মহাভারত · অধ্যায় 4.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.76.1
विराटस्य वचः श्रुत्वा पार्थिवस्य महात्मनः ।
उत्तरः प्रत्युवाचेदमभिपन्नो युधिष्ठिरे ॥ ४.७६.१ ॥
রাজা বিরাটের মহাত্মার বাক্য শুনে উত্তর বিনীতভাবে যুধিষ্ঠিরকে এই কথা বললেন।
4.76.2
प्रसादनं प्राप्तकालं पाण्डवस्याभिरोचये ।
तेजस्वी बलवाञ्शूरो राजराजेश्वरः प्रभुः ॥ ४.७६.२ ॥
পাণ্ডবদের সঙ্গে সন্ধি করার এখনই উপযুক্ত সময়; আমি তা অনুমোদন করি। তেজস্বী, বলবান, শূর, রাজাধিরাজ ও প্রভু (বিরাট) তা করুন।
4.76.3
उत्तरां च स्वसारं मे पार्थस्यामित्रकर्शन ।
प्रणिपत्य प्रयच्छामस्ततः शिष्टा भवामहे। ॥ ४.७६.३ ॥
হে শত্রুদমনকারী! আমার ভগিনী উত্তরাকে পার্থের কাছে প্রণাম করে সমর্পণ করি; তখন আমরা সম্মানিত হব।
4.76.4
वयं च सर्वे सामात्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
प्रसाद्याभ्युपतिष्ठामो राजन्किं करवागहे ॥ ४.७६.४ ॥
আমরা সবাই মন্ত্রীদের সঙ্গে কুন্তীপুত্র যুধিষ্ঠিরকে প্রসন্ন করে তাঁর সামনে উপস্থিত হব। হে রাজন, আমরা কী করব?
4.76.5
राजंस्त्वमसि संग्रामे गृहीतस्तेन मोक्षितः ।
एतेषां बाहुवीर्येण गावश्च विजितास्त्वया ॥ ४.७६.५ ॥
হে রাজন, যুদ্ধে আপনি বন্দী হয়েছিলেন; তিনি (পাণ্ডবরা) আপনাকে মুক্ত করেছিলেন। এঁদের বাহুবলেই আপনার গাভীগুলোও পুনরুদ্ধার হয়েছিল।
4.76.6
कुरवो निर्जिता यस्मात्संग्रामेऽमिततेजसः ।
एष तत्सर्वमकरोत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ४.७६.६ ॥
যুদ্ধে অমিততেজা কৌরবেরা পরাজিত হওয়ায়, কুন্তীপুত্র যুধিষ্ঠির সেই সবই করেছিলেন।
4.76.7
अर्च्याः पूज्याश्च मान्याश्च प्रत्युत्थेयाश्च पाण्डवाः ।
अर्वार्हाश्चाभिवाद्याश्च प्राप्तकालं च मे मतम् ॥ ४.७६.७ ॥
পাণ্ডবগণ পূজনীয়, সম্মানযোগ্য, মান্য, উঠে দাঁড়িয়ে অভ্যর্থনা করার যোগ্য। তাঁরা অর্ঘ্যে বরণীয় ও অভিবাদনযোগ্য। এখন সময় উপযুক্ত, এই আমার মত।
4.76.8
पूज्यतां पूजनीयाश्च महाभागाश्च पाण्डवाः ।
न ह्येते कुपिता शेषं कुर्युराशीविषोपमाः ॥ ४.७६.८ ॥
পাণ্ডবগণ পূজার যোগ্য, পূজনীয় ও মহাভাগ্যবান। এঁরা কুপিত হলে বিষধর সর্পের মতো হন; অবশিষ্ট কিছুই রাখেন না।
4.76.9
तस्माच्छीघ्रं प्रपद्येम कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
प्रसादयाम्यहं तत्र सह पार्थेर्महात्मभिः ॥ ४.७६.९ ॥
অতএব শীঘ্রই কুন্তীপুত্র যুধিষ্ঠিরের কাছে যাই। সেখানে মহাত্মা পার্থদের সঙ্গে আমি তাঁকে প্রসন্ন করব।
4.76.10
उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः ।
जानाम्यहमिदं सर्वमेषां तु बलपौरुषम् ।
कुले च जन्म महति फल्गुनस्य च विक्रमम् ॥ ४.७६.१० ॥
উত্তরাকে সামনে রেখে, মাথায় স্নান করে, করজোড়ে—আমি এঁদের সকলের বল ও পৌরুষ জানি। মহৎ কুলে জন্ম এবং ফল্গুনের বিক্রমও আমি জানি।
