महाभारत · अध्याय 4.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.76.1
विराटस्य वचः श्रुत्वा पार्थिवस्य महात्मनः ।
उत्तरः प्रत्युवाचेदमभिपन्नो युधिष्ठिरे ॥ ४.७६.१ ॥
राजा विराटाचे महात्मा वचन ऐकून उत्तराने नम्रपणे युधिष्ठिराला हे उत्तर दिले.
4.76.2
प्रसादनं प्राप्तकालं पाण्डवस्याभिरोचये ।
तेजस्वी बलवाञ्शूरो राजराजेश्वरः प्रभुः ॥ ४.७६.२ ॥
पांडवांशी समेट करण्याची ही योग्य वेळ आहे; मी ते मान्य करतो. तेजस्वी, बलवान, शूर, राजाधिराज आणि प्रभू (विराट) यांनी ते करावे.
4.76.3
उत्तरां च स्वसारं मे पार्थस्यामित्रकर्शन ।
प्रणिपत्य प्रयच्छामस्ततः शिष्टा भवामहे। ॥ ४.७६.३ ॥
हे शत्रुदमना! माझी भगिनी उत्तरा पार्थाला (अर्जुनाला) नमन करून अर्पण करू; मग आम्ही सन्मानित होऊ.
4.76.4
वयं च सर्वे सामात्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
प्रसाद्याभ्युपतिष्ठामो राजन्किं करवागहे ॥ ४.७६.४ ॥
आम्ही सर्व अमात्यांसह कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला प्रसन्न करून त्याच्यासमोर उपस्थित होऊ. हे राजन्, आम्ही काय करावे?
4.76.5
राजंस्त्वमसि संग्रामे गृहीतस्तेन मोक्षितः ।
एतेषां बाहुवीर्येण गावश्च विजितास्त्वया ॥ ४.७६.५ ॥
हे राजन्, युद्धात तुम्ही पकडले गेलात; त्यांनी (पांडवांनी) तुम्हाला सोडवले. यांच्या बाहुबलानेच तुमच्या गायीही जिंकून परत मिळवल्या गेल्या.
4.76.6
कुरवो निर्जिता यस्मात्संग्रामेऽमिततेजसः ।
एष तत्सर्वमकरोत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ४.७६.६ ॥
युद्धात अमित तेजस्वी कौरव पराभूत झाले म्हणून कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने ते सर्व केले.
4.76.7
अर्च्याः पूज्याश्च मान्याश्च प्रत्युत्थेयाश्च पाण्डवाः ।
अर्वार्हाश्चाभिवाद्याश्च प्राप्तकालं च मे मतम् ॥ ४.७६.७ ॥
पांडव पूजनीय, आदरणीय, मान्य आहेत; उठून स्वागत करण्यास योग्य आहेत. अर्घ्य देऊन सन्मान करण्यास आणि वंदन करण्यास योग्य आहेत. आता वेळ योग्य आहे, असे माझे मत आहे.
4.76.8
पूज्यतां पूजनीयाश्च महाभागाश्च पाण्डवाः ।
न ह्येते कुपिता शेषं कुर्युराशीविषोपमाः ॥ ४.७६.८ ॥
पांडव पूजनीय, पूजेस योग्य व महाभाग्यवान आहेत. हे कुपित झाले तर विषारी सर्पांसारखे होतात; उरलेले काहीच ठेवत नाहीत.
4.76.9
तस्माच्छीघ्रं प्रपद्येम कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
प्रसादयाम्यहं तत्र सह पार्थेर्महात्मभिः ॥ ४.७६.९ ॥
म्हणून लवकर कुंतीपुत्र युधिष्ठिराकडे जाऊ. तिथे महात्मा पार्थांसह मी त्याला प्रसन्न करीन.
4.76.10
उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः ।
जानाम्यहमिदं सर्वमेषां तु बलपौरुषम् ।
कुले च जन्म महति फल्गुनस्य च विक्रमम् ॥ ४.७६.१० ॥
उत्तरेला पुढे करून, डोक्यावर स्नान करून, हात जोडून—यांचे बल व पौरुष मला ठाऊक आहे. महान कुलातील जन्म आणि फाल्गुनाचा पराक्रमही मला ठाऊक आहे.
