મહાભારત · અધ્યાય 5.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.103.1
इयं भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता ।
यादृशी देवराजस्य पुरी वर्याऽमरावती ॥ ५.१०३.१ ॥
વાસુકિ દ્વારા રક્ષિત ભોગવતી નામની આ નગરી છે, જે દેવરાજની શ્રેષ્ઠ અમરાવતી જેવી છે.
5.103.2
एष शेषः स्थितो नागो येनेयं धार्यते सदा ।
तपसा लोकमुख्येन प्रभावसहिता मही ॥ ५.१०३.२ ॥
આ શેષ નામનો નાગ સ્થિત છે, જેના દ્વારા આ પૃથ્વી સદા ધારણ થાય છે; લોકશ્રેષ્ઠની તપસ્યાથી આ પ્રભાવશાળી પૃથ્વી (સ્થિર છે).
5.103.3
श्वेताचलनिभाकारो दिव्याभरणभूषितः ।
सहस्रं धारयन्मूर्ध्नां ज्वालाजिह्वो महाबलः ॥ ५.१०३.३ ॥
શ્વેત પર્વત જેવા આકારવાળો, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત, હજાર માથાં ધારણ કરનાર, જ્વાળા જેવી જીભવાળો, મહાબળવાન.
5.103.4
इह नानाविधाकारा नानाविधविभूषणाः ।
सुरसायाः सुता नागा निवसन्ति गतव्यथाः ॥ ५.१०३.४ ॥
અહીં વિવિધ આકારો અને વિવિધ આભૂષણોવાળા સુરસાના પુત્ર નાગો દુઃખરહિત થઈને વસે છે.
5.103.5
मणिस्वस्तिकचक्राङ्काः कमण्डलुकलक्षणाः ।
सहस्रसंख्या बलिन सर्वे रौद्राः स्वभावतः ॥ ५.१०३.५ ॥
મણિ, સ્વસ્તિક અને ચક્રનાં ચિહ્નવાળા, કમંડળુ લક્ષણવાળા, સંખ્યામાં હજારો, બળવાન, સૌ સ્વભાવે ભયંકર.
5.103.6
सहस्रशिरसः केचित्केचित्पञ्चशताननाः ।
शतशीर्षास्तथा केचित्केचित्रिशिरसोऽपि च ॥ ५.१०३.६ ॥
કોઈ હજાર માથાંવાળા, કોઈ પાંચસો મુખવાળા, તેમ જ કોઈ સો માથાંવાળા, અને કોઈ ત્રણ માથાંવાળા પણ છે.
5.103.7
द्विपञ्चशिरसः केचित्केचित्सप्तसुखास्तथा ।
महाभोगा महाकायाः पर्वताभोगभोगिनः ॥ ५.१०३.७ ॥
કેટલાકને દસ માથાં, કેટલાકને સાત ફેણ. તેઓ વિશાળ વીંટાળ અને વિશાળ શરીરવાળા હતા, પર્વતો જેવા વિસ્તારમાં વીંટળાયેલા.
5.103.8
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
नागानामेकवंशानां यथाश्रेष्ठं तु मे श्रुणु ॥ ५.१०३.८ ॥
અહીં એક જ વંશના નાગો હજારો, લાખો અને કરોડોની સંખ્યામાં ઘણા છે. તેમને તેમની શ્રેષ્ઠતાના ક્રમમાં મારી પાસેથી સાંભળો.
5.103.9
वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनञ्जयौ ।
कालीयो नहुषश्चैव कम्बलाश्वतरावुभौ ॥ ५.१०३.९ ॥
વાસુકિ અને તક્ષક, કર્કોટક અને ધનંજય, કાલીય અને નહુષ, અને કંબલ તથા અશ્વતર બંને.
5.103.10
बाह्यकुण्डो मणिर्नागस्तथैवापूरणः खगः ।
वामनश्चैलपत्रश्च कुकुरः कुकुणस्तथा ॥ ५.१०३.१० ॥
બાહ્યકુંડ, મણિ નામનો નાગ, તેમજ આપૂરણ, ખગ, વામન, ચૈલપત્ર, કુકુર અને કુકુણ.
5.103.11
आर्यको नन्दकश्चैव तथा कलशपोतकौ ।
कैलासकः पिञ्जरको नागश्चैरावतस्तथा ॥ ५.१०३.११ ॥
આર્યક અને નંદક, કલશ અને પોતક, કૈલાસક, પિંજરક, નાગ ઐરાવત પણ.
5.103.12
सुमनोमुखो दधिमुखः शङ्खो नन्दोपनन्दकौ ।
आप्तः कोटरकश्चैव शिखी निष्ठूरिकस्तथा ॥ ५.१०३.१२ ॥
સુમનોમુખ, દધિમુખ, શંખ, નંદ અને ઉપનંદ, આપ્ત, કોટરક, શિખી અને નિષ્ઠૂરિક પણ.
