ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.103.1
इयं भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता ।
यादृशी देवराजस्य पुरी वर्याऽमरावती ॥ ५.१०३.१ ॥
ਵਾਸੁਕੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਈ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਰਾਜ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈ।
5.103.2
एष शेषः स्थितो नागो येनेयं धार्यते सदा ।
तपसा लोकमुख्येन प्रभावसहिता मही ॥ ५.१०३.२ ॥
ਇਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਧਰਤੀ (ਟਿਕੀ ਹੈ)।
5.103.3
श्वेताचलनिभाकारो दिव्याभरणभूषितः ।
सहस्रं धारयन्मूर्ध्नां ज्वालाजिह्वो महाबलः ॥ ५.१०३.३ ॥
ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਲੀ।
5.103.4
इह नानाविधाकारा नानाविधविभूषणाः ।
सुरसायाः सुता नागा निवसन्ति गतव्यथाः ॥ ५.१०३.४ ॥
ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਗ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
5.103.5
मणिस्वस्तिकचक्राङ्काः कमण्डलुकलक्षणाः ।
सहस्रसंख्या बलिन सर्वे रौद्राः स्वभावतः ॥ ५.१०३.५ ॥
ਮਣੀ, ਸਵਸਤਿਕ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਬਲਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ।
5.103.6
सहस्रशिरसः केचित्केचित्पञ्चशताननाः ।
शतशीर्षास्तथा केचित्केचित्रिशिरसोऽपि च ॥ ५.१०३.६ ॥
ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।
5.103.7
द्विपञ्चशिरसः केचित्केचित्सप्तसुखास्तथा ।
महाभोगा महाकायाः पर्वताभोगभोगिनः ॥ ५.१०३.७ ॥
ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਸ ਸਿਰ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੱਤ ਫਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਵਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰਬਤਾਂ ਜਿੰਨੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਵਲਾਂ ਵਾਲੇ।
5.103.8
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
नागानामेकवंशानां यथाश्रेष्ठं तु मे श्रुणु ॥ ५.१०३.८ ॥
ਇੱਥੇ ਇੱਕੋ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
5.103.9
वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनञ्जयौ ।
कालीयो नहुषश्चैव कम्बलाश्वतरावुभौ ॥ ५.१०३.९ ॥
ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ, ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ, ਕਾਲੀਯ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼, ਅਤੇ ਕੰਬਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ ਦੋਵੇਂ।
5.103.10
बाह्यकुण्डो मणिर्नागस्तथैवापूरणः खगः ।
वामनश्चैलपत्रश्च कुकुरः कुकुणस्तथा ॥ ५.१०३.१० ॥
ਬਾਹਯਕੁੰਡ, ਮਣੀ ਨਾਗ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪੂਰਨ, ਖਗ, ਵਾਮਨ, ਚੈਲਪੱਤਰ, ਕੁਕੁਰ ਅਤੇ ਕੁਕੁਣ।
5.103.11
आर्यको नन्दकश्चैव तथा कलशपोतकौ ।
कैलासकः पिञ्जरको नागश्चैरावतस्तथा ॥ ५.१०३.११ ॥
ਆਰਯਕ ਅਤੇ ਨੰਦਕ, ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਪੋਤਕ, ਕੈਲਾਸਕ, ਪਿੰਜਰਕ, ਨਾਗ ਐਰਾਵਤ ਵੀ।
5.103.12
सुमनोमुखो दधिमुखः शङ्खो नन्दोपनन्दकौ ।
आप्तः कोटरकश्चैव शिखी निष्ठूरिकस्तथा ॥ ५.१०३.१२ ॥
ਸੁਮਨੋਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ, ਸ਼ੰਖ, ਨੰਦ ਅਤੇ ਉਪਨੰਦ, ਆਪਤ, ਕੋਟਰਕ, ਸ਼ਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠੂਰਿਕ ਵੀ।
5.103.13
तित्तिरिर्हस्तिभद्रश्च कुमुदो माल्यपिण्डकः ।
द्वौ पद्मौ पुण्डरीकश्च पुष्पो मुद्गरपर्णकः ॥ ५.१०३.१३ ॥
ਤਿੱਤਿਰਿ, ਹਸਤਿਭਦਰ, ਕੁਮੁਦ, ਮਾਲਯਪਿੰਡਕ, ਦੋ ਪਦਮ, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਮੁਦਗਰਪਰਣਕ।
5.103.14
करवीरः पीठरकः संवृत्तो वृत्त एव च ।
पिण्डारो बिल्वपत्रश्च मूषिकादः शिरीषकः ॥ ५.१०३.१४ ॥
