महाभारत · अध्याय 5.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.102.1
इदं रसातलं नाम सप्तमं पृथिवीतलम् ।
यत्रास्ते सुरभिर्माता गवाममृतसंभवा ॥ ५.१०२.१ ॥
हे सातवे पृथ्वीतल आहे, त्याचे नाव रसातल; तेथे अमृतापासून जन्मलेली गाईंची माता सुरभी वास करते.
5.102.2
क्षरन्ती सततं क्षीरं पृथिवीसारसंभवम् ।
षण्णं रसानां सारेण रसमेकमनुत्तमम् ॥ ५.१०२.२ ॥
पृथ्वीच्या सारापासून उत्पन्न झालेले दूध ती सतत स्रवत असते; सहा रसांच्या सारापासून बनलेला हा अनुपम एकच रस आहे.
5.102.3
अमृतेनाभितृप्तस्य सारमुद्गिरतः पुरा ।
पितामहस्य वदनादुदतिष्ठदनिन्दिता ॥ ५.१०२.३ ॥
पूर्वी अमृताने पूर्ण तृप्त होऊन सार ओकणाऱ्या पितामह ब्रह्मदेवाच्या मुखातून ती निर्दोष देवी प्रकट झाली.
5.102.4
यस्याः क्षीरस्य धाराया निपतन्त्या महीतले ।
ह्रदः कृतः क्षीरनिधिः पवित्रं परमुच्यते ॥ ५.१०२.४ ॥
जिच्या दुधाच्या धारेने पृथ्वीवर पडून एक सरोवर निर्माण झाले; त्याला क्षीरसागर म्हणतात आणि ते परम पवित्र मानले जाते.
5.102.5
पुष्पितस्येव फेनेन पर्यन्तमनुवेष्टितम् ।
पिबन्तो निवसन्त्यत्र फेनपा मुनिसत्तमाः ॥ ५.१०२.५ ॥
फेसाने त्याचा किनारा फुललेल्या वृक्षासारखा वेढलेला आहे; येथे फेस पिऊन श्रेष्ठ मुनी वास करतात.
5.102.6
फेनपा नाम ते ख्याताः फेनाहाराश्च मातले ।
उग्रे तपसि वर्तन्ते येषां बिभ्यति देवताः ॥ ५.१०२.६ ॥
फेनप नावाने प्रसिद्ध असलेले ते, जे फेसालाच आहार करतात; मातलात ते घोर तपात असतात, ज्यांना देव सुद्धा भितात.
5.102.7
अस्याश्चतस्रो धेन्वोऽन्या दिक्षु सर्वासु मातले ।
निवसन्ति दिशां पाल्यो धारयन्त्योदिशःस्म ताः ॥ ५.१०२.७ ॥
हिच्या इतर चार धेनू सर्व दिशांमध्ये, हे मातली, वास करतात. दिशांचे रक्षण करणाऱ्या त्या दिशांना धारण करतात.
5.102.8
पूर्वां दिशं धारयते सुरूपा नाम सौरभी ।
दक्षिणां हंसिका कनाम धारयत्यपरां दिशम् ॥ ५.१०२.८ ॥
पूर्व दिशेला सुरूपा नावाची सौरभी धारण करते. दक्षिण दिशेला हंसिका आणि कनामा धारण करतात, पश्चिम दिशेलाही.
5.102.9
पश्चिमा वारुणी दिक्च धार्यते वै सुभद्रया ।
महानुभावया नित्यं मातले विश्वरूपया ॥ ५.१०२.९ ॥
पश्चिम, वरुणाची दिशा खरोखर सुभद्रा धारण करते; हे मातली, महानुभावा विश्वरूपा नेहमी.
5.102.10
सर्वकामदुघा नाम धेनुर्धारयते दिशम् ।
उत्तरां मातले धर्म्यां तथैलविलसंश्रिताम् ॥ ५.१०२.१० ॥
सर्वकामदुघा नावाची धेनू उत्तर दिशेला धारण करते, हे मातली; धर्मयुक्त, तसेच ऐलविलाच्या आश्रयाने राहणारी.
5.102.11
आसां त पयसा मिश्रं पयो निर्मथ्य सागरे ।
मन्थानं मन्दरं कृत्वा देवैरसुरसंहितैः ॥ ५.१०२.११ ॥
यांच्या दुधाने मिश्रित दूध समुद्रात मंथन करून, मंदर पर्वताला मंथनदंड करून, असुरांसह एकत्र आलेल्या देवांनी.
5.102.12
अद्धृता वारुणी लक्ष्मीरमृतं चापि मातले ।
उच्चैःश्रवाश्चाश्वराजो मणिरत्नं च कौस्तुभम् ॥ ५.१०२.१२ ॥
हे मातली, वारुणी, लक्ष्मी आणि अमृतही वर काढले गेले; अश्वराज उच्चैःश्रवा आणि कौस्तुभ मणिरत्नही.
5.102.13
सुधाहारेषु च सुधां स्वधाभोजिषु च स्वधाम् ।
अमृतं चामृताशेषु सुरभी क्षरते पयः ॥ ५.१०२.१३ ॥
सुधा भक्षण करणाऱ्यांसाठी सुधा, स्वधा भोजन करणाऱ्यांसाठी स्वधा; अमृत सेवन करणाऱ्यांसाठी अमृत; सुरभी गाय दूध स्रवते.
5.102.14
अत्र गाथा पुरा गीता रसातलनिवासिभिः ।
पौराणी श्रूयते लोके गीयते या मनीषिभिः ॥ ५.१०२.१४ ॥
येथे पूर्वी रसातलवासियांनी गायिलेली एक गाथा आहे; पौराणिक ती गाथा जगात ऐकू येते आणि मनीषी ती गातात.
5.102.15
न नागलोके न स्वर्गे न विमाने त्रिविष्टपे ।
परिवासः सुखस्तादृक् रसातलतले यथा ॥ ५.१०२.१५ ॥
नागलोकात नाही, स्वर्गात नाही, विमानात नाही, त्रिविष्टपात नाही; रसातलाच्या तळाशी आहे तसा सुखकारक निवास अन्यत्र कुठेही नाही.