4.76.11
उत्तरात्पाण्डवाञ्श्रुत्वा विराटो रिपुसूदनः ।
उत्तरं चापि संप्रेक्ष्य प्राप्तकालमचिन्तयत् ॥ ४.७६.११ ॥
উত্তরের কাছে পাণ্ডবদের কথা শুনে এবং উত্তরকেও দেখে, শত্রুনাশক বিরাট উপযুক্ত সময়ের কথা ভাবলেন।
4.76.12
ततो विराटः सामात्यः सहपुत्रः सबान्धवः ।
उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः।
भूमौ निपतितस्तूर्णं पाण्डवस्य समीपतः ॥ ४.७६.१२ ॥
তখন মন্ত্রী, পুত্র ও বান্ধবসহ বিরাট উত্তরাকে সামনে রেখে, মস্তকস্নাত হয়ে, কৃতাঞ্জলি হয়ে, দ্রুত পাণ্ডবের নিকটে ভূমিতে পতিত হলেন।
4.76.13
प्रसीदतु महाराजो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रच्छन्नरूपवेषत्वान्नाग्निर्दृष्टस्तृणैर्वृतः ॥ ४.७६.१३ ॥
মহারাজ ধর্মপুত্র যুধিষ্ঠির প্রসন্ন হোন। আপনার প্রচ্ছন্ন রূপ ও বেশের জন্য তৃণে আবৃত অগ্নি দেখা যায়নি।
4.76.14
शिरसाऽभिप्रपन्नोस्मि सपुत्रपरिचारकः ॥ ४.७६.१४ ॥
আমি মাথা নত করে, পুত্র ও পরিচারকদের সঙ্গে আপনার শরণাপন্ন হয়েছি।
4.76.15
यदस्माभिरजानद्भिरधिक्षिप्तो महीपतिः ।
अवमत्य कृतं सर्वमज्ञानात्प्राकृते यथा।
क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं धर्मज्ञो धर्मवत्सल ॥ ४.७६.१५ ॥
আমরা না জেনে মহীপতিকে অপমান করেছি। সাধারণ মানুষের মতো অজ্ঞানতাবশত যা কিছু করেছি, সব ক্ষমা করতে হবে, হে ধর্মজ্ঞ, ধর্মবৎসল।
4.76.16
यदिदं मामकं राष्ट्रं पुरं राज्यं च पार्थिव ।
सदण्डकोशं विसृजे तव वश्योस्मि पार्थिव ।
वयं च सर्वे सामात्या भवन्तं शरणं गताः ॥ ४.७६.१६ ॥
হে রাজা, আমার এই রাষ্ট্র, নগর, রাজ্য, সেনা ও ভাণ্ডারসহ আপনাকে সমর্পণ করছি। হে রাজা, আমি আপনার বশীভূত। আমরা সবাই মন্ত্রীদের সঙ্গে আপনার শরণাপন্ন হয়েছি।
4.76.17
तं धर्मराजः पतितं महीतले ।
सबन्धुवर्गं प्रसमीक्ष्य पार्थिवम् ।
उवाच वाक्यं परलोकदर्शनः ।
प्रनष्टमन्युर्गतशोकमत्सरः ॥ ४.७६.१७ ॥
ভূমিতে পতিত সেই রাজা ও তাঁর বান্ধবদের দেখে, পরলোকদর্শী, ক্রোধ-শোক-ঈর্ষাহীন ধর্মরাজ এই কথা বললেন।
4.76.18
समीक्ष्य तुष्टोस्मि नरेन्द्रसत्तम ॥ ४.७६.१८ ॥
হে নরেন্দ্রশ্রেষ্ঠ, তোমাকে দেখে আমি সন্তুষ্ট হয়েছি।
4.76.19
क्षान्तमेतन्महाबाहो यन्मां वदसि पार्थिव ।
न चैव किंचित्पश्यामि विकृतं ते नराधिप ॥ ४.७६.१९ ॥
হে মহাবাহু, তুমি আমাকে যা বললে তা আমি ক্ষমা করলাম। হে নরাধিপ, তোমার মধ্যে কোনো বিকৃতি আমি দেখি না।
4.76.20
ततो विराटः परमामितुष्टः ।
समेत्य राज्ञा समयं चकार।
राज्यं च सर्वं विससर्ज तस्मै ।
सदण्डकोशं सपुरं महात्मा ॥ ४.७६.२० ॥
তারপর অত্যন্ত সন্তুষ্ট বিরাট রাজার সঙ্গে মিলিত হয়ে চুক্তি করলেন; সেনা, কোষ ও নগরসহ তাঁর সমস্ত রাজ্য সেই মহাত্মাকে ফিরিয়ে দিলেন।