ਕਰਵੀਰ, ਪੀਠਰਕ, ਸੰਵ੍ਰਿੱਤ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੱਤ, ਪਿੰਡਾਰ, ਬਿਲਵਪਤਰ, ਮੂਸ਼ਿਕਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ਕ।
5.103.15
दिलीपः शङ्खशीर्षश्च ज्योतिष्कोऽथापराजितः ।
कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च कुहुरः कृशकस्तथा ॥ ५.१०३.१५ ॥
ਦਿਲੀਪ, ਸ਼ੰਖਸ਼ੀਰਸ਼, ਜੋਤਿਸ਼ਕ, ਫਿਰ ਅਪਰਾਜਿਤ, ਕੌਰਵਯ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਕੁਹੁਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ।
5.103.16
विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जयः ।
बधिरान्धौ विशुण्डिश्च विरसः सुरसस्तथा ॥ ५.१०३.१६ ॥
ਵਿਰਜਾ, ਧਾਰਣ, ਸੁਬਾਹੂ, ਮੁਖਰ, ਜਯ, ਬਧਿਰ-ਅੰਧ, ਵਿਸ਼ੁੰਡਿ, ਵਿਰਸ ਅਤੇ ਸੁਰਸ।
5.103.17
एते चान्ये च बहवः कश्यपस्यात्मजाः स्मृताः ।
मातले पश्य यद्यत्र कश्चित्ते रोचते वरः ॥ ५.१०३.१७ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਲੀ, ਵੇਖੋ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
5.103.18
मातलिस्त्वेकमव्यग्रः सततं संनिरीक्ष्य वै ।
पप्रच्छ नारदं तत्र प्रीतिमानिव चाभवत् ॥ ५.१०३.१८ ॥
ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
5.103.19
स्थितो य एष पुरतः कौरव्यस्यार्यकस्य तु ।
द्युतिमान्दर्शनीयश्च कस्यैष कुलनन्दनः ॥ ५.१०३.१९ ॥
ਕੌਰਵ੍ਯ ਆਰਯਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਇਹ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਸ ਕੁਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ?
5.103.20
कः पिता जननी चास्य कतमस्यैष भोगिनः ।
वंशस्य कस्यैष महान्केतुभूत इव स्थितः ॥ ५.१०३.२० ॥
ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਨਾਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ?
5.103.21
प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मे ।
मनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर्वरः ॥ ५.१०३.२१ ॥
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਿਆ ਹੈ; ਗੁਣਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪਤੀ ਇਹੀ ਹੈ।
5.103.22
मातलिं प्रीतमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात् ।
निवेदयामास तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च ॥ ५.१०३.२२ ॥
ਸੁਮੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੱਸੇ।
5.103.23
ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट् ।
आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च ॥ ५.१०३.२३ ॥
ਐਰਾਵਤ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੁਮੁਖ ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਗਰਾਜ ਆਰਯਕ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦਾ ਦੋਹਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.103.24
एतस्य हि पिता नागश्चिकुरो नाम मातले ।
नचिराद्वैतनेयेन पञ्चत्वमुपपादितः ॥ ५.१०३.२४ ॥
ਹੇ ਮਾਤਲੀ, ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਚਿਕੁਰ ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਗ ਸੀ; ਵੈਤਨੇਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
5.103.25
ततोऽब्रवीत्प्रीतमना मातलिर्नारदं वचः ।
एष मे रुचितस्तात जामाता भुजगोत्तमः ॥ ५.१०३.२५ ॥
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, "ਤਾਤ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਨਾਗ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਈ ਵਜੋਂ ਪਸੰਦ ਹੈ।"
5.103.26
क्रियतामत्र यत्नो वै प्रीतिमानस्म्यनेन वै ।
अस्मै नागाय वै दातुं प्रियां दुहितरं मुने ॥ ५.१०३.२६ ॥
"ਮੁਨੀ, ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।"