महाभारत · अध्याय 4.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.75.1
यद्येष राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कतमोऽस्यार्जुनो भ्राता भीमश्च कतमो बली ॥ ४.७५.१ ॥
हे जर कौरव राजा कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर असतील, तर त्यांचा बंधू अर्जुन कोण आणि बलवान भीम कोण?
4.75.2
नकुलः सहदेवो वा द्रौपदी वा यशस्विनी ।
यदा ह्यक्षैर्जिता ह्येते नान्तरा श्रूयते कथा ॥ ४.७५.२ ॥
नकुल, सहदेव किंवा यशस्विनी द्रौपदी कुठे आहेत? हे सर्व द्यूतात हरल्यानंतर मधल्या काळातील कोणतीही कथा ऐकू येत नाही.
4.75.3
य एष बललोऽभूत्ते सूपकारश्च ते नृप ।
एष भीमो महाभाग भीमवेगपराक्रमः ॥ ४.७५.३ ॥
हे राजा, तुमचा जो बलवान स्वयंपाकी होता, तोच हा भीम; हे महाभाग, ज्याचा वेग आणि पराक्रम भयंकर आहे.
4.75.4
एष क्रोधवशान्हत्वा पर्वते गन्धमादने ।
सौगन्धिकानि पुष्पाणि कृष्णार्थे समुपानयत् ॥ ४.७५.४ ॥
यांनी क्रोधाच्या भरात गंधमादन पर्वतावर (शत्रूंना) मारून कृष्णेसाठी सौगंधिक फुले आणली.
4.75.5
गन्धर्व एष वै हन्ता कीचकानां दुरात्मनाम् ।
व्याघ्रानृक्षान्गजांश्चैव हतवांश्च पुरे तव ॥ ४.७५.५ ॥
हा गंधर्वच आहे; दुष्ट कीचकांना मारणारा हाच; आपल्या नगरात वाघ, अस्वले आणि हत्तीही यानेच मारले.
4.75.6
हिडिम्बं च बकं चैव किर्मीरं च जटासुरम् ।
हत्वा निष्कण्टकं चक्रे अरण्यं सर्वतः शुभम् ॥ ४.७५.६ ॥
हिडिंब, बक, किर्मीर आणि जटासुर यांना मारून यांनी सर्वत्रचे अरण्य काटेरहित व शुभ केले.
4.75.7
यश्चासीदश्वबन्धस्ते नकुलोऽयं परन्तप ।
गोसङ्ख्यः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ महाबलौ ॥ ४.७५.७ ॥
हे शत्रुदमना, तुझे अश्वपाल होते हे नकुल; गायींची गणती करणारे होते सहदेव. माद्रीचे हे दोघे महाबलवान पुत्र आहेत.
4.75.8
शृङ्गारवेषारणौ रूपवन्तौ मनस्विनौ ।
नानारथसहस्राणां समर्थौ भरतर्षभौ ॥ ४.७५.८ ॥
शृंगारवेषाने सजलेले, रूपवान, उदारमनाचे; हजारो विविध रथ चालवण्यास समर्थ — भरतवंशातील दोन श्रेष्ठ वीर.
4.75.9
एषा पद्मपलाशाक्षी सुमध्या चारुहासिनी ।
सैरन्ध्री द्रौपदी राजन्यकृते कीचका हताः ॥ ४.७५.९ ॥
कमलपाकळ्यांसारखे डोळे, बारीक कंबर, गोड हास्य असलेली ही सैरंध्री द्रौपदी आहे, हे राजा; हिच्यामुळेच कीचक मारले गेले.
4.75.10
द्रुपदस्य प्रिया पुत्री धृष्ट्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता द्रौपदी त्ववगम्यताम् ॥ ४.७५.१० ॥
द्रुपदाची प्रिय कन्या, धृष्टद्युम्नाची धाकटी बहीण, अग्निकुंडातून उत्पन्न झालेली द्रौपदी — हे जाणून घ्या.
4.75.11
अस्त्रज्ञो दुर्लभः कश्चित्केवलं पृथिवीमनु ।
धनुर्भृतामतिश्रेष्ठः कौन्तेयोयं धनंजयः ॥ ४.७५.११ ॥
पृथ्वीवर अस्त्रज्ञ दुर्लभ आहेत; धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ हा कौन्तेय धनंजय आहे.
4.75.12
एतेन खाण्डवं तस्य ह्यकामस्य शतक्रतोः ।
दग्धं नागवनं चैव सह नागैर्नराधिप ॥ ४.७५.१२ ॥
हे नराधिपा, इंद्राची इच्छा नसतानाही याने खांडववन जाळले; नागांसह नागवनही जाळले गेले.
4.75.13
वर्षं च शरवर्षेण वारितं दुर्जयेन वै ।
करमाहारिताः सर्वे पार्थिवाः पृथिवीतले ॥ ४.७५.१३ ॥
बाणवर्षावाने पावसालाही अडवणाऱ्या त्या अजिंक्याने पृथ्वीवरील सर्व राजांकडून कर घेतला.
