્રમી મત્સ્યરાજે ધનંજયને આલિંગન આપ્યું, પછી બધા પાંડવોને.
4.75.34
धर्मराजं नमस्कृत्य राजा राज्येऽभिषेचितम् ।
नातृप्यद्दर्शने तेषां विराटो वाहिनीपतिः ॥ ४.७५.३४ ॥
રાજ્યાભિષિક્ત ધર્મરાજને નમસ્કાર કરીને, સેનાપતિ રાજા વિરાટ તેમના દર્શનથી તૃપ્ત ન થયા.
4.75.36
अविभक्तं भवद्भिर्मे न सन्देहो नराधिपाः ॥ ४.७५.३६ ॥
હે નરાધિપો, તમારી સાથે મારું (રાજ્ય) અવિભક્ત છે; એમાં કોઈ સંદેહ નથી.