ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.102.1
इदं रसातलं नाम सप्तमं पृथिवीतलम् ।
यत्रास्ते सुरभिर्माता गवाममृतसंभवा ॥ ५.१०२.१ ॥
ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ-ਤਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਸਾਤਲ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਗਊਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਭੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
5.102.2
क्षरन्ती सततं क्षीरं पृथिवीसारसंभवम् ।
षण्णं रसानां सारेण रसमेकमनुत्तमम् ॥ ५.१०२.२ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦੁੱਧ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਛੇ ਰਸਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਅਨੁਪਮ ਇੱਕੋ ਰਸ ਹੈ।
5.102.3
अमृतेनाभितृप्तस्य सारमुद्गिरतः पुरा ।
पितामहस्य वदनादुदतिष्ठदनिन्दिता ॥ ५.१०२.३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰ ਉਗਲਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
5.102.4
यस्याः क्षीरस्य धाराया निपतन्त्या महीतले ।
ह्रदः कृतः क्षीरनिधिः पवित्रं परमुच्यते ॥ ५.१०२.४ ॥
ਜਿਸਦੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਬਣੀ; ਉਹ ਖੀਰਸਾਗਰ ਕਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5.102.5
पुष्पितस्येव फेनेन पर्यन्तमनुवेष्टितम् ।
पिबन्तो निवसन्त्यत्र फेनपा मुनिसत्तमाः ॥ ५.१०२.५ ॥
ਝੱਗ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਝੱਗ ਪੀਂਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
5.102.6
फेनपा नाम ते ख्याताः फेनाहाराश्च मातले ।
उग्रे तपसि वर्तन्ते येषां बिभ्यति देवताः ॥ ५.१०२.६ ॥
ਫੇਨਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਹ, ਜੋ ਝੱਗ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਤਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘੋਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰਦੇ ਹਨ।
5.102.7
अस्याश्चतस्रो धेन्वोऽन्या दिक्षु सर्वासु मातले ।
निवसन्ति दिशां पाल्यो धारयन्त्योदिशःस्म ताः ॥ ५.१०२.७ ॥
ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਧੇਨੂਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਮਾਤਲੀ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਖਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।
5.102.8
पूर्वां दिशं धारयते सुरूपा नाम सौरभी ।
दक्षिणां हंसिका कनाम धारयत्यपरां दिशम् ॥ ५.१०२.८ ॥
ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਰੂਪਾ ਨਾਮਕ ਸੌਰਭੀ ਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੰਸਿਕਾ ਅਤੇ ਕਨਾਮਾ ਧਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ।
5.102.9
पश्चिमा वारुणी दिक्च धार्यते वै सुभद्रया ।
महानुभावया नित्यं मातले विश्वरूपया ॥ ५.१०२.९ ॥
ਪੱਛਮ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਭਦਰਾ ਧਾਰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਮਾਤਲੀ, ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਾ ਸਦਾ।
5.102.10
सर्वकामदुघा नाम धेनुर्धारयते दिशम् ।
उत्तरां मातले धर्म्यां तथैलविलसंश्रिताम् ॥ ५.१०२.१० ॥
ਸਰਵਕਾਮਦੁਘਾ ਨਾਮਕ ਧੇਨੂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਤਲੀ; ਧਰਮਮਈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਲਵਿਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ।
5.102.11
आसां त पयसा मिश्रं पयो निर्मथ्य सागरे ।
मन्थानं मन्दरं कृत्वा देवैरसुरसंहितैः ॥ ५.१०२.११ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਿੜਕ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਰਿੜਕਣੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ।
5.102.12
अद्धृता वारुणी लक्ष्मीरमृतं चापि मातले ।
उच्चैःश्रवाश्चाश्वराजो मणिरत्नं च कौस्तुभम् ॥ ५.१०२.१२ ॥
ਹੇ ਮਾਤਲੀ, ਵਾਰੁਣੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਉੱਪਰ ਕੱਢੇ ਗਏ; ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉੱਚੈਸ਼ਰਵਾ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ-ਰਤਨ ਵੀ।
5.102.13
सुधाहारेषु च सुधां स्वधाभोजिषु च स्वधाम् ।
अमृतं चामृताशेषु सुरभी क्षरते पयः ॥ ५.१०२.१३ ॥
ਸੁਧਾਹਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸੁਧਾ, ਸ੍ਵਧਾਭੋਜੀਆਂ ਲਈ ਸ੍ਵਧਾ; ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ; ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
5.102.14
अत्र गाथा पुरा गीता रसातलनिवासिभिः ।
पौराणी श्रूयते लोके गीयते या मनीषिभिः ॥ ५.१०२.१४ ॥
ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸਾਤਲਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਹੈ; ਪੌਰਾਣਿਕ ਉਹ ਗਾਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੀਸ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
5.102.15
न नागलोके न स्वर्गे न विमाने त्रिविष्टपे ।
परिवासः सुखस्तादृक् रसातलतले यथा ॥ ५.१०२.१५ ॥
ਨਾਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਰਸਾਤਲ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖਦਾਈ ਵਾਸ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।