4.75.14
स्त्रीवेषं कृतवानेष तव राजन्निवेशने ।
बृहन्नलेति यामाहुरर्जुनं जयतांवरम् ॥ ४.७५.१४ ॥
हे राजा, तुमच्या निवासस्थानी याने स्त्रीवेष धारण केला होता. ज्याला बृहन्नला म्हणतात, तो जिंकणाऱ्यांत श्रेष्ठ अर्जुनच आहे.
4.75.15
उषिताःस्म सुखं सर्वे तव राजन्निवेशने ।
अज्ञातवासे निभृता गर्भवास इव प्रजाः ॥ ४.७५.१५ ॥
हे राजा, तुमच्या निवासस्थानी आम्ही सर्वजण सुखाने राहिलो. अज्ञातवासात गर्भवासातील प्रजेप्रमाणे आम्ही लपून राहिलो.
4.75.16
यदाऽर्जुनेन ते वीराः कथिताः पञ्च पाण्डवाः ।
पुनरेव च तान्पार्थान्दर्शयामास चोत्तरः ॥ ४.७५.१६ ॥
अर्जुनाने तुमच्या वीर पाच पांडवांची ओळख सांगितली, तेव्हा उत्तराने पुन्हा त्या पृथापुत्रांना दाखवले.
4.75.17
य एष जाम्बूनदशुद्धगौर-
तनुर्महान्सिंह इव प्रवद्धः ।
प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र-
स्ताम्रायताक्षः कुरुराज एषः ॥ ४.७५.१७ ॥
जांबूनद सोन्यासारखा शुद्ध गौर देह असलेला, सिंहासारखा मोठा वाढलेला, प्रचंड नाकाचा, विशाल दीर्घ नेत्रांचा, तांबूस विस्तृत डोळ्यांचा हा कुरुराज आहे.
4.75.18
अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी ।
प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः।
पृथ्वायतांसो गुरुदीर्घबाहु-
र्वृकोदरः पश्यत पश्यतैनम् ॥ ४.७५.१८ ॥
हा मत्त गजेंद्राप्रमाणे चालणारा, तापवलेल्या सोन्यासारखा शुद्ध गौर, विशाल दीर्घ खांद्यांचा, जड लांब बाहूंचा वृकोदर आहे. पाहा, याला पाहा!
4.75.19
यस्त्वेव पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा-
ञ्श्यामो युवा वारणयूथपोपमः ।
सिंहोन्नतांसो गजराजगामी ।
पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः ॥ ४.७५.१९ ॥
त्यांच्या बाजूला असलेला, महाधनुर्धर, श्यामवर्णी, तरुण, हत्तींच्या कळपाच्या प्रमुखासारखा, सिंहासारखे उंच खांदे असलेला, गजराजासारखी चाल असलेला, कमळासारखे विशाल डोळे असलेला हा वीर अर्जुन आहे.
4.75.20
राज्ञः समीपे पुरुषोत्तमौ तु ।
यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकलौ।
मनुष्यलोके सकले समोऽस्ति ।
ययोर्न रूपे न बले न शीले ॥ ४.७५.२० ॥
राजाजवळचे हे दोन पुरुषोत्तम, जुळे बंधू, विष्णू आणि इंद्र यांचे अंश आहेत. संपूर्ण मनुष्यलोकात त्यांच्यासारखा कोणीही नाही—रूपात, बलात किंवा शीलात नाही.
4.75.21
आभ्यां तु पार्श्वे कनकोत्तमाङ्गी ।
यैषा प्रभा मूर्तिमतीव गौरी।
नीलोत्पलाभा सुरदेवतेव ।
कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः ॥ ४.७५.२१ ॥
त्यांच्या बाजूला ही सुवर्णांगी, मूर्तिमंत प्रभेसारखी गौरवर्णी, नीलकमलाच्या तेजाची देवतेसारखी—कृष्णा उभी आहे, मूर्तिमंत लक्ष्मीसारखी.
4.75.22
एवं निवेद्य तान्पार्थान्पाण्डवान्पञ्च भूपतेः ।
ततोऽर्जुनस्य वैराटिः कथयामास विक्रमम् ॥ ४.७५.२२ ॥
अशा प्रकारे राजाला त्या पाच पांडवांचा परिचय करून दिल्यानंतर, विराटपुत्र अर्जुनाचा पराक्रम सांगू लागला.
4.75.23
अयं स द्विषतां मध्ये मृगाणामिव केसरी ।
अचरद्रथबृन्देषु निघ्नंस्तेषां परावरान् ॥ ४.७५.२३ ॥
हाच तो, जो शत्रूंमध्ये, हरिणांमधील सिंहासारखा, रथसमूहांत संचार करत, त्यांतील थोरांना आणि लहानांना मारत होता.