4.76.11
उत्तरात्पाण्डवाञ्श्रुत्वा विराटो रिपुसूदनः ।
उत्तरं चापि संप्रेक्ष्य प्राप्तकालमचिन्तयत् ॥ ४.७६.११ ॥
उत्तराकडून पांडवांविषयी ऐकून आणि उत्तराकडे पाहून, शत्रूसंहारक विराटाने योग्य वेळेचा विचार केला.
4.76.12
ततो विराटः सामात्यः सहपुत्रः सबान्धवः ।
उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः।
भूमौ निपतितस्तूर्णं पाण्डवस्य समीपतः ॥ ४.७६.१२ ॥
मग्न विराट अमात्य, पुत्र व बांधवांसह, उत्तरेला पुढे करून, शिरस्नान करून, हात जोडून, पाण्डवाजवळ तत्काळ भूमीवर पडला.
4.76.13
प्रसीदतु महाराजो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रच्छन्नरूपवेषत्वान्नाग्निर्दृष्टस्तृणैर्वृतः ॥ ४.७६.१३ ॥
महाराज धर्मपुत्र युधिष्ठिर प्रसन्न होवोत. आपल्या लपलेल्या रूपामुळे व वेषामुळे गवताने झाकलेला अग्नी दिसला नाही.
4.76.14
शिरसाऽभिप्रपन्नोस्मि सपुत्रपरिचारकः ॥ ४.७६.१४ ॥
मी मस्तक नमवून, पुत्र व सेवकांसह आपल्या शरणी आलो आहे.
4.76.15
यदस्माभिरजानद्भिरधिक्षिप्तो महीपतिः ।
अवमत्य कृतं सर्वमज्ञानात्प्राकृते यथा।
क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं धर्मज्ञो धर्मवत्सल ॥ ४.७६.१५ ॥
आम्ही न कळत महीपतीचा अपमान केला. सामान्य माणसाप्रमाणे अज्ञानाने जे काही केले ते सर्व क्षमा करावे, हे धर्मज्ञा, धर्मवत्सला.
4.76.16
यदिदं मामकं राष्ट्रं पुरं राज्यं च पार्थिव ।
सदण्डकोशं विसृजे तव वश्योस्मि पार्थिव ।
वयं च सर्वे सामात्या भवन्तं शरणं गताः ॥ ४.७६.१६ ॥
हे पार्थिवा, माझे हे राष्ट्र, नगर, राज्य, सैन्य व कोषासह मी आपल्याला अर्पण करतो. हे राजा, मी आपल्या अधीन आहे. आम्ही सर्व अमात्यांसह आपल्या शरणी आलो आहोत.
4.76.17
तं धर्मराजः पतितं महीतले ।
सबन्धुवर्गं प्रसमीक्ष्य पार्थिवम् ।
उवाच वाक्यं परलोकदर्शनः ।
प्रनष्टमन्युर्गतशोकमत्सरः ॥ ४.७६.१७ ॥
भूमीवर पडलेल्या त्या राजाला व त्याच्या बांधवांना पाहून, परलोक पाहणारा, क्रोध-शोक-मत्सर नष्ट झालेला धर्मराज हे वचन बोलला.
4.76.18
समीक्ष्य तुष्टोस्मि नरेन्द्रसत्तम ॥ ४.७६.१८ ॥
हे नरेंद्रांमध्ये श्रेष्ठ, तुला पाहून मी संतुष्ट झालो आहे.
4.76.19
क्षान्तमेतन्महाबाहो यन्मां वदसि पार्थिव ।
न चैव किंचित्पश्यामि विकृतं ते नराधिप ॥ ४.७६.१९ ॥
हे महाबाहो, तू मला जे बोललास ते मी क्षमा केले. हे नराधिपा, तुझ्यात मला कोणताही विकार दिसत नाही.
4.76.20
ततो विराटः परमामितुष्टः ।
समेत्य राज्ञा समयं चकार।
राज्यं च सर्वं विससर्ज तस्मै ।
सदण्डकोशं सपुरं महात्मा ॥ ४.७६.२० ॥
नंतर अत्यंत संतुष्ट झालेल्या विराटाने राजाशी भेट घेऊन करार केला; सेना, कोश व नगरासह आपले सर्व राज्य त्या महात्म्याला परत दिले.