5.103.13
तित्तिरिर्हस्तिभद्रश्च कुमुदो माल्यपिण्डकः ।
द्वौ पद्मौ पुण्डरीकश्च पुष्पो मुद्गरपर्णकः ॥ ५.१०३.१३ ॥
તિત્તિરિ, હસ્તિભદ્ર, કુમુદ, માલ્યપિણ્ડક, બે પદ્મ, પુંડરીક, પુષ્પ અને મુદ્ગરપર્ણક.
5.103.14
करवीरः पीठरकः संवृत्तो वृत्त एव च ।
पिण्डारो बिल्वपत्रश्च मूषिकादः शिरीषकः ॥ ५.१०३.१४ ॥
કરવીર, પીઠરક, સંવૃત્ત અને વૃત્ત, પિણ્ડાર, બિલ્વપત્ર, મૂષિકાદ અને શિરીષક.
5.103.15
दिलीपः शङ्खशीर्षश्च ज्योतिष्कोऽथापराजितः ।
कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च कुहुरः कृशकस्तथा ॥ ५.१०३.१५ ॥
દિલીપ, શંખશીર્ષ, જ્યોતિષ્ક, પછી અપરાજિત, કૌરવ્ય, ધૃતરાષ્ટ્ર, કુહુર અને કૃશક.
5.103.16
विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जयः ।
बधिरान्धौ विशुण्डिश्च विरसः सुरसस्तथा ॥ ५.१०३.१६ ॥
વિરજા, ધારણ, સુબાહુ, મુખર, જય, બધિર અને અંધ, વિશુંડિ, વિરસ અને સુરસ.
5.103.17
एते चान्ये च बहवः कश्यपस्यात्मजाः स्मृताः ।
मातले पश्य यद्यत्र कश्चित्ते रोचते वरः ॥ ५.१०३.१७ ॥
આ અને બીજા અનેક કશ્યપના પુત્રો સ્મૃત છે. માતલિ, જુઓ, અહીં તમને કયો વર ગમે છે.
5.103.18
मातलिस्त्वेकमव्यग्रः सततं संनिरीक्ष्य वै ।
पप्रच्छ नारदं तत्र प्रीतिमानिव चाभवत् ॥ ५.१०३.१८ ॥
માતલિ શાંત ચિત્તે સતત નિરીક્ષણ કરીને એકને પસંદ કરી ત્યાં જ નારદને પૂછ્યું, અને જાણે તે પ્રસન્ન થયો.
5.103.19
स्थितो य एष पुरतः कौरव्यस्यार्यकस्य तु ।
द्युतिमान्दर्शनीयश्च कस्यैष कुलनन्दनः ॥ ५.१०३.१९ ॥
કૌરવ્ય આર્યકની સામે ઊભેલો આ તેજસ્વી અને દર્શનીય પુરુષ કોના કુળનો આનંદ છે?
5.103.20
कः पिता जननी चास्य कतमस्यैष भोगिनः ।
वंशस्य कस्यैष महान्केतुभूत इव स्थितः ॥ ५.१०३.२० ॥
એના પિતા કોણ અને માતા કોણ છે? આ કયા નાગવંશનો છે? કોના વંશના મહાન ધ્વજ સમાન તે ઊભો છે?
5.103.21
प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मे ।
मनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर्वरः ॥ ५.१०३.२१ ॥
હે દેવર્ષિ, એની એકાગ્રતા, ધૈર્ય, રૂપ અને યૌવનથી મારું મન એનામાં લીન થયું છે; ગુણકેશીનો યોગ્ય પતિ એ જ છે.
5.103.22
मातलिं प्रीतमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात् ।
निवेदयामास तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च ॥ ५.१०३.२२ ॥
સુમુખને જોઈને પ્રસન્ન મનવાળા માતલિને ત્યારે તેમણે તેનું માહાત્મ્ય, જન્મ અને કર્મ કહ્યાં.
5.103.23
ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट् ।
आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च ॥ ५.१०३.२३ ॥
ઐરાવત કુળમાં જન્મેલો સુમુખ નામનો નાગરાજ આર્યકનો પૌત્ર અને વામનનો દૌહિત્ર માનવામાં આવે છે.
5.103.24
एतस्य हि पिता नागश्चिकुरो नाम मातले ।
नचिराद्वैतनेयेन पञ्चत्वमुपपादितः ॥ ५.१०३.२४ ॥
હે માતલિ, એનો પિતા ચિકુર નામનો નાગ હતો; વૈતનેયે થોડા સમય પહેલાં તેને મૃત્યુ પમાડ્યો હતો.
5.103.25
ततोऽब्रवीत्प्रीतमना मातलिर्नारदं वचः ।
एष मे रुचितस्तात जामाता भुजगोत्तमः ॥ ५.१०३.२५ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનથી માતલિએ નારદને કહ્યું, "તાત, આ ઉત્તમ નાગ મને જમાઈ તરીકે ગમ્યો છે."
5.103.26
क्रियतामत्र यत्नो वै प्रीतिमानस्म्यनेन वै ।
अस्मै नागाय वै दातुं प्रियां दुहितरं मुने ॥ ५.१०३.२६ ॥
"મુનિ, આ માટે પ્રયત્ન કરો; આ નાગને મારી પ્રિય પુત્રી આપવામાં મને ખરેખર આનંદ છે."