4.75.24
अनेन विद्धा मातङ्गा महामेघोपमास्तदा ।
हिरण्यकक्ष्याः संग्रामे दन्ताभ्यामगमन्महीम् ॥ ४.७५.२४ ॥
त्याने विद्ध झालेले, महामेघांसारखे, सुवर्णमेखला असलेले हत्ती त्या वेळी युद्धात आपल्या दातांनी भूमीवर कोसळले.
4.75.25
अनेन विजिता गावो निर्जिताः कुरवो युधि ।
अस्य शङ्खस्य शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ ॥ ४.७५.२५ ॥
याने गायी जिंकल्या; युद्धात कौरव पराभूत झाले; या शंखाच्या ध्वनीने माझे कान बहिरे झाले.
4.75.26
जायते रोमर्षो मे संस्मृत्यास्य धनुर्ध्वनिम् ।
ध्वजस्य वानरं भूतैराक्रोशन्तं सहानुगैः ॥ ४.७५.२६ ॥
त्याच्या धनुष्याचा टणत्कार आठवून माझ्या अंगावर रोमांचकारी संताप उसळतो; ध्वजावरचा वानर आपल्या अनुचर भूतांसह ओरडत होता.
4.75.27
नाददानं शरान्घोरान्न मुञ्चन्तं शरोत्करान् ।
न कार्मुकं विकर्षन्तमेनं पश्यामि संयुगे ॥ ४.७५.२७ ॥
भयानक बाण न घेता, बाणांचा वर्षाव न करता, धनुष्य न ओढता — युद्धात मी याला पाहत नाही.
4.75.28
एतद्धनुःप्रमुक्ताश्च शराः पुङ्खानुपुङ्खिनः ।
नालक्ष्येषु रणे पेतुर्नाराचा रक्तभोजनाः ॥ ४.७५.२८ ॥
या धनुष्यातून सुटलेले पिसांचे बाण — युद्धात न दिसणाऱ्या लक्ष्यांवर पडले; रक्तभोजी लोखंडी बाणही पडले.
4.75.29
तीक्ष्णनाराचसंकृत्तशिरोबाहूरुवक्षसाम् ।
कलेबराणि दृश्यन्ते योधानां साश्वसादिनां ॥ ४.७५.२९ ॥
तीक्ष्ण लोखंडी बाणांनी तुटलेले डोके, बाहू, मांड्या व छाती असलेल्या योद्ध्यांची व अश्वारोह्यांची शरीरे दिसत आहेत.
4.75.30
अनेन तटिनी तत्र शोणिताम्बुप्रवाहिनी ।
प्रवर्तिता भीमरूपा यां स्मृत्वाऽद्यापि मे मनः।
प्रकम्पते चण्डवायुकम्पिता कदली यथा ॥ ४.७५.३० ॥
त्याने तेथे रक्तजलाचा प्रवाह वाहवलेली एक भयानक नदी प्रवर्तित केली; तिची आठवण होताच आजही माझे मन प्रचंड वाऱ्याने हलणाऱ्या केळीसारखे थरथरते.
4.75.31
अनेन राजन्वीरेण भीष्मद्रोणमुखा रथाः ।
दुर्योधनेन सहिता निर्जिता भीमकर्मणा ॥ ४.७५.३१ ॥
या राजवीराने भीष्म-द्रोण यांच्या नेतृत्वाखालील रथी, दुर्योधनासह, भयंकर कर्म करणाऱ्या याने पराजित केले.
4.75.32
अयं भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत् ।
यस्य बाहुबलेनास्मि जीवन्प्रत्यागतः पुरम् ॥ ४.७५.३२ ॥
भयाने पळणाऱ्या मला या देवपुत्राने अडवले; ज्याच्या बाहुबलाने मी जिवंत होऊन नगरात परत आलो.
4.75.33
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मात्स्यराजः प्रतापवान् ।
धनंजयं परिष्वज्य पाण्डवानथ सर्वशः ॥ ४.७५.३३ ॥
त्याचे ते वचन ऐकून पराक्रमी मत्स्यराजाने धनंजयाला आलिंगन दिले, मग सर्व पांडवांना.
4.75.34
धर्मराजं नमस्कृत्य राजा राज्येऽभिषेचितम् ।
नातृप्यद्दर्शने तेषां विराटो वाहिनीपतिः ॥ ४.७५.३४ ॥
राज्यावर अभिषिक्त झालेल्या धर्मराजाला नमस्कार करून, सेनापती राजा विराट त्यांच्या दर्शनाने तृप्त झाला नाही.
4.75.36
अविभक्तं भवद्भिर्मे न सन्देहो नराधिपाः ॥ ४.७५.३६ ॥
हे नराधिपांनो, तुमच्यासह माझे (राज्य) अविभक्त आहे; यात संशय नाही.